II SA/Gd 534/22

II SA/Gd 534/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 451/23 - Wyrok NSA z 2024-07-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 maja 2022 r., nr SKO Gd/47/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej I. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 20 października 2021 r. I. K. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Malborka (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. K.
Decyzją z 8 grudnia 2021 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad mężem W. K.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał m.in., że W. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespól do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku w dniu 27 kwietnia 2020 r. Orzeczenie wydano na stałe. Z orzeczenie wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2012 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 54-go roku życia.
Odwołując się do przeprowadzonego w dniu 24 września 2021 r. wywiadu środowiskowego Burmistrz wskazał, że Wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem W. K., wobec którego sprawuje całodobową, osobistą opiekę. Strona jest jedyną osobą, która taką opiekę sprawuje. W. K. jest leczony z powodu spastycznego porażenia czterokończynowego (tetrapareza), zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa
z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych, przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętniczego, oprócz tego ma pęcherz neurogenny. W. K. jest pod stałą opieką lekarzy specjalistów, przy czym jego stan zdrowia potwierdza kopia znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej.
Organ pierwszej instancji podał, że W.K. jest osobą chodzącą, jednakże ma problemy z poruszaniem się: ma drętwienie i mrowienie nóg - z tego powodu w ciągu dnia ponad 4 godziny spędza w pozycji leżącej. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie przy pomocy kul, natomiast poza mieszkaniem w asyście żony. Burmistrz wskazał,
że W. K. pozostaje w domu bez opieki na ok. 2 godziny dziennie, w tym czasie Wnioskodawczyni robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe. Wskazano,
że W. K. nie wymaga karmienia - samodzielnie spożywa posiłki i leki (wcześniej przygotowane przez żonę). Wnioskodawczyni udziela mężowi pomocy przy higienie osobistej (mycie pod prysznicem, doprowadzanie do toalety, która znajduje się na klatce schodowej). Poza tym Strona służy mężowi pomocą przy ubieraniu i rozbieraniu. Wykonuje również czynności związane z leczeniem męża: umawia wizyty lekarskie i rehabilitację, wykupuje leki, mierzy ciśnienie, układa do snu. Oprócz tego Wnioskodawczyni wykonuje wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: sprząta, gotuje, robi pranie, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, płaci rachunki. Czynności wchodzące w zakres opieki nad mężem są wykonywane regularnie, a niektóre codziennie. Organ pierwszej instancji podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika,
iż Strona wykonuje wszystkie czynności przy mężu, celem zaspokojenia jego wszystkich potrzeb życiowych - pozostaje do dyspozycji męża w każdej chwili.
Analizując istnienie w sprawie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją
przez Stronę z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad mężem Burmistrz wskazał, że I. K. ostatni raz aktywna zawodowo była w 2011 r., zaś stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu, na jaki zawarta była umowa
o pracę. Następnie od 20 marca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Strona była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, a od 1 lipca 2013 r. do 11 września 2021 r. do zasiłku dla opiekuna - świadczenia opiekuńcze Wnioskodawczyni pobierała w związku z opieką nad matką M. P., która zmarła 11 września 2021 r. Od 8 października 2021 r. Strona posiada status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych.
Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji przyznał, że zakres opieki świadczonej przez Wnioskodawczynię jednocześnie nad matką i mężem był na tyle znaczący, że uniemożliwiał jej zatrudnienie, jednak zakres opieki świadczonej przez Stronę tylko i wyłącznie nad mężem nie jest na tyle znaczący (co do rodzaju podejmowanych czynności opiekuńczych i ich czasochłonności), aby uniemożliwiał jej świadczenie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Burmistrz podniósł, że stopień samodzielności W. K. jest ograniczony, ale nie wykluczony - nie jest on osobą leżącą, nie wymaga karmienia, nie wymaga "pieluchowania", czy też specjalistycznego podawania leków. Organ pierwszej instancji ocenił, że pomoc Strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Natomiast czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorym mężem nie zajmują Wnioskodawczyni całego czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, np. czynności higieniczne, przygotowywanie posiłków nie świadczą o stałym
i tak dużym zaangażowaniu Strony wykonującej opiekę nad chorym mężem, aby nie mogła ona podjąć zatrudnienia. Zdaniem Burmistrza I. K. przy właściwej organizacji,
tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym.
Biorąc powyższe pod uwagę organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu małżonkowi stałej opieki (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Burmistrz wskazał, że na rozstrzygnięciu niniejszej sprawy zaważył również fakt, iż niepełnosprawność W. K. powstała po ukończeniu przez niego 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 13 maja
2022 r. utrzymało ją w mocy.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Burmistrza w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt
K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,
że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone
w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, przy czym na równi z rezygnacją
z zatrudnienia należy traktować jego niepodejmowanie. Mając to na uwadze Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie Strona nie zrezygnowała z pracy, aby opiekować się mężem, gdyż nie pracuje od marca 2011 r. Od zaprzestania zatrudnienia Wnioskodawczyni była osobą bezrobotną, a następnie otrzymała świadczenie pielęgnacyjne na matkę. Zaprzestanie zatrudnienia mogło być zatem związane ewentualnie z koniecznością opieki nad matką, a nie mężem. Kolegium zaakcentowało,
że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Zdaniem organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Strona nie zrezygnowała z pracy, aby podjąć się opieki nad mężem. W związku z tym nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia
w celu opieki nad mężem. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Natomiast w niniejszym przypadku przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiłoby uzyskanie przez Stronę zastępczego źródła dochodu.
W ocenie Kolegium zakres sprawowanej opieki nad mężem nie wypełnia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez Wnioskodawczynię z zatrudnienia
a koniecznością sprawowania tej opieki. Organ odwoławczy przyznał, że W. K. cierpi na liczne schorzenia, jednak równocześnie porusza się samodzielnie (przy pomocy kul), natomiast poza domem porusza się w asyście żony. Zwrócono uwagę, że W. K. nie jest osobą leżącą, a jedynie musi odpoczywać w ciągu dnia. Ponadto samodzielnie spożywa posiłki, jest w stanie się samodzielnie ogolić. Kolegium wskazało również, że to nie konieczność opieki nad mężem, lecz warunki bytowe (mieszkanie małżonków K. jest ogrzewane węglem, przez co Strona musi rąbać drewno, przynosić węgiel) determinują, że Wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że sprawowana przez Stronę opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego jest ona zobowiązana jako żona. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że nie neguje, iż Wnioskodawczyni pomaga mężowi w codziennych czynnościach, jednak zakres faktycznie sprawowanej opieki nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. Natomiast czynności opiekuńcze (przygotowywanie leków, asysta i pomoc
w kąpielach) mogą być wykonywane przez Stronę w godzinach wolnych od pracy. To od organizacji dnia zależy, kiedy Wnioskodawczyni będzie przygotowywała mężowi posiłki, dawkowała leki, tym bardziej, że W. K. spożywa je samodzielnie siedząc przy stole. Zwrócono przy tym uwagę, że mąż Strony nie podejmuje zachowań, które mogłyby stanowić zagrożenie dla niego i otoczenia, zaś choroby, na które cierpi, nie rodzą obowiązku czuwania nad nim 24 godziny na dobę, także nocą.
Końcowo Kolegium podniosło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż Wnioskodawczyni może podjąć pracę, nawet w niepełnym wymiarze czasowym lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać mężowi po jej zakończeniu (np. rano, po południu).
W skardze na decyzję organu odwoławczego I. K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie przez Skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej"
w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa
w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 maja 2022 r. utrzymująca
w mocy decyzję Burmistrza Malborka z 8 grudnia 2021 r. odmawiającą Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. K.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17
ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.
Organy obu instancji oceniły również, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem (niespełnienie przesłanki
z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17
ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która
z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, wszystkie przywołane
w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji,
a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez W. K. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 27 kwietnia 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia
w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r.
w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia
w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 ww. rozporządzenia wskazano jednocześnie, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.
Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać,
że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu
i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu
o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 1045/21).
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 24 września 2021 r., dokumentacji medycznej) wynika, że W. K. (ur. w 1957 r.) mieszka wraz z żoną w M. przy ul. J. Mieszkanie jest ogrzewane trzema piecami kaflowymi, do których opał (drewno i węgiel) przygotowuje i przynosi Skarżąca. Toaleta znajduje się na klatce schodowej. Rodzice i rodzeństwo niepełnosprawnego męża Skarżącej nie żyją. Młodszy syn małżonków K. przebywa w zakładzie karnym, natomiast starszy syn pracuje zawodowo i nie może podjąć się opieki nad ojcem. Skarżąca jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad mężem. Posiadający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności W. K. jest po urazie odcinka szyjnego kręgosłupa, cierpi na spastyczne porażenie czterokończynowe, ma nadciśnienie tętnicze i przewlekłą chorobę wieńcową. Mąż Skarżącej samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne (nie korzysta z pieluch), ale z uwagi na pęcherz neurogenny oddaje mocz pukając się w lewe podbrzusze. W.K. przeszedł zawał serca i od tego czasu pozostaje pod stałą opieką kardiologa. Mąż Skarżącej po mieszkaniu porusza się samodzielnie korzystając z kul ortopedycznych, natomiast poza miejscem zamieszkania również w asyście żony. Z ustaleń przeprowadzającego wywiad pracownika socjalnego wynika, że Skarżąca wykonuje na rzecz męża zarówno czynności pielęgnacyjne, jak
i czynności gospodarcze dnia codziennego.
W oświadczeniach z 24 września 2021 r. I. K. podała, że jedynymi czynnościami, które mąż potrafi wykonać samodzielnie to zażywanie leków i spożywanie posiłków (uprzednio przygotowanych i podanych przez Skarżącą) oraz ogolenie się (co przychodzi mężowi z trudem). Wszystkie pozostałe czynności opiekuńcze (ubieranie, sadzanie do stołu, prowadzenie do znajdującej się na korytarzu toalety, sadzanie na muszli klozetowej, prowadzenie do kabiny prysznicowej, pomoc przy wejściu do kabiny i wyjściu
z kabiny, kąpiel, wycieranie po kąpieli itp.) wykonuje Skarżąca. Oprócz czynności opiekuńczych oraz czynności związanych z umawianiem wizyt lekarskich (neurolog, urolog, kardiolog, lekarz rodzinny) i realizowaniem recept na Stronie spoczywa również ciężar prowadzenia domu (dbanie o czystość, robienie zakupów, przygotowywanie
i podawanie posiłków, palenie w piecach itp.).
Mając powyższe na uwadze jako błędne należy ocenić stanowisko organów,
że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Wbrew twierdzeniom organów, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia W. K. był na tyle dobry, a wykonywane przy nim przez opiekuna czynności na tyle zwykłe, aby mógł on przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi, choć w części, na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę zarówno treść przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, jak i treść orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, za nieuprawnione należy uznać twierdzenie organów, że zakres sprawowanej nad mężem opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze.
W ocenie Sądu organy nie uwzględniły, chociaż wskazywały na ten fakt
w uzasadnieniu swoich decyzji, że - jak wynika z akt sprawy – W. K. jest osobą
z licznymi przypadłościami zdrowotnymi, która ze względu na problemy z poruszaniem musi korzystać z kul ortopedycznych lub asysty Skarżącej. Spastyczne porażenie czterokończynowe (tetrapareza, tetraplegia), z którym zmaga się mąż Skarżącej, należy do porażeń nieodwracalnych, powodujących częściowe lub całkowite uniemożliwienie samodzielnego funkcjonowania. Powodujące ją uszkodzenie kręgosłupa czy rdzenia kręgowego skutkuje zarówno brakiem czucia, jak i brakiem możliwości ruchu, przez co osoba chora jest uzależniona od pomocy innych. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny nie wskazał, aby W. K. był samodzielny, wręcz przeciwnie - wyraźnie wskazał, że to I. K. sprawuje stałą, całodobową opiekę nad mężem.
Za niezrozumiałe należy uznać założenie organów, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu
z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca opiekuje się mężem w zasadzie przez całą dobę (jak podała, raz na kilka dni pozostawia męża samego w domu przez około dwie godziny, żeby zrobić zakupy, zrealizować recepty). Zdaniem Sądu już z uwagi na sam charakter schorzeń, na które cierpi W. K., nie można uznać, aby opieka ta mogła być tak radykalnie skrócona, aby Skarżąca mogła wygospodarować - jak sugerują organy - dodatkowe godziny na świadczenie pracy zawodowej (choćby w niepełnym wymiarze) bez uszczerbku dla zapewniania osobie niepełnosprawnej należytej opieki.
Sąd nie podziela także stanowiska organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia
z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym zakresie organy wskazywały, że I. K.nie pracuje zawodowo od marca 2011 r. (stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki była zawarta umowa o pracę), zaś po zaprzestaniu zatrudnienia była bezrobotna, a następnie pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (zmarłą w 2021 r.). Należy podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna,
tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia
(w niniejszej sprawie I. K. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 20 października 2021 r.). Zaznaczenia wymaga także, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić
z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).
Podsumowując Sąd stwierdza, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności sprawuje żona niepełnosprawnego w stopniu znacznym W. K., czyli Skarżąca. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka Skarżącej nad mężem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane wyżej czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organy, zgodnie z którym Strona, która sprawuje opiekę zgodnie
z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę
o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17
ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA
z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18), sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych
w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. Warunku "stałej" opieki nie można przy tym rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła
w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu Skarżąca spełniła wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża i która zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby Skarżącą wnioskowanego świadczenia.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia
w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r.,
poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 6 akt sądowych).[pic]