II SA/Gd 562/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gdańsku uchylił decyzje ZUS odmawiające świadczenia wychowawczego, uznając, że kluczowe jest faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, a nie tylko orzeczenie sądu o miejscu pobytu.
Skarżąca O. T. wniosła o świadczenie wychowawcze na córkę, jednak ZUS odmówił, powołując się na postanowienie sądu ustalające miejsce pobytu dziecka przy ojcu. WSA w Gdańsku uchylił decyzje ZUS, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały przepisy, ignorując faktyczne miejsce zamieszkania dziecka u matki i sprawowanie przez nią faktycznej opieki. Sąd podkreślił, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi faktycznie sprawującemu opiekę, niezależnie od orzeczenia sądu o miejscu zamieszkania, jeśli dziecko faktycznie mieszka z tym rodzicem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył skargę O. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy decyzję ZUS odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na córkę U. T. Organy administracji oparły swoje rozstrzygnięcia na postanowieniu Sądu Rejonowego z 2021 r., które ustaliło miejsce pobytu dziecka przy ojcu na czas trwania postępowania. Skarżąca argumentowała, że córka faktycznie mieszka z nią od grudnia 2022 r. i to ona sprawuje nad nią faktyczną opiekę, a ojciec dziecka wprowadza ZUS w błąd, przedkładając stare orzeczenie sądowe. Sąd administracyjny uznał stanowisko organów za błędne, podkreślając, że kluczowe dla przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne miejsce zamieszkania dziecka i sprawowanie nad nim opieki, a nie tylko prawne ustalenie miejsca pobytu przez sąd. Sąd wskazał, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odwołują się do kategorii wspólnego zamieszkiwania i faktycznego sprawowania opieki. Analiza materiału dowodowego, w tym wywiadów środowiskowych, wykazała, że dziecko faktycznie zamieszkuje z matką od stycznia 2023 r., a postanowienie sądu nie odzwierciedla aktualnej sytuacji faktycznej. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS, wskazując organom, że w ponownym postępowaniu powinny uwzględnić faktyczne miejsce zamieszkania dziecka i sprawowanie nad nim opieki przez matkę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i z którym dziecko faktycznie zamieszkuje, nawet jeśli orzeczenie sądu ustaliło miejsce pobytu dziecka przy drugim rodzicu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odwołują się do faktycznego miejsca zamieszkania i sprawowania opieki, a nie wyłącznie do prawnego ustalenia miejsca pobytu przez sąd. Organy administracji błędnie zignorowały dowody wskazujące na faktyczne zamieszkiwanie dziecka z matką.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
u.p.p.w.d. art. 22
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka jest sprawowana równocześnie, świadczenie wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję, jeśli naruszono prawo materialne lub naruszono przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga sprawę co do istoty.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wytyczne co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu są wiążące dla sądu, organu, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, oraz dla stron.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej.
k.c. art. 26
Kodeks cywilny
Miejsce zamieszkania dziecka.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy obowiązane do działania w celu prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na materiale dowodowym.
u.o.p.s.
Ustawa o pomocy społecznej
Rodzinny wywiad środowiskowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktyczne miejsce zamieszkania dziecka u matki i sprawowanie przez nią faktycznej opieki. Niewłaściwa interpretacja przepisów przez organy ZUS, które oparły się wyłącznie na orzeczeniu sądu o miejscu pobytu dziecka. Obowiązek organów do zebrania i oceny wszystkich dowodów, w tym tych wskazujących na faktyczną sytuację dziecka.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ZUS oparta wyłącznie na postanowieniu sądu o miejscu pobytu dziecka przy ojcu. Twierdzenie ZUS, że nie jest właściwy do weryfikacji faktycznego miejsca zamieszkania dziecka.
Godne uwagi sformułowania
przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych nie każdy ustanowiony przez sąd rodzinny opiekun sprawujący pieczę nad dzieckiem może otrzymać świadczenie wychowawcze, a tylko taki, który sprawuje nad nim rzeczywistą opiekę
Skład orzekający
Diana Trzcińska
przewodniczący sprawozdawca
Jakub Chojnacki
asesor
Jolanta Górska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że faktyczne miejsce zamieszkania dziecka i sprawowanie nad nim opieki przez rodzica są kluczowe dla przyznania świadczenia wychowawczego, nawet wbrew orzeczeniu sądu o miejscu pobytu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie istnieje rozbieżność między orzeczeniem sądu a faktycznym stanem rzeczy. Wymaga analizy konkretnych dowodów potwierdzających faktyczne zamieszkiwanie i opiekę.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między formalnym prawem (orzeczenie sądu) a rzeczywistością (faktyczna opieka nad dzieckiem), co jest częstym problemem w sprawach świadczeń socjalnych i rodzinnych.
“Dziecko mieszka z mamą, ale sąd kazał płacić ojcu? WSA wyjaśnia, kto naprawdę zasługuje na 500+.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Gd 562/24 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2025-01-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-05-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/ Jakub Chojnacki Jolanta Górska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono decyzję II i I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 810 art. 5 ust. 2a Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j). Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi O. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 12 marca 2024 r. nr 010070/680/5072880/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 lipca 2023 r. nr 010070/680/5072880/2023. Uzasadnienie O. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie świadczenia wychowawczego, w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 13 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze 500+ na córkę U. T. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Decyzją nr 406882144 z 28 lipca 2023 r. ZUS odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., wskazując, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 30 lipca 2021 r. Sąd zabezpieczył miejsce zamieszkania dziecka przy ojcu. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 12 marca 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 28 lipca 2023 r., wskazując, że z wnioskiem o świadczenie wychowawcze wystąpił także ojciec dziecka, który przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku z 30 lipca 2021 r., w którym Sąd orzekł, iż miejsce pobytu dziecka jest przy ojcu. Tym samym Sąd powierzył faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem ojcu, a ZUS zobowiązany jest przy tym do uwzględnienia prawomocnego orzeczenia. Nadto wraz z odwołaniem skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem. W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono niezgodność stanowiska Prezesa ZUS i ZUS ze zgromadzonym materiałem dowodowym w postaci wywiadu środowiskowego z 17 maja 2023 r., oświadczenia skarżącej z 17 maja 2023 r., protokołu z rozprawy sądowej z 5 stycznia 2023 r., oświadczeń skarżącej z 18 stycznia 2023 r. i 26 marca 2023 r. oraz innych dokumentów będących w posiadaniu ZUS. Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę wydanych decyzji i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego z uwagi na zamieszkiwanie córki u skarżącej od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r. Wniesiono także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dokumentów i materiałów dowodowych znajdujących się w posiadaniu ZUS. Nadto wniesiono o dopuszczenie dowodów z załączonych do skargi zdjęć złożonego przez skarżącą wniosku do Sądu Rejonowego, sprawozdania z wywiadu środowiskowego kuratora sądowego oraz opinii psychologa o dziecku. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że córka mieszkała z nią od urodzenia. Do ojca przeprowadziła się 18 lutego 2021 r., w rezultacie czego ojciec założył sprawę w Sądzie Rejonowym w Gdańsku o ustalenie miejsca pobytu córki przy nim. W dniu 30 lipca 2021 r. Sąd postanowił udzielić zabezpieczenia na czas trwania postępowania sądowego, ustalając miejsce pobytu córki przy ojcu. Od tej pory mąż otrzymywał i nadal otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko. Córka jednak zmieniła zdanie i wróciła do matki 15 grudnia 2022 r. Obecnie sprawa sądowa jest w toku, skarżąca nadal oczekuje na powtórne uzupełniające badanie córki, jej i jej byłego męża przez biegłych psychologów i psychiatrę oraz na decyzję Sądu. Zdaniem skarżącej ojciec dziecka świadomie wprowadza ZUS w błąd, występuje z wnioskami o świadczenia, przedkładając dokument potwierdzający sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, jakim jest postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku z 30 lipca 2021 r., dobrze wiedząc, że dziecko z nim nie mieszka i faktycznej opieki nad nim nie sprawuje. Pieniądze są przy tym przeznaczone nie na dziecko, lecz na prywatne potrzeby ojca. Skarżąca wskazała, że złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o wystosowanie do ZUS pisma z informacją o faktycznym miejscu zamieszkania córki w okresie od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r. W piśmie procesowym z 12 czerwca 2024 r. skarżąca wniosła o ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania córki w okresie od 15 grudnia 2022 r. do 17 lutego 2024 r. oraz zmianę wydanych decyzji i przyznanie jej świadczenia za ww. okres. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie wskazanych w piśmie dowodów. Następnie skarżąca złożyła kolejne pisma procesowe, kwestionując przyjętą pisownię jej imienia i nazwiska oraz żądając, by jej imię i nazwisko było pisane drukowanymi literami, zgodnie z jej dowodem osobistym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 marca 2024 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę U. Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.), dalej jako "ustawa". Ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko – od 1 stycznia 2024 r., wcześniej – 500 zł (art. 5 ust. 1 ustawy). Zgodnie zaś z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości. Z nadesłanych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na córkę U. Z akt sprawy wynika również, że wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na córkę U. złożył także ojciec A. T., który przedłożył postanowienie z 30 lipca 2021 r. Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku V Wydział Rodzinny i Nieletnich w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia, w którym Sąd ten postanowił udzielić zabezpieczenia, ustalając na czas trwania postępowania miejsce pobytu małoletniej U. T. przy ojcu A. T. Jednocześnie, z oświadczenia skarżącej oraz wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego z 17 maja 2023 r. wynika, że co najmniej od stycznia 2023 r. córka U. faktycznie zamieszkuje ze skarżącą i to ona sprawuje nad nią opiekę (oświadczenie oraz wywiad z 17 maja 2023 r. w aktach administracyjnych). Mając na uwadze powyższe w skarżonej decyzji Prezes ZUS wskazał, że jest zobowiązany do uwzględnienia prawomocnego postanowienia, którym Sąd powierzył faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem ojcu. W ocenie Prezesa ZUS, ZUS nie jest instytucją właściwą do weryfikacji, czy rodzice się stosują do wydanego postanowienia. Skarżąca zaś nie przedstawiła orzeczenia zmieniającego opisane postanowienie z 30 lipca 2021 r. Za niewystarczające uznano przy tym złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty. Prezes ZUS podkreślił, że zmiana decyzji będzie możliwa jedynie po przedłożeniu przez skarżącą prawomocnego postanowienia, w którym Sąd wyda nowe zarządzenia opiekuńcze względem dziecka. Zdaniem Sądu stanowisko orzekających w sprawie organów - na tle okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy - nie może zyskać akceptacji. Za błędną należy bowiem uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (za: wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024r., sygn. akt II SA/Gd 186/24). Powoływany przez organy jako podstawa prawna decyzji przepis art. 22 ustawy jednoznacznie stwierdza, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem przepis ten nie przewiduje, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołuje się do faktycznych okoliczności, jakie zaistnieją w danym wypadku. Takie rozwiązanie stanowi przejaw racjonalizmu ustawodawczego, gdyż uwzględnia praktykę życiową, kiedy dziecko, mimo powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi, nie zamieszkuje z nim i rodzic ten de facto takiej władzy nie sprawuje. Władza ta jest wprawdzie usankcjonowana prawnie, ale w wymiarze faktycznym nie istnieje. Regulacja taka uwzględnia również cel świadczenia wychowawczego wynikający z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 ustawy wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwani" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które - zdaniem Sądu, organy obu instancji wadliwie odrzuciły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18, Baza Orzeczeń LEX nr 3032622). Przenosząc poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że w toku postępowania odwoławczego skarżąca wyjaśniła, że córka U. od 15 grudnia 2022 r. mieszka z nią. Przedłożyła także kopię fragmentu protokołu z rozprawy z 5 stycznia 2023 r. w której pełnomocnik ojca wskazał, że córka od około 2 tygodni przebywa u matki. Jednocześnie przedłożyła kopię wywiadu środowiskowego ze skarżącą z 17 maja 2023 r., który organy przeprowadziły w postępowaniu z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W toku wywiadu środowiskowego z 17 maja 2023 r. ustalono przy tym, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z córką U. od stycznia 2023 r. Jak wynika z wywiadu, postanowienie Sądu Rejonowego zabezpieczające miejsce pobytu u ojca nie jest obecnie respektowane, gdyż córka sama chciała zamieszkać z matką. W rezultacie w wywiadzie ustalono, ze córka obecnie przebywa u matki, która sprawuje nad nią opiekę. Także w wyniku przeprowadzonego w dniu 17 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego z ojcem ustalono, że córka zamieszkuje z matką. Nadto w dniu 17 maja 2023 r. A. T. oświadczył, że córka zamieszkiwała z nim do końca grudnia 2022 r. Wyjaśnił, że od początku stycznia 2023 r. przebywa u matki, choć pobyt A. T. uważa za czasowy. Z uwagi na pobyt u matki, matka za zgodą ojca nie płaci zasądzonych alimentów. A. T. oświadczył także, że ponosi koszty utrzymania córki w postaci zakupów, kosztów zajęć dodatkowych, oraz kosztów szkolnych, np. obiadów. Zdaniem Sądu, powyższy materiał dowodowy nie potwierdza, by dziecko faktycznie zamieszkiwało z ojcem mimo, że w postanowieniu z 20 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy Gdańsk Południe V Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalił miejsce pobytu małoletniej U. przy ojcu. Powyższe dowody, zdaniem Sądu wskazują, że córka zamieszkuje wraz z matką. Odnosząc się do kwestii, że dziecko faktycznie zamieszkuje z matką, mimo ustalenia w ww. postanowieniu, że miejsce zamieszkania dziecka ma być przy ojcu, wyjaśnić trzeba, że miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. O prawnym miejscu zamieszkania stanowi art. 26 Kodeksu cywilnego. W stosunku do dziecka jest to tzw. domicilium necessarium, tj. miejsce zamieszkania określone ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób, bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014). Przyjęta przez organy wykładnia powołanych przepisów prowadziłaby do skutku niezgodnego z celami ustawy o pomocy państwa. Zgodnie z tym stanowiskiem rodzic dziecka, który faktycznie z nim zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania, traciłby prawo do świadczenia wychowawczego tylko dlatego, że w orzeczeniu sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje, a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie mają też racji organy twierdząc, że zobowiązane były uwzględnić wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu orzekającego rozwód, zaś inne dowody nie mogły stanowić podstawy do podważenia ustaleń tego wyroku. Formułując te wnioski organy pominęły, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy do wniosku należy wprawdzie dołączyć owo prawomocne orzeczenie, lecz z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy wynika, że wnioskodawca ma także prawo przedłożyć inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Niewątpliwie zaś każdy z dokumentów wymienionych wprost w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy lub dopuszczonych jako "inne", winien zostać włączony do materiału dowodowego sprawy i poddany ocenie zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Dlatego też niezasadne było przyjmowanie, że uwzględnienie innych dowodów przedłożonych przez stronę stanowić będzie podważenie treści prawomocnego wyroku sądu powszechnego, bowiem będą one po prostu służyć wykazaniu istniejącego staniu faktycznego sprawy i stan ten może być odmienny od stanu prawnego uregulowanego wyrokiem. Należy przy tym podkreślić, że wyrażony w art. 77 k.p.a. ustawowy nakaz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego musi być utożsamiany z obowiązkiem podjęcia wszelkich niezbędnych czynności mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, co z kolei umożliwia dokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ ma także obowiązek rozpatrzenia wszystkich dowodów zgromadzonych lub odzwierciedlonych w aktach sprawy w ich wzajemnej łączności. Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji polega na obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby wydane orzeczenie wynikało z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, a jego uzasadnienie musi przekonywać o słuszności wydanego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Kielcach z 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 497/17, dostępny w CBOSA). Dlatego też, mając na uwadze jasną treść przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy, posługujących się kategoriami "wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu" rodzica oraz "faktycznego sprawowania opieki" przez rodzica nad dzieckiem, należało uznać, że rolą organów rozpatrujących przedmiotowy wniosek było rozstrzygnięcie, czy skarżącej przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę, nie zaś to, czy pobyt córki u skarżącej był zgodny z treścią orzeczenia sądu powszechnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 20/22, dostępny w CBOSA). Skoro zaś dziecko w rzeczywistości - co nie było kwestionowane nie zamieszkuje u ojca, lecz u skarżącej, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zaistniała w sprawie sytuacja wypełnia bowiem przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 (wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu) oraz art. 22 (faktyczne sprawowanie opieki). Nie ulega przy tym wątpliwości, że nie każdy ustanowiony przez sąd rodzinny opiekun sprawujący pieczę nad dzieckiem może otrzymać świadczenie wychowawcze, a tylko taki, który sprawuje nad nim rzeczywistą opiekę, uczestniczy w jego wychowaniu i zaspokajaniu potrzeb (por. wyroki NSA z 23 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 3123/19; z 28 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1885/19, dostępne w CBOSA). Z tych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zarówno organ I, jak i II instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Oznacza to, że organy pominęły kryterium faktyczne, które jednak ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy bowiem organy obu instancji wyłącznie na podstawie orzeczeń sądowych uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Stanowiło to istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 2 i art. 80 k.p.a. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie prowadząc postępowanie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., organy związane będą przeprowadzoną przez Sąd wykładnią przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy i uwzględnią dowody przedłożone przez stronę oraz wynikającą z nich okoliczność faktycznego zamieszkiwania córki skarżącej wraz z matką, jako istotną dla orzeczenia o jej wniosku w niniejszej sprawie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI