II SA/Gd 444/25

II SA/Gd 444/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
art.29 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2025 r., nr SKO Gd/1707/25 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie z dnia 4 marca 2025 r., nr FA/167/2024/2025/ZM.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzją z 9 kwietnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Wejherowa z 4 marca 2025 r. zmieniającą ostateczną decyzję w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
SKO wskazało, że Prezydenta Miasta Wejherowa ww. decyzją zmienił ostateczną decyzję z 8 października 2024 r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. K. i A. K. reprezentowanych przez ustawowego przedstawiciela K. K. (Skarżąca) w ten sposób, że od 22 stycznia 2025 r. w miejsce kwoty po 375 zł przyznał kwotę po 900 zł miesięcznie na każdą z córek.
Dalej SKO stwierdziło, że organ pierwszej instancji w dniu 19 lutego 2025 r. odnotował wpływ wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Wejherowie z 16 czerwca 2021 r. w sprawie o podwyższenie alimentów. Z punktu pierwszego wyroku wynikało, że alimenty zasądzone wyrokiem tegoż Sądu z 13 lutego 2014 r. w kwocie po 375 zł miesięcznie podwyższa się z dniem 28 czerwca 2019 r. do kwoty po 900 zł miesięcznie na każdą z osób małoletnich, natomiast w punkcie trzecim wyrokowi nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W ocenie SKO zasadne było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ organ ten wykazał wystąpienie przesłanki z art. 29 ust. 1 ustawy o osobach uprawnionych do alimentów i określił termin, od którego zmianie winny ulec kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji po tym jak otrzymał od komornika sądowego tytuł wykonawczy, w sposób prawidłowy i uzasadniony podjął decyzję, w której orzekł o zmianie ostatecznej decyzji z października 2024 r. w zakresie dotyczącym wysokości świadczeń od 22 stycznia 2025 r., czyli od miesiąca, w którym zmiana wysokości zasądzonych alimentów. SKO stwierdziło, że rozumieniu art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego tytuł wykonawczy stanowi podstawę egzekucji. Tytułem wykonawczym jest zaś tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji słusznie wyjaśnił, że celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Wsparcie to jest realizowane w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego w wysokości bieżąco ustalonych alimentów (art. 10 ust. 1 ustawy). Jakkolwiek zmiany wysokości alimentów mają wpływ na prawo do tego świadczenia i działanie organu w tym zakresie przewidziane przepisami art. 29 ust. 1 ustawy, którego rolą jest aktualizacja bieżąco wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego właśnie w sytuacji zmian, co do wysokości alimentów dokonanych na podstawie wystawionych przez podmioty uprawnione tytułów wykonawczych, począwszy od daty, w której nastąpiła zmiana zasądzonych alimentów. W ocenie SKO w niniejszej sprawie tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności było postanowienie Sądu Rejonowego w Wejherowie z 22 stycznia 2025 r., w przedmiocie ponownego wydania tytułu wykonawczego. Wydany dokument został przekazany organowi pierwszej instancji wraz z zaświadczeniem z 21 lutego 2025 r. o zmianie wniosku egzekucyjnego z uwagi na podwyższenie kwoty alimentów. W związku z powyższym nie można zgodzić się z pełnomocnikiem strony odwołującej się odnośnie wadliwego określenia przez organ pierwszej instancji terminu, od którego na skutek podwyższenia zasądzonych alimentów zmianie uległa wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem SKO zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji, jako prawidłowa i uzasadniona w świetle przepisów obowiązującego prawa podlegała utrzymaniu w mocy.
Skarżąca we wniesionej do Sądu skardze domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zobowiązania MOPS do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wysokości 900 zł na każdą z córek za okres od 22 czerwca 2021 do 21 stycznia 2025 r.
Skarżąca podniosła, że w dniu 16 czerwca 2021 r. Sąd Rejonowy w Wejherowie zasądził alimenty od ojca dzieci w kwocie po 900 zł miesięcznie na rzecz każdej z córek. Wyrok został zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Postanowieniem z 22 stycznia 2025 r. Sąd ponownie wydał tytuł wykonawczy, w związku z utratą oryginału. Skarżąca podniosła też, że posiada zaświadczenie od komornika sądowego o bezskutecznej egzekucji za cały okres obowiązywania wyroku, co uprawnia ją do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej MOPS i SKO błędnie przyjęły, że świadczenia należą się dopiero od 22 stycznia 2025 r.
SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona do sądu decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do prawidłowości zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.)., zgodnie z którym zmiany wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów.
Organy administracji przyjęły bowiem, że zmiana wysokości zasądzonych alimentów nastąpiła w styczniu 2025 r., w związku z wydaniem przez Sąd Rejonowy w Wejherowie postanowienia z 22 stycznia 2025 r. o ponownym wydaniu tytułu wykonawczego, w zamian za utracony. Organy wskazały, że Sąd Rejonowy stwierdził w tym postanowieniu, że tytuł uprawnia do egzekucji w zakresie wynikającym z tegoż postanowienia. Skarżąca zaś podnosi, że zmiana wysokości alimentów nastąpiła na podstawie wyroku zaocznego z 16 czerwca 2021 r., zaopatrzonego tego samego dnia w rygor natychmiastowej wykonalności.
Sąd rozpoznający sprawę podziela wyrażane w judykaturze stanowisko, że pod pojęciem zmiany wysokości zasądzonych alimentów należy rozumieć wydanie tytułu wykonawczego, obniżającego bądź podwyższającego wysokość alimentów, ponieważ zmiana w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym. W konsekwencji za sam dzień zmiany należy uznać dzień, w którym możliwe było wydanie tytułu wykonawczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2015 r., I OSK 2081/13, z 13 maja 2016 r., I OSK 1900/14 i I OSK 1913/14 oraz wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Poznaniu z 31 maja 2011 r., II SA/Po 204/11, Gliwicach z 10 czerwca 2014 r., IV SA/Gl 1015/13 oraz Olsztynie z 24 czerwca 2014 r., II SA/Ol 532/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Zgodnie z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tytułami egzekucyjnymi są natomiast: 1) orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem; 11) orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu; 3) inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej; 4) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie; 5) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności; 6) akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi (por. art. 777 § 1 k.p.c.)
Stosownie zaś do treści art. 794 k.p.c., ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego może nastąpić jedynie na mocy postanowienia sądu wydanego po przeprowadzeniu rozprawy. Na ponownie wydanym tytule wykonawczym czyni się wzmiankę o wydaniu go zamiast tytułu pierwotnego. W postępowaniu tym sąd ogranicza badanie do faktu utraty tytułu wykonawczego.
Ze wskazanych powyżej regulacji wprost wynika, że postanowienie o ponownym wydaniu tytułu wykonawczego w miejsce utraconego nie jest nowym tytułem egzekucyjnym i w konsekwencji tytułem wykonawczym. Postanowienie to dotyczy utraconego już wcześniej tytułu wykonawczego, przy czym nie kreuje utraconego tytułu na nowo, a jedynie stanowi podstawę ponownego jego wydania osobie uprawnionej i jako takie nie należy do orzeczeń podlegających wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.
W orzecznictwie i doktrynie zasadnie wskazuje się, że przepis art. 794 k.p.c. przewiduje jedynie ponowne wydanie tytułu wykonawczego, a nie ponowne nadanie klauzuli wykonalności. W postępowaniu tym sąd bada jedynie, czy nastąpiła utrata tytułu. Jeżeli sąd ustali, iż nastąpiła utrata tytułu, to wówczas wydaje postanowienie uwzględniające wniosek. W postępowaniu na skutek wniosku o ponowne wydanie tytułu wykonawczego sąd nie może badać, czy zachodzą przesłanki do nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności (por. K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 794, wyd. 12, 2024 oraz powołane tam orzecznictwo).
W rozpoznawanej sprawie w świetle przepisów k.p.c. tytułem wykonawczym jest zaopatrzony w rygor natychmiastowej wykonalności wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Wejherowie z 16 czerwca 2021 r. dotyczący podwyższenia kwoty alimentów dla każdej z córek Skarżącej z kwoty po 375 zł miesięcznie do kwoty 900 zł miesięcznie. Z treści tego wyroku wynika, że Sąd podwyższył wysokość alimentów z dniem 28 czerwca 2019 r.
Zatem miesiącem zmiany, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest czerwiec 2021 r., ponieważ w tym dniu możliwe stało się uzyskanie tytuł wykonawczego, czyli wskazanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności.
Powyższy pogląd znajduje swoje uzasadnienie także w przywołanym przez organy administracji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2021 r., I OSK 2370/20, którego uzasadnienie, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zostało błędnie odczytane przez organy administracji. W uzasadnieniu tym Sąd Naczelny wprost stwierdził, że za sam dzień zmiany należy uznać datę, w której możliwe będzie wydanie tytułu wykonawczego, co pozwala na ukształtowanie sytuacji prawnej wierzycieli alimentacyjnych w sposób zgodny z celami ustawy. Skoro celem omawianego przepisu jest aktualizacja bieżąco wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, to nie może on mieć zastosowania w przypadku dokonania przez sąd rodzinny zmiany wysokości alimentów z mocą wsteczną. Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o osobach uprawnionych do alimentów nie odwołuje się do daty określonej w wyroku sądu, ale do daty, w której nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. Zgodnie z podaną wyżej argumentacją, datą tą jest data, w jakiej tytuł egzekucyjny podlega wykonaniu (staje się tytułem wykonawczym).
W rozpoznawaj sprawie nie ulega wątpliwości, że tytułem wykonawczym jest wyrok z 16 czerwca 2021 r., ponieważ w związku z nadaniem mu rygoru natychmiastowej wymagalności, od tej daty podlegał on wykonaniu. Nie ma prawnego znaczenia to, że Skarżąca ów tytuł egzekucyjny później utraciła, ponieważ ponowne wydanie tytułu wykonawczego nie ma wpływu na datę jego wykonalności.
W świetle powyższych rozważań ocena prawna art. 29 ust. 1 ustawy o osobach uprawnionych do alimentów dokonana w rozpoznawanej sprawie przez organy administracji jest wadliwa. Organy powołując się na orzeczenie NSA pominęły, że Sąd Naczelny uznał, że nie jest możliwa zmiana decyzji w zakresie wysokości świadczeń alimentacyjnych zasądzonych (podobnie jak niniejszej sprawie) z datą wsteczną, wskazując jednocześnie, że datą zmiany wysokości świadczeń alimentacyjnych jest data, od której tytuł egzekucyjny podlega wykonaniu.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Na mocy art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrażona w mniejszym uzasadnieniu ocena prawna jest wiążąca dla organów administracji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.