IV SA/Wr 513/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2026-01-15
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeopieka nad dzieckiemwładza rodzicielskaZUSsąd administracyjnyart. 153 PPSAfaktyczne sprawowanie opiekikoordynacja systemów zabezpieczenia społecznego

WSA we Wrocławiu uchylił decyzje odmawiające świadczenia wychowawczego, uznając, że kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie tylko władza rodzicielska.

Skarżący domagał się świadczenia wychowawczego na syna, jednak organ odmówił, opierając się na wyroku sądu powszechnego ograniczającym jego władzę rodzicielską. WSA we Wrocławiu uchylił decyzje organów, podkreślając, że decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem i wspólne zamieszkiwanie, a nie formalne rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego M. M. na syna S. M. na okres od czerwca 2023 r. do maja 2024 r. Organ administracji publicznej (ZUS) dwukrotnie odmówił przyznania świadczenia, powołując się na wyrok Sądu Okręgowego z 2014 r., który powierzył władzę rodzicielską matce dziecka, a ojcu (skarżącemu) ograniczył ją do wglądu i współdecydowania w istotnych sprawach. Organ uznał, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd podkreślił, że organy administracji publicznej są związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w poprzednim wyroku WSA z dnia 11 grudnia 2024 r. (sygn. akt IV SA/Wr 294/24), który został wydany na tle niezmienionych okoliczności faktycznych i prawnych. W tamtym wyroku Sąd jednoznacznie stwierdził, że kluczowym kryterium przy przyznawaniu świadczenia wychowawczego jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem i wspólne z nim zamieszkiwanie, a nie formalne rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej. Pomimo tego, organy nadal opierały swoje decyzje na wyroku sądu powszechnego, ignorując ustalenia faktyczne wskazujące, że skarżący przejął faktyczną opiekę nad synem od lipca 2023 r. Sąd uznał, że takie działanie narusza art. 153 PPSA, który nakazuje organom związanie oceną prawną sądu. W związku z tym, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste wspólne zamieszkiwanie z rodzicem, a nie formalne rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej zawarte w wyroku sądu powszechnego.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka i opieką nad nim. Ustawa nie odnosi się do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki, co oznacza wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu rodzica. Nawet jeśli władza rodzicielska została formalnie powierzona jednemu z rodziców, świadczenie może być przyznane drugiemu, który faktycznie sprawuje opiekę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Kluczowe znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej.

u.p.p.w.d. art. 22

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W przypadku zbiegu uprawnień, świadczenie przyznaje się temu, kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.

p.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą organy.

Pomocnicze

u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Nie ma zastosowania do Skarżącego z uwagi na istnienie w obrocie prawnym wyroku sądu powszechnego ograniczającego jego władzę rodzicielską.

k.p.c. art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Orzeczenia sądów są prawomocne i wiążące.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie formalne rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej. Organy administracji są związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego (art. 153 PPSA). Organ nie wykazał, że przeprowadził postępowanie dowodowe w celu ustalenia faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, mimo wcześniejszych wskazań sądu.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na wyroku sądu powszechnego ograniczającego władzę rodzicielską, ignorująca faktyczne sprawowanie opieki. Powtarzanie przez organy argumentacji prawnej zakwestionowanej już przez sąd w poprzednim wyroku.

Godne uwagi sformułowania

decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem organy są związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w orzeczeniu sądu nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania

Skład orzekający

Katarzyna Radom

przewodniczący sprawozdawca

Aneta Brzezińska

asesor

Gabriel Węgrzyn

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie priorytetu faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem nad formalnym rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej w kontekście świadczeń rodzinnych oraz bezwzględnego związania organów administracji orzeczeniami sądów administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy spraw o świadczenia rodzinne, gdzie kluczowe jest ustalenie faktycznego stanu opieki nad dzieckiem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między formalnym prawem a rzeczywistą sytuacją życiową, a także podkreśla znaczenie związania organów administracji orzeczeniami sądów, co jest istotne dla obywateli.

Świadczenie wychowawcze: liczy się faktyczna opieka, nie tylko władza rodzicielska!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 513/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-01-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2026 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 września 2025 r. nr 010070/680/7409339/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2025 r.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. M. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 września 2025 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2025 r. odmawiająca przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S. M. w okresie od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r.
Jak wynikało z akt sprawy powołaną na wstępie decyzją organu I instancji, odmówiono Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na wskazany okres świadczeniowy. W sentencji organ stwierdzał, że decyzja wykonuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/24. W uzasadnieniu zaś powołując art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.) stwierdził, że nie ma on zastosowania do Skarżącego, a to wobec istnienia w obrocie prawnym wyroku Sądu Okręgowego z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 181/14, którym organ jest związany. Na mocy tego orzeczenia sąd powierzył władzę rodzicielską matce, ograniczając władzę rodzicielską Skarżącego do wglądu w wychowanie i wykształcenie dziecka oraz prawo do współdecydowania w istotnych sprawach dzieci. Z poczynionych przez organ ustaleń wynikało, że wyrok ten nie został zmieniony, w konsekwencji świadczenie wychowawcze na wskazany okres zostało przyznane matce dziecka. Organ przywołał przepis art. 365 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 ze zm., dalej: k.p.c.) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące na brak kompetencji organów w zakresie ustaleń odnoszących się do sposobu sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem i związania orzeczeniem sądu powszechnego w zakresie praw rodzicielskich i miejsca zamieszkania dziecka. Powołując się na poczynione w sprawie ustalenia wyjaśnił, że matka dziecka oświadczyła, że w okresie świadczeniowym od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 26 kwietnia 2024 r. otrzymywane świadczenie przeznaczyła na potrzeby dziecka.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Uzasadniając przyjęte stanowisko wskazał, że w okresie świadczeniowym nastąpił zbieg prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, a prawo to przysługuje matce dziecka zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 181/14. Wynika z niego, że władze rodzicielską sąd powierzył matce dziecka, a władzę Skarżącego ograniczył do wglądu w wychowanie i wykształcenie dziecka oraz prawo do współdecydowania w istotnych sprawach. Tym samym w opinii organu Skarżący nie jest faktycznym opiekunem dziecka zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. W uzasadnieniu organ przywołał brzmienie art. 4 i art. 22 ww. ustawy. W dalszych uwagach wskazał na wniosek Skarżącego złożony w dniu 27 lipca 2023 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy 2023/2024, zaznaczając, że w sprawie mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz, że jest zatrudniony przez niemieckiego pracodawcę od dnia 15 marca 2021 r. Do wniosku Strona załączyła zaświadczenie właściwego organu o miejscu zameldowania siebie i syna, pismo pracodawcy oraz pismo informujące, że od lipca 2023 r. Skarżący przejął opiekę nad dzieckiem. Wskazał w nim także, że syn jest prawie pełnoletni (17 lat) i jest zdolny do decydowania o miejscu zamieszkania, co czyni zbytecznym występowanie do sądu o rozstrzyganie tej kwestii między rodzicami dziecka.
W dniu 1 lutego 2023 r. matka dziecka złożyła wniosek o świadczenie na ten sam okres świadczeniowy. W dniu 16 sierpnia 2023 r. uzupełniła dokumentację przedkładając powołany na wstępie wyrok sądu powszechnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. Poza opisanymi już wskazaniami w powołanym wyroku ustalono także sposób kontaktów z dzieckiem. Organ zaznaczył, że zarządzenia opiekuńcze określone w wyroku nigdy nie zostały zmienione, zatem nadal Skarżący ma ograniczoną władzę rodzicielską, a ustalone przez sąd kontakty nie są wykonywane w porównywalnym wymiarze czasu pracy, co opieka sprawowana przez matkę. Organ wyjaśniał, że w przypadku, gdy wystąpi zbieg praw rodziców do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 należy je przyznać temu, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu w sprawie rozwodowej, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka w jakiej wysokości każdy z małżonków jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. W orzeczeniu tym sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i wówczas ustala równocześnie miejsce zamieszkania (pobytu) dziecka, rozstrzyga o kosztach jego utrzymania, alimentach. Zgodnie z takim wskazaniem sądu uznaje się, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzić, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka, jeżeli władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom.
W celu zaś ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjmuje się, że faktyczna opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, któremu sąd powierzył wykonywanie władz rodzicielskiej i przy którym ustalił miejsce zamieszkania dziecka, W rozpoznawanej sprawie sąd powierzył władzę rodzicielską nad synem S. M. matce dziecka, a władzę Skarżącego ograniczył. Pomimo oświadczenia Skarżącego, że syn od lipca 2023 r. zamieszkuje z ojcem, co potwierdziła matka, sąd nie zmienił i nie wydał nowych zarządzeń opiekuńczych, a zatem wiążące są postanowienia zwarte w wyroku rozwodowym. Końcowo organ przywołał brzmienie art. 365 § 1 k.p.c. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do ustalenia miejsca zamieszkania dziecka i prawa do świadczeń. Wskazał także, że matka dziecka złożyła oświadczenie, że w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 26 kwietnia 2024 r. otrzymywane świadczenia przeznaczyła na potrzeby dziecka.
W skardze Strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości; stwierdzenia, że organ dopuścił się naruszenia prawa poprzez nieuwzględnienie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/24; zobowiązania organu do wykonania ww. wyroku poprzez przyznanie świadczenia w okresie świadczeniowym 2023/2024 od dnia 25 lipca 2023 r. – data złożenia wniosku o świadczenie, do dnia osiągnięcia przez syna pełnoletności, tj. do 26 kwietnia 2024 r.; wymierzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych grzywny na podstawie art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w maksymalnej wysokości z uwagi na niewykonywanie wyroku sądu; przyznania od organu sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. tytułem odszkodowania za rażące naruszenie prawa, przewlekłość i bezprawne pozbawienie świadczeń.
W uzasadnieniu Skarżący podał, że w dniu 25 lipca 2023 r. wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na syna S., który w tym czasie przeprowadził się do Skarżącego i pozostawał pod jego faktyczną opieką. Decyzją z dnia 10 stycznia 2024 r. i z dnia 18 kwietnia 2024 r. organy odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 3 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I C 181/14 i ignorując okoliczność fatycznego zamieszkania dziecka. Skarżący zaskarżył decyzję organu i wyrokiem z dnia 11 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt IV SA/Wr 924/24) uchylił decyzje organów, stwierdzając jednoznacznie, że decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem. Wyrok ten jest prawomocny, gdyż organ nie złożył skargi kasacyjnej. Pomimo tego w dniu 24 kwietnia 2025 r. organ odmówił Stronie świadczenia, a w dniu 5 września 2025 r. wydał kolejną decyzję w tym zakresie, ponowienie ignorując wyrok sądu. Organ nie odniósł się do orzeczenia sądu ograniczając się do powtórzenia argumentacji zawartej w wyroku sądu rozwodowego. Takie działanie w opinii Skarżącego narusza art. 7 Konstytucji RP, art. 4 u.p.p.w.d. oraz art. 153 p.p.s.a. Co istotne w dniu 31 lipca 2024 r. organ przyznał Skarżącemu świadczenie na dobry start na tego samego syna, uznając tyj samym, że Skarżący sprawuje nad nim faktyczną opiekę, Powyższe dowodzi arbitralności działań organu i braku konsekwencji w stosowaniu prawa. Skarżący wyjaśniał, że jednocześnie złożył w dniu 27 sierpnia 2025 r. skargę na bezczynność organu oraz w dniu 15 września 2025 r. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wnioskując o oddalenie skargi podtrzymał dotychczasową argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
W dniu 9 października 2025 r. organ odpowiadając na wezwanie Sądu wyjaśnił rozbieżności w zakresie różnych dat wydania zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że właściwa data to dzień 5 września 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Wskazać nadto trzeba, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Istotny w sprawie jest zapis art. 153 p.p.s.a. stanowiący, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Z powołanego zapisu wynika związanie organów administracji oraz Sądu, ponownie rozpoznających sprawę, tak oceną prawną jak i wskazaniami zawartymi w orzeczeniu wydanym w sprawie. Oznacza to, że kontrola legalności zaskarżonego aktu winna sprowadzać się głównie do oceny czy organ, także związany poprzednio wydanym orzeczeniem, wykonał przedstawione mu zalecenia. Jak potwierdza to utrwalone już orzecznictwo sądów administracyjnych ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. I SA/Bk 470/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych; dalej: CBOSA ). W podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie poglądzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie (wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. II SA/Ol 443/09 dostępny w CBOSA) wskazano, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Warto jeszcze przytoczyć następujący pogląd z orzecznictwa: "przez ocenę prawną rozumie się powszechne wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych". (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. I SA/Gd 635/08, dostępny w CBOSA). Organ i sąd ponownie rozpatrujący sprawę związane są wyłącznie oceną prawną pozostającą w związku z rozpatrywaną sprawą, a nie wykładnią in abstracto. Wskazania co do dalszego postępowania polegają zaś na określeniu sposobu i kierunku uzyskania pełnego materiału faktycznego i dowodowego. Zaakcentowanie kwestii związania oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania jest konieczne, gdyż naruszenie przez organy administracji postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu na tej podstawie i może powodować uchylenie ponownie wydanego aktu przez sąd administracyjny. Stanowi to jedną z gwarancji przestrzegania przez organy administracyjne orzeczeń sądu. Przy czym należy pamiętać, że omawiany przepis art. 153 p.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak nakreślonych granicach, zwłaszcza w kontekście realizacji przez organy zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/24 Sąd stwierdza, że naruszono wskazany przepis, co skutkuje uchyleniem orzeczeń organów obu instancji.
W powołanym wyroku, co istotne zapadłym na tle niezmienionych okoliczności faktycznych i prawnych, Sąd dokonując wykładni art. 4, art. 15 i art. 22 u.p.p.w.d. stwierdził, że istotnym kryterium przy przyznaniu omawianego świadczenia nie jest rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica.
W powołanym wyroku Sąd wskazał, że okolicznością bezsporną w sprawie jest, że na mocy pkt II prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt I C 181/14 wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem powierzono matce, a władzę rodzicielską ojca (skarżącego) ograniczono do ogólnego wglądu w wychowanie i wykształcenie dziecka oraz prawa do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka. Następnie - po otrzymaniu od ZUS pierwszej decyzji odmownej - Skarżący wystąpił z wnioskiem o zmianę powyższego wyroku w zakresie władzy rodzicielskiej, jednak postanowieniem Sądu Rejonowego w Lubaniu z 29 kwietnia 2024 r., III Nsm 28/24 postępowanie to umorzono z uwagi na osiągnięcie pełnoletności przez syna. Jednocześnie, zarówno z pism Skarżącego, jak i - przede wszystkim - z dwukrotnie złożonych przez matkę dziecka oświadczeń wynika, że w lipcu 2023 r. Skarżący przejął faktyczną opiekę nad małoletnim synem i wspólnie z nim zamieszkał.
W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że organy błędnie odmówiły Skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego wyłącznie w oparciu o treść wyroku ograniczającego władzę rodzicielską nad synem. Zasadność złożonego przez Skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego należało ocenić przez pryzmat celu tego świadczenia, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Zgodnie ze poglądem prawnym Sądu wyrażonym w cytowanym wyroku prawidłowa wykładnia norm ustawowych prowadzi do wniosku, że decydujące jest faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje treść wyroku rozwodowego, gdyż ustawa nie odnosi się do kwestii władzy rodzicielskiej, lecz do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, tj. wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu rodzica.
Zaskarżonej decyzji Sąd zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. Formułując zalecenia Sąd w powołanym wyroku wskazał na obowiązek organu powtórnego dokonania oceny spełnienia przez Skarżącego przesłanek określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy, warunkujących przyznanie świadczenia wychowawczego, na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Pomimo jasno wyrażonego poglądu w zakresie oceny prawnej sytuacji Skarżącego w świetle obowiązujących przepisów prawa materialnego oraz wskazań Sądu organy obu instancji nadal pogląd swój wspierają na wykładni prawa zakwestionowanej przecież przez Sąd. W zaskarżonym rozstrzygnięciu ponownie wskazano na pogląd odmienny od wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/24. Organy nadal za wiążące uznają ustalenia zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt I C 181/14, co zostało zanegowane w powołanym wyroku. Sąd bowiem dokonując wykładni przepisów w sposób jednoznaczny i czytelny wyjaśnił, że sporne w sprawie przepisy art. 4 i art. 22 u.p.p.w.d. winny być odczytywane w ten sposób, że opieka nad dzieckiem winna być postrzegana jako faktyczna piecza nad dzieckiem. W rezultacie, przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień ustawa nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu ją powierzono. Powyższe świadczy o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Bardzo jaskrawo widać to w wypadku, gdy konieczne jest rozstrzygnięcie zbiegu pomiędzy rodzicem, któremu powierzono władzę rodzicielską, a faktycznym opiekunem dziecka, czyli jak w niniejszej sprawie. Dlatego decydujące będzie faktyczne sprawowanie opieki, a nie rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej. Z poglądu tego wynika, że normy ustawowe nie wykluczają sytuacji, w której - pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce - świadczenie wychowawcze będzie pobierane przez ojca, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Zadaniem organów, zgodnie z zaleceniami zawartymi w ww. wyroku, było zatem dokonanie ustaleń faktycznych celem zbadania kto rzeczywiści sprawuje opiekę nad dzieckiem – Skarżący, czy jego żona. Z przedłożonych Sądowi wraz z obecnie rozpoznaną skargą akt sprawy, jak i treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, nie wynika, że w tym zakresie przeprowadzono jakiekolwiek postępowanie. W aktach natomiast znajdują się oświadczenia Skarżącego i niekwestionowane przez organ oświadczenia matki dziecka, że to Skarżący w spornym okresie sprawował faktyczna opiekę nad synem. Oświadczenia te zostały złożone jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia 18 kwietnia 2024 r. i nie zostały przez organ w ponownie prowadzonym postępowaniu zanegowane. Co więcej nie przeprowadzono żadnych innych dowodów, nie potwierdzają tego ani akta sprawy ani decyzje. Organy obu instancji wskazują jedynie na oświadczenie matki dziecka, że otrzymywane świadczenie przeznaczyła na potrzeby dziecka. Odnosząc się do tego twierdzenia organu należy wskazać, że nie stanowi ono realizacji zaleceń wskazanych w powoływanym wyroku Sądu. Treść zaskarżonej decyzji dowodzi, że swój pogląd organy obu instancji wspierają nie na dokonanych ustaleniach ale na argumentacji prawnej stanowiącej polemikę z poglądem prawnym zawartym w wyroku Sądu z dnia 11 grudnia 2024 r. Poglądem, którym organy te są związane. Tym samym działanie organów w tej sprawie narusza przepis art.153 p.p.s.a. prowadząc do pominięcia tak oceny prawnej, którą były związane jak i wskazań Sądu, co do dalszego postępowania. Jeśli organ nie zgadzał się rozstrzygnięciem Sądu z dnia 11 grudnia 2024 r. posiadał prawo jego zaskarżenia, z czego nie skorzystał. Na tym etapie jakakolwiek polemika z poglądem prawnym, czy wskazaniami Sądu zawartymi w powoływanym wyroku jest niedopuszczalna i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Takie działanie organu narusza także wykładnię spornych w sprawie przepisów przeprowadzoną przez Sąd w powołanym wyroku z dnia 11 grudnia 2024r. sygn. akt IV SA/Wr 298/24. W orzeczeniu tym Sąd wskazał sposób interpretacji tych przepisów, wyjaśniając, że istotne znaczenie ma okoliczność sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem, a nie rozstrzygniecie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, czym jak już wskazano organ jest związany.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do uwzględnienia wykładni prawa dokonanej przez Sąd w powoływanym wyroku tutejszego Sądu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 298/24 oraz do realizacji zawartych tam wskazań ograniczających się jedynie do ustaleń faktycznych opisanych także w rozważaniach Sądu obecnie rozpoznającego sprawę.
Końcowo odnosząc się do wniosków Skarżącego zawartych w skardze, a dotyczących wymierzenia organowi grzywny, przyznania sumy pieniężnej tytułem odszkodowania za rażące naruszenie prawa, przewlekłości i bezprawnego pozbawienie świadczeń, stwierdzenia, że organ dopuścił się naruszenia prawa poprzez nieuwzględnienie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/24 i zobowiązania organu do wykonania ww. wyroku poprzez przyznanie świadczenia w okresie świadczeniowym 2023/2024 należy stwierdzić, że nie mogą one zostać uwzględnione w postępowaniu w zakresie badania legalności zaskarżonej decyzji. Środki te zasadniczo mogą być stosowane przez Sąd w sytuacji uznania zasadności skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, względnie niewykonania wyroku w sprawie bezczynności organu, co w tej sprawie nie było przedmiotem zaskarżenia.
W tym stanie rzeczy należy ocenić, że organy obu instancji naruszyły art. 153 p.p.s.a. nie stosując się do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku. Z tej przyczyny orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, co ma umocowanie w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI