II SA/GD 462/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-03-20
NSAochrona środowiskaWysokawsa
opłaty środowiskoweemisja gazówśrodki dezynfekcyjneCOVID-19pandemiadziałania ratowniczePrawo ochrony środowiskaWSAnadpłata

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje odmawiające stwierdzenia nadpłaty w opłatach za korzystanie ze środowiska z tytułu emisji środków dezynfekcyjnych w latach 2020-2021, uznając ich stosowanie za działania ratownicze.

Spółka "Z" Spółka z o.o. zaskarżyła decyzje odmawiające stwierdzenia nadpłaty w opłatach za korzystanie ze środowiska z tytułu emisji środków dezynfekcyjnych w latach 2020-2021. Spółka argumentowała, że stosowanie tych środków, wymuszone przepisami epidemicznymi, stanowiło działania ratownicze, co powinno skutkować zwolnieniem z opłat. Sądy administracyjne obu instancji uznały, że przepisy nie przewidują takiego zwolnienia, a stosowanie środków dezynfekcyjnych nie jest działaniem ratowniczym. WSA w Gdańsku uchylił zaskarżone decyzje, uznając stosowanie środków dezynfekcyjnych za działania ratownicze w rozumieniu Prawa ochrony środowiska.

Sprawa dotyczyła skargi "Z" Spółki z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Marszałka Województwa Pomorskiego. Obie decyzje odmawiały spółce stwierdzenia nadpłaty w opłatach za korzystanie ze środowiska z tytułu emisji gazów lub pyłów do powietrza, w zakresie emisji ze środków do dezynfekcji za lata 2020 i 2021. Spółka argumentowała, że obowiązek stosowania środków dezynfekcyjnych, wynikający z rozporządzeń epidemicznych, stanowił działania ratownicze w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, co zgodnie z art. 2 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, wyłączałoby obowiązek ponoszenia opłat. Organy administracji, powołując się na stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska, uznały, że stosowanie środków dezynfekcyjnych miało charakter prewencyjny, a nie ratowniczy, i nie było podstaw do zwolnienia z opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone decyzje. Sąd uznał, że pojęcie działań ratowniczych, choć nie zdefiniowane w Prawie ochrony środowiska, może być interpretowane przy pomocy definicji z ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz definicji słownikowej. W ocenie Sądu, zapewnienie i stosowanie środków do dezynfekcji rąk w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2, stanowiło działania ratownicze, mające na celu ochronę życia i zdrowia. Sąd podkreślił, że pandemia była sytuacją nadzwyczajną, a działania ratownicze nie powinny być obciążane dodatkowymi opłatami. W związku z tym, Sąd uchylił decyzje organów i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, stosowanie środków do dezynfekcji rąk w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 stanowiło działania ratownicze w rozumieniu art. 2 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, niezależnie od istnienia obowiązku prawnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że celem nakazów stosowania środków dezynfekcyjnych było powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2, co stanowiło zagrożenie dla życia i zdrowia. Działania te, mające na celu ochronę zdrowia i zachowanie stanu zdrowia, wpisują się w definicję działań ratowniczych. Pandemia była sytuacją nadzwyczajną, a działania ratownicze nie powinny być obciążane dodatkowymi opłatami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.o.ś. art. 2 § 2

Prawo ochrony środowiska

P.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.o.ś. art. 272

Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 273 § 1

Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 275

Prawo ochrony środowiska

u.o.ppoż. art. 2 § 2

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej

Definicja działań ratowniczych jako pomocnicza przy interpretacji art. 2 ust. 2 p.o.ś.

O.p. art. 75 § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 75 § 2

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 72 § 1

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 209

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Stosowanie środków do dezynfekcji rąk w związku z pandemią COVID-19 stanowiło działania ratownicze w rozumieniu art. 2 ust. 2 Prawa ochrony środowiska. Działania ratownicze, niezależnie od obowiązku prawnego, wyłączają stosowanie przepisów Prawa ochrony środowiska dotyczących opłat za korzystanie ze środowiska. Pandemia COVID-19 była sytuacją nadzwyczajną, a obciążanie podmiotów opłatami za działania ratownicze jest nieuzasadnione.

Odrzucone argumenty

Stosowanie środków do dezynfekcji rąk miało charakter prewencyjny, a nie ratowniczy. Przepisy Prawa ochrony środowiska nie przewidują zwolnienia z opłat za stosowanie środków dezynfekcyjnych. Ustawa antykryzysowa nie zwalniała z obowiązku ponoszenia opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza.

Godne uwagi sformułowania

W ocenie Sądu, zapewnienie i stosowanie środków do dezynfekcji rąk dokonywane w ramach wypełnienia obowiązku nałożonego przedmiotowym rozporządzeniem, należało do działań ratowniczych, mających na celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 i tym samym co najmniej ograniczenie narażenia zakażeniem się tym wirusem przez pracowników. Prawodawca podejmował w tym czasie szereg inicjatyw mających na celu ochronę zdrowia i życia, ale także miejsc pracy czy wspierania przedsiębiorców. Działania te nie były wcześniej uregulowane przez prawo, gdyż stan pandemii był sytuacją nagłą i nadzwyczajną, w której skuteczność działań ratunkowych była w wielu przypadkach testowana dopiero w działaniu. Trudno zatem racjonalnie uznać za uzasadnione pobieranie opłat od wprowadzania płynów do dezynfekcji rąk w sytuacji, gdy czynności te miały na celu walkę z pandemią.

Skład orzekający

Elżbieta Rischka

przewodniczący

Jakub Chojnacki

sprawozdawca

Dariusz Kurkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'działań ratowniczych' w kontekście przepisów epidemicznych i opłat środowiskowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu pandemii COVID-19 i może wymagać analizy w kontekście ewentualnych zmian prawnych lub innych sytuacji kryzysowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnie znanej sytuacji pandemii i jej wpływu na obowiązki przedsiębiorców, a także interpretacji kluczowego pojęcia 'działań ratowniczych' w kontekście opłat środowiskowych.

Czy środki do dezynfekcji w czasach pandemii zwalniały z opłat środowiskowych? WSA w Gdańsku odpowiada.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 462/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Elżbieta Rischka /przewodniczący/
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2556
art. 272
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.), Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi "Z" Spółka z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO Gd/4429/22 w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w opłatach za korzystanie ze środowiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Pomorskiego z dnia 29 lipca 2022 r., nr DROŚ-O.7252.4.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz strony skarżącej "Z" Spółka z o.o. z siedzibą w G. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Z. Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 30 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Marszałka Województwa Pomorskiego z 29 lipca 2022 r., odmawiającą skarżącej spółce stwierdzenia nadpłaty w opłatach za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza, w zakresie emisji ze środków do dezynfekcji za rok 2020 w wysokości 382,50 zł oraz za rok 2021 w wysokości 67,19 zł.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Marszałek wydając wskazaną powyżej decyzję stwierdził, że skarżąca spółka pismem z 26 maja 2022 r., na podstawie art. 75 § 1 i 2 O.p., zwróciła się do z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty powstałej przy rozliczaniu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska w zakresie emisji niezorganizowanej ze środków do dezynfekcji w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 w 2020 i w 2021 r. Skarżąca spółka wskazała, że istnieje zwolnienie z ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska z tytułu emisji zanieczyszczeń ze środków do dezynfekcji używanych w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. W myśl art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2021 r., poz. 961 ze zm.), przez działania ratownicze rozumie się każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. W dalszej części strona podkreśliła, że kolejnymi rozporządzeniami Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem epidemii COVID- 19 począwszy od marca 2020 r. wprowadzono i utrzymywano obowiązek stosowania rękawiczek jednorazowych lub środków do dezynfekcji rąk, jak również obowiązek zapewnienia klientom, pracownikom i innym podmiotom rękawiczek jednorazowych lub środków do dezynfekcji rąk. Tymi samymi rozporządzeniami ustalono, że obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym spółka, uważa, że podjęcie działań wymaganych wspomnianymi rozporządzeniami Rady Ministrów, w tym dostarczanie i stosowanie środków dezynfekcyjnych, jest działaniem ratowniczym w rozumieniu powyższych przepisów i jako takie powinno korzystać ze zwolnienia z ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. Marszałek podzielił stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska, przedstawione w piśmie z 23 listopada 2021 r. i wskazał, że wyłączenie części przedsiębiorców z obowiązku uiszczania opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, a także z obowiązku składania wykazów, mogłoby zostać zakwestionowane z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, z powodu zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów o zbliżonym statusie podmiotów korzystających ze środowiska. Ewentualne działania legislacyjne polegające na wprowadzeniu przepisu zwalniającego z obowiązku ponoszenia opłat za emisję ze środków dezynfekcyjnych stosowanych w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, mogło by nastąpić z poziomu ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CONVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Marszałek powołał się także na pismo Ministerstwa z 6 kwietnia 2021 r., skierowane do Zarządu Województwa Podlaskiego, w którym stwierdzono, że ustawa antykryzysowa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 poz. 568, ze zm.) nie zwalnia podmiotów korzystających ze środowiska z obowiązku ponoszenia opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, w tym ze środków dezynfekcyjnych, których udostępnianie i stosowanie nie ma charakteru działań ratowniczych tylko prewencyjne, zapewniające wyłącznie higienę i bezpieczeństwo zdrowia ludzi.
SKO wydając zaskarżoną decyzję podzieliło stanowisko zaprezentowane przez Marszałka, wskazując że pandemia COVID-19 wymusiła między m.in. na podmiotach korzystających ze środowiska obowiązek wprowadzenia w zakładach pracy środków ochrony osobistej, między innymi poprzez zapewnienie płynów do dezynfekcji, co z kolei wiązało się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów. Udostępnianie środków do dezynfekcji stanowiło element działalności podlegającej opłacie za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza. Jednocześnie nie został wprowadzony do porządku prawnego żaden przepis, który wyłączałby nałożony na te podmioty obowiązek ponoszenia opłat za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z uwagi na stosowanie środków dezynfekujących. Ustawa antykryzysowa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2020 poz. 568 ze zm.) nie zwalniała podmiotów korzystających ze środowiska z obowiązku ponoszenia opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, w tym ze środków dezynfekcyjnych, których udostępnianie i stosowanie nie miało w opinii Kolegium charakteru działań ratowniczych tylko prewencyjne, zapewniające wyłącznie higienę i bezpieczeństwo zdrowia ludzi. Wobec tego zarzuty podniesione w odwołaniu są całkowicie niezasadne, gdyż organ pierwszej instancji w świetle obowiązujących w tym zakresie uregulowań prawnych, nie miał możliwości pozytywnego rozpoznania wniosku spółki o stwierdzenie nadpłaty powstałej przy rozliczaniu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska w zakresie emisji niezorganizowanej ze środków do dezynfekcji w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 w 2020 i 2021 r.
We wniesionej do Sądu skardze, decyzjo SKO zarzucono:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:
a) art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że stosowanie środków do dezynfekcji rąk, których wymóg zapewnienia przez zakłady pracy wynikał z § 10 ust. 3 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie stanowi działań ratowniczych;
b) art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w rozpatrywanej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania zwolnienia z ponoszenia opłat określone w tym przepisie;
c) art. 75 § 1 i 4a zdanie drugie w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę stwierdzenia nadpłaty w sytuacji, gdy z przepisów prawa materialnego wynika, że opłata za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza w zakresie emisji ze środków do dezynfekcji za rok 2020 i 2021 stanowi nadpłatę.
2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7 i 8 oraz art. 77 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego mającego wpływ na ocenę sytuacji i błędne przyjęcie, że stosowanie środków do dezynfekcji rąk, których wymóg zapewnienia przez zakłady pracy wynikał z § 10 ust. 3 pkt 3 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii nie stanowi działań ratowniczych.
Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Marszałka Województwa Pomorskiego, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, potwierdzając stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Sąd zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 272 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 54) – dalej jako "p.o.ś.", środki finansowo-prawne ochrony środowiska stanowią w szczególności: 1) opłata za korzystanie ze środowiska; 2) administracyjna kara pieniężna; 3) zróżnicowane stawki podatków i innych danin publicznych służące celom ochrony środowiska; 4) opłata emisyjna, o której mowa w art. 321a ust. 1. Opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za: 1) wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza; 1a) wydane uprawnienia do emisji na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. U. z 2023 r. poz. 589 i 2029); 4) składowanie odpadów (art. 273 ust. 1 p.o.ś.). Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, z zastrzeżeniem art. 284 ust. 2, podmioty korzystające ze środowiska (art. 275 p.o.ś.). Jednocześnie, ustawodawca określił, że przepisów tejże ustawy nie stosuje się także w zakresie: 1) obowiązku posiadania pozwolenia, 1a) wydawania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, 2) ponoszenia opłat, w razie prowadzenia działań ratowniczych (art. 2 ust. 2 p.o.ś.).
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2022 r. poz. 340)., wprowadzono w Polsce stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, który to stan odwołano 16 maja 2022 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 1027). Jednoczenie od tego dnia wprowadzono stan zagrożenia epidemiologicznego, który trwał do 1 lipca 2023 r. - zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 1028) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U., poz. 1118).
W związku z wprowadzeniem stanu pandemii, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 566 z ze zm.), zaczęto wprowadzać ograniczenia związane z tym stanem. W ramach tego jednym z kolejnych rozporządzeń - rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 447 ze zm.), wydanym na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845, 2112 i 2401 oraz z 2021 r. poz. 159, 180 i 255), określono m.in., że do dnia 28 marca 2021 r. zakłady pracy są obowiązane zapewnić osobom zatrudnionym niezależnie od podstawy zatrudnienia rękawiczki jednorazowe lub środki do dezynfekcji rąk (§ 10 ust. ust. 3 pkt 1 rozporządzenia). Rozporządzenie weszło w życie 27 lutego 2021 r. Wskazany powyżej nakaz, kolejnym rozporządzeniami o tym samym tytule i podstawie prawnej wydania, został utrzymany aż do 28 lutego 2022 r. - zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 861 z ze zm.); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 512 z ze zm.).
Istotą przedmiotowej sprawy było rozstrzygnięcie, czy wobec zapewnienia przez pracodawcę środków do dezynfekcji rąk, w związku ze stanem pandemii wywołanym wirusem SARS-CoV-2, działania te uznać należało za działania ratownicze w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 2 p.o.ś, co skutkowałoby wyłączeniem zapisów tej ustawy m. in. do ponoszenia opłat. W pierwszej kolejności, zatem należało odkodować pojęcie działań ratowniczych, wskazanych w p.o.ś., ponieważ ustawa ta nie zawiera definicje legalnej tego pojęcia. Według skarżącej spółki, pojęcie to należy definiować przy pomocy art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 275) - dalej jako "u.o.ppoż." Zgodnie z tą regulacją, przez działania ratownicze rozumie się każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.
W piśmiennictwie wyrażono pogląd, że przy definiowaniu działań ratowniczych pomocą mogą być właśnie postanowienia art. 2 pkt 2 u.o.ppoż., który określa, że działania ratownicze to każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidacji przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Definicja ta ma abstrakcyjny charakter i może znajdować zastosowanie dla określenia innych działań ratowniczych niż tylko wynikających z bezpieczeństwa pożarowego. Ponadto należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w komentowanym przepisie nie ograniczył grupy podmiotów zwolnionych z obowiązku stosowania postanowień ustawy. W związku z tym trzeba przyjąć, że zwolnienie to będzie miało zastosowanie wobec wszystkich podmiotów podejmujących działania ratownicze, bez względu na to, czy mają one charakter profesjonalny czy też incydentalny (zob. K. Gruszecki [w:] Prawo ochrony środowiska. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2022, art. 2).
W ocenie Sądu pogląd o pomocniczym charakterze powyżej definicji wyrażonej w u.o.ppoż. jest uzasadniony, pamiętać jednakże trzeba, że p.o.ś. nie zawiera przepisu odsyłającego do definicji z u.o.ppoż. Warto zatem także odnieść się do słownikowego pojęcia ratowania celem odkodowania tego pojęcia w języku potocznym. Otóż zgodnie ze definicją zawartą w Słowniku Języka Polskiego PWN (dostępny na stronie sjp.pwn.pl), ratować to: 1. udzielać komuś pomocy w niebezpieczeństwie lub w trudnej sytuacji; 2. chronić kogoś od nieszczęścia, przykrości, kłopotów; 3. starać się ocalić, zachować coś; 4. polepszać czyjąś trudną sytuację; 5. sprawić, że coś jest do zaakceptowania mimo pewnych wad.
Niewątpliwie celem nakazów określonych w kolejnych rozporządzeniach w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, było powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2, który jak powszechnie wiadomo stanowił zagrożenie dla życia i zdrowia nieograniczonej liczby ludzi (jak wynika z danych GUS, w Polsce w samym tylko 2021 r., z powodu Covid-19 zmarło 91.000 osób – stat.gov.pl).
W ocenie Sądu, zapewnienie i stosowanie środków do dezynfekcji rąk dokonywane w ramach wypełnienia obowiązku nałożonego przedmiotowym rozporządzeniem, należało do działań ratowniczych, mających na celu ograniczenia rozprzestrzeniania wirusa SARS-CoV-2 i tym samym co najmniej ograniczenie narażenia zakażeniem się tym wirusem przez pracowników. W świetle powyższych definicji, ochrona kogoś przed chorobą, działanie na rzecz zachowania stanu zdrowia należą do działań ratowniczych. W początkowym okresie pandemii (do czasu wprowadzenia szczepionek) prewencja była jedynym sposobem ograniczenia ryzyka zachorowania.
Nie można jednakże nie zauważyć, że ani definicja działań ratowniczych z u.o.ppoż., ani definicja języka potocznego, nie definiują tych działań, jako działań nakazanych przez prawo. Czynności, mające na celu m.in. ratowanie zdrowia lub życia, stanowią działania ratownicze bez względu na to czy podejmujący je podmiot jest do tego prawnie zobowiązany, czy też nie. Oznacza to, że stosowanie m.in. środków dezynfekcji rąk należy uznać za działania ratownicze, jeśli czynności te zostały wprowadzone celem ograniczania lub zapobiegania stanowi pandemii, bez względu na istniejący bądź nieistniejący obowiązek prawny w tym zakresie.
Rozpoznając przedmiotową sprawę nie można abstrahować od tego, że pandemia wirusa SARS-CoV-2 była sytuacją bez precedensu nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. W szczególności początek pandemii wiązał się ze znaczącą dezorientacją zarówno, co do jej przebiegu, skutków czy sposobów zapobiegania (ratowania). Prawodawca podejmował w tym czasie szereg inicjatyw mających na celu ochronę zdrowia i życia, ale także miejsc pracy czy wspierania przedsiębiorców. Działania te nie były wcześniej uregulowane przez prawo, gdyż stan pandemii był sytuacją nagłą i nadzwyczajną, w której skuteczność działań ratunkowych była w wielu przypadkach testowana dopiero w działaniu. W tym miejscu zauważyć należało, że w ramach ochrony miejsc pracy i zakładów pracy, prawodawca udzielał wsparcia finansowego także przez ograniczenie obciążeń publiczno prawnych. Trudno zatem racjonalnie uznać za uzasadnione pobieranie opłat od wprowadzania płynów do dezynfekcji rąk w sytuacji, gdy czynności te miały na celu walkę z pandemią. Żaden racjonalny argument nie przemawia z stanowiskiem, że w związku z podjęciem czynności ratowniczych, określone podmioty miały ponosić dodatkową opłatę, zwłaszcza że ponosiły dodatkowy koszt stosowania tych środków, którego nie ponosiłby, gdyby pandemii nie było.
Tym sam stwierdzić należało, że w okresie stanu pandemii oraz stanu zagrożenia epidemiologicznego stosowanie środków do dezynfekcji rąk w celu zabezpieczenia pracowników lub innych osób przed zarażeniem się wirusem SARS-CoV-2, stanowiło działania ratownicze w rozumieniu art. art. 2 ust. 2 p.o.ś., bez względu na to czy środki te stosowano w związku z wprowadzonym rozporządzeniem nakazem, czy też dobrowolnie - w sytuacji uzasadnionej obiektywnymi okolicznościami. Wystarczającym jest, aby istniał bezpośredni, ścisły, obiektywny i adekwatny związek pomiędzy zastosowaniem tych środków, a zapobieganiem rozprzestrzeniania się wirusa. Stan taki będzie zachodził wtedy, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy możliwym będzie stwierdzenie, że stosowanie przedmiotowych środków ochrony nie miałoby miejsca, gdyby nie pandemia. Oznacza to, że jeśli środki takie były stosowane przed okresem stanu pandemii, w związku z bieżącą działalnością określonego podmiotu, to uznanie ich stosowania w celu zapobiegania rozprzestrzeniana się wirusa SARS-CoV-2, możliwe będzie wyłącznie w przypadku wykazania, że stosowanie ich w ilościach wykraczających poza bieżące użytkowanie w warunkach niepandemicznych, wynika bezpośrednio z działań ratowniczych życia i zdrowia, w związku zagrożeniem SARS-CoV-2. W realiach niniejszej sprawy, powoduje to konieczność ustalenia czy stosowanie środków dezynfekcji rąk miało miejsce przed pandemią w tych samych ilościach, miejscach i na podstawie tych samych procedur, co w jej trakcie.
Wyjaśnić także należało, że ocena prawna wyrażona przez organy administracji w ślad za Ministerstwem była błędna. W ocenie Sądu, nie było potrzeby normowania kwestii zwolnień z opłat za wprowadzenie gazów do powietrza w tzw. spec ustawie covidowej. Norma prawna w tym zakresie istnieje bowiem w art. 2 ust. 2 p.o.ś. Ma ona charakter generalny i abstrakcyjny właśnie po to, żeby w sytuacjach zagrożenia takich dóbr jak m. in. życie, zdrowie, mienie, nie blokować działań ratowniczych poprzez potencjalne konsekwencje finansowe dla podmiotów działania takie podejmujące. W takiej sytuacji, argument nierównego traktowania wobec prawa, pozbawiony jest jakiegokolwiek uzasadnienia. Art. 2 ust. 2 p.o.ś. zwalania od obowiązku ponoszenia opłat środowiskowych, każdy podmiot, który podejmuje działania ratownicze. Z nierównością wobec prawa mielibyśmy do czynienia w sytuacji, gdyby prowadząc działania ratunkowe, jedne podmioty musiały opłatę uiścić a inne byłby od niej zwolnione. W świetle powyższych rozważań nie można również uznać, że skoro w rozporządzeniu wskazano rękawiczki lub środki dezynfekcyjne, to pracodawca mógł wybrać rękawiczki. Po pierwsze prawodawca pozostawił wybór środków pracodawcy, a pod drugie nie ma to znaczenia w sytuacji konieczności oceny czy środki te były adekwatne do okoliczności faktycznych sprawy (oceny należy w tym obszarze dokonywać także uwzględniając specyfikację organizacji pracy danego zakładu).
Mając powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a." orzekł jak w sentencji, przy czym uchylenie decyzji organu pierwszej instancji było niezbędne ze względu na charakter naruszenia prawa materialnego. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 §1 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) zaliczając do nich uiszczony od skargi wpis w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł
Stosownie do art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu wyroku i w razie potrzeby podjęcia niezbędnych ustaleń stanu faktycznego, celem dokonania prawidłowej subsumpcji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI