II SA/Gd 488/25

II SA/Gd 488/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 maja 2025 r. nr SKO Gd/1426/24 w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy punkt II decyzji Prezydenta Miasta Starogard Gdański z dnia 29 stycznia 2024 r. nr OPR.ŚR.5220.000591.01.2024, 2. uchyla pkt II decyzji Prezydenta Miasta Starogard Gdański z dnia 29 stycznia 2024 r. nr OPR.ŚR.5220.000591.01.2024.
Uzasadnienie
M. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 2 października 2023 r. M. G. (dalej jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: P. N., F. N., T. G. oraz N. G. na okres zasiłkowy 2023/2024. Prezydent Miasta Starogard Gdański (dalej jako: "Prezydent", "organ I instancji"), decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r., orzekł o przyznaniu wnioskodawczyni na okres od 1 listopada 2023 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności stanie się ostateczne: zasiłek rodzinny na dzieci P. N., F. N., T. G. oraz N. G. w kwocie po 124 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na P. N. w kwocie 110 zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolonego przyznane na P. N., F. N., T. G. oraz N. G. w kwocie po 100 zł jednorazowo, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przyznany na T. G. i N. G. w kwocie po 95 zł miesięcznie. Ponadto, na okres od 1 października do 31 października 2024 r. na dzieci P. N., F. N., T. G. oraz N. G. w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego we wskazanym okresie wynoszącego 674,00 zł na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 5 ust. 3 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.") ustalił do wypłaty kwotę świadczeń rodzinnych, o których mowa w decyzji, w łącznej wysokości 382,28 zł. W punkcie II. decyzji organ odmówił stronie przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na F. N. i P. N. W ocenie Prezydenta, z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego w dniu 5 sierpnia 2023 r., wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci i wobec tego nie przysługuje jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka F. N. oraz P. N.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 12 maja 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w sprawie jest bezsporne, że biologiczny ojciec F. i P. N. nie żyje, zaś wnioskodawczyni pozostaje aktualnie w związku małżeńskim z D. G., z którym ma dzieci: T.i N. G. Kolegium wyjaśniło, że znane mu są orzeczenia sądów administracyjnych wskazujące, że przesłanka samotnego wychowywania dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu powyższego przepisu, a dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica, niemniej jednak stanowiska tego nie podziela.
Zdaniem organu odwoławczego wykładnia przyjmująca, że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko neguje w istocie wykładnię gramatyczną i logiczną przepisów art. 11a w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. poprzez tezę, że stan cywilny osoby ubiegającej się o przedmiotowy dodatek jest bez znaczenia dla przyznania tego dodatku. Wykładnia taka nie pozostaje w logicznym i funkcjonalnym związku z definicją "rodziny", nie da się jej także wyprowadzić z systemu świadczeń rodzinnych.
W ocenie Kolegium prawidłowo przeprowadzona wykładnia systemowa całości przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że matka dziecka będąca mężatką nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko pozostające w rodzinie - w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pozostawanie zamężnej matki i jej dziecka w rodzinie tworzonej przez małżonków, zdefiniowanej w przepisie art. 3 pkt 16 u.ś.r., wyklucza możliwość uznania, że mężatka jest osobą wychowującą dziecko samotnie. Wynik wykładni systemowej jest zgodny z wynikami wykładni gramatycznej, logicznej i celowościowej przepisów art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Kolegium należy uznać, że wnioskodawczyni wraz z mężem i dziećmi tworzy rodzinę, co nie może pozostać bez wpływu na rozumienie znaczenia osoby samotnie wychowującej dziecko. Bez wpływu na powyższe pozostaje podniesiony przez stronę argument, że małżonek nie przysposobił jej dzieci z pierwszego małżeństwa, bowiem ustawodawca w definicji "rodziny" zawartej art. 3 pkt 16 u.ś.r. wskazuje, że małżonek jest członkiem rodziny, nie stawiając przy tym jakichkolwiek dalszych wymagań - w szczególności aby małżonek ten przysposobił dziecko. Jak wynika z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Kolegium podkreśliło, że celem przedmiotowego dodatku jest udzielanie wsparcia socjalnego osobom, które rzeczywiście same wychowują dziecko, tj. są zdane tylko na siebie. Sytuacja osoby, która samotnie, tj. bez udziału małżonka lub ojca dziecka wychowuje dziecko jest niewątpliwie trudniejsza niż osoby, która wychowuje co najmniej jedno dziecko z mężem, czy - pozostając w nieformalnym związku z rodzicem dziecka. Natomiast to, w jakim stopniu mąż faktycznie partycypuje w utrzymaniu i wychowaniu dzieci z poprzedniego związku jest zdaniem organu obojętne z punktu widzenia ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem dotyczy wewnętrznych relacji pomiędzy małżonkami, które pozostają poza sferą regulacji prawnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w zakresie punktu II., tj. w zakresie w jakim odmawiają jej przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Wniosła także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 11a ust.1 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Skarżąca podniosła, że jej synowie – P.i F. N. - w dalszym ciągu wychowują się bez udziału drugiego rodzica, który nie żyje. W jej ocenie okoliczność zawarcia przez nią związku małżeńskiego nie zmieniło sytuacji jej synów, bowiem mąż nie ma obowiązku łożyć na utrzymanie i wykształcenie jej dzieci z pierwszego małżeństwa. Podkreśliła, że obecny mąż nie adoptował, a także nie przysposobił jej synów, tym samym nie ma względem nich jakiejkolwiek władzy rodzicielskiej ani w żaden sposób nie korzysta z praw z tego faktu wynikających. Zdaniem strony w tej sytuacji, bez względu na zawarcie nowego związku małżeńskiego, istnieją podstawy do tego, by uznać ją za osobę samotnie wychowującą synów z pierwszego małżeństwa. Głównym kryterium przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka powinien być fakt, że ojciec dzieci nie żyje oraz brak jest zasądzonych alimentów na rzecz dzieci, otrzymują one rentę rodzinną po zmarłym ojcu. Zawarcie przez skarżącą związku małżeńskiego nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych. Skarżąca uważa ponadto, że ustawowy warunek wspólnego wychowywania co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem należy odnosić wyłącznie do rodzica i dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku. W jej ocenie zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. jest podważeniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 2005 oraz 2008 roku kwestionujących konstytucyjność identycznej regulacji w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej dziecka wychowywanego przez osobę, która wychowuje co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem. Dodatkowo skarżąca podniosła, że w analogicznej sprawie dotyczącej okresu zasiłkowego 2022/2023 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 430/24 uchylił decyzje organów obu instancji i umorzył postępowanie w sprawie uznając, że zawarcie przez nią związku małżeńskiego nie ma wpływu na jej uprawnienie w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, w tym dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy fakt zawarcia związku małżeńskiego przez skarżącą spowodował, że przestała być matką samodzielnie wychowującą synów w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.").
Zgodnie z treścią art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Należy zauważyć, że kwestia ta w odniesieniu do skarżącej została już raz rozstrzygnięta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej jako: "WSA w Gdańsku"). W sprawie prowadzonej pod sygnaturą II SA/Gd 430/24 WSA w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5520/23 w przedmiocie dodatku z tytułu samotnie wychowywanych dzieci oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie administracyjne. Zaskarżone decyzje dotyczyły odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci po zawarciu przez matkę (M. G.) związku małżeńskiego. W wyroku tym Sąd stwierdził, że "prawidłowe rozumienie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniające argumenty płynące z orzecznictwa TK, w szczególności z wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (OTK-A 2005/5/51) oraz wyroku z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (OTK-A 2008/5/83), prowadzi do uznania, że zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Do odmiennego wniosku, nie mogą prowadzić wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o) obowiązki współmałżonka względem rodziny, w skład której wchodzi dziecko drugiego współmałżonka z poprzedniego związku (art. 23, art. 24 i art. 27), a także przewidziane w art. 144 § 1 tej ustawy roszczenie alimentacyjne takiego dziecka wobec ojczyma (macochy). W ocenie Sądu relacje i obowiązki uregulowane tymi przepisami pozostają bez wpływu na sferę władzy rodzicielskiej, która z mocy art. 93 § 1 i art. 94 § 1 k.r.o. przysługuje rodzicom, jeżeli zaś jedno z rodziców nie żyje przysługuje drugiemu z rodziców. Zawarcie związku małżeńskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada sią na nabycie przez nowego współmałżonka władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej nie sposób uznać, że wychowuje to dziecko wraz z współmałżonkiem będącym jedynym rodzicem dziecka". Sąd uznał także, że "prawidłowa interpretacja art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przy zastosowaniu wykładni systemowej, uwzględniającej również regulacje k.r.o., prowadzi do wniosku, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka. Okoliczność zawarcia przez takiego rodzica związku małżeńskiego, a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym, nie pozbawia go tego statusu. Jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną ani niepozostającą w związku nieformalnym. Tym samym fakt zawarcia przez Skarżącą związku małżeńskiego nie pozbawia jej statusu osoby samotnie wychowującej dwóch synów, a tym samym nie pozbawia Jej prawa do przewidzianego w art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na tych synów".
Zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza instytucję związania ocena prawną zawartą w orzeczeniu sądu. Jej istota polega na tym, że sąd rozpoznający spór między tymi samymi stronami musi przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak określono ją w prawomocnym, wcześniejszym orzeczeniu. Innymi słowy, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie związania wynikającego z treści tego wyroku (wyrok NSA z 12 września 2025 r., III OSK 178/24, Lex nr 3916780). Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że wskazane w art. 170 P.p.s.a. podmioty muszą przyjąć, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu - a co za tym idzie nie może być już ponownie badana w następnych postępowaniach. Związanie wyrokiem nie dotyczy jednak wyłącznie prawa, ale rozciąga się również na ocenę stanu faktycznego sprawy (wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2025 r., III SA/Kr 688/25, Lex nr 3915411; wyrok WSA we Wrocławiu z 5 sierpnia 2025 r., I SA/Wr 355/25, Lex nr 3920510).
Powyższe oznacza, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku z 25 września 2024 r., II SA/Gd 430/24, albowiem nie zmieniły się okoliczności stanu faktycznego ani stan prawny sprawy. Skoro zatem organy administracji odmówiły M. G. przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dzieci z powodu zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego Sąd zobowiązany był uchylić decyzje organów administracji.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a P.p.s.a uchylił decyzje organów obu instancji.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wnioski o rozpoznanie sprawy w tym trybie złożyły obie strony postępowania.