II SA/Gd 425/23

II SA/Gd 425/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Jolanta Górska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 marca 2023 r., sygn. SKO Gd/1045/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Pan D. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 20 marca 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Nowego Dworu Gdańskiego z 12 stycznia 2022 r., odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką K. G.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującymi stanie faktycznym i prawnym:
Burmistrz wydając wskazaną powyżej decyzję stwierdził, że pracownik socjalny ustalił, iż Pani K. ma 68 lat, jest osobą chorą i niepełnosprawną. Jest po kilku zabiegach chirurgii naczyniowej z powodu niedokrwienia kończyn dolnych. Ma zatory w żyłach, problem z żołądkiem, nadciśnieniem, cukrzycą, kręgosłupem i dnę moczanową. Jest po amputacji i nowotworze piersi. W lipcu przeszła zawał serca i przebywała w szpitalu w Gdańsku. Obecnie miewa zawroty głowy, pojawiają się problemy z równowagą. Pani K. jest osobą chodzącą, aczkolwiek miewa problemy z przemieszczaniem się. Wskazana jest pomoc osób trzecich, specjalistyczna opieka lekarska i regularne badania kontrolne. Pracownik ośrodka ustalił, że Pani K. samodzielnie potrafi telefonicznie zorganizować sobie wizytę lekarską, przyjmować leki, przygotować i spożywać proste i lekkie do utrzymania w dłoni posiłki, przemieszczać się z łóżka na krzesło i odwrotnie, utrzymać higienę osobistą i skorzystać z toalety. Pani K. kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne. Samodzielnie, na spokojnie i powoli porusza się w obrębie mieszkania przy użyciu laski i przedmiotów domowych typu szafa, stół, krzesło itp. Samodzielnie ubiera się i rozbiera oprócz skarpet, rajstop czy obuwia. Myje całe ciało i się kąpie, ale przy wejściu do wanny i wyjściu z niej potrzebuje pomocy. Pani K. nie wychodzi z domu na żadne spacery ani zakupy. Wychodzi lub wyjeżdża tylko do lekarza i potrzebuje wtedy pomocy osoby drugiej. Pani K. sama nie wejdzie i zejdzie po schodach. Przy wizytach lekarskich w miejscu zamieszkania skarżący towarzyszy mamie, a przy wizytach wyjazdowych córka, która choć pracuje zawodowo jest do dyspozycji Pani K. Organ wskazał, że skarżący oświadczył w rozmowie z pracownikiem socjalnym, iż prowadzi wspólne gospodarstwo z matką z racji tego, że mieszka z nią i pomaga jej o każdej porze dnia (w sumie 5 godzin). Matka z kolei oświadczyła, że skarżący pomaga jej w takich czynnościach jak: przygotowywanie i podawanie posiłków (szczególnie gorących), wieczorne wejście i wyjście do wanny, w porządkach domowych, pranie, sprzątanie, gotowanie, wyrzucanie śmieci, wchodzenie i schodzenie po schodach, wykupywanie leków, robienie zakupów, wyjście do lekarza, ale tylko w miejscu zamieszkania. Skarżący oświadczył również podczas wywiadu, że nie podejmuje pracy z powodu opieki nad mamą, aczkolwiek zaznaczył że jest chętny do podjęcia zatrudnienia i poszukuje jej na własny rachunek. W kolejnym oświadczeniu z 4 stycznia 2022 r. skarżący wskazał, że mama wymaga wsparcia i pomocy co najmniej 8-12 godzin dziennie w następujących czynnościach życiowych: pomoc przy przygotowywaniu posiłków (wymaga zmodyfikowanej diety), przy przemieszczaniu się, porusza się w niewielkich odległościach, nie jest w stanie wejść i zejść po schodach bez pomocy i asekuracji, spacery na dworze niemożliwe bez pomocy. Mama potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, jest w miarę niezależna przy czesaniu, myciu twarzy, zębów, częściowo również przy ubieraniu i rozbieraniu się, potrzebuje pomocy przy myciu całego ciała. W zakresie kontrolowania zwieraczy, występują zdarzenia przypadkowe (najczęściej popuszczanie moczu). Mama potrzebuje wsparcia w zakresie dalszego specjalistycznego leczenia oraz rehabilitacji.
Wójt odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ w ocenie organu nie spełniona została przesłanka art. 17 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy oraz nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 w/w ustawy, ponieważ nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto rozmiar opieki nie jest na tyle duży aby uniemożliwiła Panu podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Istotne jest to, że Panią K. odwiedza również córka, która pomimo swojej pracy zarobkowej pomaga matce i ją wspiera zawsze, kiedy Pani K. tego potrzebuje.
SKO wydając zaskarżoną decyzję przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zatem niezależnie, kiedy niepełnosprawność matki skarżącego powstała (po czy przed ukończeniem 25 roku życia), ograniczenia wynikające z cyt. przepisu nie stanowią podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało także m.in., że skarżący oświadczył iż obecnie nie jest zarejestrowany w urzędzie ponieważ został wyrejestrowany z powodu odrzucenia oferty pracy bowiem na skierowaniu zaproponowano mu inne stanowisko, niż w toku rozmowy o pracę. W trakcie wywiadu środowiskowego wskazywał, że chciałby podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywane przez niego czynności mogłyby być zrealizowane przed lub po jego godzinach pracy, bo są to raczej czynności wynikające z prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.
W piśmie z dnia z 4 stycznia 2022 r. skarżący oświadczył, że sprawuje opiekę nad matką przez co najmniej 8-12 godzin dziennie, potwierdzając jednocześnie znany organowi zakres jego opieki. Wyjaśnił, iż był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Wedle SKO zakres opieki nie jest na tyle duży, aby uniemożliwiał skarżącemu podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. Zarówno z oświadczenia z dnia 30 grudnia 2021 r. wnioskodawcy, jak i z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, iż rezygnacja z aktywności zawodowej ma inne podłoże. Sam wnioskodawca wskazywał na chęć podjęcia zatrudnienia, jeśli otrzyma atrakcyjną ofertę.
W skardze na powyższą decyzję SKO zarzucono:
1. Naruszenie przepisów stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, tj. naruszenie prawa materialnego - art. 17 ust, lb pkt i i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej przez stronę decyzji o odmowie udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego przez stronę, w sytuacji w której zaskarżona decyzja obarczona była wadą w postaci wadliwego zastosowania normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych warunkującej możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od ustalenia daty powstania niepełnosprawności K. G., podczas gdy w tym zakresie norma prawna zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku (K 38/13) i stosowanie jej w tym niezgodnym z Konstytucją zakresie następuje wbrew dyspozycji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - a to z kolei powoduje, że decyzja organu I instancji, utrzymana następnie w mocy przez organ II instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co zaś stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.).
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie będące skutkiem nieuprawnionego przyjęcia, że przepisy powołanej ustawy pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a także skutkiem pominięcia przez organ II instancji prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, gdzie świadczenie pielęgnacyjne jest formą pomocy, która rekompensuje utracony zarobek opiekuna i winno ono być rozpatrywane także pod kątem sytuacji osoby wymagającej opieki, która staje się pośrednim beneficjentem tego świadczenia i czerpie z tego świadczenia korzyść w postaci zapewnienia stałej opieki osoby bliskiej, a które to rozwiązanie jest też korzystne dla państwa, które nie musi wówczas organizować przedmiotowej opieki w innych formach. Organ zaś przedmiotowe okoliczności i cele przedmiotowej regulacji pominął, skupiając się tak naprawdę tylko na tym, że skoro skarżący może (hipotetycznie) podjąć pracę, to świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje, a które to ujęcie jest z kolei nieprawidłowe i nie odzwierciedla ono celów przedmiotowej regulacji ustawowej, a także okoliczności niniejszej sprawy.
3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i powołanie w podstawie wydanej decyzji w sprawie SKO Gd/1045/22 przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w sytuacji w której skarżący D. G. jest synem K. G., a zatem są to osoby spokrewnione ze sobą w pierwszym stopniu (matka - syn) i wobec tego regulacja zawarta w art. 17 ust. 1a powołanej ustawy nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, a powołanie jej w podstawie wydanej decyzji przez organ II instancji jest nieprawidłowe.
4. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy, w sytuacji w której decyzja organu I instancji obarczona była nie tylko wadą nieważności, ale także innymi wadami - w tym wadami w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, czego zaś organ II instancji w sposób należyty nie rozważył, niezasadnie utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji, w sytuacji w której zaskarżona decyzja winna zostać co najmniej przez ten organ w całości uchylona.
5. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy tj. naruszenie art. 7 K.p.a., 75 § 1 K.p.a., 76 § 1 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., 80 K.p.a. i 136 § 1 K.p.a. poprzez:
a) nieprawidłowe, wybiórcze przeprowadzenie postępowania dowodowego, bierność organu odwoławczego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego, konieczności jej sprawowania, czasu jej sprawowania, znacznego stopnia niepełnosprawności K. G. i jej złego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki a także faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, a przez to nieprawidłowe i nieuprawnione uznanie przez organ II instancji, że Skarżący może podjąć zatrudnienie, możliwe jest nadto jego pogodzenie z zakresem wykonywanej opieki nad matką, a samo niepodejmowanie zatrudnienia nie ma też realnego, faktycznego związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a spowodowane ma być brakiem ofert na rynku pracy zgodnych z oczekiwaniami skarżącego, zaś świadczenie pielęgnacyjne miało rzekomo pełnić rolę zastępczego źródła utrzymania dla skarżącego. Przedmiotowe ustalenia są dowolne, nie są poparte jednoznacznymi dowodami, a jedynie opierają się na pewnych stosowanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze domniemaniach czy też przypuszczeniach (o czym świadczy m.in. zwrot "z dużą dozą prawdopodobieństwa" - str. 8 decyzji) i wobec tego koniecznym stało się ich zakwestionowanie w całości;
b) nieprawidłowe uznanie, że zakres czynności związanych z wykonywaniem opieki nad K.G. przy dobrej organizacji może być realizowany z udziałem siostry skarżącego, na której ciąży moralny i prawny obowiązek opieki nad matką, a także przy wsparciu usług opiekuńczych, zaproponowanych w toku wywiadu środowiskowego które nie zostały przyjęte, podczas gdy organ w swoich rozważaniach pominął to, że córka pracuje zawodowo, przez minimum 8 godzin dziennie i pomóc matce może tylko jeśli będzie miała ku temu czas - tj. okazjonalnie - a zatem córka nie może pełnić stałej opieki nad swoją matką, a jedynie opiekę doraźną i świadczyć pomoc tylko wyjątkowo, incydentalnie. Przywoływanie zatem tego argumentu przez organ jest w całości chybione i nie ma swojego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, skoro jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w tym także dokumentów, potrzebna jest stała a nie tylko doraźna opieka;
c) nieprawidłowe i niezasadne wskazywanie na okoliczność że zarówno D. G. jak i K. G. nie są zainteresowani innym sposobem rozwiązania sytuacji związanej ze sprawowaniem opieki, w tym zaoferowanym w toku wywiadu środowiskowego wsparciem w postaci usług opiekuńczych, w sytuacji w której odrzucenie takiej propozycji nie stanowi podstawy do odmowy udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego przez organ, a nadto nie warunkuje ona w żaden sposób możliwości uzyskania świadczenia opiekuńczego przez stronę skarżącą, a nadto organ odwoławczy:
- nie ustalił też w jakim zakresie i jakim wymiarze godzinowym oraz przez ile dni w tygodniu zostały przedmiotowe usługi opiekuńcze zaproponowane i czy takie usługi w zaproponowanym wymiarze pozwalałyby na podjęcie zatrudnienia przez skarżącego pozwalające mu na uzyskanie dochodu z którego byłby w stanie utrzymać siebie oraz matkę;
- nie ustalił wysokości odpłatności za przedmiotowe usługi, a także nie ustalił czy zarówno skarżący jak i jego matka byliby w stanie bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania ponieść przedmiotowe koszty usług opiekuńczych;
- nie ustalił przyczyn ani powodów z których zaproponowana opieka nie została przyjęta, nie czyniąc w tym zakresie stanowczych i jednoznacznych, popartych dowodami ustaleń;
d) zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego o której to możliwości mowa w art. 136 § 1 K.p.a. w celu jednoznacznego ustalenia spornego zakresu opieki nad K. G. i oparcie się w znacznej mierze przez organ II instancji na przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym z jednoczesnym pominięciem okoliczności stojących w sprzeczności z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym - a wynikających m.in. z oświadczenia D. G. z 4 stycznia 2022 roku w których zakres opieki został określony na 8-12 godzin dziennie, co uzasadniało uzupełnienie materiału dowodowego celem rozstrzygnięcia powstałych rozbieżności, a czego organ odwoławczy nie uczynił.
e) oparcie się przez organ odwoławczy na wynikach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w oparciu o art. 107 ust. 1 i 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przez to przyznanie mu waloru dowodowego wiarygodności, podczas gdy nie sposób jest uznać aby wywiad przeprowadzony przez pracownika organu (I instancji) w postaci zaledwie 2-godzinnej obserwacji pozwalał na prawidłowe i stanowcze ustalenie, że K. G. jest na tyle samodzielna przy swojej niepełnosprawności, że nie uniemożliwia to D. G. podjęcia zatrudnienia, a nadto aby rozmiar tej opieki nie był na tyle duży aby także uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej przez D. G. - przedmiotowe ustalenia są dowolne i zostały poczynione z pominięciem stanu zdrowia matki Skarżącego, cierpiącej na liczne choroby, będącej po przebytym nowotworze, mającej problemy z równowagą i której to słaby w ogólności stan zdrowia dodatkowo znacznie pogorszył się jeszcze po przebytym zawale serca. Przedmiotowe okoliczności, a zwłaszcza czas trwania wywiadu środowiskowego, stopień jego szczegółowości, stan zdrowia K. G. nie pozwalają uznać stanowiska jakie w zaskarżonej decyzji zajęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku. W ocenie skarżącego, gdyby zaś organ II instancji sprawę oceniał rozsądnie i rozważył prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy doszedłby wówczas do wniosku, że matka skarżącego potrzebuje stałej opieki a nie tylko opieki przez kilka godzin w ciągu dnia, co z kolei uzasadnia przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację przez niego z zatrudnienia;
f) błędne i nieuzasadnione przyjęcie przez organ II instancji że rezygnacja z pracy przez skarżącego ma podłoże ekonomiczne i wynika z braku atrakcyjnych ofert na rynku pracy, co organ II instancji wywiódł z oświadczenia skarżącego z 30 grudnia 2022 roku i wywiadu środowiskowego, podczas gdy z obu tych środków dowodowych nie wynikają przedmiotowe okoliczności, a w szczególności, motywy dla których Skarżący miał zrezygnować z zatrudnienia. W ocenie Skarżącego organ dokonując oceny tych dowodów pominął w swej ocenie m.in. czas jaki musi być przeznaczony każdego dnia na pomoc i opiekę nad matką skarżącego, zmienność tego czasu i jego nieregularność w zależności od stanu zdrowia matki, co zaś istotnie ma wpływ na możliwość podjęcia stałego, regularnego zatrudnienia przez skarżącego, a czego organ odwoławczy należycie nie rozważył. Organ odwoławczy błędnie wskazał też, że w sytuacji skarżącego nie ocenia się możliwości pogodzenia opieki z wykonywaniem zatrudnienia tylko na pełen etat, ale także w niepełnym wymiarze czasu pracy, co jest ujęciem błędnym z punktu widzenia celu świadczenia pielęgnacyjnego – którego pośrednim beneficjentem jest matka skarżącego – K. G. Trudno zatem jest przyjąć aby zatrudnienie nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy i przy adekwatnym do tego wymiaru wynagrodzeniu miało przynieść jakąkolwiek rekompensatę kosztów związanych z opieką nad K. G., zwłaszcza w sytuacji w której Skarżący podjąłby zatrudnienie w najmniejszym wymiarze czasu. Gdyby zaś przyjąć takie stanowisko organu odwoławczego w zakresie rozumienia przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych za prawidłowe, to wówczas w zasadzie nie tylko Skarżący, ale też i każdy wnioskodawca, który mógłby hipotetycznie podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy, otrzymywałby decyzję odmowną w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie taki jednak jest cel ustawy i cel przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które to cele w swych rozważaniach ewidentnie w ocenie Skarżącego zostały przez SKO w Gdańsku pominięte przy ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Stąd też ustalenia organu II instancji należy w całości zakwestionować jako sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy.
Skarżący wniósł o:
1. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości. Nadto na mocy art. 135 ppsa wnoszę też o rozważenie możliwości stwierdzenia nieważności także decyzji organu I instancji - w całości.
2. Względnie - w przypadku nieuwzględnienia zarzutów w zakresie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, wnoszę na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości, a nadto na mocy art. 135 ppsa wnoszę też o rozważenie w takim wypadku, możliwości uchylenia także decyzji organu I instancji - w całości.
3. Zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W przypadku zaś nieuwzględnienia wniesionej skargi wnoszę z ostrożności procesowej o nieobciążanie Skarżącego kosztami przedmiotowego postępowania.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga nie miała uzasadnionych podstaw.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) – dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z ust. 1b tegoż przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego dotyczące przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem podstawę w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przywołany zatem przez Burmistrza art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł stanowić podstawy dla odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Uznając zatem stanowisko SKO za prawidłowe, zarzuty skargi uznać należało w tym zakresie za bezpodstawne. Data powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie była powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co oznaczało że nie doszło do naruszenia wskazanej normy prawnej.
Dalej wyjaśnić należało, że w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Taka wykładnia znajduje pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji RP, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. III SA/Gd 408/20, opublikowany na orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia powinna być zatem odczytywana jako niepozostawanie w zatrudnieniu wynikające z konieczności sprawowania opieki, której mowa w art. 17 ust.1 u.ś.r. Istotnym jest bowiem fakt obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia, nawet w ograniczonym wymiarze, z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, opublikowany na orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, opublikowany na orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe na grunt niniejsze sprawy, uznać należało że organy obu instancji słusznie uznały, że to nie fakt konieczności sprawowania opieki nad matką jest powodem bierności zawodowej skarżącego. Ustaleń tych dokonano na podstawie oświadczenia skarżącego z 30 grudnia 2021 r. oraz wywiadu środowiskowego. Z dokumentów tych wynika, że skarżący jest chętny do podjęcia pracy (poszukuje jej), a ofertę z Urzędu Pracy odrzucił z powodu propozycji innego stanowiska niż w trakcie rozmowy o pracę. W konfrontacji z zadeklarowanym 5 godzinnym czasem poświęconym na czynności opiekuńcze oraz aktywnym (nawet jeśli okazjonalnym) wsparciem siostry skarżącego w opiece nad matką, trudno było uznać niewątpliwe. że sprawowana na Panią K. G. opieka, uniemożliwiała podjęcie przez skarżącego zatrudnienia nawet w niepełnym zakresie. Ocenę tej okoliczności dokonaną przez SKO uznać należało za prawidłową. Oceny tej nie zmienia okoliczność złożenia przez skarżącego zaledwie 5 dni od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oświadczenia o konieczności zwiększonego zakresu opieki nad matką ze względu na pogorszenie jej stanu zdrowia. Podnoszone w oświadczeniu stwierdzenia stoją w sprzeczności zarówno z oświadczeniem skarżącego z 30 grudnia 2021 r. oraz wywiadem środowiskowym. Nagła zmiana stanowiska skarżącego następująca w ciągu 5 dni i nie poparta żadnym dowodami na prezentowane twierdzenia, powinna być oceniona jako niewiarygodna i stojąca w sprzeczności z dokonanymi ustaleniami w sprawie. Zarzuty skargi dotyczące naruszeń przepisów postępowania administracyjnego prowadzących do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy uznać należało za niezasadne. Tak samo jak kwestionowanie prawidłowości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze względu na czas jego trwania. Obserwacje i wnioski zawarte w wywiadzie były zgodne oświadczeniem skarżącego i nie było powodów do uzupełniania tego swoistego środka dowodowego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zaistniały.
Odnosząc się do zarzutu naruszenie art. 17 ust. 1a u.ś.r., to pomimo, że m. in. przepis ten został wskazany w podstawie wydania i uzasadnieniu decyzji SKO, nie sposób stwierdzić aby powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten został przywołany celem przedstawienia ustawowych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w zakresie podmiotowego uznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego SKO wskazało art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r. W zakresie zaś zarzutu skarżącego odnoszącego się do odmowy przyjęcia oferty usług opiekuńczych, uznać należało że kwestia ta na tle zakresu, czasu opieki oraz gotowości skarżącego do podjęcia zatrudnienia nie mogła być okolicznością mającą wpływ na ocenę prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki bez względu na wsparcie czy to siostry czy opiekunki nie powodował niemożności choćby częściowego podjęcia zatrudnienia, co skarżący sam przyznał w podczas wywiadu środowiskowego.
Powyższe rozważanie nie doprowadziły do wniosku, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszaniem prawa powodującemu konieczność jej uchylenia. Tym bardziej nie stwierdzono podstaw do uznania, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., powodującym nieważność zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej jako - P.p.s.a., skargę oddalił. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.