II SA/Gd 53/23

II SA/Gd 53/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-07-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 447
art. 156 ust. 1 pkt 11
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. P. – D. i J. D. na czynność Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2022 r., nr ZDK.001-1.43.2022.AW w przedmiocie kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka oddala skargę.
Uzasadnienie
P. P. i J. D., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję z posiedzenia Komisji Kwalifikacyjnej ds. Rodzin z 8 listopada 2022 r. w przedmiocie kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka.
Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 29 czerwca 2021 r. skarżący uzyskali pozytywną decyzję w zakresie kwalifikacji na rodzinę adopcyjną dla małoletniego M. M.
Po przejęciu bezpośredniej opieki nad dzieckiem, w dniu 8 listopada 2022 r. Komisja nie rekwalifikowała P. P. i J. D. jako rodziny adopcyjnej. W uzasadnieniu wskazano, że deklarowane postawy wychowawcze małżonków i posiadane przez nich teoretyczne umiejętności okazały się niewystarczające, a także niewłaściwe w kontekście specyficznych potrzeb dzieci adoptowanych. W postawie małżonków zabrakło elastyczności, w stworzeniu małoletniemu warunków do swobodnego rozwoju emocjonalnego, w zakresie wyrażania różnych emocji, prezentowania różnorodnych zachowań. Wydaje się, że małżonkowie D. akceptowali chłopca wtedy, gdy spełniał ich oczekiwania, dostosowując się do ich zasad, rytmu życia, zainteresowań. Natomiast wyrażali dezaprobatę dla niewłaściwych postaw, słów, reakcji chłopca, co powodowało u niego silną kontrolę swojego zachowania w celu prawidłowej autoprezentacji i przypodobania się opiekunom. Na wszelkiego rodzaju sugestie i uwagi pracowników Ośrodka kandydaci reagowali obronnie, nie przyjmując i nie rozumiejąc istoty problemu. Wydawali się mało refleksyjni i usztywnieni w zakresie zrozumienia procesu przysposobienia.
W opinii przesłanej do Sądu Rejonowego w Kartuzach pracownicy Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego w Gdańsku wnieśli zastrzeżenia dotyczące kształtowania się relacji małoletniego z kandydatami oraz w zakresie braku zrozumienia ze strony opiniowanych istoty adopcji, która nie powinna się opierać wyłącznie na zapewnieniu dziecku domu, zabezpieczenia materialnego, dbania o edukację i rozwój poznawczy, ale nade wszystko na zapewnieniu stabilnego, bezpiecznego i akceptującego środowiska dla prawidłowego rozwoju psychicznego. Prezentowana przez małżonków postawa, wydała się mało otwarta w zakresie wprowadzania zmian w swoim postępowaniu względem dziecka oraz podjęcia przez małżonków wraz z małoletnim M. terapii rodzinnej. Opiniowani wyrazili bowiem negatywny stosunek do odbycia terapii rodzinnej a następnie złożyli pisemne oświadczenie, zachowując w kwestii podjęcia terapii a także dotychczasowym sposobie rozumienia istoty adopcji status quo. W rezultacie kierując się zasadą dobra dzieci, stwierdzono, że aktualna postawa kandydatów nie daje gwarancji powodzenia w przyszłości adopcji. Zatem nie jest możliwe podtrzymanie pozytywnej opinii kwalifikacyjnej (rekwalifikacji) dla P. P. i J. D.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono:
a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 ust. 1 pkt 1a, 2, 8, 11 w zw. z art. 172 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w efekcie niewywiązanie się przez POA w Gdańsku z zadania doboru rodziny przysposabiającej właściwej ze względu na potrzeby M. M., a także nieuzasadnione okolicznościami sprawy pozbawienie stron możliwości uzyskania statusu "kandydatów do przysposobienia dziecka" czy "rodziny przysposabiającej" jakiegokolwiek innego dziecka na skutek wydania decyzji niesłusznie i pochopnie nierekwalifikującej kandydatów jako rodziny adopcyjnej;
b) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających wpływ na jego wynik i treść zaskarżonej decyzji, tj.:
– art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, prowadzącą do dokonania ustaleń sprzecznych z rzeczywistym stanem faktycznym w wyniku przyjęcia wadliwych założeń w przedmiocie stanowiska stron w kwestii możliwości czy też konieczności podjęcia przez nich terapii;
– art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego sprawy, a w szczególności w konsekwencji nieuzasadnionej okolicznościami sprawy nadinterpretacji dotychczas zajętego w sprawie przez strony stanowiska odnośnie możliwości wzięcia udziału w terapii;
– art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania stron do organów państwa wobec nieoznaczenia przez pracowników POA w Gdańsku terminu, w którym małżonkowie D. mieli możliwość rozpoczęcia współpracy z terapeutą, brak kontaktu przedstawicieli organu ze skarżącymi w okresie dzielącym wydanie opinii, w której kwestia uzyskania przez nich orzeczenia przysposabiającego była otwarta oraz wydanie skarżonej decyzji, w której uzasadnieniu stwierdzono w sposób definitywny, że aktualna postawa kandydatów nie daje gwarancji powodzenia procesu adopcji a zatem nie jest możliwe podtrzymanie pozytywnej opinii kwalifikacyjnej;
– art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony skarżącej będących przedmiotem niniejszego postępowania;
– art. 10 § 1 k.p.a., poprzez niezapewnienie skarżącym czynnego udziału w całym postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych przez organ przed wydaniem kwestionowanej decyzji, a poprzestaniu na powołanie się na okoliczności niezweryfikowane na końcowym stadium postępowania i nieaktualne, tj. że opiniowani wyrazili negatywny stosunek do odbycia terapii rodzinnej – tymczasem jak wynika z zaświadczenia z 13 grudnia 2022 r. skarżący zdecydowali się podjąć działania terapeutyczne, jednak POA w Gdańsku nie podjął żadnych starań w kierunku ustalenia, czy małżonkowie postanowili skorzystać z pomocy specjalisty lub redefiniować swoje stanowisko.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi. Wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi zaświadczenia z 9 grudnia 2022 r., wydanego przez psychologa klinicznego, że w dniu 30 listopada 2022 r. małżonkowie rozpoczęli cykl spotkań terapeutycznych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca oświadczyła, że po przeanalizowaniu kwestionowanej decyzji w ich ocenie bezpośrednią przyczyną komplikacji, które napotkali w toku procesu adopcyjnego były trudności komunikacyjne, ogromna mobilizacja po stronie skarżących nakierowana na osiągnięcie efektu w postaci pozytywnego rozstrzygnięcia oraz powszechnie pokutujące w społeczeństwie przekonanie co do stygmatyzacji osób, które decydują się na podjęcie terapii.
W toku procedury adopcyjnej skarżący nie korzystali ani z profesjonalnej pomocy prawnej ani ze wsparcia psychologicznego. Dopiero zaistniała zmiana okoliczności w postaci rozpoczęcia procesu terapeutycznego pozwoliła im dostrzec wadliwość przyjętego przez nich toku myślenia, zapanować nad ogromnymi emocjami i stresem, które towarzyszyły im na przestrzeni ostatnich miesięcy, uelastycznić a w rezultacie zmodyfikować sposób myślenia o relacji z chłopcem, ich roli jako potencjalnych rodziców oraz zażegnać poczucie wzmożonej presji, również społecznej, i napięcia. Skarżący uzyskali świadomość, że uprzednie uporządkowanie i zrozumienie własnych emocji stanowi warunek konieczny wypracowania przez nich gotowości do przyjęcia i zaopiekowania trudnych, złożonych, wymagających cierpliwości i dużej dozy zrozumienia czy wyrozumiałości – emocji dziecka. Wykonana praca terapeutyczna pozwoliła im poradzić sobie zarówno z trudnym doświadczeniem nagle zerwanej więzi z małoletnim na skutek wydania postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach III Wydział Rodzinny i Nieletnich, zobowiązującego ich do wydania M. M., jak i dostrzec w pracy ze specjalistą wartość dodaną, której się nie spodziewali. Skarżący oświadczyli, że nigdy nie sprzeciwiali się instytucji terapii jako takiej. Nigdy też w sposób kategoryczny nie odmówili wzięcia w niej udziału w toku procedury adopcyjnej. W ocenie skarżących, zaistniała pomiędzy nimi a pracownikami POA w Gdańsku różnica dotyczyła wyboru optymalnego momentu zainicjowania, doboru formy czy celu planowanych działań.
Nadto skarżący obawiali się, że podjęcie się terapii będzie równoznaczne z przyznaniem, że mają obniżone predyspozycje do pełnienia roli rodziców adopcyjnych. W następstwie, domagali się nazwania problemu i przedstawienia im diagnozy zaburzeń na jakie cierpi małoletni, przekazania im informacji odnośnie do przyczyn, jakie mają dowodzić konieczności podjęcia terapii. Przyjmowali postawę obronną, by wykazać, że "nic im nie dolega", a nie by definitywnie odmówić udziału w terapii. Aktualnie, odbywane konsultacje stanowią dla nich nieocenione wsparcie, otrzymali oni niezbędną im pomoc w trudnej sytuacji życiowej. Zatem skarżona decyzja była przedwczesna i pochopna.
W okresie 48 dni pomiędzy wydaniem opinii a wydaniem decyzji skarżący podjęli się znalezienia i oczekiwania na termin wizyty u specjalisty o odpowiednim wykształceniu i doświadczeniu zawodowym, który zapewni im optymalne warunki do uczestniczenia w efektywnym procesie terapeutycznym. Skarżący zgodzili się ze stanowiskiem, że relacja z dzieckiem powinna być oparta na zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa. Dokonali także redefinicji ich rozumienia istoty adopcji. Są przy tym pewni, że to właśnie M. M.powinien być przysposobionym przez nich dzieckiem, z uwagi na nawiązaną szczególną więź. Starają się także orientować na bieżąco o stanie małoletniego. Wiedzą, że chłopiec za nimi tęskni i cieszył się z tego, że miał swój dom. Zdecydowali się nie ingerować w obecne funkcjonowanie dziecka, gdyż podejmowane przez nich działania mogą okazać się nieskuteczne.
W odpowiedzi na skargę Ośrodek wniósł o jej oddalenie, szeroko odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów.
Organ uznał przy tym, że działania podejmowane aktualnie przez skarżących nie są zgodne z interesem dziecka. Mają natomiast na celu zaspokojenie potrzeb emocjonalnych skarżących, co dowodzi niezrozumienia idei adopcji. Nadto brak werbalizacji przez M. M. chęci powrotu do skarżących, niewspominanie ich osób i niewyrażanie tęsknoty względem nich, z dużym prawdopodobieństwem świadczą o braku nawiązania się prawidłowych więzi emocjonalnych między małoletnim a skarżącymi. W rezultacie w ocenie POA powrót małoletniego do skarżących – nawet przy ich aktualnej otwartości na terapię – nie powinien być rozpatrywany. Wiązałoby się to z destabilizacją zachowań małoletniego i dekonstruktywnym wpływem na jego rozwój psychiczny. Rozpatrywanie szansy na powodzenie adopcji nie jest już możliwe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., Sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest czynność Komisji Kwalifikacyjnej ds. Rodzin Pomorskiego Ośrodka Adopcyjnego w Gdańsku z 8 listopada 2022 r. odmawiająca rekwalifikacji skarżących jako kandydatów na rodzinę adopcyjną. Tego rodzaju czynność, w świetle art. 156 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm., dalej powoływana jako u.w.r.), należy do zadań ośrodka adopcyjnego. W konsekwencji, należy uznać, że zaskarżona czynność została podjęta przez Dyrektora tego Ośrodka, w imieniu którego działał, prawidłowo upoważniony, główny specjalista – koordynator M. B.
W pierwszej kolejności zbadać należało dopuszczalność wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Kwestia ta nie wydaje się oczywista, gdyż art. 172a u.w.r., w tym jego ust. 5, z którego wynika prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na negatywną opinię kwalifikacyjną, wszedł w życie 1 lutego 2023 r., podczas gdy zaskarżona czynność zapadła 8 listopada 2022 r. Formalna dopuszczalność wniesienia skargi w tego typu sprawach zaktualizowała się więc wraz z wejściem w życie wskazanego przepisu prawa. Wcześniej dopuszczalność wniesienia skargi w tego typu sprawach nie była postrzegana jednolicie w orzecznictwie sądów. Dopuszczalność wniesienia skargi na czynności ośrodków adopcyjnych związane z procedurą zakwalifikowania kandydatów do przysposobienia dziecka na szkolenie adopcyjne, przed wejściem w życie powołanego wyżej art. 172a ust. 5 u.w.r., potwierdzona została w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych: w Olsztynie w wyroku z 2 lutego 2013 r. w sprawie II SA/Ol 393/13 w Warszawie w wyroku z 26 marca 2014 r. w sprawie IV SA/Wa 2416/13 oraz 9 grudnia 2015 r. w sprawie IV SA/Wa 1716/15, publ. CBOSA oraz NSA z 25 maja 2015 r. w sprawie I OSK 2016/14, CBOSA. Z drugiej strony brak dopuszczalności drogi sądowej w tego typu sprawie stwierdzona została w postanowieniu WSA w Gliwicach z 16 grudnia 2013 r. w sprawie IV SA/Gl 805/12, CBOSA.
Nie budzi wątpliwości sądu orzekającego w niniejszej sprawie, że zaskarżona czynność stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą indywidualnych uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, przy zachowaniu cechy władczej ingerencji organu administracji w prawa skarżących – w tym przypadku w realizację prawa do adopcji dziecka. W takiej sytuacji, w której dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego była akceptowana dotychczas w orzecznictwie sądowym i wywodzona z zasad ogólnych, a następnie znalazła potwierdzenie w przepisach prawnych, sankcjonujących tak utrwaloną praktykę (w art. 172a ust. 5 u.w.r.), uznać należy, że zaskarżona czynność z 8 listopada 2022 r. odmawiającą rekwalifikacji skarżących jako kandydatów na rodzinę adopcyjną podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., mimo braku obowiązywania art. 172a ust. 5 u.w.r. w dacie wniesienia skargi. Odmienna ocena dopuszczalności skargi w okolicznościach niniejszej sprawy doprowadziłaby do pozbawienia skarżących prawa do sądu, które korzysta z gwarancji konstytucyjnych, stąd też nie może zostać zaakceptowana.
Przesądzenie o dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie nie przesądza jednak o jej zasadności. Materialnoprawną podstawę podjęcia zaskarżonej czynności, jak wynika z treści "decyzji z posiedzenia komisji kwalifikacyjnej ds. rodzin – rekwalifikacja", stanowiły przepisy art. 156 i 172 ww. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z treścią art. 156 ust. 1 pkt 11 u.w.r. do zadań ośrodka adopcyjnego należy, w szczególności dokonywanie wstępnej oceny kandydatów do przysposobienia dziecka oraz sporządzanie opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka. Z kolei, art. 172 u.w.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia czynności (tj. do 31 stycznia 2023 r.) stanowił, w zakresie mającym zastosowanie w sprawie, że kandydaci do przysposobienia dziecka są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny (ust. 1). Przed skierowaniem kandydata do przysposobienia dziecka na szkolenie ośrodek adopcyjny dokonuje jego wstępnej oceny, z uwzględnieniem: 1) kwalifikacji osobistych, o których mowa w art. 1141 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; 2) motywacji do podjęcia się wychowywania dziecka; 3) wywiadu adopcyjnego.
W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt, wniosek o możliwość adopcji dziecka złożony przez skarżących datowany jest na 23 marca 2020 r. Wstępna pozytywna ocena skarżących jako kandydatów do przysposobienia dziecka Komisji Kwalifikacyjnej ds. rodzin została wydana 22 grudnia 2020 r. Następnie skarżący odbyli szkolenie dla kandydatów do przysposobienia dziecka, uzyskując świadectwo jego ukończenia z 22 czerwca 2021 r. nr ZDK.4522.17.2021.JW. Kolejno, w odniesieniu do skarżących wydana została, 25 czerwca 2021 r., pozytywna Opinia kwalifikacyjna o kandydatach do przysposobienia dziecka, na podstawie art. 156 ust. 1 pkt 11 u.w.r. (uwzględniająca opinię o kwalifikacjach osobistych kandydatów do pełnienia obowiązków rodziców adopcyjnych). Następnie, w dniu 29 czerwca 2021 r. Komisja Kwalifikacyjna ds. Rodzin POA w Gdańsku, na mocy art. 156 i 172 u.w.r., zakwalifikowała skarżących jako rodzinę adopcyjną dla dziecka – chłopca w wieku przedszkolnym, szkolnym, co zostało potwierdzone w zaświadczeniu kwalifikacyjnym z 30 czerwca 2021 r. Wnioskiem z 4 marca 2022 r. skarżący zwrócili się do Sądu Rejonowego w Kartuzach o przysposobienie małoletniego M. Z. M., ur. 24 marca 2015 r. w B. i powierzenie im pieczy nad dzieckiem na czas trwania procedury adopcyjnej. Od 1 maja 2022 r. dziecko zamieszkało u skarżących, co nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach z 27 kwietnia 2022 r. o sygn. akt III Nsm 167/22, w którym określono sposób osobistej styczności z dzieckiem w ten sposób, że będzie ono przebywało z wnioskodawcami (skarżącymi) w miejscu ich zamieszkania bez obecności opiekuna prawnego. Jednocześnie Sąd zobowiązał POA w Gdańsku do składania informacji o przebiegu pieczy sprawowanej przez wnioskodawców nad M. M. do dnia 1 czerwca 2022 r. oraz do 1 sierpnia 2022 r. (punkt 2 ww. postanowienia SR w Kartuzach). W opinii i wnioskach z wywiadu kontrolnego w rodzinie adopcyjnej z 9 czerwca 2022 r. (przesłanej do akt sprawy III Nsm 167/22) wynika, że w dacie jej sporządzenia opieka nad małoletnim sprawowana była przez skarżących prawidłowo, a ich postawy rodzicielskie nie budziły zastrzeżeń. Kolejna opinia i wnioski z wywiadu kontrolnego sporządzona została 4 sierpnia 2022 r., sugerując stały, intensywny nadzór w szczególności nad nawiązywaniem więzi emocjonalnej pomiędzy kandydatami, a już wówczas 7 – letnim dzieckiem. W dniu 21 września 2022 r. sporządzona została opinia, o której mowa w art. 586 § 4 k.p.c., na podstawie ww. wywiadów kontrolnych oraz badań więzi emocjonalnych kandydatów i dziecka z 7 lipca 2022 r. i 3 sierpnia 2022 r., w której sformułowano zastrzeżenia co do kształtowania się relacji dziecka ze skarżącymi. W opinii jej autorów (dwóch pedagogów i psycholog), przedwczesne byłoby orzeczenie adopcji małoletniego przez wnioskodawców, gdyż proces kształtowania więzi z nim nie przebiega prawidłowo. Wskazano, że rozwiązaniem w tej sytuacji jest podjęcie terapii rodzinnej przez skarżących, która w chwili obecnej stanowi niezbędny krok umożliwiający kontynuację procesu adopcyjnego. Z maila z 26 września 2022 r. wynika brak zgody skarżących na uczestnictwo w terapii rodzinnej. W postanowieniu z 19 października 2022 r. Sąd Rejonowy w Kartuzach w sprawie III Nsm 167/22 uchylił postanowienie z 27 kwietnia 2022 r. w przedmiocie określenia sposobu osobistej styczności skarżących z dzieckiem M. M. i zobowiązał ich do wydania dziecka L. T. (opiekunce prawnej M. pełniącej funkcję rodziny zastępczej) w terminie 3 dni. Następnie, 7 listopada 2022 r. wydana została opinia rekwalifikacyjna po kontakcie z dzieckiem, na podstawie art. 156 ust. 1 pkt 11 u.w.r., wskazująca na zastrzeżenia wobec gotowości wnioskodawców do przysposobienia dziecka oraz rozumienia naturalnych problemów dzieci adopcyjnych i ich potrzeb i umiejętności przyjęcia perspektywy dziecka, zaś 8 listopada 2022 r. Komisja Kwalifikacyjna ds. Rodzin POA w Gdańsku podjęła zaskarżoną czynność w postaci decyzji o braku rekwalifikacji skarżących jako kandydatów na rodzinę adopcyjną.
Oceniając zaskarżoną czynność z perspektywy nakreślonych okoliczności faktycznych sprawy, uznać należy, że wydając ją Dyrektor POA nie naruszył prawa. Analiza przepisów zawartych w Dziale V u.w.r. zatytułowanym "Postępowanie adopcyjne" oraz w Dziale II Tytułu II ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej jako k.r.o.) pt. "Przysposobienie" pozwala na stwierdzenie, że przysposobienie małoletniego odbywa się w dwóch niezależnych od siebie etapach, to jest administracyjnym i sądowym (opiekuńczym), przy czym etapy te są ze sobą powiązane funkcjonalnie. Za konstatacją taką przemawia między innymi brzmienie art. 154 ust. 1 u.w.r., zgodnie z którym, prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego. Natomiast, stosownie do art. 117 § 1 k.r.o., przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego spełniającego warunki określone w art. 114¹ k.r.o. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy.
W świetle tych regulacji prawnych, Dyrektor Ośrodka, działający niewątpliwie w trakcie procedury adopcyjnej z urzędu, ale także na zlecenie Sądu Rodzinnego, co wynika wprost z postanowienia z 27 kwietnia 2022 r., miał obowiązek monitorować przebieg sprawowanej pieczy przez skarżących nad małoletnim M. M., a w ramach jego realizacji – zajmować stanowisko co do kwalifikacji osobistych skarżących jako kandydatów na rodziców adopcyjnych oraz co do procesu nawiązywania się więzi pomiędzy nimi, a oddanym im pod opiekę dzieckiem. Nie jest rolą sądu opiekuńczego prowadzenie całej procedury poprzedzającej przysposobienia konkretnego dziecka, w ramach której, dokonywana jest między innymi wstępna ocena kandydata do przysposobienia dziecka, o której mowa w art. 172 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a następnie podejmowane są opinie kwalifikacyjne w toku procedury adopcyjnej przed sądem opiekuńczym na podstawie art. 585 § 22 k.p.c. oraz 586 § 4 i 5 k.p.c. Natomiast po wszczęciu procedury adopcyjnej przed sądem rodzinnym, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, Dyrektor Ośrodka, w dalszym ciągu zachowuje wyłączną kompetencję do przygotowania osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka, podejmując w tym zakresie czynności związane z monitorowaniem przebiegu pieczy nad dzieckiem i zachowując prawo do oceny ich prawidłowości. W tym zakresie Dyrektor Ośrodka działa z urzędu, ale także na zlecenie tego sądu opiekuńczego, co zresztą wprost wynika z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Kartuzach z 27 kwietnia 2022 r. Co więcej, z art. 586 § 4 k.p.c. wynika, że przed wydaniem orzeczenia sąd opiekuńczy występuje o opinię do ośrodka adopcyjnego, a w razie potrzeby uzasadnionej dobrem dziecka może także zasięgnąć opinii innej specjalistycznej placówki. Taka opinia została sporządzona 21 września 2022 r. i wynikała z niej jasna ocena, że kontynuacja procesu adopcyjnego w sprawie adopcyjnej zainicjowanej wnioskiem skarżących jest uzależniona od podjęcia przez nich systemowej terapii rodzinnej. Opinia ta, a także kolejna opinia kwalifikacyjna z 7 listopada 2022 r., stanowiły podstawę merytoryczną dla podjęcia zaskarżonej czynności.
W ocenie Sądu, opinie te, będąc dowodem na to, co zostało w nich stwierdzone przez osoby legitymujące się fachową wiedzą z psychologii i pedagogiki (zespół trzech osób), mogły stanowić uzasadnioną podstawę do podjęcia przez organ w rozpoznawanej sprawie zaskarżonej czynności, natomiast do skutecznego zakwestionowania prawidłowości ich sporządzenia nie może prowadzić jedynie polemika skarżących ze stanowiskiem w nich zaprezentowanym oraz zmiana ich nastawienia, zaprezentowana w skardze co do woli poddania się terapii rodzinnej, co nastąpiło zresztą już po dacie podjęcia zaskarżonej czynności. W judykaturze wskazuje się, że prawidłowo sporządzona opinia (biegłego) ze swej istoty powinna zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej i powinno z niej wynikać, czym kierował się specjalista, wskazując określone tezy. W ocenie Sądu analizowane opinie wypełniają powyższe wymogi. Podkreślić przy tym należy, że realizując ustrojową funkcję kontroli administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny ocenia zaskarżony akt lub czynność, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny, w jakim one zapadły, tj. w dacie ich podjęcia. Okoliczności, który nastąpiły po podjęciu zaskarżonej czynności zatem, w tym przypadku zaś deklarowana przez skarżących i nie kwestionowana przez Sąd orzekający, zmiana nastawienia do terapii rodzinnej, uwiarygodniona przez poddanie się jej, nie może być brana pod uwagę przez sąd przy ocenie legalności zaskarżonej czynności, bowiem z oczywistych względów - nie mogła być przedmiotem analizy organu. Nie budzi z kolei wątpliwości Sądu, gdyż wynika to jasno z maila skarżącej z 26 września 2022 r., że skarżący odmówili uczestnictwa w terapii rodzinnej, choć niewątpliwie na podstawie treści opinii z 21 września 2022 r. powinni byli wiedzieć, że jest ona konieczna dla kontynuacji procesu adopcyjnego. W następstwie tej odmowy właśnie zapadła zaskarżona w niniejszej sprawie czynność. Opisany w niej motyw jej podjęcia natomiast wyczerpuje i wpisuje się w ogólną, materialnoprawną przesłankę działań podejmowanych przez ośrodki adopcyjne w ramach ich ustawowych zadań, wynikającą z art. 155 ust. 1 u.w.r., jaką jest dobro dziecka i poszanowanie jego praw.
Skarżący w skardze kwestionują fakt odmowy poddania się terapii rodzinnej. Wskazują na różne postrzeganie konieczności skorzystania z tego typu usług przez siebie i pracowników POA w zakresie wyboru optymalnego momentu ich zainicjowania, doboru formy, ustalenia kierunku, czy celu tych działań. W tym zakresie argumentację skargi uznać należy za niespójną. Skarżący z jednej strony zaprzeczają by "definitywnie" odmówili poddania się terapii, by jednak przyznać, że przyjęli wobec tej konieczności postawę obronną i sceptyczną, tłumacząc ją brakiem zrozumienia istoty tego procesu. Podkreślają natomiast, że obecnie rozumieją istotę i potrzebę poddania się temu procesowi. Deklaracja ta, choć bardzo istotna z punktu widzenia skarżących, jak już wskazano powyżej, nie poddaje się ocenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym, który dokonuje oceny zaskarżonej czynności pod względem legalności, a nie zasadności. Współgra z tym sformułowana w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą sąd kontrolując legalność zaskarżonego aktu opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem wydającym zaskarżony akt. To organ administracji przed wydaniem rozstrzygnięcia ma obowiązek tak przeprowadzić postępowanie dowodowe, aby zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, które umożliwiają odpowiednie załatwienie sprawy. Zastąpić organu w tym zakresie nie może sąd administracyjny, który ocenia dokonaną czynność na podstawie akt sprawy przekazanych przez organ i okoliczności, które poprzedzały jej podjęcie, a także w oparciu o materiał dowodowy towarzyszący jej wydaniu. Obecnie więc zmiana stanowiska skarżących wobec kluczowej w niniejszej sprawie okoliczności poddania się terapii rodzinnej nie może skutkować uwzględnieniem skargi. Powinna niewątpliwie jednak stać się przedmiotem oceny przez organ, gdyż w ocenie Sądu orzekającego wpisuje się w formułę "zmiany istotnych okoliczności mających wpływ na uzyskanie kwalifikacji do przysposobienia dziecka" w rozumieniu art. 172a ust. 4 u.w.r. Zważyć przy tym należy, że sąd opiekuńczy nie jest związany negatywną opinią kwalifikacyjną Ośrodka Adopcyjnego, a to oznacza, że dopóki nie zostanie wydane orzeczenie w przedmiocie adopcji (obecnie skarżący kwestionują przed Sądem Okręgowym wpadkowe postanowienie dotyczące bezpośredniej styczności z dzieckiem) skarżący mają wpływ na losy złożonego wniosku adopcyjnego w tym sensie, że zachowują prawo do dowodzenia swoich kwalifikacji na rodziców adopcyjnych. Ośrodek Adopcyjny zaś obowiązany jest uwzględniać każdą istotną zmianę okoliczności, mającą wpływ na uzyskanie kwalifikacji do przysposobienia dziecka (art. 172a ust. 4 u.w.r.), a więc nie tylko negatywną z perspektywy kandydatów, lecz także pozytywną. Taką okolicznością może być natomiast poddanie się terapii rodzinnej przez kandydatów na rodziców adopcyjnych i potwierdzona przez specjalistę skuteczność tej terapii. Natomiast, okoliczność ta, z uwagi na fakt zaistnienia po dacie podjęcia czynności, nie może mieć znaczenia w niniejszym postępowaniu sądowym, gdyż sąd administracyjny – po pierwsze - kontroluje legalność czynności w dacie jej podjęcia, po drugie zaś – nawet abstrahując od powyższego – nie ma ustrojowych instrumentów do weryfikacji prawidłowości merytorycznej podjętej czynności - nie może bowiem dopuścić dowodu z opinii biegłych, by ocenić wagę tej deklaracji skarżących w procesie adopcyjnym, nie mając takich kompetencji ustrojowych (por. art. 106 § 3 p.p.s.a.).
W konsekwencji, w ocenie Sądu, zaskarżonemu w niniejszej sprawie działaniu organu nie można zarzucić niezgodności z prawem, a także dowolności. Podkreślenia wymaga, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, mimo że Dział V tej ustawy został opatrzony tytułem "Postępowanie adopcyjne", w istocie zawiera jedynie fragmentaryczną regulację procesową w tym przedmiocie. Nie ulega przy tym wątpliwości Sądu, że nie znajdują w tym postępowaniu zastosowania przepisy k.p.a. Stąd też powołane w skardze zarzuty ich naruszenia nie mogą okazać się skuteczne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznać należy za wystarczający do podjęcia zaskarżonej czynności przez Dyrektora Ośrodka. Nie budzą zastrzeżeń Sądu także wnioski organu, sformułowane w treści czynności o braku rekwalifikacji skarżących jako rodziców adopcyjnych ("decyzji Komisji"), będące wynikiem dokonania oceny przebiegu procesu w sprawie przysposobienia małoletniego M. M. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 155 ust. 1 u.w.r., ośrodek adopcyjny w realizacji swoich zadań kieruje się dobrem dziecka i poszanowaniem jego praw. Dobro dziecka akcentowane jest zresztą w samych zadaniach ośrodka adopcyjnego, do których należy między innymi dobór rodziny przysposabiającej właściwej ze względu na potrzeby dziecka (art. 156 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy). Także w preambule do ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wyraźnie wskazano, że regulacje zawarte w tej ustawie uchwala się "dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych". Przytoczone regulacje prawne pozwalają na stwierdzenie, że dobro dziecka jest nadrzędną wartością w postępowaniu adopcyjnym. Stanowi ono także istotę przysposobienia, co znalazło swój wyraz w art. 114 § 1 k.r.o., w świetle którego, przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra. W konsekwencji, to potrzeby dziecka są tu nadrzędne, i skoro w opinii nadzorujących przebieg procesu adopcyjnego psychologów i pedagogów, uzasadnione i konieczne było wsparcie skarżących terapią rodzinną w celu zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu adopcji stosowanie do potrzeb dziecka, to skarżący nie przedstawili argumentacji, która podważałaby tą okoliczność. Jednocześnie zaś, skarżący zakwestionowali zasadność poddania się terapii, co w konsekwencji doprowadziło do podjęcia zaskarżonej czynności.
Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.