II SA/Gd 435/22

II SA/Gd 435/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Magdalena Dobek-Rak
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1010/23 - Wyrok NSA z 2024-11-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P., J. R., I. T., M. R.-S., R. R., A. B. i K. D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 25 marca 2022 r., nr NSP-VIII.7581.1.108.2021.IK w sprawie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
A. P., J. R., I. T., M. R. – S., R. R., A. B. i K. D., wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z 25 marca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 29 kwietnia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 29 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta Gdyni, po rozpoznaniu wniosku A. P., J. R., I. T., M. R. – S., R. R., A. B. i K. D., umorzył postępowanie o zwrot [...] udziału w wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr: [..]-[..] o łącznej pow. 6637 m2, obręb [..], KW nr [...], w której jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z uwagi na brak tożsamości właścicieli oraz odmienny stan prawny nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, wydzielił do odrębnego rozpoznania sprawy o zwrot poszczególnych działek w sposób następujący:
1) działki nr: [...], [..] oraz część działki nr [...] - sprawa nr [...],
2) działki nr: [...]-[...] - sprawa nr PNO.6821.89.2020 (objęta niniejszą skargą),
3) działka nr [...] - sprawa nr PNO.6821.90.2020,
4) działki nr: [...], [...] oraz pozostała część działki nr [...] - sprawa nr PNO.6B21.ll 1.2020.
Organ ustalił przy tym, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z 8 kwietnia 1959 r. nr SWS-IIa-1/21/58, wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Gdyni między torami kolejowymi a ul. A., oznaczonej jako parcela [...] o pow. 7360 m2, objętej KW nr [...], z przeznaczeniem pod budowę wału izolacyjnego, oddzielającego tory kolejowe od budowanego osiedla mieszkaniowego Ś. Nieruchomość wywłaszczono spadkobiercom po A. J. S. Postanowieniem PWRN z 10 kwietnia 1964 r. nr SWS.III.w.1/21/58 sprostowano przy tym błędy pisarskie w orzeczeniu z 8 kwietnia 1959 r. poprzez zmianę oznaczenia parceli objętych wywłaszczeniem - na parcele nr [...] i nr [...], k.m. 55, oraz zmianę powierzchni wywłaszczonej nieruchomości - w miejsce 7360 m2 wpisano 7371 m2.
Nadto PWRN orzeczeniem z 30 listopada 1951 r. nr S.A.A.II.2./19/1951 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m.in. części parceli nr [...] k.m. 55, oznaczonej hipotecznie KW [...], o pow. 1298 m2. Jako cel wywłaszczenia wskazano cele użyteczności publicznej - narodowe plany gospodarcze.
Na podstawie wykazów zmian gruntowych organ I instancji ustalił, że parcela nr [...] w wyniku podziału utworzyła m. in. działki nr: [...] i [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła nr na [...]. Z kolei działka nr [..] uległa podziałowi m. in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] została podzielona na m. in. działkę nr [...], która następnie uległa podziałowi na działkę nr [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków zmieniła numer na nr [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi min. na działkę nr [...]. Działka nr [...] została podzielona min. na działkę nr [...], która z kolei uległa podziałowi m. in. na działkę nr [...]. Działka nr [...] została podzielona na działki nr: [...] i [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi m. in. na działkę [...]. Działka nr [...] w wyniku modernizacji ewidencji grantów i budynków zmieniła numer na [...]. W wyniku tej samej modernizacji ewidencji gruntów i budynków działka nr [...] zmieniła numer na [...].
W oparciu o przedstawione postanowienia stwierdzające nabycie spadku, organ ustalił, że wnioskodawcami niniejszego postępowania są: A. P., J. R., I. T., M. R. – S., R. R., A. B. i K. D., którzy łącznie dysponują prawem do 425/1050 części spadku po A. J. S. W odniesieniu do takiego udziału rozpatrywany jest niniejszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej uprzednio własność A. J. S.
Organ uwzględnił także, że w stosunku do decyzji wywłaszczeniowej z 8 kwietnia 1959 r. nr SWS-IIa- 1/21/58, sprostowanej postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r. nr SWS.III. w. 1/21/58, pismem z 28 lutego 1994 r. spadkobiercy po A. S., wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 30 listopada 1999 r. nr PO.03-R-414/94 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN z 8 kwietnia 1959 r., sprostowanego postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r. Następnie, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 18 kwietnia 2000 r. nr GN.5.3-WP-42/2000 utrzymał w mocy decyzję z 30 listopada 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi A. P. na ww. decyzję, wyrokiem z 8 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA 1104/00, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 30 listopada 1999 r. nr PO.03-R-414/94.
W dalszej kolejności organ I instancji wyjaśnił, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 13 grudnia 2002 r. nr ORZ.5.3-R-113/02 stwierdził, że decyzja PWRN z 8 kwietnia 1959 r. nr SWS-IIa-1/21/58, sprostowana postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r., w części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części obejmującej działki gruntu oznaczone obecnie nr [...]-[...], objęte księgą wieczystą nr [...], stwierdził jej nieważność. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek Prezydenta Miasta Gdyni, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 31 marca 2003 r. nr ORZ.5.3/813-WP- 37/2003 utrzymał w mocy decyzję z 13 grudnia 2002 r.
Pismem z 28 lutego 1994 r. spadkobiercy byłego współwłaściciela wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN z 30 listopada 1951 r. nr AA.II.2/19/195. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 2 grudnia 1999 r. nr P03-R-424/95 odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia PWRN z 30 listopada 1951 r. nr A.A.II.2/19/1951. Na skutek odwołania wnioskodawców, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 29 lutego 2000 r. nr GN.5.3- WP-20/2000 utrzymał w mocy decyzję z 2 grudnia 1999 r. Po rozpoznaniu skargi, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 22 listopada 2002 r. sygn. akt I SA 889/00, uchylił jednak zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z 29 lutego 2000 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z 2 grudnia 1999 r.
W dalszej kolejności Minister Infrastruktury, który w wyniku przekształceń w strukturze organów administracji rządowej przejął obowiązki Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją z 20 stycznia 2005 r. nr B.O.5.3/813-R-88/03 stwierdził nieważność orzeczenia PWRN z 30 listopada 1951 r. nr A.A.11.2/19/1951, m. in. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej część parceli nr [...], oznaczonej hipotecznie KW nr [...], o pow. 1298 nr, stanowiącej własność A. S. (pkt 5 ww. orzeczenia). Jak wynika z uzasadnienia decyzji, przedmiotowa część parceli [..] stanowiła m.in. ówczesne działki nr: [...]-[...]. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Minister Budownictwa decyzją z 19 września 2006 r. nr B04b/787-WP-l 11/05 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z 20 stycznia 2005 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1987/06, oddalił skargę Gminy Miasta Gdyni na decyzję Ministra Budownictwa z 19 września 2006 r. nr B04b/787-WP-l 11/05. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 901/09 oddalił skargę kasacyjną Gminy Miasta Gdyni od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1987/06.
Organ I instancji stwierdził, że skutkiem ww. postępowań administracyjnych było wyeliminowanie z obrotu prawnego obu decyzji wywłaszczeniowych, które były podstawą przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem. Jak wskazują wpisy w księdze wieczystej nr KW [...], działki nr: [...]-[...] stały się w konsekwencji własnością spadkobierców byłego właściciela (karta akt nr: [...] i [...]).
Prezydent Miasta Gdyni zauważył także, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XVI Wydziału Cywilnego Odwoławczego z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18, stwierdzono, że Skarb Państwa nabył z dniem 1 stycznia 1975 r., w miejsce ówczesnych właścicieli, prawo własności - m.in. działek gruntu nr: [...]-[..]. Zgodnie z informacjami zawartymi w odpisie KW nr [...], ujawnionym właścicielem tej nieruchomości jest obecnie Skarb Państwa. Jednocześnie Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 22 grudnia 2020 r. sygn. akt XVI Ca 807/18 orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z 27 stycznia 2020 r. do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego. Powyższe pozostaje jednak bez wpływu na fakt wyeliminowania decyzji o wywłaszczeniu z obrotu prawnego, jak również na właściwość tutejszego organu.
Organ I instancji przytoczył następnie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), wskazując w dalszej kolejności, że niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, decyzje wywłaszczeniowe, na podstawie których Skarb Państwa przejął przedmiotowe nieruchomości, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Wyjaśniono, że wywłaszczenie to pozbawienie określonej osoby prawa rzeczowego, na mocy indywidualnego aktu prawnego, na wskazany w ustawie cel publiczny. Istotą wywłaszczenia jest działanie z mocy przymusu państwowego - w jego efekcie prawo do nieruchomości zostaje przeniesione za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W niniejszej sprawie nie można zatem mówić o wywłaszczeniu, odpowiadającemu definicji zawartej w art. 112 ust. 2 u.g.n. W związku z powyższym, skoro ww. nieruchomość nie była przedmiotem odjęcia prawa własności A.J. S. lub jego spadkobiercom, ponieważ decyzje o wywłaszczeniu zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to nie mają w niniejszej sprawie zastosowania przepisy u.g.n. stanowiące podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Organ I instancji przytoczył w dalszej kolejności art. 105 § 1 k.p.a. wskazując, że w niniejszej sprawie doszło do sytuacji, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Bezprzedmiotowość postępowania w niniejszej sprawie wynika z faktu, że została stwierdzona nieważność decyzji wywłaszczeniowych, będących podstawą nabycia części parceli nr [...] przez Skarb Państwa. Stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych skutkuje usunięciem ich z obrotu prawnego, przywróceniem stanu poprzedniego oraz zniesieniem ich skutków. W wyniku unieważnienia decyzji o przejęciu na własność nieruchomości przez Skarb Państwa, powraca ona do poprzedniego właściciela, tudzież następcy prawnego. Późniejsze nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze zasiedzenia. Nie ma tym samym podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot działek nr: [...]-[...], obręb Ś., bowiem zachodzi bezprzedmiotowość takiego postępowania związana z tym, że brak jest przedmiotu żądania. W niniejszym postępowaniu bezprzedmiotowość ma charakter przedmiotowy, gdyż żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie można rozciągnąć na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone.
Mając na względzie powyższe ustalenia, organ I instancji, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania.
Po rozpatrzeniu wniesionego na tak wydaną decyzję odwołania, Wojewoda Pomorski decyzją z 25 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu uznając, że będące przedmiotem postępowania działki nr [...]-[...] nie zostały wywłaszczone, a prawo ich własności po wyeliminowaniu z obiegu prawnego obu decyzji wywłaszczeniowych w całości, tj. nr AA.II.2/19/1951 oraz w części nr SWS-Iia-1/21/58, zostało przypisane spadkobiercom po A. J. S. Tym samym, zdaniem organu, roszczenie o zwrot tej nieruchomości nigdy nie zaistniało.
Wojewoda wyjaśnił, że prawo własności działek [...]-[...], przeszło na Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, co zostało stwierdzone w postanowieniu Sądu Rejonowego w Gdyni VII Wydział Cywilny z 15 września 2015 r. sygn. akt VII Ns 2513/12 i obecnie w księdze wieczystej nr [...], jako właściciel ww. działek, figuruje Skarb Państwa.
Wojewoda zgodził się z organem I instancji, że w niniejszej sprawie nie można zatem mówić o wywłaszczeniu, odpowiadającemu definicji zawartej w art. 112 ust. 2 u.g.n. W związku z powyższym, skoro nieruchomość nie była przedmiotem odjęcia prawa własności A. J. S. lub jego spadkobiercom, ponieważ decyzje o wywłaszczeniu zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, to nie mają w niniejszej sprawie zastosowania przepisy u.g.n., stanowiące podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości
W rezultacie Wojewoda stwierdził, że decyzja Prezydenta z 29 kwietnia 2021 r. nr PN0.6821.89.2020.DS jest prawidłowa, bowiem nie można orzec o zwrocie części wywłaszczonych nieruchomości, co do których nie została wydana uprzednio decyzja administracyjna o jej wywłaszczeniu, a zatem postępowanie należało umorzyć.
Organ wskazał, że powyższa analiza przedmiotowej sprawy, wyczerpuje w swojej treści przedmiot ww. odwołania z 7 maja 2021 r. od decyzji organu I instancji z 29 kwietnia 2021 r. nr PNO.682l.89.2020.GM, i wyjaśnia kwestie w nim wskazane.
W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji umorzenie postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, gdyż postanowieniem z 22 grudnia 2020 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt XVI Ca 807/18 Sąd Okręgowy w Gdańsku XVI Wydział Cywilny orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z 27 stycznia 2020 r., w związku z czym postępowanie winno toczyć się do prawomocnego zakończenia postępowania kasacyjnego, a ponadto w związku z brakiem fizycznego wydania nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z 29 kwietnia 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, uznając, że postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania kasacyjnego z uwagi na wydanie ww. postanowienia Sądu Okręgowego z 22 grudnia 2020 r., sygn. akt XVI Ca 807/18.
Ponadto w sprawie nie zachodzą żadne ze wskazanych przyczyn, które uzasadniałyby umorzenie przedmiotowego postępowania. Skarżący podnieśli także, że w niniejszej sprawie nie miał miejsca fizyczny zwrot nieruchomości, a podatek od nieruchomości wciąż płacony jest przez strony.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 25 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 29 kwietnia 2021 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu w odpowiednich udziałach na rzecz poszczególnych wnioskodawców, części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie działki nr [...]-[...] o powierzchni 6637 m2 w Gdyni.
W toku postępowania organy stwierdziły, że wskazane wyżej działki nr [...] i [...] powstały z działki nr [...], z której wyodrębniono działki nr [...] (obecnie [...]) i [...]. W dalszej kolejności w wyniku podziału z działki nr [...] postała działka nr [...], z której powstała [...], a następnie [...], która zmieniła nr na [...]. Z kolei działki nr [...] i [...] powstały w wyniku kolejnych podziałów gruntów stanowiących pierwotnie działkę nr [...], z której ostatecznie powstały działki nr [...] (która zmieniła nr na [...]) i [...] (która zmieniła nr na [...]).
Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (w dacie orzekania: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – dalej jako k.p.a.), zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego.
Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej niezbędne jest zatem rozważenie, czy ustalone w decyzjach zdarzenia prawne, czynią bezprzedmiotowym postępowanie administracyjne wszczęte wskutek wniosku skarżących z 21 kwietnia 2020 r.
Jak wynika z akt sprawy skarżący zwrócili się o zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 – dalej jako u.g.n.) - będących przedmiotem niniejszego postępowania - położonych w Gdyni (obręb [...]) nieruchomości, wyodrębnionych z działek nr [...]-[...], stanowiących obecnie działki nr [...]-[...].
W myśl art. 112 ust. 2 jako u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
Stosownie zaś do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
W świetle powyższego, w niniejszej sprawie, wobec śmierci poprzedniego właściciela nieruchomości koniecznym było ustalenie, czy skarżący byli jego spadkobiercami, co też uczyniły organy, stwierdzając na podstawie złożonych do akt postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, że wnioskodawcy łącznie dysponują prawem do 425/1050 spadku.
W dalszej kolejności zbadać należało kwestię wywłaszczenia spornych gruntów, bowiem zwrotowi podlegać mogą wyłącznie nieruchomości wywłaszczone na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Wskazane grunty były przedmiotem rozstrzygnięcia w wydanej na podstawie art. 14 i 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości decyzji PWRN z 8 kwietnia 1959 r. nr SWS-IIa-1/21/58 wraz z postanowieniem z 10 kwietnia 1964 r. nr SWS.III. w. 1/21/58, którym sprostowano błędy pisarskie w orzeczeniu z 8 kwietnia 1959 r. w także w wydanym na podstawie art.1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych orzeczeniu PWRN z 30 listopada 1951 r. nr S.A.A.II.2./19/1951.
Jak słusznie jednak zauważyły organy, w pkt 2 decyzji Ministra Infrastruktury nr BO.5.3/813-R-88/03 z 20 stycznia 2005 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdzona została nieważność orzeczenia PWRN z 30 listopada 1951 r. nr A.A.II.2.19/1951, w części dotyczących wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej część parceli nr [...]. Nadto wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzją z 13 grudnia 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że w części obejmującej działki gruntu oznaczone ówcześnie nr [...] nr [...] decyzja z 8 kwietnia 1959 r. została wydana z naruszeniem prawa, jednocześnie stwierdził nieważność decyzji z 8 kwietnia 1959 r. w zakresie działek nr [...]-[...].
Decyzje te nie zostały przy tym uchylone w wyniku ich zaskarżenia.
Tym samym decyzje wywłaszczeniowe zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, a wobec tego nie nastąpiło spełnienie przesłanek art. 112 ust. 2 u.g.n. wskazującego wprost, że wywłaszczenie dokonywane jest w drodze decyzji. Nie zostały także spełnione przesłanki art. 216 u.g.n.
Podkreślenia przy tym wymaga, że jak słusznie wskazały organy, stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej wywołuje skutek ex tunc, a więc z mocą wsteczną, co oznacza, że decyzja taka nie wywołuje skutków prawnych już od chwili jej wydania. Oznacza to zarazem, że w sferze prawnej taka decyzja traktowana jest tak, jakby nigdy nie została wydana.
Z kolei, na mocy postanowienia Sądu Okręgowego z 27 stycznia 2020 r. (sygn. akt XVI Ca 807/18) Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1975 r., m. in. działki gruntu objęte przedmiotem wniosku skarżących, tj. [...]-[...]. Powyższe okoliczności – stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych oraz stwierdzenie zasiedzenia ww. działek na rzecz Skarbu Państwa z mocy orzeczeń sądowych - przesądzają o zmianie tytułu prawnego w zakresie nabycia prawa własności przez Skarb Państwa w odniesieniu do objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości. Bezsporne bowiem jest to, że tym tytułem nie jest decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, lecz stwierdzenie jej zasiedzenia. Okoliczność ta ma jednak kluczowe znaczenie dla orzeczenia w przedmiocie żądania skarżących i zdaniem Sądu, została prawidłowo oceniona przez orzekające w sprawie organy.
Podkreślić przy tym należy, że na gruncie analizowanej sprawy brak jest podstaw do badania kwestii zasiedzenia spornych gruntów przez Skarb Państwa. Okoliczność ta bowiem wynika z powołanych wyżej orzeczeń sądów powszechnych, których stwierdzenie wykracza poza kognicję sądów administracyjnych. Zauważyć zarazem należy, że nabycie gruntów przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, nie spełnia przesłanek ani art. 112 ust. 2 u.g.n., ani też art. 216 u.g.n., który wprawdzie rozszerza (odpowiednio) działanie przepisów rozdziału 6 działu III na sytuacje, które miały miejsce przed wejściem w życie obecnej ustawy gruntowej, ale bez wątpienia - nie dotyczą one nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. Ten sposób nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa nie jest objęty pojęciem wywłaszczenia i tym samym nie może być odnoszony do przywoływanych powyżej regulacji zawartych art. 136 ust. 3 i w art. 216 u.g.n. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 114/22, CBOSA).
Konkludując, z opisanych przyczyn, sposób i okoliczności odjęcia własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot nie dają podstaw dla uruchomienia trybu przewidzianego treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. Instytucja wywłaszczenia ma na gruncie prawa administracyjnego i cywilnego ściśle określone znaczenie i nie można nim obejmować każdej formy odjęcia własności na rzecz Skarbu Państwa.
Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowość postępowania w wymiarze przedmiotowym prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne nie zawiera w ogóle komponentu sprawy administracyjnej i jako takie powinno zostać umorzone.
Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji ustaliły w sposób prawidłowy podstawową, w kontekście przedmiotowej sprawy, istotną okoliczność, tj. że nieruchomość nie została odebrana w drodze wywłaszczenia w rozumieniu u.g.n. Brak wystąpienia tej przesłanki powoduje zaś, że nie znajduje zastosowania art. 136 ust. 3 u.g.n.
Sąd w składzie orzekającym przychyla się do poglądu, że zarówno tytuł przejęcia gruntów inny niż wymieniony w ustawie o gospodarce nieruchomościami, jak i brak dokumentów świadczących o wywłaszczeniu, czyni bezprzedmiotowym postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Łodzi z 18 marca 2022 r. sygn. II SA/Łd 792/21, wyrok WSA w Białymstoku II SA/Bk 434/09 z 8 października 2009 r.).
Wobec powyższego, organy miały podstawę do wydania w niniejszej decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku, gdy nie doszło do odebrania nieruchomości w następstwie wywłaszczenia w rozumieniu u.g.n. decyzja organu I instancji o umorzeniu wszczętego postępowania administracyjnego, która została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego nie stanowi naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 kwietnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 114/22). Wskazać należy także, że skarżący złożyli wniosek o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., podtrzymując go w toku postępowań prowadzonych przez organami pierwszej (pismo z 10 września 2020 r. i drugiej instancji (pismo odwoławcze z 7 maja 2021 r.) i organy, rozpatrując żądanie zawarte we wniosku, wobec ustalonego stanu faktycznego i prawnego, wydały decyzje uznające zasadność umorzenia postępowania.
Należy stwierdzić ponadto, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Brak jest przy tym podstaw, aby przyznać słuszność podniesionym w skardze zarzutom.
Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom skarżących na gruncie niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania. Skarżący co prawda wskazują na postanowienie z 22 grudnia 2020 r., w którym Sąd Okręgowy w Gdańsku orzekł o wstrzymaniu skuteczności postanowienia z 27 stycznia 2020 r. Należy jednak mieć na uwadze, że prowadzona przed sądem powszechnym sprawa dotyczy stwierdzenia zasiedzenia, które pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania administracyjnego, gdyż jak już wcześnie wskazano - ta forma nabycia gruntów nie stanowi o wywłaszczeniu w rozumieniu u.g.n. Ewentualne wzruszenie orzeczenia sądu stwierdzającego zasiedzenie oznaczać będzie, że własność spornych nieruchomości pozostaje po stronie spadkobierców A. J. S. Bez znaczenia w tym kontekście dla losów żądania skarżących o zwrot nieruchomości jest wstrzymanie skuteczności postanowienia o zasiedzeniu. Bez wpływu na dokonane ustalenia pozostaje także oświadczenie skarżących, że nie miał miejsca fizyczny zwrot nieruchomości, a podatek od nieruchomości wciąż płacony jest przez strony.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.), oddalił skargę jako niezasadną.
Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.