II SA/Gd 445/24

II SA/Gd 445/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 26 marca 2024 r., nr SKO.421.224.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Lęborka z dnia 4 marca 2024 r., nr MOPS.SSR.4702.1.000989.2024.
Uzasadnienie
A. A. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z dnia 26 marca 2024 r., nr SKO.421.224.2024, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Lęborka (dalej jako: Burmistrz), z dnia 4 marca 2024 r., nr MOPS.SSR.4702.1.000989.2024, wydaną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Wnioskiem z dnia 6 lutego 2024 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, S. A. Strona oświadczyła, że jest aktualnie zdrową osobą i mogłaby podjąć zatrudnienie, ale opieka nad mężem uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy a także pracy zdalnej. Podjęcie pracy skutkowałoby narażeniem zdrowia i życia męża, który wymaga stałej opieki.
Z przedłożonej wraz z wnioskiem dokumentacji wynikało, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 3 stycznia 2024 r., wydanym do dnia 31 stycznia 2027 r., w którym ustalono stopień niepełnosprawności od dnia 29 września 2022 r. Daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Strona przedłożyła też decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku z dnia 21 grudnia 2022 r., z której wynika, że wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury. Od 1 stycznia 2023 r. - na wniosek wnioskodawczyni - wypłata tego świadczenia została wstrzymana. Ponadto strona - na podstawie decyzji Kolegium z dnia 24 marca 2024 r., nr SKO.421.115.2023 - była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem na okres od 1 stycznia 2023 roku do 30 listopada 2023 roku. Z uwagi na długi okres oczekiwania na wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i problemy finansowe związane z utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - wnioskodawczyni w dniu 8 listopada 2023 r. złożyła wniosek o wznowienie wypłaty emerytury. Decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku ponownie ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury od 1 grudnia 2023 r., tj. od zaprzestania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, w dniu 5 lutego 2024 r. wnioskodawczyni ponownie złożyła wniosek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych o wstrzymanie emerytury. Decyzją z 15 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku ponownie (na wniosek skarżącej) od 1 marca 2024 r. wstrzymał wypłatę emerytury wraz z okresową emeryturą kapitałową. Jak ustalił organ, obecnie wnioskodawczyni nie pobiera żadnych świadczeń opiekuńczych.
Natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 lutego 2024 r. ustalono, że wnioskodawczyni jest bierna zawodowo, sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w zakresie zaspokajania jego codziennych potrzeb życiowych. Mąż ma 69 lat i choruje na przewlekłą chorobę nerek, niedokrwistość wtórną, rozrost gruczołu krokowego, nadciśnienie tętnicze. Chory jest dializowany 3x w tygodniu, raz w miesiącu jedzie na konsultację do Poradni Urologicznej w S.. Stan zdrowia męża wciąż się pogarsza, porusza się w mieszkaniu bez asysty, jednak w sytuacjach pogorszenia się samopoczucia czy stanu zdrowia wymaga podtrzymywania przez opiekuna, natomiast każdorazowo podtrzymywany jest podczas wchodzenia i schodzenia ze schodów (3 piętro). Mąż, ze względu na dużą krzepliwość krwi, jest krócej dializowany i zdarza się, że jest bardzo osłabiony, wymaga pomocy w dojściu do łazienki, nie jest w stanie również przygotować posiłków. Mąż jest osobą całkowicie zależną od innych osób, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga stałej opieki i stałego wsparcia. Szczegółowy zakres sprawowanej opieki został opisany w załączniku do wywiadu.
Ustalono nadto, że wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z osobą niepełnosprawną, wykonuje czynności związane z opieką i prowadzeniem domu, m.in. utrzymuje porządek w mieszkaniu, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, robi zakupy i przygotowuje posiłki uzależnione od diety dla chorych na schyłkową niewydolność nerek, uczestniczy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty, dowozi męża do placówek służby zdrowia, załatwia wszelkie sprawy urzędowe.
Z oceny pracownika socjalnego wynikało, że wnioskodawczyni sprawuje prawidłowo codzienną, osobistą i stałą opiekę nad mężem. Bez opieki wnioskodawczyni mąż nie byłby w stanie prawidłowo funkcjonować. Małżonkowie nie posiadają własnych dzieci.
Mając powyższe na uwadze Zastępca Dyrektora MOPS w Lęborku, działając z upoważnienia Burmistrza, decyzją z dnia 4 marca 2024 r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia, ze względu na niespełnienie kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego, określonego w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.".
W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni stwierdziła, że jest ona dla niej krzywdząca i wniosła o ponowne rozpoznanie jej wniosku w całości.
Decyzją z dnia 26 marca 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, kwestionując jednak przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawę odmowy przyznania świadczenia ze względu na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2024 r., sygn. akt K 38/13, których nie uwzględnił organ I instancji.
Niemniej jednak, organ odwoławczy zauważył, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W rozpoznawanej sprawie odwołująca się pismem z dnia 6 lutego 2024 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Tym samym dochowała ona terminu trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdyż jej mąż na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 stycznia 2024 r., nr PZOÓN.731.15573.2023, na wniosek z dnia 15 listopada 2023 r., został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Jednakże w toku postępowania ustalono także, iż wnioskodawczyni jest emerytką i z dniem 1 grudnia 2023 r. podjęto na jej wniosek wypłatę uprzednio wstrzymanej emerytury (decyzja ZUS Oddział w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2023 r. znak ENP/6/110005336). Dopiero z dniem 1 marca 2024 r. wnioskodawczyni po raz kolejny zawiesiła swoją emeryturę (decyzja ZUS Odział w Gdańsku z dnia 15 lutego 2024r. znak ENP/6/110005336).
Mając powyższe na uwadze organ uznał, że w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r. Wnioskodawczyni bowiem nie spełniła w tym okresie wszystkich dotychczasowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nastąpiło to dopiero od 1 marca 2024r., tj. od momentu wstrzymania wypłaty emerytury. Jak bowiem wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Organ wyjaśnił też, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), dalej jako "ustawa o świadczeniu wspierającym", w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto - stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym - osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, w brzmieniu dotychczasowym u.ś.r., zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Zatem osoby, które przed dniem lub po dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym nabyły lub nabędą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. i za okres co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. będą uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, zachowają prawo do tego świadczenia na zasadzie ochrony praw nabytych na obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. dotychczasowych zasadach przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych - jednak nie dłużej niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane.
W przypadku wnioskodawczyni zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych. Pobierała ona bowiem w tym czasie emeryturę, co stanowiło przesłankę wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża. W konsekwencji oznacza to, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych. Wniosek powinien więc zostać rozpatrzony w oparciu o obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. przepisy u.ś.r., które obecnie przewidują, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. małżonkom - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie nie było natomiast wątpliwe, iż mąż odwołującej się, jakkolwiek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak jest osobą dorosłą, w wieku po 18. roku życia. Z tego względu brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na jej męża.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wyjaśniła, że w terminie od 1 marca 2023 r. do 30 listopada 2023 r. była uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Dnia 15 listopada 2023 r. mąż skarżącej ponownie złożył wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze możliwość długiego oczekiwania na komisję lekarską, oraz to, że utrata prawa do emerytury wpłynie na pogorszenie sytuacji materialnej, strona zwróciła się do ZUS o odwieszenie z dniem 1 grudnia 2023 r. prawa do emerytury. Orzeczeniem z dnia 3 stycznia 2024 r. choroba męża ponownie została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, co otworzyło skarżącej drogę do ponownego starania się o świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach obowiązujących do dnia 1 stycznia 2024 r. Dlatego w dniu 5 lutego 2024 r. złożyła wniosek o ponowne zawieszenie emerytury.
Strona powołała się też na orzecznictwo, zgodnie z którym osobie posiadającej jedno ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Opiekunowie osób niepełnosprawnych nie mogą bowiem być wyłączeni z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - jeśli ich emerytura jest niższa niż to świadczenie, a prawo do emerytury nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca otrzymała świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością mimo ustalonego prawa do emerytury. Pozbawienie jej prawa do emerytury i związanych z tym przywilejów np. korzystania z usług kredytowych w placówkach bankowych itp. korzyści jest dla skarżącej dyskryminujące i wysoce niesprawiedliwe. Wobec tego wniosła o przywrócenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 roku.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd odszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza są obarczone uchybieniami zarówno w zakresie przepisów procesowych, jak i materialnych, a ich zakres i waga dla rozstrzygnięcia sprawy powodują, że akty te muszą zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.
Organy orzekające w sprawie procedowały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323.), dalej jako "u.ś.r.", przy czym istotą sporu było ustalenie, jaki reżim prawny tej ustawy ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że na mocy art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), dalej jako "ustawa o świadczeniu wspierającym", przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,
z dniem 1 stycznia 2024 r. otrzymał nowe brzmienie. przewidujące, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Istotnej zmianie uległ zatem krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem aktualnie przysługuje ono wskazanym powyżej osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną tylko do ukończenia przez podopiecznego 18. roku życia.
Jak natomiast ustalono w sprawie, wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony w dniu 6 lutego 2024 r., a wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem, który ma 69 lat. Wobec tego, organ I instancji stwierdził, że zgodnie z wydanym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a więc nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (tj. niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 18 – najpóźniej 25 – roku życia), a nadto podopieczny pozostaje w związku małżeńskim, co również stanowi przesłankę negatywną. Z kolei Kolegium, zasadnie, zakwestionowało możliwość zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u. ś.r. z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, lecz uznało jednocześnie, że w sprawie miały zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a mąż wnioskodawczyni niewątpliwie jest osobą niepełnosprawną powyżej 18. roku życia, a zatem z tej przyczyny świadczenie skarżącej nie przysługuje.
W ocenie Sądu obie ww. decyzje wydane zostały na skutek błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego i niezastosowania regulacji prawnych, które miały istotne znaczenie dla sprawy, w konsekwencji czego niezasadnie zastosowano przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.
Dochodząc do zawartych w decyzji wniosków Kolegium wskazało na fakt, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przy czym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Nie było zaś sporne, że mąż wnioskodawczyni legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do dnia 30 listopada 2023 r. i w związku z tym orzeczeniem skarżącej, jako opiekunowi, przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne również do dnia 30 listopada 2023 r. W związku ze zbliżającym się upływem ww. terminów, mąż wnioskodawczyni w dniu 15 listopada 2023 r. złożył wniosek o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które wydane zostało w dniu 3 stycznia 2024 roku. Z racji więc tego, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w okresie 3 miesięcy (6 lutego 2024 r.) od dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zdaniem Kolegium, prawo do świadczenia należałoby ustalić od dnia 15 listopada 2023 r. Jednak od dnia 1 grudnia 2023 r. wnioskodawczyni zaczęła pobierać emeryturę, co stanowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2024 r, i jest przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów Kolegium uznało, wnioskodawczyni do dnia 31 grudnia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak wymaga tego przepis przejściowy art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, i w związku z tym nie jest możliwe zastosowanie przepisów u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym.
Kolegium nie uwzględniło jednak, że w art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023 r., poz. 2768), dalej jako "ustawa o szczególnych rozwiązaniach", ustawodawca przewidział, że orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, których okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 roku i przez dniem 30 września 2024 r., zachowują ważność do dnia 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
Jak wynika z akt sprawy, wcześniejsze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności męża wnioskodawczyni z dnia 7 listopada 2022 r. było ważne do 30 listopada 2023 roku. Na podstawie tego orzeczenia, decyzją Kolegium z dnia 24 marca 2023 r., przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne do dnia 30 listopada 2023 r. Z uwagi zaś na ww. szczególną regulację ustawową, z mocy prawa przedłużona została ważność orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej z dnia 7 listopada 2022 r. do dnia uostatecznienia się nowego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie 3 stycznia 2024 r., bowiem okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 roku i przez dniem 30 września 2024 r., jak wymaga tego ustawa o szczególnych rozwiązaniach.
Co więcej, zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach decyzje, na mocy których przyznano prawo do uzależnionych od niepełnosprawności świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasiłków dla opiekunów albo świadczeń lub dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej, wydane na podstawie orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności uległ przedłużeniu, zmienia się w zakresie okresu, na jaki przyznano prawo do tych świadczeń, zasiłków albo dodatków, z uwzględnieniem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do ww. świadczeń wszczyna się z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803) nie stosuje się.
Z powyższego wynika więc, że z mocy prawa przedłużeniu uległa ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża wnioskodawczyni do dnia uostatecznienia się nowej decyzji wydanej w tym przedmiocie dnia 3 stycznia 2024 r., oraz ważność decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne, zaś decyzja zmieniająca okres, na jaki przyznano jej prawo do tego świadczenia powinna zostać wydana z urzędu. Niewątpliwie jednak decyzja taka nie została wydana przez właściwy organ, co skutkowało podjęciem przez skarżącą działań mających na celu zabezpieczenie swoich praw i środków do życia. Strona nie miała świadomości, że przysługujące jej świadczenie uległo przedłużeniu ex lege, gdyż właściwy organ nie dokonał nałożonych nań ustawowych obowiązków związanych z przedłużeniem okresu świadczeniowego wynikającego z decyzji z dnia 24 marca 2023 r.
Dlatego też, w ocenie Sądu, data złożenia wniosku o świadczenie przez skarżącą (6 luty 2024 r.) nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia reżimu prawnego mającego zastosowanie w sprawie, albowiem de facto prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało z mocy prawa przed dniem 1 stycznia 2024 r. Natomiast wniosek strony z dnia 6 lutego 2024 r. należało potraktować jako impuls do działań orzeczniczych organu związanych z przedłużeniem decyzji z dnia 24 marca 2023 r., które organ winien był podjąć z urzędu, nie zaś stosować niekorzystne dla strony regulacje i "karać" ją za dbałość o swoje prawa i zabezpieczenie potrzeb bytowych, które zagrożone były na skutek zaniechań organu pomocowego. Trudno bowiem oczekiwać od obywateli, by znali każdą regulację prawną i wszelkie zmiany tych regulacji, skoro nawet sam właściwy organ nie stosuje omawianej regulacji art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Brak działania organu w kwestii wydania deklaratoryjnej decyzji o przedłużeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, spowodował aktywność strony w zakresie zabezpieczenia ciągłości otrzymywanych świadczeń rodzinnych lub emerytalnych. Doszło więc w efekcie to sytuacji, w której w okresie istnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które winno zostać potwierdzone decyzją deklaratoryjną uprawnianego organu, wnioskodawczyni pobierała emeryturę, gdyż od 1 grudnia 2023 r. zostałaby bez środków do życia. Nie oznacza to jednak, wbrew twierdzeniom Kolegium, że prawo wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Ono istniało, lecz żaden z organów – ani właściwy do wydania decyzji przedłużającej, ani rozpoznający tę sprawę, nie ustaliły właściwie, że prawo powstało, a okres świadczenia powinien zostać przedłużony.
Wątpliwości Sądu nie budzi zatem to, że skarżąca posiadała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. i że okres świadczeniowy powinien zostać jej przedłużony na podstawie decyzji wydanej z urzędu. Powyższe ustalenie winno też skutkować zastosowaniem do sprawy przepisów u.ś.r. w brzemieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r.
Skoro tak, to rozważyć należało, czy nie zaistniały żadne przesłanki negatywne pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie nie można bowiem stracić z pola widzenia faktu, iż na skutek zaniechań orzeczniczych organu pomocowego, skarżąca - nie mając wiedzy o tym, iż jej okres świadczeniowy uległ przedłużeniu ex lege, zaczęła pobierać zawieszoną dotychczas emeryturę, aby nie pozbawiać się środków do życia. Zgodnie natomiast z mającym zastosowanie w sprawie
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a zatem pobieranie emerytury stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym Sąd orzekający w tej sprawie uważa, że prawidłowa wykładnia przepisu
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja, umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną, dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.; w skrócie "u.e.r.f.u.s.". Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak należy uznać, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z ww. przepisu, musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1665/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sytuacji zatem gdy organ ustaliłby, że spełnione zostały przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, organ powinien pouczyć skarżącą, że tylko zawieszenie prawa do emerytury umożliwi jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiąc w istocie potwierdzenie dokonanego przez nią wyboru wnioskowanego świadczenia jako korzystniejszego. Pouczeniu temu winno towarzyszyć wezwanie do zawieszenia prawa do emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Właściwym rozwiązaniem problemu zbiegu świadczeń (pielęgnacyjnego i emerytalno-rentowego) jest więc umożliwienie wnioskodawcy dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, jednakże kluczowe w tym aspekcie ma znaczenie fakt, że wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego lub rentowego, co wymaga nie tylko złożenia wniosku, lecz również uzyskania decyzji organu rentowego. Sąd nie podziela więc stanowiska skarżącej, że fakt pobierania przez nią emerytury nie ma wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taki wpływ istnieje, lecz nie blokuje on zupełnie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, i w tym zakresie strona powinna zostać właściwie pouczona przez organ, czego w tej sprawie zabrakło.
Reasumując, nie budzi wątpliwości Sądu, że sprawę skarżącej organ winien był rozstrzygnąć na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Natomiast w związku z tym, iż w tym stanie prawnym jedną z przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było to, iż osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, a skarżąca niewątpliwie od 1 grudnia 2023 r. pobierała emeryturę, konieczne było podjęcie przez organ prowadzący postępowanie działań zmierzających do umożliwienia stronie wyeliminowania tej negatywnej przesłanki poprzez złożenie przez nią oświadczenia, które ze świadczeń wybiera, i ewentualne zawieszenie pobierania emerytury celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując, Sąd uznał, że oba orzekające w sprawie organy wydały zaskarżone decyzje z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przede wszystkim nie uwzględniając wskazanych powyżej przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności z dnia 19 grudnia 2023 roku.
Oba prowadzące postępowanie organy nie dopełniły również swoich obowiązków procesowych, jakie nakładają na nie przepisy art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej) oraz art. 9 i art. 11 k.p.a. (należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć), a w konsekwencji niewyczerpująco wyjaśniły stan faktyczny i prawny sprawy. Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest zaś istotne z punktu widzenia późniejszego rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie decyzji winno bowiem zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny w CBOSA).
Obowiązkom tym nie sprostał Burmistrz, który błędnie za przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał wiek powstania niepełnosprawności męża skarżącej oraz fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim, oraz Kolegium, które - wbrew zasadzie dwuinstancyjności wynikającej z art. 15 k.p.a., nie rozpoznało sprawy na nowo biorąc pod uwagę stan faktyczny i właściwy stan prawny – w szczególności nie uwzględniono regulacji ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności i wynikających z tych przepisów konsekwencji dla niniejszej sprawy, jak również nie podjęło działań informacyjnych dotyczących wpływu pobierania przez skarżącą emerytury na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwiając stronie dokonania wyboru świadczenia, które chce uzyskiwać.
Wobec tego Sąd stwierdził, że konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji Kolegium, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, albowiem obie decyzje naruszają prawo procesowe i materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie prowadząc postępowanie organy zobowiązane będą na podstawie art. 153 p.p.s.a. uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. W szczególności konieczne będzie uwzględnienie, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Natomiast badając przesłanki pozytywne i negatywne przyznania przedmiotowego świadczenia organy będą musiały uwzględnić kwestię tego, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, zaś przepisy prawa nie dopuszczają jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń: pielęgnacyjnego i emerytalnego, wobec czego, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca będzie musiała prawo do emerytury zawiesić.