I SA/Wa 2243/23

I SA/Wa 2243/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 15 września 2023 r. nr KO-968/4103/574/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy L. z 27 lipca 2023 r. nr GOPS.5112.24.7.2023;
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania E. D. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania E. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – C. W. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – C. W., która pozostaje pod opieką wnioskodawcy, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Zdaniem organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie zachodzi także bezpośredni związek między koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką a brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni.
Z decyzją powyższą nie zgodziła się E. D., wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała stanowisko organu I instancji.
SKO po odwołaniu się do treści art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem SKO, nie budzi wątpliwości, że odwołująca się należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem matki (organ: ojca). Poza sporem pozostaje również fakt, że odwołująca się nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. E. D. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego łub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ wskazał, że z analizy akt sprawy przekazanych wynika, że wnioskiem złożonym [...] lipca 2023r. E. D. wystąpiła do GOPS w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. W., ur. [...] .11.1946 r., wdową, zamieszkującą pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni. Zgodnie z treścią orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w [...] z dnia [...].05.2023 r. Nr akt [...] C. W. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organ wskazał następnie, że z treści oświadczenia z [...] lipca 2023 r. wynika, że E. D. nie pozostaje w zatrudnieniu, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, gospodarstwo rolne sprzedała [...] sierpnia 2021 r. Ubezpieczenie zdrowotne posiada w zakładzie pracy męża. Z kolei z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z E. D. w dniu [...] lipca 2023 r. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z mężem i mamą. Mąż odwołującej się pracuje zawodowo, praca w systemie zmianowym. Odwołująca się leczy się kardiologicznie, stan po zawale. Nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Ustalono także, że C. W. jest po udarze, w wyniku którego doznała paraliżu prawnej strony ciała. Konsekwencją powyższego jest zanik mowy, niemożność samodzielnego poruszania się. Przemieszcza się na wózku inwalidzkim i tylko z pomocą drugiej osoby. Jest osobą pampersowaną. W trakcie wywiadu ustalono również zakres świadczonej pomocy, tj.: przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, ubranie, wykonywanie czynności higienicznych, sprzątanie, pranie, zmiana pampersa. Organ wskazał również, że w treści wywiadu podano także, że osoby zobowiązane do alimentacji to także córka E. C., która w dniu [...] lipca 2023 r. oświadczyła, że nie pomaga siostrze w opiece nad mamą z uwagi na własne problemy z kręgosłupem; leczy się w poradni rehabilitacyjnej. Sama nie pracuje, źródłem utrzymania jej 3-oobowej rodziny jest gospodarstwo rolne. Z siostrą ma dobre relacje, odwiedza mamę.
SKO wskazało, że podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej wskazaną przez organ I instancji było ustalenie, że nie jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1 b ustawy tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała we wskazanym tym przepisem okresie a także brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.
SKO odwołując się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 wskazało, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy odmowy prawa do świadczenia ponieważ TK wskazał, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwołał się także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2016r., sygn. akt I OSK 1614/16 w którym wskazano, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
SKO podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji w odniesieniu do drugiego twierdzenia, tj. braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością zapewniania niepełnosprawnej matce stałej opieki. Wskazało, że wątpliwości organu budzi przyczyna niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię. Po analizie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ uznał, że zakres udzielanej przez odwołującą się pomocy matce nie spełnia przesłanki, o której mowa w wyżej omawianym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ przyznał, że materiał dowodowy sprawy wskazuje, że odwołująca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, jednakże opieka przez nią sprawowana nie spełnia wymogów, zdaniem SKO, opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ wskazał, że wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyroki NSA: z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790; z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Organ wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności (np. rodzicem) - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy związana musi być wyłącznie z osobą chorego. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wykonywane względem matki czynności wypełniają odwołującej cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z udziałem odwołującej się ustalono, że odwołująca się mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Nie pracuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołująca się podaje, że w ciągu dnia pomaga matce w codziennej toalecie, ubieraniu się, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze. W ocenie SKO powyższe dowodzi, że zakres sprawowanej opieki nad matką przez odwołującą się umożliwia jej podjęcie zatrudnienia czy też innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Organ wskazał, że opieka, którą deklaruje sprawująca opiekę nie musi być sprawowana w sposób ciągły, świadczona pomoc nie wypełnia odwołującej się całego dnia. Jednocześnie SKO wskazało, że nie kwestionując złego stanu zdrowia matki odwołującej się i zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach, co niewątpliwie potwierdza wskazane powyżej orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji to sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego wskazało, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. SKO wskazało ponadto, że związane z opieką nad matką czynności odwołującej się rozpatrywane kompleksowo nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie, zdaniem organu wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą się nad niepełnosprawną matką w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Organ podniósł, że nie kwestionując złego stanu zdrowia matki i konieczności jej wsparcia (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy) to sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012r., I OSK 2454/11, CBOSA). Taka sytuacja w ocenie SKO w niniejszej sprawie nie zaistniała. Wskazane powyżej okoliczności faktyczne, zdaniem organu, powodują, że odwołująca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką tj. przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał, że nie można pominąć również faktu, że matka skarżącej ma jeszcze córkę E. C. która również ma obowiązek alimentacyjny wobec rodzica. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób (dzieci), każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Organ zwrócił uwagę, że obowiązek opieki nad rodzicami wynika z art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy i obciąża w równym stopniu wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej. W pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128 krio), a w przypadku osoby niepełnosprawnej- na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego (art. 135 § 2 krio). Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to przysługuje bowiem tylko w takim wypadku, gdy konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i nie ma możliwości podziału obowiązków w zakresie opieki z innymi osobami, także zobowiązanymi do sprawowania opieki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem - tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Wykonywanie pracy, czy inne zajęcie, nie zwalniają z wykonywania względem rodzica obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie musi bowiem polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W doktrynie podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do tej osoby w rodzinie, która podejmie się opieki nad niepełnosprawną osobą. Jest ono skierowane dla określonej w art. 17 ustawy kategorii osób. W ocenie SKO w niniejszej sprawie brak jest obiektywnych przyczyn uniemożliwiających sprawowanie opieki nad C. W. po stronie drugiej córki – E. C. Wprawdzie oświadcza ona, że ma problemy z kręgosłupem i nie może dźwigać to jednak ww. zakres pomocy świadczonej matce nie wymaga szczególnych prac wysiłkowych. Jest ona osobą młodą (lat 47), niepracującą, a zatem ma możliwości wygospodarować czas potrzebny na wykonanie względem matki obowiązku alimentacyjnego. W związku z tym, zdaniem organu, aktualnie odwołująca się jest w stanie przy zaangażowaniu i pomocy rodzeństwa w sprawowanej opiece w postaci osobistej pomocy bądź łożenia środków finansowych na uprawnioną osobę - podjąć aktywność zawodową, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Sama oświadcza, że gdyby matka była zdrowa wróciłaby do pracy. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji wyrażone w treści zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie występuje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnej matce.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. D. (skarżąca), zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1.art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym poprzez brak rozpoznania i prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego;
2. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania stron, w tym poprzez brak rozpoznania i prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;
3. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak prawidłowej oceny materiału dowodowego;
4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, w tym poprzez brak rozpoznania i prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów: 1) zaświadczenie o stanie zdrowia - na okoliczność stanu zdrowia C. W. jako wymagającego stałej nad nią opieki i wykluczającego podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (E. D.); 2) zaświadczenie lekarskie - na okoliczność stanu zdrowia E. C., jako wykluczającego możliwość udzielania przez nią pomocy w opiece nad jakąkolwiek osobą trzecią, w tym zwłaszcza znajdującą się w tak ciężkim stanie, jak C. W.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 niesporne jest również, że podstawą odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić moment powstania niepełnosprawności. Istotne natomiast dla ustalenia w niniejszej sprawie jest czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy ma możliwość podjęcia zatrudnienia w dotychczasowym zakresie z uwagi na zakres świadczonej przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Matka skarżącej – C. W. urodzona [...] listopada 1946 r. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] maja 2023 r., została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej. [...] sierpnia 2021 r. sprzedała gospodarstwo rolne zaś ubezpieczenie zdrowotne posiada przy mężu w związku z jego zatrudnieniem. Ostatni okres zatrudnienia ustał [...] kwietnia 2018 r. E. D. przeszła zawał w 2017 r., nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.
Słusznie wskazuje organ, że zgodnie z treścią powołanych na wstępie przepisów dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niemożnością podjęcia pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Zwrócić należy uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
Jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści skargi skarżąca podnosi, że rezygnacja z pracy i brak podejmowania zatrudnienia wynikał z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Sądu decyzja organów, w tak ustalonym stanie faktycznym, była błędna a dokonana ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dowolna. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej w 2013 r. przeszła udar w wyniku którego doznała paraliżu prawej strony ciała. Konsekwencją udaru jest także zanik mowy, niemożność samodzielnego poruszania się, przemieszcza się wyłącznie na wózku inwalidzkim i tylko z pomocą drugiej osoby. Stwierdzono u niej afazję, cierpi na nadciśnienie, i cukrzycę. Z treści wywiadu wynika, że C. W. mieszka wraz z córką, zajmuje oddzielny pokój, a skarżąca wykonuje wszelkie czynności higieniczne przy matce (toaleta, ubieranie, okłady), to ona gotuje i przygotowuje posiłki oraz podaje je matce. Gdy wychodzi po zakupy nie zostawia matki samej lecz prosi o pomoc sąsiadkę. Skarżąca w razie potrzeby wzywa także lekarza na wizytę domową. Stan zdrowia C. W. wymaga ciągłej obecności skarżącej i pomocy, także w nocy. Jeżeli zakres niezbędnej oraz świadczonej przez skarżącą opieki nad matką, budził jeszcze wątpliwości organu, przy bardzo szczegółowo przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym to organ winien zlecić przeprowadzenie uzupełniającego wywiadu środowiskowego celem ustalenia nie tylko zakresu obowiązków realizowanych przez skarżącą ale przede wszystkim ustalenia zakresu pomocy jakiej potrzebuje matka i jej kondycji – możliwości samodzielnej obsługi podczas dnia, poprzez pryzmat schorzeń na jakie cierpi. Zważyć bowiem należy, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Jak już wskazano materiał dowodowy dotychczas zgromadzony w sprawie pozwala na ustalenie, że taką opiekę nad niepełnosprawną matką sprawowała skarżąca. Z akt sprawy wynika, że zakres świadczonej przez skarżącą pomocy matce uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze.
Sąd nie podziela także stanowiska organu, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny zobowiązanych do alimentacji w jednakowym stopniu, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to fakt istnienia innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania tego świadczenia. Jeżeli zatem jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać to świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki niezależnie od tego czy inne zobowiązane do alimentacji osoby taką opiekę również mogłyby w różnej formie sprawować. Tym samym zatem dywagacje organu co do możliwości rozdzielenia opieki nad matką pomiędzy córki C. W. są nieuzasadnione.
Reasumując wskazać należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, organy dokonały błędnej, dowolnej oceny materiału dowodowego. O dowolności oceny można mówić bowiem w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20), co miało miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu materiał zgromadzony pozwalał na przyjęcie, że niemożność podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, spowodowana była wyłącznie koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji organy naruszyły zarówno przepisy prawa procesowego art. 7, 77 i 80 kpa a także materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji. Konieczność i zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad matką z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wymagającej pomocy osób trzecich w wykonywaniu codziennych, podstawowych czynności, w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości i pozwala na przyjęcie, że skarżąca nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej gdyż w sposób stały, permanentny sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, zarówno w dzień jak i w nocy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej będą miały na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) oraz ocenę sądu i ponownie rozpatrzą wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.