II SA/Gd 512/25

II SA/Gd 512/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 29 maja 2025 r., nr SKO.421.94.2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miastka z dnia 28 marca 2025 r., nr SŚRiFA.4702.10.2022 MT.
Uzasadnienie
Pani I. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (SKO) z 29 maja 2025 r. w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Burmistrz Miastka 28 marca 2025 r. wydał decyzję, w której w pkt. 1 uznano za nienależne pobrane przyznane Skarżącej decyzją SKO z 5 października 2022 r. świadczenie w formie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, za okres od 7 września 2022 r. do 22 października 2022 r. oraz od 21 maja 2023 r. do 31 maja 2023 r. W pkt. 2 decyzji zobowiązano Skarżącą do zwrotu świadczenia w wysokości 4071,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w pkt. 3 stwierdzono, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w kwocie 4071,30 zł oraz ustawowe odsetki za opóźnienie zostaną potrącone z wypłacanych świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że już po wydaniu decyzji z 5 października 2022 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego organ otrzymał informację, że Skarżąca była zatrudniona w Niemczech. W związku z tym Skarżąca została wezwana do złożenia wyjaśnień, co uczyniła 15 czerwca 2023 r. Złożyła wówczas w krótkich odstępach czasowych pod rygorem odpowiedzialności karnej 3 wykluczające się nawzajem oświadczenia: w pierwszym zaprzeczyła, jakoby podejmowała pracę za granicą w latach 2019-2023; w drugim, po skonfrontowaniu z informacjami uzyskanymi przez organ, przyznała, że podejmowała pracę za granicą w latach 2019 i 2022, ale nie posiada na to żadnych dokumentów. W ostatnim złożonym w tym dniu oświadczeniu napisała, że "zmieniła zdanie i przyznaje, że pracowała za granicą w firmie O. w okresach: 07.06.2019 r.-10.07.2019 r., sierpień 2019 (dokładnej daty nie pamięta), 04.09.2020 r. - brak daty końcowej, 05.09.2021 r. - nie pamięta daty końcowej, 07.09.2022 r. - nie pamięta daty końcowej, 20.05.2023 r. do 28.05.2023 r.
Burmistrz pozyskał następnie od Policji w Miastku otrzymaną od firmy O. pocztą elektroniczną informację o okresach zatrudnienia Skarżącej w tej firmie. Wynika z niej, że Skarżąca byłą zatrudniona w okresach: 9 sierpnia - 30 sierpnia 2016 r., 13 maja - 4 lipca 2018 r., 4 czerwca - 30 czerwca 2019 r., 21 sierpnia - 31 sierpnia 2019 r., 29 maja - 30 czerwca 2022 r., 7 września - 22 października 2022 r., 21 maja -31 maja 2023 r.
W dniu 8 stycznia 2025 r. organ pozyskał z Prokuratury Rejonowej w Miastku kserokopię powyższej informacji potwierdzoną za zgodność przez pracownika prokuratury. Dokument w ocenie organu jest wiarygodnym dowodem. W tym kontekście organ wyjaśnił, że nie ma możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wykonywania pracy zarobkowej bądź zatrudnienia, a osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. W decyzji z 5 października 2022 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, Skarżąca została o tym pouczona, podpisała też we wniosku z 4 lipca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do jego uzyskania. W konsekwencji organ uznał, że przyznane Skarżącej za okres od 7 września 2022 r. do 22 października 2022 r. oraz od 21 maja 2023 r. do 31 maja 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 4071,30 jest świadczeniem nienależnie pobranym.
SKO rozpoznając odwołanie Skarżącej, decyzją z 29 maja 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z 5 października 2022 r. przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, w wysokości 2119 zł miesięcznie od 1 lipca 2022 r. na czas nieokreślony. Decyzja to została zmieniona decyzją organu pierwszej instancji. Decyzja z 5 października 2022 r. zawiera pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne, z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 17 ust. 5 ustawy, bowiem osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Skarżąca złożyła też oświadczenie, że nie podejmuje zatrudnienia, jako ostatni okres zatrudnienia podała 10 maja 2008 r., a następnie pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, zapoznała się z również z pouczeniem - warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO podzieliło ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez Burmistrza i uznało, że świadczenia wypłacone Skarżącej należało uznać za nienależnie pobrane i zobowiązać do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję SKO z 29 maja 2025 r. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania tych organów jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 145 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ewentualnie o uchylenie rozstrzygnięć tych organów i przekazanie im sprawy do ponownego rozpatrzenia wraz z wiążącymi wytycznymi.
W ocenie Skarżącej Kolegium naruszyło art. 7, art, 77, art. 80, art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, a w konsekwencji dokonało błędnej subsumpcji ustalonych faktów do stanu prawnego wynikającego z zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Działanie organu naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Według Skarżącej Kolegium dokonało wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób nie tylko sprzeczny z tą ustawą, ale także w sposób, który nie wynika z wykładni dokonywanej przez sądy administracyjne zawartej np. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 19 marca 2025 r. II SA/Gd 1164/24. Wskazano w nim, że pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczenia musi odnieść się indywidualnie do pobieranego świadczenia. Skarżąca podkreśliła, że błędna wykładnia powyższego przepisu ma zasadnicze znaczenie dla rozpatrzenia sprawy z uwagi na okoliczność, iż świadczenie pielęgnacyjne otrzymała dopiero decyzją SKO z 5 października 2022 r., zatem w okresie, gdy podjęła decyzję o wyjeździe za granicę nie otrzymywała żadnych środków finansowych, a jej sytuacja rodzinna i stan zasobów pieniężnych, a także konieczność utrzymania rodziny, w której skład poza niepełnosprawnym mężem wchodzi również niepełnosprawny syn zmusiła ją do podjęcia pracy. Nie mogła przyjmować za pewnik otrzymania świadczenia na drodze rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, a nawet domniemując, iż otrzyma pozytywne rozstrzygnięcie musiała zabezpieczyć potrzeby rodziny w podstawowym zakresie. Dlatego nie może zgodzić się z uzasadnieniem rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, że świadoma była okoliczności uniemożliwiających przyznanie świadczenia z uwagi na złożone oświadczenie z 4 lipca 2002 r., tj. oświadczenie złożone w związku z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, którego od organu pierwszej instancji nie otrzymała. Chybiony jest również zarzut, że była świadoma łączących się ze świadczeniem pielęgnacyjnym zakazów zatrudnienia, bowiem pobierała zasiłek opiekuńczy i tam zapoznała się z pouczeniem.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z przyczyn innych niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.)., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r."). W myśl ust. 1 tego przepisu, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m. in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.).
W rozpoznawanej sprawie uznanie pobranego świadczenia za nienależnie pobrane spowodowane zostało ustaleniem organu pierwszej instancji, że Skarżąca w dniach od 7 września 2022 r. do 22 października 2022 r. oraz od 21 maja 2023 r. do 31 maja 2023 r. pracowała. Nie budzi przy tym wątpliwości, że stosownie do brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. będącego podstawą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, zatrudnienie wykluczało możliwość otrzymania tego świadczenia. W ocenie Sądu nie budzi też wątpliwości, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, została ona pouczona o tym w należyty sposób. Jak wynika z akt administracyjnych, we wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego pouczono Skarżącą wyraźnie, że świadczenie to przysługuje w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Pouczono także, że o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na ustalone prawo do świadczeń. Treść przepisu prawa określającego przesłanki przyznania świadczenia zawarto także w uzasadnieniu decyzji SKO z 5 października 2022 r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły okoliczności pozwalające uznać, że pouczenie to było nieadekwatne i niewystraczające. Nie można a priori przyjmować, że każdy beneficjent świadczeń rodzinnych jest osobą mającą trudności w zrozumieniu oświadczeń i pouczeń zawartych we wnioskach o przyznanie świadczenia. Domniemywać należy, że Skarżąca, która była w stanie samodzielnie uzupełnić wniosek i złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zapoznała się z całą jego treścią. Sąd nie znajduje powodów dających podstawę do stwierdzenia, że osoba będąca w stanie opiekować się osoba niepełnosprawną, nie jest zdolna do zapoznania się z pouczeniem zawartym w formularzu, który podpisała. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestia pouczenia nie jest w tej sprawie kwestią decydującą o wadliwości wydanych w sprawie decyzji, ponieważ zaskarżonej decyzji stwierdzić należy bez względu na sposób pouczenia Skarżącej.
Wadliwości wydanej decyzji upatrywać bowiem należy w błędnym zastosowaniu w okolicznościach tej sprawy prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Regulacja art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy – po wydaniu niedotkniętej wadami kwalifikowanymi decyzji ustalającej prawo do świadczenia rodzinnego – w okresie jej realizacji zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego, w tym na jego wysokość, albo mające znaczenie z punktu widzenia jej dalszego wykonywania (wypłaty świadczenia), jeśli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczenia rodzinnego jest zdarzenie skutkujące zaprzestaniem spełniania przesłanki materialnoprawnej relewantnej z punktu widzenia ustalenia prawa do danego świadczenia rodzinnego (P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, art. 30). Analiza przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt u.ś.r. prowadzi do wniosku, że okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń czy też zmniejszenie ich wysokości albo wstrzymanie ich wypłaty musiały wystąpić po ustaleniu prawa do świadczeń. Tym samym ich wystąpienie musi mieć charakter następczy wobec wykonalności decyzji ustalającej prawo do świadczenia rodzinnego. Okoliczności te muszą więc wystąpić w trakcie realizacji decyzji, na mocy której świadczenie rodzinne jest wypłacane (P. Rączka [w:] T. Brzezicki, B. Chludziński, A. Główczewska, T. Kuczyński, Ł. Maszewski, K. Rokicka-Murszewska, D. Sylwestrzak, D. Zawacka-Klonowska, P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2025, art. 30).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przesłanka braku zatrudnienia istniała w dacie wydania decyzji ustalającej na rzecz Skarżącej to świadczenie. Decyzja SKO datowana jest na 5 października 2022 r., natomiast jak wynika z uzyskanej przez organ pierwszej instancji dokumentacji, w tym czasie Skarżąca zatrudniona była w firmie O. A zatem okoliczność podjęcia zatrudnienia nie jest w tej sprawie okolicznością, która wystąpiła po ustaleniu spornego świadczenia. Z tego powodu nie mogła stanowić przesłanki stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia określonej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Wskazywana okoliczność stanowi okoliczność istniejącą w dacie wydawanej decyzji, ale nieznaną organowi administracji, czyli okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.
Oczywiście odmiennie na kanwie tej sprawy należałoby ocenić zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. do drugiego okresu zatrudnienia, to jest 21 maja do 31 maja 2023 r., ponieważ to zatrudnienie podjęto już po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże z uwagi na sposób rozstrzygnięcia w osnowie decyzji organu pierwszej instancji o obowiązku zwrotu łącznej kwoty nienależnie pobranego świadczenia, nie było możliwe uchylenie zaskarżonej decyzji w części.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wynikająca z niniejszego uzsadnienia ocena prawna jest dla organów wiążąca, a ich obowiązkiem przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest w pierwszej kolejności analiza czy i w jakim zakresie, w tej sprawie zachodzą podstawy zastosowania art. 30 u.ś.r. – uwzględniając wykładnię prawa przedstawioną przez Sąd.