II SA/GD 421/25

II SA/Gd 421/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr SKO.420.27.2025 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Prezydent Miasta Słupska (dalej jako: "organ I instancji", "Prezydent"), działając m. in. na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej jako: "u.p.s.") decyzją z dnia 11 lutego 2025 r. ustalił D. W. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wysokość miesięcznej opłaty za pobyt matki – T. R. - w Domu Pomocy Społecznej "[...] w kwocie 1.741,43 zł począwszy od dnia 4 lipca 2024 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia 2 kwietnia 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść przepisu art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s., Kolegium wskazało, że w sprawie jest bezsporne, że T. R. od 4 lipca 2024 r. przebywa w Domu Opieki Społecznej "[...]. Średni koszt utrzymania pensjonariusza placówki wynosi od 1 marca 2024 r. - 6.480 zł miesięcznie. T. R. partycypuje w kosztach kwotą 2.235,54 zł miesięcznie. Do pokrycia pozostaje kwota 4.244,46 zł (6.480 zł - 2.235,54 zł) miesięcznie. Organ wyjaśnił, że osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w niniejszej sprawie są dzieci pensjonariuszki: dwóch synów i córka. Jeden z synów wnosi dobrowolnie, na podstawie zawartej z organem umowy, opłatę w wysokości 761,61 zł. Drugi z synów, na podstawia analogicznej umowy, wnosi opłatę w wysokości 1.741,43 Tym samym na stronę przypada pozostała część kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej w kwocie 1.741,43 zł.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że D. W. ma 63 lata. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Złożyła pisemne oświadczenie, w którym odmówiła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z ustaleń organu wynika również, że strona uzyskuje dochód w kwocie 4.247,59 zł netto miesięcznie. Równowartość 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi natomiast 2.328 zł (776 zł x 3). Górną granicę partycypacji skarżącej w kosztach pobytu matki domu pomocy społecznej stanowi kwota 1.919,59 zł (4.247,59 zł - 2.328 zł) miesięcznie. Organy ustaliły także, że w listopadzie 2023 r. strona sprzedała nieruchomość w G. za kwotę 436.000 zł.
W ocenie Kolegium z uwagi na powyższe okoliczności Prezydent prawidłowo orzekł o ustaleniu wysokości miesięcznej kwoty opłaty za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej.
Końcowo, ustosunkowując się podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących nieuzasadnionego obciążenia ustaloną wyżej partycypacją w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią przepisu art. 64 u.p.s. rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej. Postępowanie o zwolnienie z opłaty za pobyt DPS jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, polegającego na nieprawidłowym przyjęciu, że skarżąca jest w stanie ponieść tak wysokie koszty utrzymania matki w domu pomocy społecznej. Zarzuciła także naruszenie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego i niedokonanie żadnych ustaleń co do stanu zdrowotnego i majątkowego skarżącej. Dodatkowo podniosła zarzut naruszenia przepisów art. 61 ust. 2f u.p.s. polegającego na ustaleniu zbyt wysokiej opłaty za pobyt T. R. w Domu Pomocy Społecznej "[...]. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w jej ocenie z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można wywieść wniosku, że jest ona w stanie ponosić bardzo wysokie koszty pobytu matki w domu pomocy społecznej, tym bardziej gdy uwzględni się fakt, że T. R. uiszcza kwotę ponad dwukrotnie niższą, mimo że to on jest faktycznym dysponentem mieszkania matki oraz jej konta bankowego. Jej zdaniem Kolegium w istocie nie dokonało żadnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów przedłożonych przez skarżącą, nie odniosło się w sposób szczegółowy do jej stanu zdrowia, konieczności zażywania leków oraz prowadzenia leczenia. Organ odwoławczy ogólnie stwierdzając, że skarżąca ma możliwości finansowe w związku ze sprzedażą mieszkania nie odniósł się w ogóle do okoliczności związanych z tą transakcją.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 7 lipca 2025 r. skarżąca wskazała dodatkowo, że nieruchomość stanowiąca własność jej matki została sprzedana, w związku z czym pozyskała ona znaczne środki finansowe i ma możliwość szerzej partycypować w kosztach swojego utrzymania w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca wyjaśniła jednocześnie, że nie dysponuje dokumentacją w postaci umowy sprzedaży ani nie ma dokładniej wiedzy o cenie sprzedaży albowiem wszelkie formalności były realizowane przez jej brata, T. R.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia. W jej wyniku postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w tym trybie złożył organ administracji w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie z art. 60 ust. 1 wskazanej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Z art. 61 ust. 1 u.p.s. wynika natomiast, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.
Stosownie natomiast do treści art. 61 ust. 2e wskazanej ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszańca w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).
Z powyższych unormowań wynika, że opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty przy jej ustalaniu jest zobowiązany uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. tj. wysokość dochodów i możliwości. W przypadku natomiast, gdy osoba obowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stawia zatem stronę obowiązaną do ponoszenia opłat niewątpliwie w gorszej sytuacji, bowiem organy nie muszą w tym zakresie ani stosować kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ani też nie muszą brać pod uwagę wysokości dochodów i możliwości (art. 103 ust. 2 u.p.s.).
W niniejszej sprawie zachodzi ostatnia z wskazanych wyżej sytuacji. Z akt sprawy wynika, że T. R. przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...]"od dnia 4 lipca 2024 r. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS "[...]" od 1 marca 2024 r. wynosi 6.480,00 zł. Za pobyt matka skarżącej ponosi od dnia 2 lipca 2024 r. opłatę w kwocie 2.235,54 zł miesięcznie, tj. (70% kwoty swego dochodu). Do pokrycia pozostaje kwota 4.244,46 zł (6.480 zł – 2.235,54 zł) miesięcznie.
Z uwagi na to, że wnoszona przez T. R. opłata nie pokrywa pełnego kosztu jej utrzymania w DPS obowiązek ponoszenia odpłatności w pozostałej części spoczywa na zstępnych podopiecznej. Organy ustaliły, że obowiązek ponoszenia opłaty w pozostałej części spoczywa w szczególności na trójce dorosłych dzieci (T. R., L. R. oraz skarżącej). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T. R. wnosi dobrowolnie – na podstawie zawartej z organem umowy – opłatę w wysokości 761 zł. Na podstawie analogicznej umowy L. R. wnosi natomiast opłatę w wysokości 1.741,43 zł. Pozostała część kosztów utrzymania matki w DPS przypadająca na skarżącą wynosi 1.741,43 zł.
W związku z powzięciem informacji, że skarżąca sprzedała w listopadzie 2023 r. nieruchomość w G. za kwotę 436.000 zł, organ I instancji zwrócił się do strony o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 22 lutego 2024 r., na co skarżąca nie wyraziła jednak zgody. Skarżąca nie podpisała także przesłanej jej w dniu 7 października 2024 r. umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt matki w DPS.
Jak już wcześniej wskazywano, w przypadku opłat za pobyt w domu pomocy społecznych ustala się je zasadniczo na dwa sposoby: na podstawie umowy albo w drodze decyzji, tj. na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lub ust. 2d lub 2e u.p.s. O tym, który z powyższych trybów znajdzie zastosowanie decyduje to, czy osoba zobowiązana wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym jest mowa w art. 103 ust. 1 u.p.s. oraz czy wyraża zgodę na zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Wynika to wprost i wyraźnie z treści wymienionych powyżej przepisów.
Prawidłowe jest zatem stanowisko organów, że w sprawie wystąpiła przesłanka do ustalenia opłaty na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. z uwagi na niewyrażenie przez osobę zobowiązaną zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W świetle materiału dowodowego nie budzi wątpliwości wystąpienie także drugiej z przesłanek do zastosowania wskazanego przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s., w postaci odmowy zawarcia przez osobę zobowiązaną umowy o wysokości opłaty w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca pozostawiła bez odpowiedzi doręczony jej przez organ I instancji projekt umowy.
Przewidziany w art. 61 ust. 2e u.p.s. tryb ustalania opłaty jest restrykcyjny, co ma odzwierciedlać postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest wówczas ustalana w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Taka okoliczność powinna być uznana za wystarczającą do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 lipca 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 596/25, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 666/23; wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedstawionym stanie faktycznym zasadne było zatem ustalenie skarżącej odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s., tj. w wysokości odpowiadającej różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej (w poszczególnych, wskazanych w decyzji okresach) a opłatami wnoszonymi przez T. R., L. R. i T. R.
Odnosząc się do poruszanej w skardze kwestii nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy polegającego na nieprawidłowym przyjęciu, że skarżąca jest w stanie ponieść tak wysokie koszty utrzymania matki w DPS, tj. naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. – należy zauważyć, że z uwagi na odmowę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego kryterium dochodowe czy też inne okoliczności, w tym zdrowotne, przestały być czynnikiem mogącym wpływać na wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że w zasadzie żadne okoliczności poza wymienionymi w art. 61 ust. 2e u.p.s. nie mogły być przez organ uwzględnione. Z powyższych względów bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie pozostają także podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z tym, że faktycznym dysponentem mieszkania matki oraz jej konta bankowego jest T. R. i w związku z tym powinien on ponosić wyższe koszty, czy też kwestie związane ze sprzedażą mieszkania matki.
W ocenie Sądu organy przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.