II SA/Gd 477/25

II SA/Gd 477/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji i umorzono postępowanie (art. 145 § 3 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 2 pkt 7 lit.a, art. 23
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 29 kwietnia 2025 r. nr SKO Gd/1005/25 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Gniew z dnia 24 stycznia 2025 r. nr FA.531.ZZ.000029.01.2025 oraz umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 13 sierpnia 2024 r. P. T. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: "M-GOPS") w Gniewie o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. J. na okres świadczeniowy 2024/2025.
Decyzją z 10 października 2024 r. Kierownik M-GOPS w Gniewie, działający
z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Gniew (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji"), na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.) - dalej: "u.p.o.u.a.", przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej P. J. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2024 r. do 30 września 2025 r.
Pismem z 14 listopada 2024 r. Strona poinformowała M-GOPS w Gniewie,
że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Tczewie z 30 października 2024 r. P. J. został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S., bez zmiany miejsca zamieszkania. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że w dalszym ciągu pełni funkcję opiekuna prawnego P. J.
Pismem z 6 grudnia 2024 r. M-GOPS w Gniewie zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji z 10 października 2024 r.
Decyzją z 23 grudnia 2024 r. Kierownik M-GOPS w Gniewie, działający
z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a., uchylił od dnia 1 grudnia 2024 r. decyzję z 10 października 2024 r.
Pismem z 14 stycznia 2025 r. M-GOPS w Gniewie zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia, czy świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane Wnioskodawczyni na mocy decyzji z 10 października 2024 r. było świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania do jego zwrotu.
Decyzją z 24 stycznia 2025 r. Burmistrz, na podstawie art. 23 u.p.o.u.a., orzekł, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z 10 października 2024 r. P. J., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 października 2024 r. do 31 listopada 2024 r. w łącznej kwocie 1.000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Stronę do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.
W uzasadnieniu organ pierwszej wskazał m.in., że zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w pieczy zastępczej, zgodnie zaś z postanowieniem Sądu Rejonowego w Tczewie z 30 października 2024 r. P. J. został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 29 kwietnia 2025 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że na etapie postępowania odwoławczego wystąpiło do Burmistrza o nadesłanie: decyzji o skierowaniu P. J. do domu pomocy społecznej (dalej: "DPS") w R., kopii postanowienia Sądu Rejonowego w Elblągu z 10 marca 2021 r. sygn. akt III Nsm 718/20 zmienionego postanowieniem Sądu Rejonowego w Tczewie z 30 października 2024 r. sygn. akt III Nsm 482/24 w ten sposób, że małoletniego P. J. umieszczono w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S. oraz o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w zakresie, czy P. J. nadal przebywa w DPS w R., czy w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S., a jeśli tak to jakie jest jego miejsce pobytu. W odpowiedzi Wnioskodawczyni przesłała: postanowienie Sądu Rejonowego w Elblągu z 10 marca 2021 r. sygn. akt III Nsm 718/20 o rozwiązaniu rodziny zastępczej dla małoletniego P. J. w osobach W. i R. C., decyzję Prezydenta Miasta Elbląga z 18 marca 2021 r. kierującą małoletniego P. J. do DPS w R. - opiekunem prawnym małoletniego został ustanowiony M. O., decyzję Dyrektora PCPR w Tczewie z 11 czerwca 2021 r. o zmianie wcześniejszej decyzji i umieszczeniu małoletniego P. J. w DPS w R. od 19 marca 2021 r. do 18-tego roku życia, tj. do 31 stycznia 2029 r., postanowienie Sądu Rejonowego w Tczewie z 30 października 2024 r. sygn. akt III Nsm 482/24 o zmianie postanowienia Sądu Rejonowego w Elblągu z 10 marca 2021 r. sygn. akt III Nsm 718/20 w ten sposób, że małoletniego P. J. umieszczono w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S., zaświadczenie Dyrektora PCPR w Tczewie z 4 lutego 2025 r. o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej B. S. oraz że małoletni przebywa w DPS w R., z jednoczesną informacją, że B. S. otrzymuje świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 20%, ponieważ nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z umieszczeniem małoletniego w DPS.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że 2 grudnia 2021 r. Wnioskodawczyni została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego P. J. i w dniu
9 grudnia 2021 r. złożyła przyrzeczenie. Natomiast w dniu 19 sierpnia 2024 r. jako opiekun prawny małoletniego wystąpiła do Burmistrza z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz na okres świadczeniowy 2024/2025, który został rozpoznany decyzją z 10 października 2024 r.
Kolegium podało, że zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Pojęcie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zostało natomiast zdefiniowane w art. 2 pkt 6 tej ustawy i oznacza ono: dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej, zaś organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania świadczeń z tego funduszu z chwilą umieszczenia dziecka w DPS lub pieczy zastępczej.
Kolegium wskazało, że z dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń wynika, iż Strona jako opiekun prawny małoletniego P. J. wystąpiła o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdy podopieczny przebywał już w DPS w R., a więc sama ta okoliczność wyłączała już prawo do przyznania przedmiotowego świadczenia, a dopiero od października 2024 r. małoletni został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej B. S., bez zmiany miejsca zamieszkania, która stanowi także podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że we wniosku Strona została pouczona, iż zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Takie pouczenie zawarte jest również w decyzji organu pierwszej instancji z 10 października 2024 r.
Podsumowując Kolegium podniosło, że z uwagi na fakt, iż Wnioskodawczyni nie była uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2024 r. do 30 listopada 2024 r., świadczenie wypłacone w tym okresie należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane.
W skardze na decyzję organu odwoławczego P. T. wniosła
o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz ponowne, rzetelne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem rzeczywistej sytuacji dziecka oraz przepisów prawa materialnego i procesowego
Odnosząc się do stanowiska organów, że umieszczenie P. J. w DPS w R. wyklucza prawo do świadczenia, gdyż DPS jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie, Skarżąca zwróciła uwagę, że zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", mieszkaniec DPS ponosi odpłatność w wysokości 70% dochodu, co oznacza, że instytucja ta nie przejmuje pełnego obowiązku utrzymania. Wskazano również, że umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej (na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Tczewie sygn. akt III Nsm 482/24) miało charakter formalny, gdyż dziecko nadal przebywa fizycznie w DPS, a koszty jego utrzymania nie zostały zmienione. W ocenie Skarżącej organy nie uwzględniły, że P.J. nie zmienił miejsca zamieszkania - nadal przebywa w DPS, funkcja opiekuna prawnego pozostaje niezmieniona. Podkreślono, że rodzina zastępcza nie pokrywa kosztów utrzymania dziecka, a świadczenia alimentacyjne służą pokryciu kosztów pobytu. W ocenie Skarżącej przekazane dokumenty, w tym decyzja o odpłatności za DPS, jednoznacznie wskazują, że nie doszło do pełnego przejęcia utrzymania przez inną instytucję czy rodzinę.
Skarżąca zarzuciła, że w toku postępowania naruszono art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) - dalej: "k.p.a." (nie przeprowadzono wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, nie oceniono dowodów przedstawionych przez opiekuna), jak również art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji jest lakoniczne, bez analizy faktycznej sytuacji dziecka oraz bez wskazania przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane).
Odwołując się do judykatury Skarżąca podniosła, że nie każda zmiana sytuacji dziecka powoduje automatyczną utratę prawa do świadczenia, a przesłanka nienależności wymaga stwierdzenia winy po stronie pobierającego. Zdaniem Skarżącej brakuje też spójności w orzecznictwie Kolegium, gdyż w decyzji z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt SKO Gd/5633/24 organ ten przyjął odmienną interpretację w analogicznym stanie faktycznym.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 29 kwietnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Gniew z 24 stycznia 2025 r., którą organ pierwszej instancji orzekł, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z 10 października 2024 r. P. J., w kwocie 500 zł miesięcznie, w okresie od 1 października 2024 r. do 31 listopada 2024 r. w łącznej kwocie 1.000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał P. T. do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.), która określa: zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasady finansowania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych (art. 1 ust. 1).
Powołana ustawa reguluje również przesłanki uznania świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz żądania jego zwrotu od świadczeniobiorcy.
Zgodnie z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
e) (uchylona)
f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,
g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.
Z poszczególnych regulacji art. 23 ww. ustawy wynika natomiast, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1), zaś od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 1a).
W niniejszej sprawie, jako podstawę uznania, że Skarżąca pobrała świadczenie nienależnie organy wskazały przepisy art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., zgodnie z którymi świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Organ pierwszej instancji wskazał przy tym na przebywanie P. J. w pieczy zastępczej (s. 1 decyzji z 24 stycznia 2025 r.), zaś organ odwoławczy na przebywanie w domu pomocy społecznej (s. 3 decyzji z 29 kwietnia 2025 r.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że z uwagi na brzmienie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. w postępowaniu o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 tej ustawy, przy czym przyjęcie, że doszło do pobrania świadczenia nienależnego wymaga wykazania negatywnego zachowania świadczeniobiorcy ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 537/15, przywołane w niniejszym orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to z faktu, że w art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W judykaturze zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania) (zob. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09). Podkreśla się również, że podstawą zwrotu jest nie tylko samo nieprzysługiwanie przyznanego i wypłaconego omyłkowo świadczenia; na organ nałożono bowiem obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło wskutek naruszeń prawa, jakich świadomie dopuściła się osoba pobierająca świadczenia (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Po 867/2011).
Jak już wyżej wskazano - wydanie przez organ decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. W rozpoznawanej sprawie zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie wskazały żadnej skonkretyzowanej przesłanki, która w ocenie organów została zrealizowana i miała stanowić o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane, ograniczając się jedynie do wskazania na regulacje zawarte w art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a., co już z tego powodu czyni wydane przez te organy decyzje niezgodnymi z prawem.
Niezależnie od powyższego uchybienia organy dokonały również nieprawidłowej interpretacji art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. na tle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy.
W myśl powyższej regulacji świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej.
Pojęcie "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 6 u.p.o.u.a., przez którą ustawodawca rozumie: dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatne pełne utrzymanie.
Kluczowe dla treści powołanej regulacji jest zatem ustalenie, czy konkretna placówka, w niniejszej sprawie dom pomocy społecznej, jest placówką zapewniającą nieodpłatne i pełne utrzymanie. Istotny w tym zakresie będzie rodzaj, charakter danej placówki, istota jej celów, jak również zakres oferowanych świadczeń niezbędnych dla utrzymania.
Instytucja domu pomocy społecznej została uregulowana przede wszystkim
w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm.), z której wynika, że osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1).
Mimo, że wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej (art. 58 ust. 1 u.p.s.), to pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (art. 60 ust. 1 u.p.s.), zaś obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust. 1 u.p.s.).
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu (art. 61 ust. 2 u.p.s.).
Biorąc pod uwagę przytoczone powyżej regulacje należy dojść do wniosku,
że w świetle art. 2 pkt 6 u.p.o.u.a. instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie (w tym dom pomocy społecznej) jest taka instytucja, która zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie, co oznacza, że osoba w niej przebywająca nie ponosi kosztów związanych ze swym pobytem. Jeżeli natomiast koszty takie ponosi, to placówka w której przebywa nie jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie w rozumieniu art. 2 pkt 6, a więc instytucją, o której mowa w art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a.
Skoro na potrzeby omawianej ustawy zostało zdefiniowane pojęcie "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie", to każde wystąpienie w przepisach tej ustawy zwrotu "instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie" obliguje do takiej ich wykładni, która będzie uwzględniać wskazaną definicję, którą ze swej istoty należy interpretować i stosować ściśle z jej jednoznacznym brzmieniem.
Treść zdefiniowanego pojęcia "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" nie pozostawia wątpliwości, że w rozumieniu u.p.o.u.a. instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie są tylko instytucje w niej wymienione, które zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. A contrario, nie należą do instytucji, o których mowa w art. 2 pkt 6 instytucje, które pomimo zapewnienia pełnego utrzymania nie zapewniają go w sposób całkowicie nieodpłatny.
W nadesłanych wraz ze skargą aktach administracyjnych znajduje się m.in. decyzja Elbląskiego Centrum Usług Społecznych z 13 listopada 2023 r., zmieniająca decyzję tego organu z 24 maja 2021 r., z której wynika, że od 1 listopada 2023 r. odpłatność wnoszona przez P. J. za jego pobyt w domu pomocy społecznej wynosi 501,09 zł miesięcznie. Natomiast z pisma Elbląskiego Centrum Usług Społecznych z 28 lutego 2024 r. wynika, że od 1 marca 2024 r. miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w R. wynosi 7.990 zł miesięcznie, w związku z czym odpłatność za pobyt P. J. w DPS w R. przedstawia się następująco: odpłatność wnoszona przez małoletniego 501,09 zł, odpłatność wnoszona przez Gminę Miasto Elbląg 7.448,91 zł.
Skoro z powyższych dokumentów bezsprzecznie wynika, że małoletni P.J. za pobyt w DPS w R. ponosi częściowo odpłatność z uzyskiwanego przez siebie dochodu, to tym samym nie przebywa on w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu art. 2 pkt 6 u.p.o.u.a., co w konsekwencji przesądza o tym, iż okoliczności niniejszej sprawy nie wypełniają dyspozycji art. 10 ust. 2 pkt 1 tej ustawy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza
z 24 stycznia 2025 r.
Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2
(tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie przyjmuje się, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola legalności zapadłych rozstrzygnięć potwierdziła, że brak jest podstaw prawnych do uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego P. J. na okres od 1 października 2024 r. do 30 listopada 2024 r. za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 23 u.p.o.u.a. i zobowiązania Skarżącej do zwrotu łącznej kwoty pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi, co oznacza, że zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego (art. 145 § 3 P.p.s.a.).