II SA/GD 439/25

II SA/Gd 439/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 50
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Zielińska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi S. H., M. K. – H. i M. H. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 6 maja 2025 r., nr WOP.7721.253.2019.HB w przedmiocie wykonania określonych czynności lub robót budowlanych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r., nr PINB.7141.88.2018.BK.14; 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku solidarnie na rzecz skarżących S. H., M. K. – H. i M. H. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi; 3. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. H. kwotę 977 (dziewięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Skarga S. H., M. K. i M. H. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 6 maja 2025 r. nr WOP.7721.253.2019.HB, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Pismem z dnia 23 lipca 2018 r. (data wpływu do organu: 31 lipca 2018 r.), zatytułowanym "zawiadomienie o samowoli budowlanej", S. H., M. K. i M. H. (dalej: strona, skarżący) wnieśli o podjęcia działań prowadzących do usunięcia rurociągu gazowego bezprawnie wybudowanego na działce nr [...] obręb [...] w G., której są współwłaścicielami.
We wniosku wskazano, że w połowie lat dziewięćdziesiątych Z. w G. bez zgody ówczesnego właściciela i bez pozwolenia na budowę wykonał na działce nr [...] wykop pod sieć gazową łączącą sieć na działce nr [...] obr. [...] (ul. [...]) z działką [...] obręb [...]. Ówczesny właściciel, J. G. wyraził swój sprzeciw i zakazał dalszych robót budowlanych, odmówił udzielenia prawa do terenu i zażądał usunięcia ułożonych w wykopie rur gazowych. Wykop został zlikwidowany, jednak jak wynika z mapy zasadniczej, rurociąg wbrew żądaniu właściciela nie został usunięty. W lutym 2018 r. P. podjęła prace ziemne w sąsiedztwie przedmiotowej działki. Połączono gazociąg z siecią i przystąpiono do eksploatacji. Zdaniem skarżących, przedmiotowy rurociąg wybudowany został w ramach samowoli budowlanej.
Pismem z dnia 1 października 2019 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdańsku (dalej: organ I instancji, PINB) zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie samowolnie wykonanej sieci gazowej na dz. nr [...] obr. [...] w G.
Decyzją z dnia 15 listopada 2022 r., nr PINB.7141.88.2018.BK.14, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdańsku orzekł o braku podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 2351 ze zm.), zwanej dalej "P.b." lub "Prawem budowlanym".
Po opisaniu przebiegu sprawy, organ I instancji wskazał, że w sprawie należało ustalić, czy sieć gazowa (gazociąg), stanowi samowolę budowlaną w rozumieniu ustawy Prawo budowlane. Aby gazociąg uznać za samowolę budowlaną, fakt braku zgody właściwego organu na jego budowę nie może budzić wątpliwości. Organ wskazał na dokumenty przesłane przez P. tj.:
mapę pomiaru powykonawczego geodezyjnego sieci gazowej – [..] - etap IV wskazującą naniesioną sieć gazową przez dz. nr [...] przy ul. L. Przedmiotowa mapa została wpisana do ewidencji w dniu 11 października 1993 r. pod nr [..] w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Gdańsku,
dokumentację projektową dotyczącą "remontu kapitalnego gazociągu w [...] cz. IV aneks" datowaną na luty 1994 r.,
protokół nr [...] z dnia 9 czerwca 1994 r. odbioru końcowego - remontu kapitalnego gazociągu n/c w [...] cz. IV,
pismo P. z dnia 11 czerwca 2018 r. w sprawie ugody z właścicielami działki nr [...] przy ul. L.
oświadczenie ówczesnego właściciela działki nr [...] pana J. G. z dnia 25 września 1992 r. wyrażające zgodę na przejście gazociągiem i przyłączem przez teren posesji tj. działki nr [...].
wyjaśnienia P. z dnia 20 sierpnia 2018 r., 31 sierpnia 2018 r., 15 listopada 2018 r., z których wynika, że P. nie posiada odpisu decyzji o pozwoleniu na budowę dotyczącej remontu kapitalnego sieci gazowej z czerwca 1994 r., a jedynie kopie zgód właścicieli działek nr [...] i [...] na przejście gazociągiem i przyłączem przez ww. tereny posesji. Poza tymi dokumentami, nie odnaleziono żadnych dokumentów kwestionujących na przestrzeni wielu lat istnienie sieci gazowej (gazociągu).
protokoły z kontroli sieci gazowych z dnia 23 sierpnia 2022 r., które stwierdzają, że sieć gazowa "jest w dobrym stanie technicznym i nadaje się do dalszej eksploatacji".
Zdaniem organu I instancji, skoro przepisy obowiązujące w czasie realizacji inwestycji nie obligowały inwestora, ani właściciela do archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją inwestycji, a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących pozwoleń na budowę tylko przez okres 5 lat, to z faktu, że nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę, nie można wyciągnąć wniosku, że zrealizowano go w warunkach samowoli budowlanej. Natomiast roboty budowlane wykonane w lutym 2018 roku polegały na pracach eksploatacyjnych, na które nie było wymagane uzyskania pozwolenia na budowę ani dokonanie zgłoszenia.
Dalej organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że skontrolowana sieć gazowa jest w dobrym stanie technicznym i nadaje się do dalszej eksploatacji. Organ nadzoru budowlanego bada w takich przypadkach, zgodnie z dyspozycją art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, czy przeprowadzone roboty budowlane mogły spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska i w przypadku stwierdzenia takiego zagrożenia decyzją wydaną w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Ponieważ zgromadzony wszechstronnie materiał dowodowy nie wykazał naruszenia art. 51 ustawy Prawo budowlane, brak jest podstaw do nakazania wykonania robót budowlanych mających na celu doprowadzenie do zgodności z prawem wykonanych robót w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane.
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli S. H., M. K. i M. H. Podkreślili m.in., że w odniesieniu do zrealizowanej przez P. sp. z o.o. inwestycji brak jest nie tylko jakiejkolwiek kopii decyzji o pozwoleniu na budowę, ale też brak wzmianki o niej w archiwum inwestora oraz archiwum i rejestrach urzędu Miasta w Gdańsku. Gazociąg zlokalizowany na ich działce nie był użytkowany od 1994 r. właśnie dlatego, że inwestor nigdy nie uzyskał zgody właściciela nieruchomości i nie posiadał pozwolenia na budowę, ponadto inwestor w postępowaniu sądowym odbywającym się w 1994 r. zobowiązał się do likwidacji gazociągu. Natomiast w lutym 2018 r. P. sp. z o.o. bez pozwolenia na budowę podłączyła gazociąg z siecią. Wskazali też, że zgoda J. G. dotyczyła wyłącznie "kapitalnego remontu gazociągu w ulicy L. Nr [...], nie dotyczyła zaś budowy sieci tranzytowej przez jego działkę. Wskazując na załączone do odwołania dokumenty (kopie korespondencji J. G. z Dyrektorem Z., pisma J. G. do Urzędu Miasta w Gdańsku i sądu, pisma procesowe) odwołujący się podnieśli, że z pism tych wynika, iż Z. przed sądem zobowiązał się do likwidacji spornej inwestycji i na tej podstawie zawarta została ugoda między stronami.
Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej też: WINB, organ odwoławczy) opisaną na wstępie decyzją z dnia 6 maja 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie WINB materiał dowodowy, w tym przede wszystkim przedłożone przy piśmie z dnia 15 września 2020r przez P. dokumenty (projekt budowlany, szkic geodezyjny, mapa powykonawcza, protokół odbioru końcowego, protokół z uzgodnienia dokumentacji projektowej), jak również dokumenty pozyskane na etapie prowadzonego postępowania odwoławczego (akta archiwalne z Urzędu Miasta dotyczące zabudowy działki nr [...], w tym przyłącza gazowego, jak też dokumenty dotyczących działki sąsiedniej nr [...] oraz brakujące dokumenty przesłane przez P.), pozwalają na stwierdzenie, że sporna sieć gazowa powstała legalnie.
Gazociąg przebiegający przez działkę nr [...], po jego wybudowaniu był niewątpliwie przedmiotem sporu pomiędzy J. G., ówczesnym właścicielem działki, a P. - inwestorem wykonanego gazociągu. W pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, w ramach istniejącej sieci gazowej wykonano remont kapitalny gazociągu niskiego ciśnienia na [..]. W jego trakcie nastąpiło przejście gazociągiem i przyłączem przez działkę nr [...] przy ul. [...] w G. w celu wykonania przyłącza gazowego do budynku nr [...].
Jakkolwiek w przedmiotowej sprawie nie odnaleziono pozwolenia na budowę przedmiotowego gazociągu i przejścia gazociągiem i przyłączem przez teren posesji nr [...], a jedynie kopie zgód właścicieli działek nr [...] i [...], oraz kopie ww. dokumentów przekazanych przez P., jednakże organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, który prowadził postępowanie w trybie art.50 i 51 Prawa budowlanego. W ocenie organu odwoławczego nie wykonano bowiem obiektu budowlanego w rozumieniu art. 37 Prawa budowlanego z 1974r. i art. 48 Prawa budowlanego ustawy z 1994r., lecz w trakcie kapitalnego remontu gazociągu, skorygowano co najwyżej trasę istniejącego gazociągu.
Odnosząc się do kwestii naruszenia prawa własności działki nr [...], WINB wskazał, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie z 25 września 1992r. ówczesnego właściciela działki nr [...] o "wyrażeniu zgody na przejście gazociągiem i przyłączem przez teren posesji nr ewid. nr [...]". Analogiczne oświadczenie zostało złożone i podpisane przez współwłaścicieli działki nr [...].
Z treści późniejszych pism ówczesnego właściciela tej działki wynika, że nie kwestionuje on samego faktu budowy gazociągu, a jedynie po jego wykonaniu jego przebieg - z uwagi na kolizję przebiegu wykonanego gazociągu z przyszłymi zamiarami inwestycyjnymi. Oceny tej, zdaniem WINB, nie zmieniają również zarzuty uprzedniego właściciela, że "przejście gazociągiem przez omawianą działkę jest bezprawne ponieważ na mocy aktu notarialnego jest wieczystym użytkownikiem działki na której planowana jest budowa magazynu", że "podpisane przeze mnie wyrażenie zgody jest podstępnie wyłudzone i podlega karze jako przestępstwo z art.205 KK", zaś zgoda dotyczyła "remontu istniejącego gazociągu na L.", a nie "remontu nieistniejącego gazociągu na ul. [...]", jak również treść pozwu z dnia 1 lipca 1994r. wniesionego przez J. G. a do Sądu Rejonowego w Gdańsku "o nakazanie usunięcia instalacji albo o zapłatę P.". W pozwie tym strona wyjaśnia: "Powód dnia 15 września 1992r. wyraził zgodę na przejście gazociągiem przez teren jego działki w związku z planowanym przez P. prowadzeniem remontu istniejącego gazociągu ul. [...] na okres trwania remontu ponieważ P. jest zobowiązany zapewnić ciągłość dostaw gazu odbiorcom. We wrześniu 1993r. P. w G. nie dokonał remontu istniejącego gazociągu na ul. [...], lecz wykonał nowy gazociąg zmieniając trasę jego przebiegu przez teren powoda od strony ul [...], uniemożliwiając powodowi korzystanie z jego działki".
Odnosząc się do faktu braku odnalezienia decyzji o pozwoleniu na budowę, WINB wskazał, że w dacie budowy aż do dnia 1 stycznia 1995 r. nie obowiązywały regulacje prawne nakazujące inwestorowi, czy też właścicielowi obiektu budowlanego przechowywanie dokumentacji budowlanej związanej z jego wzniesieniem. Odpowiednie wymogi dotyczące obowiązku przechowywania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego przez okres istnienia obiektu dokumentów oraz opracowań projektowych i dokumentów technicznych robót wprowadziły dopiero przepisy ustawy Prawo budowlane z 7 lipca 1994r. Przepisy ustawy z 24 października 1974r - Prawo budowlane jak i uprzednio obowiązującej z dnia 31 stycznia 1961r. Prawo budowlane nie nakładały na właściciela obowiązku archiwizowania dokumentacji związanej z budową obiektu. Brak obowiązku przechowywania dokumentacji powoduje, iż z faktu nieprzedstawienia tych dokumentów nie wynika, że dana inwestycja została zrealizowana w warunkach samowoli budowlanej.
Pomimo obszernego materiału dowodowego z uwagi na upływ czasu nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że inwestor realizował gazociąg w warunkach samowoli. Natomiast korespondencja prowadzona pomiędzy ówczesnym właścicielem działki nr [...], a P. dowodzi, że już na etapie realizacji tej inwestycji inwestor kwestionował przeprowadzenie odcinka gazociągu na jego działce. W tym miejscu należy jednakże zwrócić uwagę, że w aktach organu II instancji znajduje się dołączone do odwołania przez M. H. jako załącznik nr 7 pismo P. z dnia 21 lutego 1994r. skierowane do Pana J. G., że "jedynym rozwiązaniem jest rozwiązanie techniczne polegające na przejściu gazociągiem i przyłączem przez posesję nr [...]. Z tego tytułu przekażemy w terminie do dnia 28 lutego 1994r. ustaloną przez Pana kwotę w wysokości 21 mln zł". Z treści kolejnego pisma P. z 12 sierpnia 1994r. stanowiącego odpowiedź na pozew do Sądu Rejonowego w Gdańsku (załącznik do odwołania nr 11) wynika, że ww. kwota została przesłana powodowi przekazem w dniu 3 marca 1994r., "zatem roszczenie jest nieuzasadnione". Powyższe oznacza że prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane została już rozstrzygnięta.
Skoro kontrole sieci gazowej i raporty z kontroli wykazały, że sieć gazowa jest w dobrym stanie technicznym, nadaje się do eksploatacji i nie powoduje zagrożenia bezpieczeństwa życia i mienia, zatem zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022r. orzekającą o braku podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego uznać należy za uzasadnioną.
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję, S. H., M. K. i M. H. wnieśli o uchylenie obu wydanych decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.;
1) art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niezastosowanie wyrażające się w uznaniu, iż doprowadzenie wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem nie wymaga nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych (tutaj: rozbiórki) w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych dotyczących rurociągu gazowego wykonanego przez Z. (obecnie P.) na działce nr [...] obręb [...] w G. – do stanu zgodnego z prawem (tutaj: rozbiórki) i uznaniu - wobec ustalenia braku istnienia decyzji o pozwoleniu pozwolenie na budowę, iż ww. prace budowlane nie są samowolą budowlaną z zastosowaniem przez organy niewynikającego z żadnej normy prawnej domniemania;
2) niezastosowanie dyspozycji wynikającej z treści art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, poprzez nienałożenie na P. obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych (rozbiórki samowoli budowlanej) i doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem – bo gdyby organ II instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, to bezsprzecznie nałożyłby na P. obowiązek o treści żądanej przez skarżących - obalając "domniemanie" wykreowane przez organ I instancji a powtórzone przez organ II instancji, przyznające legalizację dla pozbawionych podstaw prawnych (a i faktycznych, bo mieli remontować istniejące sieci, a nie budować nowe sieci) działań Z. w G. (obecnie P.), pomimo podstawowych braków dokumentów (w tym w szczególności wykazanych przez skarżących w odwołaniu od decyzji organu I instancji);
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w zw. z art. 6, art. 8 i art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej: "k.p.a.", polegające na naruszeniu prawa oraz zaufania uczestników do władzy publicznej, poprzez wszczynanie i prowadzenie postępowań w sposób nierzetelny, w szczególności poprzez brak rozpoznania całości sprawy obejmującej ten sam przedmiot sporu przez obydwie instancje, w szczególności polegającej na ustaleniu błędnego stanu faktycznego wobec braków w podstawowej dokumentacji, tj. wobec braku ustalenia istnienia decyzji o pozwoleniu na budowę (ani też podjęcia prób jego odtworzenia), braku zgody na dysponowanie działką nr [...] w zakresie w jakim została wykorzystana przez Z. w G. (obecnie P.) i błędnego przyjęcia istnienia "domniemania" legalizującego dla działań Z. w G. (obecnie P.);
naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz braku ustaleń faktycznych w zakresie istnienia dokumentu jakim jest decyzja o pozwoleniu na budowę, a także błędne przyjęcie (w drodze domniemania nie opartego na jakimkolwiek przepisie prawnym), że prace budowlane będące przedmiotem niniejszego postępowania - zdaniem organu zarówno I jak i II instancji - pomimo nieprzeprowadzenia dowodu z decyzji o pozwolenia na budowę, z powodu jego braku - nie są samowolą budowlaną; zdaniem skarżących jest to wtórna legitymizacja działań Z. w G. (obecnie P.) z pokrzywdzeniem obywateli (skarżących);
art. 7, 8 § 1, 75, 77 i 124 § 2 w zw. z 107 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, rezygnację z realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady przekonywania, brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji przyjęcia przez organ, że pomimo ustalenia braku pozwolenia na budowę - prace budowlane wykonane przez Z. w G. (obecnie P.) ponad wszelką wątpliwość - zdaniem organu II instancji - nie stanowią samowoli budowlanej, a także braku ustalenia czy prace wykonane na działce nr [...] obręb [...] w G. zlokalizowanej przy ul. [...] wywołały nieprawidłowości wymagające nakazania usunięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane;
art. 7b w zw. z art. 8 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 6 w zw. z art. 9 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy z pominięciem interesu społecznego, słusznego interesu obywateli (skarżących) a także zasady proporcjonalności i równego traktowania, co ogniskuje się na przyjęciu przez organ II instancji, że prace wykonane przez Z. w G. (obecnie P.) na działce nr [...] obręb [...] w G. zlokalizowanej przy ul. [...], nie wywołały nieprawidłowości na ww. działce, wymagające nakazania usunięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 6 maja 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta na prawach powiatu w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r. orzekającą o braku podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane przez nałożenie na inwestora obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych dotyczących rurociągu gazowego wykonanego przez Z. w G. (obecnie: P.) w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych na działce nr [...] obręb [...] w G. do stanu zgodnego z prawem.
Organy obu instancji przyjęły, że pomimo nieodnalezienia pozwolenia na budowę lub zgłoszenia prac budowlanych objętych niniejszym postępowaniem - przedmiotowy gazociąg nie jest samowolą budowlaną, zgromadzona bowiem w sprawie dokumentacja nie potwierdza tego jednoznacznie.
Oba organy zgodne są co do tego, że postępowanie w sprawie powinno być prowadzone w oparciu o art. 50-51 aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Organ odwoławczy przywołał następujący publikator: tekst jednolity Dz.U. z 2025 r., poz. 418, a organ I instancji: Dz.U. z 2021 r., poz. 2351. Ponieważ wskazane przepisy ulegały zmianie, doprecyzowania wymaga kwestia właściwego ich brzmienia mającego zastosowanie w sprawie. W dniu 19 września 2020 r. w życie weszła nowelizacja ustawy Prawo budowlane, dokonana ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 471 ze zm.). Zgodnie z przepisem przejściowym zawartym w art. 25 ustawy zmieniającej, do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało w dniu 31 lipca 2018 r., z datą wpływu do organu żądania strony, zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – zwanej dalej k.p.a. Postępowanie nie zostało zakończone do dnia 18 września 2020 r., w związku z tym, zgodnie z art. 25 ustawy zmieniającej, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy Prawo budowlane w brzmieniu dotychczasowym, ogłoszonym w tekście jednolitym opublikowanym w Dz.U. z 2020 r., poz. 1333. Organu obu instancji przytoczyły przepisy art. 50-51 ustawy Prawo budowlane we właściwym w brzmieniu, doprecyzowania wymagała jedynie kwestia podania właściwego publikatora.
Postępowanie wszczęte zostało na żądanie skarżących w sprawie samowolnie wykonanej sieci gazowej na dz. nr [...] obr. [...] w G. Organy obu instancji zgodnie przyjęły, że zastosowanie ma tryb z art. 50-51 Prawa budowlanego, albowiem roboty budowlane wykonane zostały w ramach remontu istniejącej sieci budowlanej (były to zatem roboty budowlane inne niż budowa). Organ odwoławczy w kwestii tej podniósł, że sporna sieć gazowa jako obiekt budowlany nie została wykonana w rozumieniu art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. i art. 48 ustawy Prawo budowlane z 1994 r., lecz w trakcie kapitalnego remontu gazociągu "skorygowano co najwyżej trasę istniejącego gazociągu", co uzasadniało prowadzenie postępowania w trybie art. 50-51 aktualnie obowiązującej ustawy Prawo budowlane.
Zgodnie z art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub art. 49b ust. 1. Przepis art. 48 ust. 1 odnosi się do budowy obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, zaś art. 49b ust. 1 ust. 1 odnosi się do budowy obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego zgłoszenia bądź budowanego pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ.
Postępowanie w sprawie samowoli budowlanej może więc toczyć się albo w trybie art. 48 ww. ustawy (postępowanie legalizacyjne) albo w trybie art. 50-51 (postępowanie naprawcze). Procedura zawarta w art. 48 Prawa budowlanego dotyczy sytuacji gdy doszło do budowy (odbudowy, rozbudowy i nadbudowy) obiektu budowlanego bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia (art. 48 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy). Natomiast postępowanie naprawcze, które regulują przepisy art. 50-51 Prawa budowlanego, dotyczy innych przypadków niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 Prawa budowlanego, co wprost wynika z brzmienia art. 50 ust. 1 tej ustawy.
Z akt sprawy wynika, że w 1992 r. P. (dalej: inwestor) podjął przedsięwzięcie pn. "Remont kapitalny gazociągu w [...]". Inwestor pozyskał od właściciela działki nr ewid. [...] obręb [...] następujące oświadczenie z dnia 25 września 1992 r. "W związku z prowadzeniem przez P. w G. kapitalnego remontu gazociągu w ulicy [...] Nr [...] wyrażam zgodę na przejście gazociągiem i przyłączem przez teren posesji nr ewid. [...]". W ramach omawianej inwestycji wykonane zostały kwestionowane w niniejszej sprawie roboty budowlane polegające na wykonaniu wykopu na działce nr [...] obręb [...] w G. i ułożeniu w nim gazociągu doprowadzającego gaz do budynku przy ul. [...] nr [...], położonego na sąsiadującej działce nr [...]. Roboty te wykonane zostały we wrześniu 1993 r. Dokumentacja powykonawcza sporządzona została w lutym 1994 r. W sierpniu 1994 r. P. wypowiedział ze skutkiem na dzień 30 listopada 1994 r. dostawy gazu do posesji przy ul. [...], dokonywanych za pośrednictwem przedmiotowego odcinka linii gazowej. Odcinek pozostawał nieużytkowany do roku 2018.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest odcinek linii gazowej prowadzący od strony ul. [...], przebiegający przez działkę o nr ewid. [...], obręb [...] w G. (ul. [...]), prowadzący do działki o nr ewid. [...], obręb [...] w G. (ul. [...]). Odcinek ten nie istniał przed przystąpieniem do realizacji inwestycji, został on wybudowany i połączony z istniejącym gazociągiem biegnącym wzdłuż ulicy [...], co obrazują załączone do skargi mapy: załącznik nr 1 zawierający mapkę z zaznaczonym kolorem żółtym istniejącym w 1992 r. gazociągiem biegnącym wzdłuż ulicy [...] i załącznik nr 3 przedstawiający mapkę z zaznaczonym kolorem żółtym istniejącym wzdłuż ulicy [...] gazociągiem i zaznaczonym pogrubioną linią nowym odcinkiem gazociągu poprowadzonym ul. [...] i jego odgałęzieniem biegnącym przez działkę nr [...] i [...] do budynku przy ul. [...] nr [...].
Wbrew stanowisku organu odwoławczego, wybudowania nowego, wcześniej nieistniejącego odcinka gazociągu przebiegającego przez działkę nr [...] do działki nr [...], nie można traktować jako "korekty trasy istniejącego gazociągu", ale jako jego rozbudowę.
Zgodnie z art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego, przez remont należy rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. Z kolei art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego przewiduje, że przez budowę należy rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego.
Rozbudowa to - wobec braku legalnej definicji w ustawie Prawo budowlane - powiększenie, rozszerzenie budowli, obszaru już zabudowanego, dobudowanie nowych elementów. W przypadku rozbudowy dochodzi do zmiany, innych poza wysokością, charakterystycznych parametrów obiektu budowlanego takich jak kubatura, powierzchna zabudowy, jego długość, czy szerokość.
Przedmiotem wykonanych robót budowlanych był gazociąg, na który trzeba patrzeć jak na pewną całość i w tym kontekście oceniać czy mamy do czynienia z remontem, czy przebudową. Sama wymiana rur czy innych elementów na części linii będzie spełniała definicję remontu, o ile nie dojdzie do zmiany parametrów technicznych takich jak np. długość gazociągu czy zmiana jego przebiegu. Zmiana tych parametrów oznaczać będzie, że nie jest to remont, tylko rozbudowa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie. Dobudowanie do istniejącego gazociągu dodatkowego, nieistniejącego wcześniej odcinka stanowi rozbudowę gazociągu, co jest uznawane za rodzaj budowy i wymaga dopełnienia takich samych formalności jakie konieczne są w przypadku budowy takiego obiektu.
W tej sytuacji za wadliwe należy uznać prowadzenie przez organy postępowania w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego, które to przepisy, jak wskazano wyżej, mają zastosowanie do robót innych niż budowa (w tym też rozbudowa) obiektu budowlanego lub jego części, która w tej sprawie de facto miała miejsce. W związku z tym właściwym trybem postępowania w przypadku badania istnienia samowoli budowlanej w odniesieniu do przedmiotowego odcinka sieci gazowej przebiegającego przez działkę skarżących był tryb legalizacyjny uregulowany w art. 48 Prawa budowlanego, który odnosi się do budowy (rozbudowy) obiektu budowlanego. A skoro tak, to biorąc pod uwagę datę wykonania robót budowlanych przed 1 stycznia 1995 r., kiedy to w życie weszła aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, zastosowanie ma art. 103 ust. 2 tej ustawy, który stanowi, że przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe.
W związku z tą regulacją, materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia powinny stanowić przepisy ustawy z dnia 24 października 1974r. - Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 228 z późn. zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym z 1974 r., tj. w szczególności art. 37 oraz w określonych okolicznościach art. 40 tej ustawy.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r., obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Zgodnie z art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 r., terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego może wydać decyzję o przymusowej rozbiórce albo o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy, jeżeli jest to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1.
Zgodnie z art. 40 ww. ustawy, w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami.
Wymienione wyżej przepisy prawa materialnego winny zostać poddane przez organy analizie w odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że obowiązujące przed 1 stycznia 1995 r. przepisy prawa nakładały obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę dla inwestycji polegającej na budowie linii gazowej, co do zasady więc prawidłowe jest w tym zakresie stanowisko organów, które takiego pozwolenia poszukiwały traktując to ustalenie jako istotne dla rozstrzygnięcia. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974r. roboty budowlane rozpocząć można jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Stosownie natomiast do treści § 44 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975r. w sprawie nadzoru urbanistyczno–budowlanego (Dz.U. Nr 8, poz. 48, zm. Dz.U. z 1976r., Nr 1, poz. 15) wykonanie stałych linii gazowych wymagało uzyskania pozwolenia na budowę.
W aktach sprawy znajduje się opracowanie projektowe sporządzone przez Z. na zlecenie P., numer umowy [...], dotyczące inwestycji polegającej na remoncie kapitalnym gazociągu w [...], cz. IV ANEKS. W teczce znajduje się uzgodnienie Nr [...] z dnia 9 lutego 1994 r., w którym wskazano, że: zgodnie z § 44 ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975r. w sprawie nadzoru urbanistyczno–budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48), inwestor powinien uzyskać od właściwego organu nadzoru budowlanego "Decyzję – pozwolenie na budowę", którą należy przekazać służbom P. w trakcie odbioru robót; przekazanie powyższej decyzji stanowi warunek dokonania odbioru gazociągów, przyłączy i instalacji gazowych.
W sprawie mimo szeroko podjętych poszukiwań nie została odnaleziona decyzja o pozwoleniu na budowę przedmiotowego odcinka sieci gazowej.
Słusznie wskazują organy, że przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., które obowiązywały w dacie budowy, nie nakładały na właściciela obiektu budowlanego obowiązku przechowywania dokumentacji związanej z realizacją obiektu, jak to wynika obecnie z art. 63 Prawa budowlanego z 1994 r., a organy wydające pozwolenia na budowę były zobligowane do przechowywania dokumentów dotyczących wydanych pozwoleń na budowę tylko przez okres pięciu lat. W utrwalonym w tej kwestii orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że w sytuacji, gdy właściciel nie musiał przechowywać decyzji o pozwoleniu na budowę brak możliwości okazania takiej decyzji sam w sobie nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z samowolą budowlaną. Choć pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu nie odnaleziono, nie oznacza to, że takiego pozwolenia nie wydano (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1465/20).
Sam fizyczny brak pozwolenia na budowę dla przedmiotowego odcinka sieci gazowej nie przemawia więc w żaden sposób za tym, że faktycznie pozwolenie takie nie zostało wydane. Niemniej jednak szereg okoliczności ujawnionych w sprawie wskazuje, że sporny odcinek sieci gazowej wykonany został bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Organ odwoławczy wskazał, że "takie dokumenty jak projekt budowlany, szkic geodezyjny, mapa powykonawcza, protokół odbioru końcowego, protokół uzgodnienia dokumentacji projektowej (...) pozwala na stwierdzenie, że sporna sieć gazowa powstała legalnie." (str. 6 decyzji).
Stanowisko organu w tym zakresie jednak nie zostało dostatecznie uzasadnione. Zabrakło bardziej pogłębionej analizy tej dokumentacji, jak i skonfrontowania wynikających z niej wątpliwości z pozostałym materiałem dowodowym sprawy w postaci dokumentów przedłożonych przez skarżących dotyczących negocjacji mających na celu zmianę przebiegu sieci gazowej na działce nr [...] a następnie powództwa wytoczonego przez J. G. przeciwko P.
Dokumenty, na które powołuje się organ, nie zawierają żadnej wzmianki o wydanej dla inwestycji decyzji o pozwoleniu na budowę, choćby o numerze czy dacie wydania takiej decyzji. Zwraca też uwagę, że projekt techniczny nie zawiera żadnej pieczęci ani adnotacji poczynionej przez urząd właściwy do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, które mogłyby wspierać tezę o wydaniu takiej decyzji. Taka pieczęć lub adnotacja na projekcie technicznym będącym w posiadaniu inwestora mogłaby uprawdopodobnić fakt, że projekt podlegał zatwierdzeniu i udzieleniu pozwolenia na budowę. Jej brak, zwłaszcza w świetle pozostałego materiału dowodowego, przemawia przeciwko tezie o istnieniu takiej decyzji.
W zasobach archiwalnych Urzędu Miejskiego w Gdańsku nie odnaleziono dokumentów dotyczących zgłoszenia budowy, przebudowy, remontu lub wykonania innych robót budowlanych ani pozwolenia na budowę, przebudowę, remont lub wykonanie innych robót budowlanych związanych z siecią/przyłączem gazowym na działkach [...], [...], obręb [...] oraz [...] (obecnie [...]) obręb [...] (ul. [...]/ul. [...]) w okresie od 1 sierpnia 1992 r. do 29 sierpnia 1994 r. ani w okresie czasowym od 29 sierpnia 1994 r. do 1 maja 2018 r. (vide: pisma Urzędu Miejskiego z dnia 18 października 2018 r. i 11 lutego 2019 r. w odpowiedzi na wnioski o udzielenie informacji publicznej - w aktach organu I instancji).
Organ odwoławczy pozyskał dodatkowo z Urzędu Miejskiego w Gdańsku całość dokumentacji archiwalnej dotyczącej zabudowy działki przy ul. [...] w G. oraz dokumentów dotyczących sąsiedniej działki nr [...], sięgające lat 60-tych ubiegłego wieku, które jednak nie zawierały żadnego śladu o decyzji o pozwoleniu na budowę dla przedmiotowej inwestycji.
Dalej, mapa przedstawiająca pomiar powykonawczy zawiera adnotację, cyt. "Przebieg wykazanej na mapie sieci jest niezgodny z zatwierdzonym projektem Nr [...]". Brak zgodności "z zatwierdzonym projektem Nr [...]", choć zakres tej niezgodności nie został wyjaśniony przez organy, również jest istotną wskazówką świadczącą przeciwko tezie organu opierającego się na swego rodzaju domniemaniu, iż inwestor będący zakładem gazowniczym funkcjonującym w ramach struktur państwowych zrealizował inwestycję z dopełnieniem wszelkich wymaganych prawem formalności.
Wreszcie, zachowała się i została organom przekazana obszerna korespondencja prowadzona przez J. G. kwestionującego legalność wykonanych na działce nr [...] obręb [...] w G. przedmiotowych robót budowlanych polegających na wykonaniu wykopu i ułożeniu w nim linii gazowej. Dokumenty, o których mowa poniżej, stanowią załączniki do odwołania M. H. z dnia 29 listopada 2022 r.
W piśmie z dnia 15 września 1993 r. skierowanym do P. J. G. wnosi o zlikwidowanie założonego przewodu i doprowadzenie działki do stanu pierwotnego wskazując, że budowa gazociągu została wykonana wbrew jego sprzeciwowi i stanowi samowolne zajęcie cudzej własności (zał. nr 3).
W piśmie z dnia 7 października 1993 r. skierowanym do P. J. G. odnosi się do kwestii swojego oświadczenia z dnia 25 września 1992 r. wskazując, cyt. "wyraziłem zgodę na przejście gazociągiem i przyłączem od istniejącego gazociągu w ulicy [...], ponieważ tylko taki gazociąg istniał i mógł być brany pod uwagę. Gazociąg o którym Z. twierdzi, że prowadzi kapitalny remont obecnie jest w budowie, nieukończony i nie eksploatowany więc na jakiej podstawie można było wyrazić zgodę na kapitalny remont inwestycji której budowa nie została jeszcze rozpoczęta a obecnie prowadzona jest nie ul. [...] a od strony ul. i posesji [...], zupełnie z przeciwnej strony posesji L. [...]. (...) zwykłym krętactwem jest twierdzenie, że ja wyraziłem zgodę na prowadzenie kapitalnego remontu gazociągu którego trasa nigdy nie przebiegała przez posesję [...] (ul. [...]) (...) Żądam zlikwidowania gazociągu (...)" – (zał. nr 4)
W piśmie z dnia 2 listopada 1993 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w Gdańsku J. G. informuje o bezprawnym, dokonanym bez jego (jako użytkownika wieczystego nieruchomości) zgody przejściu gazociągiem przez omawianą działkę. Wskazuje on również, że "budowa gazociągu jest wykonana bez uzgodnienia i zezwolenia na budowę Wydziału Architektury w Gdańsku" oraz że wyraził zgodę na remont istniejącego gazociągu na ul. [...], nie wyrażał natomiast zgody na "remont nieistniejącego gazociągu na ul. [...]". Wniósł o wydanie zarządzenia, aby inwestor usunął gazociąg z przedmiotowej działki – (zał. nr 5).
W piśmie z dnia 14 grudnia 1993 r. P. informuje J. G., że "gazociąg przebiegający przez posesję nr [...] /w ul. [...]/ został wybudowany na podstawie dokumentacji technicznej po uzyskaniu od Pana zgody w dniu 25.09.1992 r.". Jednocześnie "przychylono się do prośby" i zobowiązano się do podjęcia prac nad przełożeniem gazociągu - (zał. nr 6).
W aktach sprawy znajduje się pismo od J. R., K. K., W. S. ul. [...] w G. z dnia 21 stycznia 1994 r., skierowane do P., w którym jego autorzy odmawiają wyrażenia zgody na przejście gazociągiem i przyłączem przez teren ich posesji, tj. posesji przy ul. [...], ze względu na uciążliwości związane z robotami budowlanymi - (zał. nr 15).
Pismem z dnia 21 lutego 1994 r. P. informuje J. G., że mimo podjęcia prac zmierzających do zmiany trasy gazociągu z pominięciem będącej jego własnością posesji "opracowany projekt techniczny nie uzyskał zatwierdzenia ze względów formalnych", w związku z czym jedynym rozwiązaniem technicznym jest przejście gazociągiem i przyłączem przez posesję nr [...]. "Z tego tytułu przekażemy w terminie do dnia 28 lutego 1994 r. ustaloną przez Pana kwotę w wysokości 21 mln zł. Przepraszamy za wynikłe z naszej strony uciążliwości".
Z powyższej korespondencji wynikają dwa wnioski. Po pierwsze, J. G. konsekwentnie negował, aby jego oświadczenie z dnia 25 września 1993 r. obejmowało zgodę na budowę nowego odcinka sieci gazowej biegnącego przez działkę nr [...]. Po drugie, przedmiotowy odcinek sieci gazowej nie był objęty pozwoleniem na budowę. O braku pozwolenia na budowę wspomina J. G. w piśmie z dnia 2 listopada 1993 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w Gdańsku. O pozwoleniu na budowę z kolei nie wspomina w żadnym miejscu swojej korespondencji P., zamiast tego informując, że gazociąg przebiegający przez posesję nr [...] został wybudowany na "podstawie dokumentacji technicznej po uzyskaniu od Pana zgody w dniu 25.09.1992 r.". Wreszcie, P. "przychylił się do prośby" J. G. o przesunięcie trasy gazociągu, a kiedy okazało się to niemożliwe z powodu sprzeciwu J. R., K. K. i W. S. - właścicieli lub użytkowników wieczystych (nie wynika to z korespondencji) posesji przy ul. [...], Z. zaoferował przekazanie J. G. określonej kwoty pieniężnej przepraszając za uciążliwości. Tego rodzaju negocjacje dotyczące przebiegu linii gazowej jak i zaoferowanie sumy pieniężnej i przeprosin za uciążliwości mają sens jedynie przy założeniu, że inwestycja nie była realizowana na podstawie pozwolenia na budowę. Gdyby bowiem takie pozwolenie na budowę istniało, z pewnością taki argument zostałby przez inwestora podniesiony skutkując bezpodstawnością jakichkolwiek żądań J. G., w tym finansowych.
Ostatecznie, w ocenie Sądu, jakiekolwiek mogące jeszcze pozostawać wątpliwości rozwiewa dokumentacja dotycząca pozwu złożonego przez J. G. w dniu 30 czerwca 1994 r. do Sądu Rejonowego w Gdańsku przeciwko P. o nakazanie usunięcia instalacji gazu z działki nr [...] stanowiącej własność powoda oraz o zapłatę. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że we wrześniu 1993 r. P. w G. wykonał nowy gazociąg zmieniając trasę jego przebiegu przez teren powoda od strony ul. [...] uniemożliwiając powodowi korzystanie z jego działki, zgodnie z jej przeznaczeniem na zabudowę – (zał. nr 9).
W odpowiedzi na pozew P., nie powołał się na fakt realizacji inwestycji na podstawie pozwolenia na budowę, co również wskazuje, że takiego pozwolenia nie było. Gdyby bowiem było, byłby to zasadniczy argument podważający zasadność roszczenia powoda. Pozwany inwestor zaś wskazał jedynie, że powód w oświadczeniu z dnia 25.09.1992 r. wyraził zgodę na przejście gazociągiem i przyłączem przez teren posesji nr ewid. [...]. W oparciu o to oświadczenie, jak wskazał pozwany, wykonano szereg prac – projekt techniczny, wykonanie odcinka gazociągu i przyłącza, dokumenty niezbędne do rejestru gruntów, dokumentację powykonawczą. Ponadto, pozwany oświadczył, że w celu uniknięcia dalszych konfliktów, nie później niż do dnia 15 grudnia 1994 r., usunie przyłącze gazociągu z posesji powoda odłączając dostawę gazu do mieszkań, do których dostawa wykonywana jest przy wykorzystaniu spornego przyłącza - (zał. nr 11).
W piśmie procesowym z dnia 16 września 1994 r. pozwany oświadczył, że dokonał wypowiedzenia umów na dostawę gazu, która odbywa się przy wykorzystaniu spornego przyłącza - (zał. nr 12). Pismo z dnia 29 sierpnia 1994 r. zawierające to wypowiedzenia znajduje się w aktach sprawy (zał. nr 13).
Jakkolwiek nie zachowało się orzeczenie Sądu Rejonowego w sprawie wniesionego powództwa, nie ulega wątpliwości, że w jego wyniku pozwany P. zobowiązał się do usunięcia przyłącza gazociągu z posesji powoda i choć tego zobowiązania nie wykonał, to jednak gazociąg, po wypowiedzeniu umów na dostawę gazu, pozostawał nieużytkowany aż do 2018 roku.
W świetle całokształtu materiału dowodowego w ocenie Sądu, zgodzić należy się ze stroną skarżąca, że inwestor P., nie posiadał pozwolenia na budowę linii sieci gazowej przebiegającej przez działkę nr [...] obręb [...] w G. Wszystkie okoliczności oceniane łącznie wskazują, że inwestor traktował inwestycję jako remont istniejącej sieci gazowej i nie zwrócił się o uzyskanie pozwolenia na budowę dla spornego odcinka sieci gazowej przebiegającego przez nieruchomość skarżących. W świetle całego materiału dowodowego, oświadczenie J. G. z 25 września 1993 r. oraz dokumentacja techniczna nie podważają wniosku, że sporny odcinek linii gazowej stanowił samowole budowlaną.
Ocena dowodów dokonana w tej sprawie przez Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku miała charakter oceny wybiórczej, dowolnej, a zatem dokonana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ powołał się jedynie na dokumentację inwestora, pomijając dokumenty przedstawione przez stronę. Organ wysnuł też błędny wniosek z odpowiedzi inwestora na wniesiony przez J. G. pozew, w której znalazło się stwierdzenie, że żądana przez powoda kwota została przesłana powodowi przekazem w dniu 3 marca 1994 r., zatem roszczenie jest nieuzasadnione. Z tego fragmentu odpowiedzi na pozew organ wysnuł wniosek, że sprawa dotycząca prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane została już rozstrzygnięta, co jest sprzeczne z faktem, że ostatecznie inwestor zobowiązał się do usunięcia spornego odcinka linii gazowej i choć de facto tego nie uczynił, to wypowiedział umowy na dostawę gazu i wyłączył ten odcinek linii z użytkowania aż do 2018 r. Nadto, jak wynika ze skargi, kwota ta nie została przyjęta przez J. G. i została zwrócona na konto nadawcy P., nad dowód czego załączono oświadczenie Naczelnika Urzędu Pocztowego Gdańsk 1 (k. 18 akt sądowych).
Podsumowując, obie decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę dowodów prowadzącą do błędnego wniosku, że przedmiotowy gazociąg "nie jest samowolą budowlaną", bowiem został zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę.
Organy naruszyły również przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, prowadząc postępowanie w niewłaściwym trybie, tj. w trybie art. 50-51 ustawy Prawo budowlane, zamiast właściwego trybu przewidzianego przez ustawę Prawo budowlane z 1974.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uchylił obie wydane w sprawie decyzje.
Ponownie prowadząc postępowanie organy rozpatrzą sprawę w świetle przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r., w szczególności art. 37 oraz w określonych okolicznościach art. 40 tej ustawy uwzględniając, że przedmiotowa inwestycja wykonana została w warunkach samowoli budowlanej.
W punkcie drugim wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając solidarnie na rzecz skarżących kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w postaci zwrotu wpisu sądowego od skargi.
W punkcie trzecim wyroku Sąd na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), zasądził na rzecz M. H., który jako jedyny ze skarżących był reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, kwotę 977 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na kwotę tę składała się opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 960 zł. Sąd uznał jednocześnie, że niezbędny nakład pracy radcy prawnego oraz zawiłość sprawy uzasadniały przyznanie wynagrodzenia w podwójnej stawce kosztów zastępstwa procesowego.