II SA/Gd 477/23

II SA/Gd 477/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski /sprawozdawca/
Magdalena Dobek-Rak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r., SKO Gd/5177/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej N. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
N. Z. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Władysławowa, w imieniu którego działał Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej we Władysławowie, w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 1 lipca 2022 r. N. Z. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej we Władysławowie o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, B. B.
Z akt sprawy wynika, że B. B. (ur. 6 maja 1963 r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku z dnia 4 czerwca 2022 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 48-go roku życia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 11 maja 2022 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 30 czerwca 2027 r.
Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że B. B. choruje na raka piersi, aktualnie przyjmuje chemię, która została przerwana ze względu na złe wyniki krwi. Nie jest w stanie samodzielnie egzystować, a z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie zabezpieczyć nawet swoich podstawowych potrzeb.
Ustalono ponadto, że były mąż B. B. (lat 60) nie żyje. Niepełnosprawna ma troje dzieci: syna B. B. (zamieszkałego w Ł., zatrudnionego, mającego rodzinę, w tym dzieci w wieku szkolnym), syna D. B. (zamieszkałego w W., prowadzącego własną działalność gospodarczą) oraz córkę – N. Z., która ubiega się o przedmiotowe świadczenie.
N. Z. ma troje dzieci. Mąż wnioskodawczyni, D. Z., pracuje na terenie Niemiec. Organy ustaliły, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym dla rozpoznania sprawy jest Burmistrz Władysławowa.
Z oświadczenia strony wynika, że opieka nad dziećmi nie koliduje z opieką nad matką (wnioskodawczyni mieszka bliskim sąsiedztwie i jest w pełni dyspozycyjna). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni w okresie od 1 września 2020 r. do 27 lutego 2021 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Pucku jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a od 16 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. była zatrudniona na pełen etat na podstawie umowy o pracę w Kwiaciarni [...]. Od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia.
Ze złożonego oświadczenia wynika, że N. Z. wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, prasowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Pomaga matce przy czynnościach higienicznych – kąpieli oraz przy czynnościach, przy których niepełnosprawna sobie nie radzi: przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki. Ponadto asekuruje mamę podczas chodzenia ze względu na zawroty głowy, realizuje recepty, podaje leki, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich.
Zgodnie z oświadczeniem B. B. nie korzysta ona z usług opiekuńczych, wprawdzie rozważa taką możliwość, ale byłoby to dla niej krępujące. Najbezpieczniej czuje się przy córce.
W ocenie pracownika socjalnego wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką w sposób właściwy.
Decyzją z 8 września 2022 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej we Władysławowie, działając z upoważnienia Burmistrza Władysławowa, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, B. B. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.").
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 28 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz z powodu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad matką a rezygnacją z aktywności zawodowej.
W ocenie Kolegium z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 lipca 2022 r. oraz kolejnego wywiadu z dnia 3 marca 2023 r., sporządzonego na wezwanie Kolegium wynika, że matka skarżącej nadal leczy się onkologicznie, dodatkowo jest pod opieką lekarza neurologa. Aktualnie przyjmuje chemię. B. B. nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). Porusza się po mieszkaniu samodzielnie, pomaga jej w tym wnioskodawczyni, nie posiada natomiast sprzętu rehabilitacyjnego wspomagającego poruszanie się, samodzielnie korzysta z toalety, nie wymaga pomocy podczas jedzenia, nie wymaga również pomocy przy zażywaniu lekarstw. W ocenie organu zakres deklarowanych przez N. Z. czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną - z uwagi na niepełnosprawność matki - opieką nie stanowi podstawy do uznania, że w sprawie spełniony jest zasadniczy warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegający na braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanym koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zależy od woli osoby występującej o jego przyznanie lecz od ściśle określonych warunków m.in. charakteru, zakresu i faktu osobistego, ciągłego sprawowania opieki, która uniemożliwia aktywność zawodową. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił, że odwołująca pomaga matce w jej mieszkaniu, a niekiedy zabiera ją do siebie opiekując się jednocześnie trojgiem dzieci. Kolegium zauważyło, że B. B. jest samodzielna w zakresie higieny osobistej, ubierania, rozbierania się, wstawania z łóżka, załatwienia potrzeb fizjologicznych, spożywania posiłków. Rezygnacja z zatrudnienia (jego niepodejmowanie) powiązane muszą być ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi mieć charakter trwały lub długotrwały oraz być wykonywana osobiście i wykluczać możliwość podjęcia zatrudnienia. Świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia właśnie, z uwagi na konieczność świadczenia opieki nad osobą niepełnosprawną.
W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z uwagi na powyższe wniesiono o wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej we Władysławowie wydaną z upoważnienia Burmistrza Władysława z dnia 8 września 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten powinien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka momentu powstania niepełnosprawności utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką.
W sprawie niesporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 czerwca 2022 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 48. roku życia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 11 maja 2022 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 30 czerwca 2027 r. Z orzeczenia tego wynika, że matka skarżącej – B. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano także na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające życie niepełnosprawnemu, zgodnie z zaleceniami specjalisty.
Zdaniem Sądu, dokonana przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką jest, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niezasadna. Przywoływane przez organy okoliczności o stopniu samodzielności B. B. nie zostały w ocenie Sądu wystarczająco zweryfikowane, choćby przez rodzaj schorzenia powodującego niepełnosprawność i właściwe dla niego czynności opiekuńcze, które powinna wykonywać skarżąca.
Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.
Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).
W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad matką nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia.
Zdaniem Sądu, w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy ocena ta jest niezasadna.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że B. B. leczy się onkologicznie i jest pod opieką lekarza neurologa (wywiady środowiskowe przeprowadzone w dniu 13 lipca 2022 r. oraz w dniu 3 marca 2023 r.). Organ odwoławczy błędnie ustalił, że B. B. cyt.: "Aktualnie przyjmuje chemię". Z wywiadu środowiskowego wynika, że leczenie zostało przerwane ze względu na złe wyniki badań krwi. W ocenie Sądu okoliczność ta ma istotne znaczenie w kontekście oceny zakresu sprawowanej opieki, a przez to spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. O ile bowiem za fakt o charakterze notoryjnym uznać można to, że przyjmowanie tzw. "chemii" stanowi swoisty standard opieki medycznej, o tyle wpływ tego leczenia w danym, konkretnym przypadku może mieć znaczenie dla oceny przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją. Korzystanie ze wskazanej wyżej metody leczenia istotnie wpływa na możliwość samodzielnego funkcjonowania B. B. Jak wskazano w wywiadzie środowiskowym złe wyniki badań krwi wymagały przerwania leczenia, a pozostająca pod opieką córki B. B. nie jest w stanie samodzielnie egzystować ani zabezpieczyć podstawowych potrzeb. Skarżąca pomaga matce przy czynnościach higienicznych, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, a także wykonuje szereg czynności jakie zwyczajowo wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa domowego (robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje, opłaca rachunki, itp.). Jak podała skarżąca opieka sprawowana jest w mieszkaniu matki lub domu skarżącej, do którego zabiera ona matkę.
Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia Kolegium wskazało, że B. B. nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (karmienia, pojenia, cewnikowania, pampersowania itp.). Zebrany w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie stan ten potwierdza. Niemniej jednak przesłanką przyznania świadczenia nie jest to by sprawowana opieka miała charakter całodobowy i dotyczyła osoby leżącej.
Jak wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyże orzeczeniach opieka nie musi mieć charakteru opieki 24-godzinnej i nie wyklucza aktywności podopiecznej odpowiadającej jej stanowi zdrowia. Ponadto, rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21).
Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.
Podkreślić także należy, że nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to w szczególności osób dotkniętych chorobami nowotworowymi, których – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - stan zdrowia stopniowo się pogarsza.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia matki skarżącej, specyfikę choroby nowotworowej, a także jej przebieg i leczenie (wstrzymana chemioterapia ze względu na złe wyniki badań krwi), jak również zakres opieki jaką świadczy jej skarżąca, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Choroba matki skarżącej jest kilkuletnia i cechuje ją duża intensywność w zakresie stosowanego leczenia, a co za tym idzie potrzeba opieki.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez Kolegium w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Podsumowując należy stwierdzić, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia. Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w sprawie Sąd uznał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno- reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.