II SA/Gd 430/24

II SA/Gd 430/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji i umorzono postępowanie (art. 145 § 3 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 17a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5520/23 w przedmiocie dodatku z tytułu samotnie wychowywanego dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z dnia 6 września 2023 r., nr OPR.ŚR.5220.003232.4.09.2023; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Pani M. G. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 22 lutego 2024 r. w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent Miasta Starogard Gdański decyzją z 6 września 2023 r. - w punkcie pierwszym uchylił własną decyzję z 4 listopada 2020 r. w części przyznającej Skarżącej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci F. N. i P. N., natomiast w punkcie drugim decyzji odmówił od 1 września 2023 r., przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania F. N. i P. N.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 1 września 2023 r. został poinformowany przez Skarżącą, że zawarła związek małżeński. Organ powołując się na art. 11a oraz art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał że Skarżąca nie jest już osobą samotnie wychowująca dzieci. W związku z tym należało zastosować artykuł 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, upoważniający do zmiany albo uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, jeżeli ulegnie zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
SKO zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Kolegium uznało, że stanowisko Prezydenta Miasta jest prawidłowe oraz wskazało, że znany jest organowi odmienny pogląd w zakresie uznania rodzica za samotnie wychowującego dziecko niż ten zaprezentowany przez Prezydenta, jednakże Kolegium nie podziela tego poglądu. Dalej organ powołując się na orzecznictwo wyjaśnił, dlaczego w jego ocenie wyjście za mąż przez Skarżącą spowodowało, że przestała ona spełniać definicję matki samotnie wychowującej dzieci w rozumieniu artykułu 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
We wniesionej do Sądu skardze, Skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 11a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, wskazując że Jej synowie w dalszym ciągu wychowują się bez udziału drugiego rodzica, który nie żyje. Akt zawarcia związku małżeńskiego nie zmienił sytuacji synów, bowiem mąż nie ma obowiązku łożyć na utrzymanie i wykształcenie dzieci z pierwszego małżeństwa. To czy tak będzie jest tylko i wyłącznie jego dobrą wolą. Obecny małżonek nie adoptował, nie przysposobił synów, tym samym nie ma względem nich jakiejkolwiek władzy rodzicielskiej, ani w żaden sposób nie korzysta z praw i obowiązków z tego faktu wynikających, tym samym - zdaniem Skarżącej bez względu na zawarcie nowego związku małżeńskiego istnieją podstawy do tego by uznać Ją za osobę samotnie wychowują synów z pierwszego małżeństwa.
W ocenie Skarżącej, ustawowy warunek wspólnego wychowywania co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem, należy odnosić wyłącznie do rodzica i dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku. Przyjęcie innej interpretacji jest w ocenie Skarżącej podważeniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 2005 r. oraz 2008 r., kwestionujących konstytucyjność identycznej regulacji w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej dziecka wychowanego przez osobę, która wychowuje, co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicami.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zarówno decyzja SKO jak i decyzja Prezydenta Miasta wydane zostały z naruszeniem prawa.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy fakt zawarcia związku małżeńskiego przez Skarżącą spowodował, że przestała być Ona matką samodzielnie wychowującą synów w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Na tle treści powyższego przepisu w orzecznictwie pojawiły się dwa poglądy. Pierwszy, przyjęty przez Prezydenta Miasta i SKO, wskazujący na konieczność odczytywania powyższego przepisu wyłącznie przy pomocy wykładni językowej. W takim rozumieniu, jak wskazało SKO powołując się na orzecznictwo, związek małżeński powoduje ustanie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż status małżonka wyklucza możliwość bycie jednocześnie panną, kawalerem, wdową, wdowcem, osobą rozwiedzioną. Zaznaczyć należy, że ten sposób rozumienia omawianej normy prawnej prezentowany jest w orzecznictwie odosobniony.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że wykładni przepisów prawa należy dokonywać metodą nie tylko językowa, ale również metodą systemową i celowościową. Taki sposób odkodowania normy prawej daje bowiem dopiero rzeczywisty obraz woli ustawodawcy.
Dlatego też, zaaprobować należy dokonaną w orzecznictwie wykładnię art. 3 pkt 17a u.ś.r., uwzględniającą argumentację płynącą z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i nakazającą odejście od literalnego brzmienia tego przepisu. W myśl tej wykładni prawidłowe rozumienie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniające argumenty płynące z orzecznictwa TK, w szczególności z wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (OTK-A 2005/5/51) oraz wyroku z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (OTK-A 2008/5/83), prowadzi do uznania, że zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku, nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Do odmiennego wniosku, nie mogą prowadzić wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o) obowiązki współmałżonka względem rodziny, w skład której wchodzi dziecko drugiego współmałżonka z poprzedniego związku (art. 23, art. 24 i art. 27), a także przewidziane w art. 144 § 1 tej ustawy roszczenie alimentacyjne takiego dziecka wobec ojczyma (macochy). W ocenie Sądu relacje i obowiązki uregulowane tymi przepisami pozostają bez wpływu na sferę władzy rodzicielskiej, która z mocy art. 93 § 1 i art. 94 § 1 k.r.o. przysługuje rodzicom, jeżeli zaś jedno z rodziców nie żyje przysługuje drugiemu z rodziców. Zawarcie związku małżeńskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada sią na nabycie przez nowego współmałżonka władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej nie sposób uznać, że wychowuje to dziecko wraz z współmałżonkiem będącym jedynym rodzicem dziecka. W myśl bowiem art. 95 § 1 k.r.o. obowiązek i prawo do wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej. Dlatego też prawidłowa interpretacja art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana przy zastosowaniu wykładni systemowej, uwzględniającej również przywołane regulacje k.r.o., prowadzi do wniosku, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka. Okoliczność zawarcia przez takiego rodzica związku małżeńskiego, a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym, nie pozbawia go tego statusu. Jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną ani niepozostającą w związku nieformalnym. Tym samym fakt zawarcia przez Skarżącą związku małżeńskiego nie pozbawia jej statusu osoby samotnie wychowującej dwóch synów, a tym samym nie pozbawia Jej prawa do przewidzianego w art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawa do dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na tych synów.
Powyższe stanowisko wpisuje się w ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych dotyczącą interpretacji art. 3 pkt 17a u.ś.r. (zob. m.in. wyroki NSA: z 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2162/12; z 12 października 2016 r. sygn. akt I OSK 345/15, z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 26/17, z 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 1876/16, z 8 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 1083/18, z 21 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 3418/18, z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1877/20; wyrok WSA w Lublinie z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 711/19, wyrok WSA w Krakowie z 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 653/17, wyrok WSA we Wrocławiu z 2 lipca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 209/19, wyrok WSA w Gdańsku z 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 369/23 wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażany w ramach tej linii orzeczniczej. Nie podziela natomiast odmiennego stanowiska zawartego w powołanym w uzasadnieniu z zaskarżonej decyzji wyroku NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 760/19, które na tle powyższej linii orzeczniczej uznać należy za odosobnione.
W ocenie Sądu za odmową uznania Skarżącej za osobę samotnie wychowującą synów nie przemawia również okoliczność, że w świetle definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych do rodziny Skarżącej, tworzonej wraz z synami z poprzedniego związku, należy również Jej obecny mąż. Inny jest bowiem cel definicji "rodzica samotnie wychowującego dziecko", inny zaś definicji "rodziny". W konsekwencji brak jest sprzeczności pomiędzy traktowaniem Skarżącej jako osoby samotnie wychowującej dziecko w kontekście wykładni i zastosowania art. 3 pkt 17a i art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z jednej strony, zaś z drugiej uwzględnianiem Jej obecnego męża w kręgu członków jej rodziny, a w konsekwencji również zaliczaniem jego ewentualnego dochodu do dochodu rodziny. Nie budzi wątpliwości, że mąż Skarżącej jest członkiem jej rodziny w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez względu na to, czy jest ojcem biologicznym wszystkich dzieci wchodzących w skład rodziny. W przypadku interpretacji ustawowej definicji rodziny nie zachodzi konieczność korekty wyników wykładni językowej, gdyż nie pojawiają się zastrzeżenia systemowe, takie jak w przypadku pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. Co więcej, skoro jedną z kluczowych przesłanek determinujących przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym dodatku do zasiłku, jest sytuacja materialna rodziny, to na kształt tej sytuacji wpływają dochody wszystkich członków rodziny wskazanych w definicji ustawowej. Nieracjonalne byłoby wręcz wykluczanie z tego grona małżonka, tylko i wyłącznie dlatego, że nie jest rodzicem biologicznym dzieci. Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma więc przeszkód, aby uznać za samotnie wychowującą dziecko osobę pozostającą w kolejnym związku (małżeńskim bądź nieformalnym), jednak taki status świadczeniobiorcy nie oznacza automatycznie, że do rodziny nie wlicza się kolejnego partnera (małżonka, bądź - przy spełnieniu określonych warunków - również konkubenta) osoby samotnie wychowującej dziecko z poprzedniego związku, niebędącego rodzicem jej dzieci, a w konsekwencji, że do dochodów rodziny nie wlicza się dochodów tegoż partnera (zob. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 133/18).
Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie nie zaszła żadna zmiana okoliczności uzasadniających wszczęcie i przeprowadzenie przez Prezydenta Miasta postępowania na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, ponieważ zawarcie związku małżeńskiego przez Skarżącą nie ma wpływu na jej uprawnienia wynikające z decyzji z 4 listopada 2022 r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego i przyznanych tam dodatków.
W takim stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), uchylił decyzje organów obu instancji oraz stosownie art. 145 § 3 tejże ustawy, umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, jako bezprzedmiotowe.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem wniosek w tej sprawie zawarła Skarżąca we wniesionej skardze, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.