II SA/Gd 442/24

II SA/Gd 442/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6133 Informacja o środowisku
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1094
art. 71 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 66 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udział społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  oceny oddziaływania na środowisko (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skarg Stowarzyszenia "A", B. K. i D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 28 lutego 2024 r., nr SKO. 460.25.2023 w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy K. z dnia 4 maja 2023 r., nr RGK.6220.1.2018, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz Stowarzyszenia "A" kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku solidarnie na rzecz skarżących B. K. i D. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Stowarzyszenie N. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 28 lutego 2024 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Skargę na tę samą decyzję wnieśli B. K. i D. K.
Sprawy z tych skarg zostały połączone i prowadzone są pod sygnaturą akt II SA/Gd 442/24.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z 28 maja 2019 r. Wójt Gminy Kołczygłowy orzekł o odstąpieniu od obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji oraz przeróbce piasku ze żwirem ze złoża "[...]", położonego w granicach działki nr [...] - obręb [...],
gm. K.
Następnie, decyzją z 19 czerwca 2019 r., Wójt Gminy Kołczygłowy orzekł o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji oraz przeróbce piasku ze żwirem ze złoża "[...]"
położonego w granicach działki nr [...] - obręb [...], gmina K. wskazując
przy tym na konieczność wprowadzenia dodatkowych warunków na etapie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 28 sierpnia 2019 r. uchyliło powyższą decyzję Wójta Gminy Kołczygłowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 listopada 2019 r. o sygnaturze akt II SA/Gd 591/19, oddalił sprzeciw od powyższej decyzji wniesiony przez inwestora, M. Ł.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt Gminy Kołczygłowy decyzją z 4 maja 2023 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji oraz przeróbce piasku ze żwirem ze złoża "[...]" położonego w granicach działki nr [...] - obręb [...], gmina K., powiat [...], województwo [...], określając jednocześnie warunki jego realizacji.
W ocenie organu przedłożony przez inwestora raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest dokumentem sporządzonym fachowo i w pełni merytorycznym obejmującym szereg analiz środowiskowych. Rzetelnie opisuje wpływ planowanego przedsięwzięcia na poszczególne komponenty środowiska przyrodniczego w fazie realizacji, eksploatacji i likwidacji przedsięwzięcia oraz udowadnia, że najniższa rzędna dna wyrobiska wynosi 148,6 m.n.p.m., zatem powyżej naturalnego położenia lustra wody w jeziorze G. Powstałe wyrobisko
nie będzie zatem stanowiło lokalnej bazy drenażu i nie zakłóci stanu równowagi hydrodynamicznej w obrębie jeziora G. i rzeki P. Realizacja
inwestycji pozostanie również bez wpływu na stan wód w zbiornikach wodnych położonych w bezpośrednim sąsiedztwie złoża. Poziom wody w zbiornikach wynosi około 20-50 cm, a obserwacje lustra wody prowadzone na przestrzeni roku wskazują, że ich położenie uzależnione jest od panujących warunków atmosferycznych. Eksploatacja złoża będzie prowadzona spod wody, bez odpompowywania wody z wyrobiska, nie przewiduje się wpływu funkcjonowania przedsięwzięcia na zmiany stanu i jakości wód podziemnych w rejonie przedsięwzięcia. W związku z realizacją inwestycji stosunki wodne w rejonie tj. dynamika, kierunki i reżim przepływu wód powierzchniowych i podziemnych nie zostaną naruszone. Fakt ten potwierdza również opinia Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej PGW Wody Polskie w Szczecinie, który stwierdził, że przedmiotowa inwestycja nie będzie negatywnie oddziaływać na środowisko wodne i gruntowe, a tym samym nie nastąpi degradacja wód podziemnych i powierzchniowych spowodowana jakimikolwiek zanieczyszczeniami, jak również nie nastąpi pogorszenie stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego JCWP oraz stanu ilościowego i chemicznego.
W odniesieniu do uwag Stowarzyszenia N. organ uznał, że w większości dotyczą one analizy Karty Informacyjnej Przedsięwzięcia (KIP). Na obecnym etapie postępowania procedowany był raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (raport OOŚ). Przedmiotowy dokument ze względu na swoją specyfikę jest opracowaniem bardziej szczegółowym, w którym poddano pod rozwagę szereg analiz i ocen wpływu przedmiotowej inwestycji na poszczególne komponenty środowiska. KIP jest opracowaniem bardzo ogólnym obejmującym o wiele mniej analiz.
Wójt podkreślił, że wskazał w sentencji decyzji szczegółowe warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, które mają na celu ochronę cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenie uciążliwości dla terenów sąsiednich, a także określił wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w dokumentacji wymaganej po wydaniu decyzji.
Wójt wyjaśnił też, że zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Kołczygłowy przyjętym Uchwałą Rady Gminy Kołczygłowy z dnia 29 września 2020 roku, przedmiotowa działka w swej części posiada przeznaczenie terenu jako udokumentowane złoża kopalin definiowane symbolem PG/3, zgodne jest więc z formą planowanego przedsięwzięcia o którą wnioskuje inwestor, a także, że skala oraz zakres przedsięwzięcia nie spowoduje negatywnego oddziaływania na środowisko.
Powyższa decyzja została zaskarżona trzema odwołaniami wniesionymi przez Stowarzyszenie N., B i D. K. oraz M. K.
Stowarzyszenie, reprezentowane przez pełnomocnika, zarzuciło pominięcie i wybiórcze rozpatrzenie przez organ I instancji wniosków i dowodów zgłoszonych przez stronę, a także zgłaszanych przez społeczeństwo, w trakcie postępowania środowiskowego. W szczególności zarzucono brak wszechstronnego rozpatrzenia zrzutów odnośnie spodziewanego wpływu planowanej inwestycji na siedlisko raka szlachetnego oraz innych gatunków ichtiofauny zlokalizowanych w pobliskim dla przedsięwzięcia jeziorze G. W tym zakresie, decyzji zarzucono brak
uwzględnienia przedłożonej przez Stowarzyszenie opinii prof. nadz. dr hab.
P. Ś., który zakwestionował poszczególne ustalenia raportu
o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Biegły ten, na co wskazano w odwołaniu, wykazał z powołaniem się na zasadę przezorności, wystąpienie znacznego ryzyka bezpowrotnej utraty siedliska raka szlachetnego znajdującego się w sąsiednim dla przedsięwzięcia jeziorze G. Mając na uwadze ustalenia
przywołanej opinii wskazano na konieczność uzupełnienia zasadniczego dowodu, tj. ustalenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko o analizę skumulowanego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
B. i D. K. zarzucili, że określenie środowiskowych uwarunkowań
realizacji przedsięwzięcia z nastąpiło naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów, tj. z pominięciem istotnych okoliczności, które w ich ocenie pozostają do wyjaśnienia. Nadto zarzucili naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, co ma wynikać z ograniczenia prawa wolności odwołujących do swobodnego przeznaczenia na cele mieszkaniowe posiadanych nieruchomości w przypadku uruchomienia w sąsiedztwie kopalni kruszyw. Ponadto zarzucili brak uzyskania w sprawie opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytowie.
Mając na uwadze ww. zarzuty odwołujący wskazali na brak prawidłowość ustalenia przez organ I instancji, że oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko ograniczy się wyłącznie do obszaru nieruchomości, na której odbywać ma się wydobycie kruszywa. W tej części odwołujący zakwestionowali stwierdzenie w decyzji, iż inwestycja nie będzie oddziaływać na stosunki wodne. W ocenie bowiem odwołujących przedsięwzięcie oddziaływać będzie na poziom wód gruntowych w związku z planowaną technologią wydobycia kruszywa. Według odwołujących, zgodnie z art. 234 prawa wodnego ustaleniu powinien podlegać zasięg oddziaływania kopalni na stosunki wodne i spodziewane obniżenie poziomu wód gruntowych. Kopalnia wpływać ma zdaniem odwołujących na spływ powierzchniowych wód opadowych i roztopowych, czego w ich ocenie nie przeanalizowano. Szerzej, oddziaływania dotyczące stosunków wodnych w ocenie odwołujących wpływać mają na stan wód i tym samym okoliczną przyrodę. Wydając decyzję pominięto również obowiązek analizy wpływu przedsięwzięcia na pobliski dla nieruchomości inwestora las oraz przyrodę (rośliny i zwierzęta). Część z roślin podlegających ochronie, jak zarzucono w odwołaniu, podlegać będzie zniszczeniu.
Wskazali również na obawę zanieczyszczania powietrza, ryzyko osuwania się zmieni i emisję hałasów mogących oddziaływać negatywnie na tereny sąsiednie położone obok kopalni, a przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową. Decyzja środowiskowa w ocenie odwołujących jest niezgodną z decyzją z dnia 23 lipca 2010r., nr RRG/7331/28/2010 o warunkach zabudowy, ustalającą dopuszczalność zabudowy mieszkaniowej na położonych w sąsiedztwie planowanej inwestycji, działkach nr [...], [...],[...] i [...].
Kontynuując zarzucili brak ustalenia w decyzji miejsca, gdzie na terenie kopalni znajdować się będzie sprzęt i urządzenia służące do wydobywania kruszywa. Zabieg ten ma mieć w ich ocenie znaczenie dla ustalenia ryzyka możliwych awarii, np. wycieku substancji ropopochodnych i ich wpływu na stan wód.
Wreszcie zarzucili, iż w postępowaniu nie brał udziału Państwowo Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie, z którym należało uzgodnić decyzję, skoro opiniował przeprowadzenie ocen oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
M. K. zarzucił, że decyzję wydano w oparciu o wadliwy raport
o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Na tę okoliczność powołał się i przedłożył opracowanie dr hab. M. P., które odnosi się krytycznie
do raportu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z 28 lutego 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko stanowiącego podstawę decyzji organu I instancji. Zawiera on opis analizowanych wariantów, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Raport zawiera pełną analizę i określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 6 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw wynikającym z ustawy z dnia 13 lipca 2023r. o zmianie tej ustawy (Dz. U. z 2023r., poz. 1890), raport powinien zawierać opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Mimo zmiany art. 66 ust. 1 pkt 6 w ocenie Kolegium przedłożony w sprawie raport spełnia wymogi wynikające z nowelizacji przepisu i nie wymagał uzupełnienia.
Wybrany do realizacji wariant wynikał z charakterystyki przedsięwzięcia:
przedsięwzięcie polega na eksploatacji kopaliny zalegającej w granicach złoża [...], a następnie poddaniu jej wstępnej przeróbce polegającej na rozdzieleniu na frakcje,
inwestycja będzie prowadzona na powierzchni 4,8 ha w granicach działki [...] położonej w [...], w gminie Kołczygłowy,
planuje się, że szacunkowa wielkość wydobycia będzie oscylować na poziomie 70 tys. ton /rok,
eksploatacja złoża prowadzona będzie odkrywkowo, bez użycia materiałów wybuchowych, wyrobiskiem wgłębnym, systemem ścianowym, w zależności od warunków geologiczno-górniczych piętrem suchym lub zawodnionym. W przypadku eksploatacji spod wody - bez jej odpompowywania. Prace wydobywcze, jak i przerób kopaliny prowadzone będą konwencjonalnym sprzętem,
nadkład przewidziany do usunięcia będzie przemieszczony na zwałowiska nadkładu w granicach obszaru górniczego, ulokowany będzie bądź w pasach ochronnych wokół wyrobiska lub jeżeli umożliwią to warunki geologiczno-górnicze przed/za frontem eksploatacyjnym w wyrobisku,
- na terenie zakładu górniczego wydobyte kruszywo będzie wstępnie przerabiane. Przeróbka będzie polegała na podziale surowca na frakcje mobilnym przesiewaczem, który będzie się przemieszczał za eksploatacją. Kruszywo grubookruchowe będzie wywożone poza teren przedsięwzięcia, odsiane kruszywo drobne pozostanie w wyrobisku i posłuży do jego rekultywacji,
eksploatacja kruszywa odbywać ma się od poniedziałku do piątku tylko w porze dziennej rozumianej jako przedział czasowy w godzinach 6.00-16.00 i poza okresem lipca i sierpnia, kiedy praca kopalni jest zabroniona.
W związku z tym, że eksploatacja złoża będzie prowadzona bez odpompowywania wody z wyrobiska, nie przewiduje się wpływu funkcjonowania przedsięwzięcia na zmiany stanu i jakości wód podziemnych w rejonie przedsięwzięcia, a więc również nie ma mowy w ocenie Kolegium, aby praca kopalni miała powodować zmianę stosunków wodnych na terenie poza nieruchomością inwestora. Jedynym możliwym pośrednim oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia na wody powierzchniowe i podziemne - co przewiduje i do czego odnosi się raport - mogą być zanieczyszczenia wód gruntowych. Jednak potencjalnie możliwe zanieczyszczenie wód substancjami ropopochodnymi w przypadku awarii maszyn miałoby znikomą wielkość, łatwą do usunięcia. W kwestii możliwego naruszenia siedlisk raka szlachetnego Kolegium wskazało, że gatunek ten nie występuje na działce inwestora.
Kolegium podsumowując uznało, że biorąc pod uwagę skalę przedsięwzięcia oraz warunki lokalizacyjne nie ma podstaw do stwierdzenia możliwości wystąpienia transgranicznego oddziaływania inwestycji. Z analizy stanu środowiska wynika brak występowania nadzwyczajnego zagrożenia dla środowiska przy zachowaniu proponowanych w raporcie rozwiązań projektowych, co stwierdzono w decyzji po uwzględnieniu wniosków zawartych w ocenach poszczególnych komponentów ochrony środowiska.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego braku opinii PPIS w Bytowie, Kolegium przypomniało, że organ ten w piśmie z dnia 29 września 2021r. uznał, że nie ma podstaw do jego udziału w postępowaniu.
Stowarzyszenie N. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 28 lutego 2024 r. zarzuciło naruszenie:
art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenie oddziaływania na środowisko, poprzez uznanie, że została prawidłowo dokonana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko pomimo, iż prawidłowa weryfikacja przygotowanego przez inwestora raportu dotyczącego spodziewanego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko prowadzi do wniosku, iż raport nie uwzględnia wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji,
art. 7, art. 7a, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak dokładnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz brak prawidłowej oceny materiału dowodowego w świetle całokształtu okoliczności sprawy.
W uzasadnieniu skargi Stowarzyszenie wskazało na przedłożone w toku postępowania opinie zawierające kompleksową analizę wpływu planowanej inwestycji na środowisko, a w szczególności na istniejącą w pobliżu populację raka szlachetnego, m.in.:
Ocenę możliwego oddziaływania projektowanej żwirowni w [...]
na otaczające środowisko, w tym Jezioro G., przygotowanej
przez dr hab. R C. oraz dr Ł. P.
Opinię dr hab. R. C. oraz dr Ł. P.
dotyczącą braków formalnych KIP planowanego przedsięwzięcia pt.: "Eksploatacja oraz przeróbka piasku ze żwirem ze złoża "[...]" położonego na dz. Nr [...], obręb
geodezyjny [...], gm. K., pow. [...], woj. [...], w której autorzy opinii ustalili braki formalne, uprawniające do założenia o niepełnej ocenie zagrożeń i rzeczywistych oddziaływaniach planowej inwestycji na środowisko.
Opinię dr hab. inż. B. W. dotyczącą wpływu na siedlisko
przyrodnicze 3150, ichtiofaunę i astakofaunę oraz walory krajobrazowe i turystyczne projektowanej żwirowni w [...].
Ocenę wartości i znaczenia populacji raka szlachetnego z jeziora G.
na podstawie wyników dotychczasowych badań naukowych i działań z zakresu ochrony czynnej gatunku wraz z Uwagami do załącznika tekst nr 4 pn.: "Opracowanie przyrodnicze do raportu oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji i przeróbce kruszywa naturalnego ze złoża "[...]" położonego
na terenie działki [...] w obrąbie ewidencyjnym [...], gmina K., powiat [...], województwo [...]", opracowanych przez prof. ndzw. dr hab. inż.
P. Ś.
Opinię nt. "Raportu o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn: eksploatacja oraz przeróbka piasku ze żwirem ze złoża "[...]" będącego podstawą
do przeprowadzenia oceny oddziaływania zamierzonego przedsięwzięcia na środowisko, przygotowaną przez dr. hab. M. P.
Stowarzyszenie zarzuciło, że organy zdają się całkowicie pomijać wskazane wyżej dokumenty i przedstawione w nich szczegółowe analizy, ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż z analizy Raportu nie wynika by przedsięwzięcie mogło oddziaływać na pobliskie siedliska raka szlachetnego. Tymczasem jak wynika z wyżej wskazanych analiz i opinii, dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym przedłożony przez inwestora raport dotyczący spodziewanego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zawierają liczne błędny i nieścisłości, w związku z czym nie dają podstawy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji powołanego na wstępie przedsięwzięcia. Z przedstawionych wyżej kontrargumentów skarżącego jednoznacznie wynika, iż planowane przedsięwzięcie w sposób znaczący wpłynie na środowisko, w szczególności na stan i zachowanie siedliska raka szlachetnego bytującego w Jeziorze G., a także siedlisk pozostałych
gatunków roślin i zwierząt mogących potencjalnie występować na terenie przedsięwzięcia i w jego sąsiedztwie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
B. K. i D. K. również wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji
wskazując, że w raporcie przedstawiono jedynie dwa warianty realizacji inwestycji: wariant 1 do realizacji i wariant 2 alternatywny. Wariant alternatywny jest lakoniczny i różni się od wariantu wybranego do realizacji jedynie zaopatrzeniem maszyn w paliwo i sposobem rekultywacji. Tymczasem, racjonalny wariant alternatywny musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. "Alternatywność" wymaga zaproponowania wariantu innego pod względem kryteriów przestrzennych lub technologicznych.
Zwrócono również uwagę na to, że raport oddziaływania na środowisko był sporządzony, gdy obowiązywał art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku, w związku z tym w raporcie powinny zostać przeanalizowane trzy warianty przedsięwzięcia. W analizowanym raporcie zostały przedstawione jedynie dwa warianty realizacji przedsięwzięcia, dlatego inwestor powinien był być wezwany przez Wójta Gminy Kołczygłowy do uzupełnienia raportu w tym zakresie.
Skarżący zwrócili też uwagę na to, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie w pierwszym etapie postępowania wyraził opinię o konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, dlatego wymagane jest jego stanowisko również na etapie przeprowadzonej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Niezrozumiałe jest więc wskazanie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarny w Bytowie, że nie jest organem uczestniczącym w postępowaniu.
W odpowiedzi na skargi wniesiono o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 28 lutego 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Kołczygłowy z dnia 4 maja 2023 r. o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji oraz przeróbce piasku ze żwirem ze złoża "[...]" położonego w granicach działki nr [...] – obręb [...], gmina K.
Skargi okazały się zasadne.
Na wstępie należy wyjaśnić, że materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 71 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2023 r., poz. 1094), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje przed uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego oraz decyzji o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych - wydawanych na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r. poz. 682 i 553), co wynika z treści art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy. Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dołącza się do wniosku o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 72 ust. 3 ustawy). Stosownie do art. 71 ust. 1 cyt. ustawy, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania dla realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Charakter planowanej inwestycji określa zatem konieczność uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przed złożeniem wniosku o udzielenie pozwolenia na budowę.
Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy, przez ocenę oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, której dokonuje organ przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, należy rozumieć postępowanie obejmujące w szczególności weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień oraz zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu. Jak przy tym stanowi art. 80 ust. 1 ustawy, jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę:
1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1;
2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko;
3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa;
4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.
Wyjaśnić należy, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest jednym z najważniejszych elementów postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, mającym ułatwić ustalenie wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją planowanego przedsięwzięcia. Aby opracowanie to w każdym przypadku zawierało informacje niezbędne do zakończenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, ustawodawca zakreślił kazuistycznie w art. 66 ustawy elementy, które winien zawierać każdy raport oddziaływania na środowisko. Raport niespełniający bądź to wymagań materialnych, ustalonych w art. 66 ustawy, bądź też wymagań formalnych z art. 75 k.p.a., nie może być uznany za środek dowodowy zgodny z prawem, a tym samym niemożliwym jest zarówno ustalenie, że inwestor wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku przedłożenia takiego raportu, a w konsekwencji, niemożliwym jest także wydanie prawidłowej decyzji środowiskowej, gdyż nie można przeprowadzić bez raportu niewadliwej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (patrz: art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. a i art. 62 ust. 1 ustawy). Wobec tego zadaniem organu prowadzącego postępowanie jest sprawdzenie zawartości raportu w kontekście spełnienia wymogów formalnych i merytorycznych. Organ musi samodzielnie ocenić raport, a wyniki tej oceny winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2584/15 - wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach niniejszej sprawy należy także wskazać, że z obowiązku wnikliwiej weryfikacji przez organ danych zawartych w raporcie nie zwalnia uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Pozytywne stanowisko organu uzgadniającego nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie główne od samodzielnej oceny kompletności raportu, a także weryfikacji stanowiska organu współdziałającego, gdyż to organ główny odpowiada za wydanie rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2156/18). Raport, jakkolwiek powinien być opracowaniem eksperckim, to jest dokumentem prywatnym i nie korzysta z domniemań przewidzianych w art. 76 k.p.a., ani nie posiada wzmocnionej mocy dowodowej na równi z opinią biegłego wykonaną na zlecenie organu (art. 84 k.p.a.). W szczególności, to inwestor decyduje o wyborze autora raportu oraz finansuje prace nad raportem. Brak jest tu zatem charakterystycznej dla dowodu z opinii biegłego gwarancji pełnej niezależności. Organ jest więc nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do dokonania samodzielnej oceny, czy raport jest rzetelny, spójny oraz wolny od niejasności i nieścisłości.
W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu rację ma strona skarżąca wskazując, że przedłożony do sprawy raport jest niekompletny i nie mógł stanowić podstawy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Zasadnicze znaczenie w sprawie ma art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 października 2023 r., co wynika z przepisu przejściowego zawartego w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw 9Dz.U. z 2023 r., poz. 1890). Zgodnie z tym przepisem, do spraw prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, z wyjątkiem przepisów art. 61 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 5, art. 82 ust. 1 oraz art. 86f ust. 2 i 4 ustawy zmienianej w art. 1, które stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz stosuje się przepisy art. 86f ust. 1a, 2a i 8 ustawy zmienianej w art. 1.
Zgodnie zatem z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 października 2023 r. raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Mimo że przepis powyższy wszedł w życie już po dacie sporządzenia raportu, to właśnie w świetle jego treści oceniana jest treść raportu.
Należy zgodzić się ze stroną skarżącą, że w rozpoznawanej sprawie przedstawiony wariant alternatywny jest wariantem pozornym i w tym zakresie raport zawiera istotny brak całkowicie pozbawiając go wartości dowodowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar przedsięwzięcia) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, urządzeń lub instalacji). Nie jest też wykluczone odwoływanie się do innych różnic, wynikających np. z kryteriów ekonomicznych i społecznych. Nie ulega jednak wątpliwości, że wariant alternatywny nie może mieć charakteru pozornego, tj. nie może się sprowadzać do zaproponowania realizacji przedsięwzięcia w tej samej lokalizacji przy niewielkich różnicach technologicznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., II OSK 1871/17).
Charakterystyka wariantów przedsięwzięcia (tabela na str. 48-49 raportu) wskazuje, że oba warianty są jednakowe w zakresie następujących kategorii: lokalizacja przedsięwzięcia, wielkość wydobycia, kolejność prowadzonych robót udostępniających, wydobywczych, roboty udostępniające, zwały nakładu, sposób eksploatacji, zakres eksploatacji, przeróbka kopaliny, ilość sprzętu pracującego w kopalni, organizacja wywozu kopaliny. Warianty różnią się natomiast co do zaopatrzenia maszyn w paliwo i co do rekultywacji. W wariancie do realizacji maszyny mają być zaopatrywane w paliwo z mobilnego kontenera z dystrybutorem paliwa, który ma zamontowany czujnik odmierzający paliwo, tak że rozlewy paliwa podczas tankowania nie będą miały miejsca, a rekultywacja ma być prowadzono na bieżąco z jednorocznym - dwuletnim opóźnieniem w stosunku do postępiającej eksploatacji. W wariancie alternatywnym natomiast tankowanie maszyn ma następować ręcznie z pojemników z paliwem, podczas tankowania ręcznego przezornie rozkładana będzie mata sorpcyjna. Rekultywacja natomiast będzie jednorazowa, po całkowitym wyeksploatowaniu złoża.
W ocenie Sądu owe różnice odnoszące się do sposobu tankowania maszyn i częstotliwości rekultywacji, przy niezmienionych pozostałych parametrach inwestycji takich choćby jak ilość sprzętu pracującego w kopalni czy zakres eksploatacji, nie może stanowić podstawy do uznania, że są to dwa różne warianty inwestycji w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy.
Z porównania obu wariantów zawartych w raporcie wynika, że wariant alternatywny nie różni się w zasadzie od wariantu inwestorskiego oddziaływaniem na takie elementy środowiska jak: ludzie, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, powierzchnia ziemi, dobra materialne, zabytki i krajobraz kulturowy, formy ochrony przyrody, gospodarka odpadami, a jedynie sposobem tankowania maszyn i częstotliwością rekultywacji. Tak małe różnice skłaniają zatem do konkluzji, iż przedstawiony wariant alternatywny jest w istocie wariantem pozornym.
Pozorność przedstawionego wariantu alternatywnego oznacza istotną wadliwość całego przedłożonego w tej sprawie raportu. Inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których stanowi art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy. Należy pamiętać, że celem wariantowania jest niedopuszczenie do podjęcia działalności mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko. Skuteczność działań prewencyjnych w indywidualnej ocenie konkretnego przedsięwzięcia uzależniona jest w dużej mierze od jakości opracowanych w raporcie wariantów oraz prawidłowej ich oceny przez organ wydający decyzję środowiskową. Zasada prewencji oraz zasada przezorności w ocenie oddziaływania na środowisko wymaga stosowania odpowiednich rozwiązań technicznych i technologicznych, które powinny znaleźć się w opisie wariantów.
Niezależnie od braku kompletności raportu polegającego na braku przedstawienia analizy wszystkich wariantów, o których stanowi art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy, wątpliwości budzi też jego warstwa merytoryczna. W tym zakresie zasadne okazały się zarzuty skarg w zakresie nieodniesienia się przez organy do przedłożonych przez stronę skarżącą opinii i analiz, skierowanych przeciwko treści przedłożonego przez inwestorów raportu.
Obowiązkiem ciążącym na organie prowadzącym ocenę oddziaływania na środowisko jest weryfikacja nie tylko kompletności informacji zawartych w raporcie pod kątem wypełnienia wymogów wskazanych art. 66, ale także zgodności przedstawionych danych ze stanem faktycznym, poprawności przedstawionych analiz oraz trafności wniosków dotyczących oddziaływań generowanych przez przedsięwzięcie oraz dotyczących oceny dopuszczalności i warunków realizacji przedsięwzięcia przedstawionych przez wnioskodawcę. Obowiązki w tym zakresie ciążące na organie prowadzącym postępowanie, ale także organach uzgadniających warunki realizacji przedsięwzięcia na mocy przepisów art. 77 k.p.a., wynikają zarówno z zasady prawdy obiektywnej – reguły kierowanej do ogółu postępowań administracyjnych w art. 7 k.p.a., jak również nieodłącznego elementu procesu oceny zgodnie z definicją oceny oddziaływania na środowisko zawartą w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 8 lit. a ustawy. W szczególności organ powinien ustalić, czy opracowanie zawiera komplet niezbędnych informacji pozwalających na ocenę przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko oraz informacji identyfikujących rodzaj i skalę skutków środowiskowych, a także społecznych. Obowiązkiem organu jest również weryfikacja materiałów stanowiących podstawę sporządzonego raportu. Ocena raportu powinna zmierzać do zidentyfikowania wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji (wyr. WSA w Kielcach z 7.12.2016 r., II SA/Ke 842/16). Organ wydając decyzję środowiskową, występuje w tym przypadku w roli organu wyspecjalizowanego, w skład którego wchodzą osoby posiadające umiejętności zawodowe do oceny, czy raport jest zgodny z przepisami prawa, czy zawiera wszystkie niezbędne elementy i czy na jego podstawie da się w sposób nie budzący wątpliwości ustalić wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko (wyr. WSA w Warszawie z 18.3.2014 r., IV SA/Wa 2612/13). Elementem umożliwiającym weryfikację raportu o oddziaływaniu na środowisko jest również obowiązek zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa. Jest ono uprawnione do zgłaszania uwag i wniosków formułowanych zarówno wobec samego przedsięwzięcia, jak i przedłożonej w postępowaniu dokumentacji.
W toku postępowania jego uczestnicy przedkładali organom dokumenty o charakterze eksperckim:
1) Ocenę możliwego oddziaływania projektowanej żwirowni w [...]
na otaczające środowisko, w tym Jezioro G., przygotowanej przez dr hab.
R. C. oraz dr Ł. P.,
2) Opinię dr hab. R. C. oraz dr Ł. P.
dotyczącą braków formalnych KIP planowanego przedsięwzięcia pt.: "Eksploatacja oraz przeróbka piasku ze żwirem ze złoża "[...]" położonego na dz. Nr [...], obręb
geodezyjny [...], gm. K., pow. [...], woj. [...], w której autorzy opinii ustalili braki formalne, uprawniające do założenia o niepełnej ocenie zagrożeń i rzeczywistych oddziaływaniach planowej inwestycji na środowisko,
3) Opinię dr hab. inż. B. W. dotyczącą wpływu na siedlisko
przyrodnicze 3150, ichtiofaunę i astakofaunę oraz walory krajobrazowe i turystyczne projektowanej żwirowni w [...],
4) Ocenę wartości i znaczenia populacji raka szlachetnego z jeziora G.
na podstawie wyników dotychczasowych badań naukowych i działań z zakresu ochrony czynnej gatunku wraz z Uwagami do załącznika tekst nr 4 pn.: .,Opracowanie przyrodnicze do raportu oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na eksploatacji i przeróbce kruszywa naturalnego ze złoża "[...]" położonego na
terenie działki [...] w obrąbie ewidencyjnym [...], gmina K., powiat [...], województwo [...]", opracowanych przez prof. ndzw. dr hab. inż. P.
Ś.,
5) Opinię nt. "Raportu o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia pn: eksploatacja oraz przeróbka piasku ze żwirem ze złoża "[...]" będącego podstawą
do przeprowadzenia oceny oddziaływania zamierzonego przedsięwzięcia na środowisko, przygotowaną przez dr. hab. M. P.
Dokumenty te zawierają szczegółową analizę uwarunkowań środowiskowych, zostały sporządzone przez specjalistów dysponujących fachową wiedzą, których wnioski pozostawały w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora, w zakresie odnoszącym się m.in. do tak istotnych zagadnień, jak wpływ inwestycji na stosunki wodne obszaru, na populację raka szlachetnego w Jeziorze G., oddziaływanie akustyczne, oddziaływanie
na powietrze, na krajobraz i inne. Organy nie odniosły się do tych dokumentów i nie zweryfikowały rzetelności raportu w świetle podnoszonych w tych dokumentach zastrzeżeń.
W ocenie Sądu dodatkowego wyjaśnienia wymaga w szczególności kwestia ewentualnego wpływu planowanej inwestycji na siedlisko raka szlachetnego w Jeziorze G. W opracowaniu przyrodniczym do raportu oddziaływania na środowisko stanowiącym załącznik nr 4 w istocie kwestia tego, w jaki sposób planowana inwestycja może wpływać na populację raka szlachetnego w pobliskim jeziorze nie jest wyjaśniona. Autor opracowania stoi na stanowisku, że większym zagrożeniem dla populacji raka szlachetnego jest intensywna rozbudowa turystyczna w rejonie północno-zachodniego brzegu jeziora czy utwardzenie gruntu nad jeziorem, niż eksploatacja kruszywa naturalnego zlokalizowanego 400 m w linii prostej od jeziora, niemniej jednak nie przedstawia analizy kluczowej dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestii, jaką jest to, czy planowana inwestycja polegająca na eksploatacji kruszywa może wpływać na populację raka szlachetnego czy nie. Z kolei według "Oceny wartości i znaczenia populacji raka szlachetnego z jeziora g. (...)" autorstwa prof.ndzw.dr hab. inż.
P. Ś., zagrożenie utratą stanowiska raka szlachetnego w jeziorze G. z powodu
realizacji planowanej inwestycji osiąga poziom prawdopodobieństwa przekraczający 95%. Rolą organu powinno być odniesienie się do tych wątpliwości, czego zabrakło.
Kolegium nie podzieliło obaw dotyczących możliwej utraty siedliska raka szlachetnego wskazując, że z odwołania nie wynika, aby ruch kopalni zagrażać miał stosunkom wodnym poza terenem przedsięwzięcia w stopniu i w zakresie mogącym oddziaływać na pobliskie siedliska raka szlachetnego. Ocena ta sformułowana została w sposób arbitralny, z pominięciem zasadniczej dla argumentacji strony skarżącej treści opinii i analiz, na które strona się powoływała. Argumentacja strony skarżącej nie ograniczała się wszak wyłącznie do treści samego odwołania.
Kolegium wskazało również na analizę warunków hydrograficznych w rejonie projektowanej inwestycji z której wynika, że jej funkcjonowanie nie będzie miało wpływu na stan równowagi hydrodynamicznej rejonu. Pominęło natomiast Kolegium przedłożone przez stronę dokumenty, w szczególności w postaci Oceny możliwego oddziaływania projektowanej żwirowni w [...] na otaczające środowisko, w tym
Jezioro G., autorstwa dr hab. R. C. i dr Ł. P. oraz Opinii dotyczącej wpływu na siedlisko przyrodnicze 3150, ichtiofaunę i astakofaunę oraz walory krajobrazowe i turystyczne projektowanej żwirowni w [...] autorstwa dr hab. inż. B. W., z których to dokumentów wynika konieczność dokonania pogłębionej analizy warunków hydrograficznych w rejonie projektowanej inwestycji.
W ocenie Sądu, dokonana przez organ odwoławczy ocena raportu o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest schematyczna i powierzchowna. Skoro strona przedstawia odmienne od raportu analizy uwarunkowań środowiskowych, sporządzone przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, z których wynikają wnioski pozostające w sprzeczności do tych zawartych w raporcie, obowiązkiem organu jest odniesienie się do nich. Dopiero wówczas możliwe będzie skontrolowanie przez Sąd prawidłowości podjętej przez organ decyzji. W obecnym stanie sprawy Sąd nie może wyręczyć Samorządowego Kolegium Odwoławczego z rozpoznania istotnych, wręcz węzłowych okoliczności sprawy. Stanowiłoby to nie kontrolę, lecz uzupełnienie – i to w kluczowej części - kontrolowanej decyzji.
Zasadny jest też zarzut skarżących dotyczący braku pozyskania opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytowie.
Zgodnie z art. 77 ust. 1 pkt 2 ustawy, jeżeli jest przeprowadzana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do wydania tej decyzji zasięga opinii organu, o którym mowa w art. 78, w przypadku przedsięwzięć wymagających decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1-3a, 10-19 i 21-29, oraz uchwały, o której mowa w art. 72 ust. 1b, chyba że - w przypadku przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko - organ ten wyraził wcześniej opinię, że nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, lub nie wydał opinii, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2.
Zgodnie z art. 78 ust. 1 pkt 2 ustawy, państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest organem właściwym do wydawania opinii, o których mowa m.in. w art. 77 ust. 1 pkt 2 ustawy.
W sprawie tej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie wyraził na wcześniejszym etapie postępowania opinię, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. W związku z tym Wójt Gminy Kołczygłowy pismem z dnia 13 września 2021 r., przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia, wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytowie o opinię, a właściwie o "wydanie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia". Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie w odpowiedzi z dnia 29 września 2021 r. stwierdził, że nie jest organem właściwym do wydania opinii w tej sprawie, gdyż wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. przed uzyskaniem koncesji na poszukiwanie lub rozpoznawania złóż kopalin, na wydobywanie kopalin ze złóż, na bezzbiornikowe magazynowanie substancji oraz składowanie odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych – wydawanej na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie odstąpienie od wydania opinii przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytowie nie było prawidłowe.
Nie ulega wątpliwości, że z zawartego w art. 72 ustawy katalogu spraw, w których do wydania opinii właściwy jest również organ państwowej inspekcji sanitarnej, wyraźnie wyłączono decyzje udzielające koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż udzielanych na podstawie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy). Tym samym jeżeli dana osoba ubiega się o wydanie przedmiotowej koncesji, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, uzyskana przez nią decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko nie będzie musiała być poprzedzona opinią, o której mowa w art. 77 ust. 1 pkt 2 ustawy wydawaną przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.
Niemniej jednak obecnie teren działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obr. [...] ma przeznaczenie rolnicze, co wynika między innymi ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Wójta Gminy Kołczygłowy z dnia 12 czerwca 2018 r. znak: RII.6727.1.104.2018. Z zaświadczenia tego wynika również, że na terenie, na którym położona jest ww. działka nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Dla działki nr [...] obr. [...] nie wydano również decyzji
lokalizacyjnej, wobec czego zmiana przeznaczenia terenu i użytkowania działki jest obecnie możliwa wyłącznie w trybie art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 1 - 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Zauważyć należy, że w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 591/19, tutejszy Sąd oddalając sprzeciw M. Ł. od decyzji Samorządowego
Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 28 sierpnia 2019 r. nr SKO.460.19.2019 w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, stwierdził, że planowana przez skarżącego zmiana zagospodarowania opisanej wyżej działki gruntu polegać będzie na budowie obiektu budowlanego, co powoduje wymóg uzyskania w toku procedury oceniającej konieczność sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko stanowiska inspektora sanitarnego. Stanowisko to Sąd podziela, odnosząc je również do konieczności uzyskania opinii inspektora sanitarnego na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia.
Za wyrokiem z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 591/19 wskazać należy, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U.z 2024 r. poz. 725), ilekroć w tej ustawie jest mowa o obiekcie budowlanym - należy przez to rozumieć: a) budynek wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi, b) budowlę stanowiącą całość techniczno-użytkową wraz z instalacjami i urządzeniami, c) obiekt małej architektury.
Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak m.in. budowle ziemne. Pojęcie budowli ziemnej nie jest wprawdzie zdefiniowane w ustawie, jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że budowla taka oznacza budowlę, której podstawowym tworzywem jest ziemia, a która wykonana w gruncie lub z gruntu, ma charakter kubaturowy, jest widoczna i istnieje w kategoriach obiektywnych (por. wyroki WSA w Rzeszowie z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 731/07 i WSA w Krakowie z 14 kwietnia 2015r., sygn. II SA/Kr 132/15). Brak jest przesłanek, które uzasadniałyby odmowę uznania za budowlę ziemną wykopu o znacznych wymiarach i kilku poziomach wydobywczych, który to wykop ze względu na swoją kubaturę i głębokość wymaga wykonywania w sposób wymagający wiedzy fachowej zarówno na etapie planowania jak i realizowania, celem zabezpieczenia stateczności wysokich skarp wyrobiska (por. wyrok WSA w Lublinie z 6 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 1028/17).
Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że kryteria budowli spełnia inwestycja planowana przez inwestorów, która docelowo stanowić ma wykop (wyrobisko) o powierzchni 4,3 ha otoczony wałami ziemnymi o wysokości minimum 10 m wzdłuż granic. Oczywiste jest, że wykop ten istniał będzie w kategoriach obiektywnych i niezależnie od późniejszej ewentualnej rekultywacji terenu, będzie widocznym i będzie miał charakter kubaturowy. Powstanie powyższego obiektu stanowić nadto będzie skutek celowego działania inwestora eksploatującego złoże kopalin.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że powstanie opisanej budowli na terenie rolnym wymaga uprzedniego uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, a następnie pozwolenia na budowę, w myśl art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego. Przepisy art. 29 i 30 Prawa budowlanego nie dają podstaw do uznania, że budowa opisanej budowli ziemnej została zwolniona z powyższego obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie w treści wniosku inwestor wskazał wprawdzie, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach jest jej niezbędna do uzyskania koncesji na wydobywanie kruszywa, niemniej jednak obowiązkiem organu wydającego decyzję środowiskową jest ustalenie - w oparciu o charakterystykę danego przedsięwzięcia - zakresu postępowania opiniującego, tj. tego czy oprócz wystąpienia do regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz organu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie należy zwrócić się również o opinię do organu państwowej inspekcji sanitarnej oraz marszałka województwa, względnie dyrektora urzędu morskiego. Skoro w rozpatrywanej sprawie inwestor w związku z planowanym przedsięwzięciem powinien uzyskać również decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, to w toku postępowania w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań jego realizacji organ powinien zasięgnąć opinii państwowego powiatowego inspektora sanitarnego - zgodnie z 77 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 78 ust. 1 pkt 2 ustawy. Brak przeprowadzenia tej procedury powoduje natomiast, że postępowanie jest niepełne w zakresie, którego wyjaśnienie jest istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił obie wydane w sprawie decyzje.
Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Dopiero sporządzenie raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w sposób zgodny z art. 66 ustawy pozwoli na dokonanie prawidłowej charakterystyki przedsięwzięcia i oceny jego oddziaływania, jak również na ustosunkowanie się do obaw skarżących. Organ powinien również zweryfikować rzetelność raportu w konfrontacji z opiniami i analizami o charakterze eksperckim przedłożonymi przez strony postępowania. Ponadto organ I instancji powinien wystąpić do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego o wyrażenie opinii przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wskazując, że inwestor w związku z planowanym przedsięwzięciem powinien uzyskać również decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023r. poz. 1964), zasądzając na rzecz skarżącego Stowarzyszenia oraz solidarnie na rzecz B. K. i D. K. kwoty po 697 zł obejmujące wpis sądowy od skargi (200 zł), opłatę od pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).