II SA/Gd 556/24

II SA/Gd 556/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 355/25 - Wyrok NSA z 2026-03-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr SKO Gd/5327/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
A. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr SKO Gd/5327/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 21 października 2022 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta Pucka z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem R. G.
Decyzją z dnia 9 listopada 2022 r. nr 000707/SP/11/2022 organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/6574/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. nr 000707a/SP/07/2023 Burmistrz Miasta Pucka ponownie odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad synem (przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b tej ustawy.
Od decyzji organu I instancji strona wniosła w terminie odwołanie.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne A. G. ma 48 lat. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 31 października 2022 r. strona podała, że ostatni raz pracowała zarobkowo około 3 lata wcześniej. Oświadczyła, że aktualnie nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na opiekę sprawowaną nad synem. Natomiast w trakcie wywiadu przeprowadzonego dnia 12 lipca 2022 r. strona podała, że od 2022 r. posiada kwalifikacje jako technik administracji, jednak nie ma doświadczenia w tym zawodzie. Nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego te kwalifikacje. Podała również, że w czasie, gdy jej syn stał się osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, nie pracowała, lecz uczyła się - zdobywała kwalifikacje zawodowe i zamierzała podjąć pracę bądź staż w celu zdobycia praktyki i doświadczenia. Na tę okoliczność także nie przedstawiła żadnych dokumentów. Podała, że nie jest w stanie podjąć pracy z powodu konieczności zajmowania się synem. Nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika natomiast, że pracowała ona zarobkowo w latach 1994- 1997, 2001 -2005, 2007-2009. 2011, 2013, 2014-2016.
Odnośnie opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 31 października 2022 r. strona podała, że przygotowuje synowi śniadanie. Rano i wieczorem podaje mu leki, a w południe robi zastrzyk przeciwzakrzepowy. Zmienia także opatrunki. Pomaga synowi w myciu i ubieraniu się. Wskazała, że opieka nad synem zajmuje jej cały dzień. Jej zdaniem nie może syna zostawić samego na dłużej niż 1,5 godziny. W trakcie wywiadu przeprowadzonego dnia 12 lipca 2023 r. strona podała, że przychodzi do syna rano, a niekiedy także w godzinach popołudniowych lub wieczornych. Przychodzi także wówczas, gdy syn dzwoni i prosi o pomoc. W ramach opieki strona robi zakupy, przywozi obiad, jeździ z synem do lekarzy i na rehabilitację.
Osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności jest R. G. Ma aktualnie 29 lat. Jest kawalerem. Legitymuje się wydanym dnia 12 października 2022 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do dnia 31 października 2023 r. Wskazano w nim, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od dnia 30 sierpnia 2022 r. Wedle orzeczenia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie w orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawny może podejmować pracę w warunkach chronionych oraz spełnia przesłanki wydania karty parkingowej jako osoba niepełnosprawna zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Od kwietnia 2023 r. nie zamieszkuje z matką - wyprowadził się i zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu.
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 31 października 2022 r. pracownik socjalny uzyskał informację, że dnia 30 lipca 2022 r. niepełnosprawny uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego doznał złamania miednicy i kości piszczelowej prawej nogi. Potwierdza to wypis ze szpitala z dnia 29 sierpnia 2022 r. Jest w trakcie domowej rehabilitacji. Oczekuje na wizytę w poradni rehabilitacyjnej w listopadzie 2022 r. oraz kontrolę u ortopedy na początku 2023 r. Na dzień przeprowadzenia wywiadu był osobą leżącą. Strona podała, że wynika to z zalecenia lekarskiego, wedle którego niepełnosprawny ma zakaz wstawania przez 3 miesiące. Posiłki spożywa samodzielnie. W celu załatwienia potrzeb fizjologicznych korzysta z basenu lub kaczki. W trakcie wywiadu przeprowadzonego dnia 12 lipca 2023 r. pracownikowi socjalnemu okazano dokumenty, z których wynika, że na dzień 30 czerwca 2023 r. niepełnosprawny cierpi z powodu nawracających obrzęków stopy i stawu skokowego, w związku z czym wymaga leczenia ortopedycznego oraz rehabilitacji. Stwierdzono lekką poprawę w stosunku do ostatniej konsultacji. Z kolei 2 miesiące wcześniej podejrzewano u niepełnosprawnego zakrzepicę, wskazano na niewydolny chód oraz dolegliwości bólowe. Aktualnie porusza się o kulach, jest również w stanie samodzielnie wyjść z domu. Czynności życia codziennego wykonuje sam, w tym także jest w stanie przygotować niewielkie posiłki. Może pozostać sam w domu bez opieki. Nie wymaga dawkowania leków - jest w stanie sam zażyć je w odpowiedniej dawce. Zastrzyki przeciwzakrzepowe były robione przez stronę dwa razy dziennie - rano i wieczorem.
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji zasadnie odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania tego przepisu z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Odmowa ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona jest natomiast niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy wskazującej na konieczność zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskującego z aktywności zawodowej i niepodejmowaniem jej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wymóg ten rozumieć należy w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres sprawowanej przez nie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest całkowicie niemożliwe. W rozpatrywanej sprawie Kolegium uznało, że nie istnieje bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, ze względu na historię zatrudnienia skarżącej. Strona w chwili, gdy jej syn uległ wypadkowi i stał się osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wypadek miał miejsce w lipcu 2022 r. zaś pod koniec sierpnia 2022 r. niepełnosprawny został wypisany ze szpitala), a także w kolejnych miesiącach, strona nie została zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jak również do niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności zapewnienia synowi opieki. Jak wynika bowiem z dokumentów przedłożonych przez stronę, ostatnia aktywność zawodowa strony miała miejsce w 2016 r. a zatem 8 lat wcześniej, zanim syn stał się osobą niepełnosprawną. Nadto strona nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że wypadek syna i konieczność zapewnienia mu wsparcia utrudniły jej lub całkowicie uniemożliwiły podjęcie aktywności zawodowej. Strona nie przedłożyła bowiem organowi żadnych dokumentów świadczących o tym, że w 2022 r. podejmowała działania nakierowane na podniesienie swoich kwalifikacji i podjęcie pracy. W konsekwencji Kolegium przyjęło, że strona - w chwili, gdy jej syn stał się osobą niepełnosprawną i wymagał odpowiedniego wsparcia - była osobą zupełnie bierną zawodowo, więc zajmowanie się synem w żaden sposób nie skutkowało koniecznością rezygnacji przez stronę z pracy zarobkowej lub z planów podjęcia takiej pracy.
Poza biernością zawodową strony istotną w sprawie okolicznością jest to, że opieka, jakiej wymagał i wymaga syn strony nie jest opieką uniemożliwiającą stronie wykonywanie pracy zarobkowej, zatem twierdzenie, że podjęcie pracy zarobkowej z racji opieki sprawowanej nad synem jest całkowicie niemożliwe, nie ma uzasadnionych podstaw. Żadne okoliczności sprawy nie dowodzą bowiem, że strona nie byłaby w stanie pracować i jednocześnie opiekować się synem. Być może zaraz po wyjściu ze szpitala syn strony rzeczywiście wymagał opieki o większym zakresie, jednakże okoliczności sprawy dowodzą, że jego stan systematycznie poprawia się, gdyż w listopadzie 2022 r. był osobą leżącą, natomiast już pół roku później był w stanie poruszać się samodzielnie o kulach, nawet poza domem. Nadto większość czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem jest w stanie wykonać bez niczyjej pomocy. Czynności opiekuńcze, jakie strona wykonuje względem syna nie stanowią zatem żadnej przeszkody w podjęciu przez stronę pracy. Codzienne zakupy, przywiezienie obiadu, zawiezienie do lekarza lub rehabilitanta to czynności, które można w taki sposób zorganizować, by z powodzeniem wykonywać również pracę zarobkową.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając:
1. naruszenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych;
2. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na zaniechaniu przez organ I instancji podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przy jednoczesnym zaniechaniu w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz przy zaniechaniu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego co skutkowało oparciem zaskarżonej decyzji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, w tym zwłaszcza z uwagi na przyjęcie, że stan zdrowia pozwala na pozostawienie niesprawnego syna bez doraźnej pomocy i opieki;
3. naruszenie art. 7, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na zaniechaniu przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przy jednoczesnym zaniechaniu w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz przy zaniechaniu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego co skutkowało oparciem zaskarżonej decyzji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy w tym zwłaszcza z uwagi na odrzucenie zaświadczeń lekarskich, karty wizyty, decyzji Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku,
4. naruszenie art. 75 § 1 w zw. art. 80 kpa polegające na ich niezastosowaniu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy poprzez nieuwzględnienie zaświadczeń i opinii lekarskich jak i orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku,
5. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z przedstawieniem A.G. jako osoby mało wiarygodnej i biernej zawodowo,
6. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z nieprawdziwym twierdzeniem, że "osoba poszukująca pracę lub bezrobotna nie przysługuje prawo do zasiłku.".
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że R. G. wskutek wypadku komunikacyjnego doznał złamania miednicy i kości piszczelowej kończyny dolnej prawej. Syn od momentu wypadku jest osoba leżącą i całkowicie uzależnioną od innych osób. Skarżąca sprawuje nad synem całodobową opiekę. Wykonuje wszelkie czynności higieniczne (mycie, przygotowywanie toalety), musi pomagać synowi w ubieraniu się, przygotowuje i podaje posiłki oraz pomaga synowi w codziennej rehabilitacji. R. G. nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, potrzebuje osób drugich do pomocy w poruszaniu się. Zgodnie z zaleceniami lekarza po wyjściu ze szpitala, przez najbliższe 3 miesiące ma całkowity zakaz wstawania, z uwagi na fakt niezrośnięcia się kości zalecono dalsze niewstawanie. Następnie była wprowadzona stopniowo rehabilitacja z zakresu pionowania (stawania) i ponownej nauki chodzenia przy użyciu balkoniku i kul ortopedycznych. W związku z zakazem wstawania syn nie mógł samodzielnie korzystać z toalety, w pierwszej fazie poszpitalnej potrzeba było zmienić pieluchy, w dalszym czasie zachodziła konieczność podawania synowi basenu i kaczki jak również przygotowywania posiłków, podawania leków, robienia zastrzyków, smarowania maściami przeciw odleżynom. W związku z całodniową opieką nad synem skarżąca nie była wstanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. R. G. od kwietnia 2023 r. nie zamieszkuje w odrębnym budynku. Całodobowa opieka była sprawowana przez ok. 7 miesięcy a potem nastąpiła opieka długoterminowa, która polegała na przychodzeniu do syna rano, a także w godzinach popołudniowych i wieczornych z uwagi na dalszą opiekę w leczeniu co potwierdzają zaświadczenia o stanie zdrowia i karta wizyt, które załączono do skargi. Skarżąca przychodziła także wówczas, gdy syn dzwoni i prosi o pomoc z uwagi na częsty obrzęk stopy, miał również stany depresyjne związane z wypadkiem i kalectwem. W ramach opieki robiła zakupy, przywoziła obiady, jeździła z synem do lekarzy i na rehabilitację. Tak więc wypełniała konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji jak i życia codziennego.
Skarżąca zarzuciła też, że organ odwoławczy przedstawia niepełne i nieprawdziwe informacje co do stanu zatrudnienia jaki i podnoszenia kwalifikacji. W dniu przeprowadzonego wywiadu z 2022 r. pracownikowi MOPS-u w Pucku zostały okazane wszystkie dokumenty związane z aktywnością zawodową oraz podnoszące kwalifikacje , na dowód czego skarżąca załączyła kopie dokumentów, w tym świadectwo ukończenia szkoły policealnej (rok 2021/2022), dyplom zawodowy (rok 2022) otrzymany dnia 31.08.2022r., czyli po wyjściu syna ze szpitala tj. 29.08.2022r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r." lub "ustawą", w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r., a więc przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie u.ś.w. Stosownie bowiem do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednocześnie jednak, w żadnym przepisie nie określono co oznacza zwrot "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.". W orzecznictwie sądowym, które Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r., IV SA/Po 190/24). Oznacza to, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy administracji rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r., II SA/Gl 1811/23; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., IV SA/Po 105/24).
Zgodnie zatem z mającym zastosowanie w tej sprawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Z punktu widzenia powyższego przepisu, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).
Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).
Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).
Kolegium w tej sprawie przyjęło, że nie zachodzi w sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad synem ze względu na dotychczasową bierność zawodową skarżącej oraz zakres faktycznie sprawowanej opieki wynikający z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 lipca 2023 r.
Argumentacja Kolegium dotycząca historii zatrudnienia skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, ustawa zrównuje sytuację rezygnacji z zatrudnienia z sytuacją jego niepodejmowania. Nie ma zatem istotnego znaczenia to, czy skarżąca w związku z wyjściem syna ze szpitala zrezygnowała z zatrudnienia, a to, czy aktualnie, tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Oocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być zawsze dokonywana aktualnie, tj. odnosić się do czasu, w którym strona wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżąca spełniała przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.
Po drugie, jak słusznie skarżąca podnosi w skardze, teza Kolegium o bierności zawodowej skarżącej jest nieprawdziwa. Skarżąca przedstawiła bowiem dokumenty świadczące zarówno o zatrudnieniu jak i o podnoszeniu swoich kwalifikacji zawodowych. Wystarczy wskazać na świadectwo ukończenia szkoły policealnej o dwuletnim okresie nauczania (wystawione w dniu 24 czerwca 2022 r.) oraz dyplom zawodowy technika administracji z dnia 31 sierpnia 2022 r. Skarżąca jest zatem osobą podnoszącą swoje kwalifikacje zawodowe co dyskwalifikuje zarzuty Kolegium w tym zakresie.
Sąd nie podziela również wniosku Kolegium, że zakres opieki, jakiej wymagał syn skarżącej, nie wykluczał podejmowania przez nią zatrudnienia. Przy czym zwrócić należy uwagę na szczególne okoliczności tej sprawy. Syn skarżącej bowiem wymagał opieki w związku z wypadkiem komunikacyjnym, jakiego doznał (szpital opuścił w dniu 29 sierpnia 2022 r.). Jego stan zdrowia z czasem ulegał poprawie.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 listopada 2022 r. wynika, że R. G. na skutek wypadku komunikacyjnego doznał złamania miednicy i kości piszczelowej kończyny dolnej prawej. Pracownik socjalny odnotował "Obecnie syn Pani A. G. jest osobą leżącą, nie porusza się samodzielnie.". Skarżąca w ramach sprawowanej opieki przygotowuje i podaje synowi posiłki, podaje leki oraz robi zastrzyki przeciwzakrzepowe, zmienia opatrunki. Pomaga synowi w czynnościach higienicznych, m.in. w toalecie, przynosi miskę z wodą i pomaga synowi się umyć. "Syn nie wstaje z łóżka co wynika z zaleceń lekarskich (zakaz wstawania przez okres 3 miesięcy). (...) Syn w/w w obecnym stanie zdrowia nie jest w stanie samodzielnie się ubrać oraz wykonać zabiegów higienicznych i pielęgnacyjnych oraz przygotować posiłki. Z uwagi na zakaz wstawania nie korzysta samodzielnie z toalety, należy mu podać basen i kaczkę. Z uzyskanych informacji wynika, że Pani A. G. cały dzień poświęca opiece nad synem. Wszelkie czynności związane z opieką musi wykonać sama. Ustalono, że może zostawić syna samego w domu na około 1-1,5 godziny. Obecnie w/w nie może podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu".
Z powyższego wywiadu wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w listopadzie 2022 r. wykluczał możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, bowiem syn był osobą leżącą i wymagającą pomocy osoby drugiej w każdej czynności dnia codziennego. Pominięcie treści tego wywiadu i oparcie się wyłącznie na ustaleniach poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 12 lipca 2023 r. stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 lipca 2023 r. wynika z kolei, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki zmienił się w związku z poprawą zdrowia syna jak i jego wyprowadzką w kwietniu 2023 r. Wskazano, że R. G. porusza się o kulach, samodzielnie opuszcza dom poruszając się w ten sposób, czynności życia codziennego wykonuje sam, w tym mycie się, toaleta, przygotowanie drobnych posiłków. Może pozostać w domu sam bez opieki, przygotowuje posiłki samodzielnie i nie wymaga dawkowania leków. Skarżąca u syna przebywa w godzinach rannych i wieczornych, jak również w czasie gdy syn dzwoni prosząc o pomoc. Robi zakupy, zawozi synowi obiady, wozi syna do lekarzy i na rehabilitację. Do wywiadu załączono zaświadczenie lekarskie z 5 czerwca 2023 r., w którym wskazano na podejrzenie zakrzepicy, konieczność dalszej rehabilitacji, niewydolny chód i dolegliwości bólowe.
Z wywiadu tego i dokumentacji medycznej wynika, że R. G. nadal borykał się ze skutkami wypadku, miał obrzęki stopy i stawu skokowego i wymagał dalszej intensywnej rehabilitacji i leczenia w poradniach specjalistycznych. Jakkolwiek zatem jego stan zdrowia poprawił się, to nadal wymagał pomocy ze strony osoby drugiej, którą to pomoc świadczyła skarżąca. W ramach tej pomocy skarżąca nie tylko ograniczała się do czynności, które mogą być wykonywane przed lub po pracy, tj. robienia zakupów czy przywożenia obiadu, ale przede wszystkim dowoziła syna na wizyty lekarskie i na rehabilitacje, których wymagał w związku z intensywnym leczeniem powypadkowym i pozostawała w gotowości reagując na inne jego potrzeby wynikające z ograniczeń ruchowych i bólowych.
Przeprowadzona przez Kolegium ocena, zdaniem Sądu, narusza przepis art. 17 ust. 1 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca sprawowała w sposób stały opiekę nad synem zaspokajając jego potrzeby pielęgnacyjno–opiekuńcze. Choć ich natężenie oraz rozłożenie w czasie zmieniało się w związku z postępującą rehabilitacją, niemniej nadal wymagały one aktywności opiekuna połączonej z dyspozycyjnością mogącą stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Nie może budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i ułomności.
Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, z akt sprawy nie wynika bowiem, aby powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki.
W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy, wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad synem.
W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).