II SA/Gd 421/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-08-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
nieruchomościgospodarka nieruchomościamiograniczenie sposobu korzystaniasieci infrastrukturybezprzedmiotowość postępowaniakodeks postępowania administracyjnegodecyzja administracyjnainwestycja celu publicznegoprawo własności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę inwestora na decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, uznając sprawę za bezprzedmiotową po wybudowaniu sieci.

Spółka złożyła skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego o umorzeniu postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na cele budowy sieci kanalizacyjnej i wodociągowej. Wojewoda umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ sieć została już wybudowana. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, podkreślając, że decyzja na podstawie art. 124 u.g.n. może dotyczyć jedynie przyszłych inwestycji, a nie już zrealizowanych.

Spółka D. Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Wojewody Pomorskiego, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta Gdańska i umorzyła postępowanie w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na cele budowy sieci kanalizacyjnej i wodociągowej. Inwestor wnioskował o zezwolenie na położenie sieci na działce współwłaścicieli, jednak w trakcie postępowania sieć została już wybudowana. Wojewoda Pomorski uznał, że w tej sytuacji sprawa stała się bezprzedmiotowa i umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Dodatkowo, organ odwoławczy stwierdził, że jedna ze stron postępowania zmarła przed jego wszczęciem, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę spółki, podzielając argumentację Wojewody. Sąd podkreślił, że decyzja zezwalająca na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami może być wydana jedynie przed rozpoczęciem lub w trakcie realizacji inwestycji, a nie po jej zakończeniu. Zrealizowanie inwestycji czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Sąd odniósł się również do kwestii śmierci strony i stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem prawa, co uzasadniało umorzenie postępowania przez organ II instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie takie staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

Uzasadnienie

Decyzja na podstawie art. 124 u.g.n. ma charakter wywłaszczeniowy i może dotyczyć jedynie przyszłych lub realizowanych inwestycji. Po zakończeniu budowy, potrzeba wydania takiej decyzji ustaje, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

u.g.n. art. 124 § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.g.n. art. 124 § 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 124 § 6

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 124 § 7

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

pkt 3 - umorzenie postępowania odwoławczego nie było właściwe w tej sytuacji.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

pkt 2 - rażące naruszenie prawa, np. wydanie decyzji wobec osoby nieżyjącej.

k.p.a. art. 61 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 137

Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 119

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wybudowanie infrastruktury przed wydaniem decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Decyzja organu I instancji wydana wobec osoby zmarłej przed wszczęciem postępowania stanowi rażące naruszenie prawa.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 124 ust. 1, 6 i 7 u.g.n. poprzez niezastosowanie i wyeliminowanie decyzji organu I instancji. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niezasadne umorzenie postępowania.

Godne uwagi sformułowania

ograniczenie prawa własności nieruchomości w trybie art. 124 u.g.n. może odnosić się jedynie do przyszłych, dopiero planowanych inwestycji lub wyjątkowo w trakcie ich realizacji. Wydanie decyzji na podstawie tego przepisu odnoszącej się do już rozpoczętych lub zakończonych robót budowlanych bądź w stosunku do istniejących urządzeń jest niedopuszczalne. Zrealizowanie inwestycji oznacza, że sprawa o wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości staje się bezprzedmiotowa.

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący

Krzysztof Kaszubowski

sprawozdawca

Wojciech Wycichowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana interpretacja przepisów dotyczących bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w przypadku zrealizowania inwestycji, a także kwestii wydawania decyzji wobec osób nieżyjących."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy inwestycja została faktycznie zrealizowana przed wydaniem decyzji zezwalającej na jej przeprowadzenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną dotyczącą bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, gdy cel postępowania został już osiągnięty (lub stał się niemożliwy do osiągnięcia w pierwotny sposób). Dodatkowo, aspekt śmierci strony przed wszczęciem postępowania dodaje jej elementu kuriozalności.

Sieć już stoi, a sąd mówi: postępowanie bezprzedmiotowe. Jak błędy proceduralne mogą pokrzyżować plany inwestora?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 421/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Spółki z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 12 lutego 2024 r. nr NSP-VIII.7581.1.74.2022.PG w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
D. Sp. z o.o. (dalej: "Spółka", "inwestor" "skarżąca") zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Wojewody Pomorskiego (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy") umarzającą postępowanie w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 26 lutego 2021 r. Spółka zwróciła się do Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") o wydanie decyzji w oparciu o przepis art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.; dalej jako "u.g.n.") w przedmiocie udzielenia zezwolenia na położenie na działce nr [...], obręb ew. [...] przy ul. [...]-[...] odcinków sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągowej wraz z przyłączeniem do już istniejących sieci komunalnych. Przedmiotowa nieruchomość, zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Gdańsk-Północ w Gdańsku III Wydział Ksiąg Wieczystych, stanowi współwłasność osób prywatnych - członków Wspólnoty Mieszkaniowej, mieszkańców ul. [...].
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. orzekł m.in.: o ograniczeniu sposobu korzystania przez współwłaścicieli z części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 2.0579 ha, obręb [...], G., ul. [...], na rzecz inwestora w celu budowy odcinków sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej wraz z wyznaczeniem strefy kontrolowanej.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. S., który wskazał m. in., że podjęta w ramach rokowań uchwała została odrzucona, a nie, jak w wskazano w rozstrzygnięciu, nierozstrzygnięta. Zarzucił ponadto, że podejmując rozstrzygnięcie organ nie wziął pod uwagę statusu prawnego (dotyczącego własności) infrastruktury sanitarnej, wodnej i deszczowej. Podniósł ponadto, że istnieją alternatywne rozwiązania w zakresie przyłączenia do sieci nowych budynków. W piśmie z dnia 7 listopada 2022 r. K. S. wycofał wniesione odwołanie i wniósł o umorzenie postępowania. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. Wojewoda Pomorski odmówił uznania za skuteczne cofnięcia odwołania.
Decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. Wojewoda uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem sprawy była kwestia ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, która została uregulowana w art. 124 u.g.n. Z istoty regulacji zawartej we wskazanym przepisie wynika, że decyzja w tym przedmiocie może być wydana przed rozpoczęciem prac na danej, ściśle określonej nieruchomości. Zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja, w tym pismo inwestora z dnia 5 lutego 2024 r., potwierdza natomiast, że na przedmiotowej nieruchomości została już wybudowana sieć wodociągowa i sanitarna.
Skoro zatem prace polegające na wybudowaniu odcinków sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej zostały już zrealizowane, to - w ocenie Wojewody - nie ma sprawy administracyjnej polegającej na określeniu warunków wejścia na nieruchomość i wykonania koniecznych prac. Wykonanie prac, bez względu na ich rodzaj sprawia, że nie ma możliwości uzyskania jakiegokolwiek tytułu do władania nieruchomością, w związku z ich realizacją. Tym samym brak jest podstaw do merytorycznego wydania decyzji w tym przedmiocie. W rezultacie organ odwoławczy uznał, że sprawa administracyjna dotycząca udzielenia pozwolenia na korzystanie z cudzej nieruchomości jest bezprzedmiotowa, co powoduje, że postępowanie w tej sprawie podlega umorzeniu, na mocy art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy uznał za bezzasadne odnoszenie się do zarzutów zawartych w odwołaniu.
Na marginesie Wojewoda wskazał, że w toku prowadzonego postępowania pozyskał informację, iż jedna ze stron postępowania, M. P., zmarła. Fakt ten potwierdza informacja uzyskana z bazy Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL). Zgon nastąpił w dniu 7 lutego 2021 r., a zatem przed dniem wszczęcia postępowania przed organem I instancji. Prezydent nie wiedząc o tym zdarzeniu uznał M. P. za stronę postępowania. W związku z powyższym Wojewoda stwierdził, że decyzja organu I instancji została skierowana do osoby nieżyjącej, co wyczerpuje przesłankę rażącego naruszenia prawa. Jak wskazał, przepisy k.p.a. wykluczają jednak możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym, albowiem organ II instancji może wydać jedynie jedną z decyzji przewidzianych w art. 138 k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła o uchylenie decyzji Wojewody Pomorskiego oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 124 ust. 1, 6 i 7 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie i wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 lutego 2022 r. z powodu wykonania przez skarżącą czynności faktycznych związanych z założeniem i przeprowadzeniem na nieruchomości infrastruktury wodociągowo – kanalizacyjnej. Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez niezasadne umorzenie postępowania przed organem I instancji jako bezprzedmiotowego w sytuacji, gdy nie było przesłanek do uznania, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania przed tym organem, zaś stan faktyczny uzasadniał wyłącznie umorzenie postępowania odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na wniosek organu administracji zawarty w odpowiedzi na skargę oraz brak żądania strony skarżącej przeprowadzenia rozprawy, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 12 lutego 2024 r. uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta Gdańska wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 28 lutego 2022 r. o ograniczeniu sposobu korzystania przez współwłaścicieli z części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. 2.0579 ha, obręb [...], G., ul. [...], na rzecz inwestora w celu budowy odcinków sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej, wraz z wyznaczeniem strefy kontrolowanej i umarzająca postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że wydana ona została zgodnie z prawem.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2029 ze zm.; dalej jako: "u.g.n."), który w dacie orzekania przez organy stanowił, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (ust. 1). Udzielenie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, powinno być poprzedzone rokowaniami z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości o uzyskanie zgody na wykonanie prac, o których mowa w ust. 1. Rokowania przeprowadza osoba lub jednostka organizacyjna zamierzająca wystąpić z wnioskiem o zezwolenie. Do wniosku należy dołączyć dokumenty z przeprowadzonych rokowań (ust. 3). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że ograniczenie prawa własności nieruchomości w trybie art. 124 u.g.n. może odnosić się jedynie do przyszłych, dopiero planowanych inwestycji lub wyjątkowo w trakcie ich realizacji. Wydanie decyzji na podstawie tego przepisu odnoszącej się do już rozpoczętych lub zakończonych robót budowlanych bądź w stosunku do istniejących urządzeń jest niedopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2022 r., I OSK 1111/19; wyrok NSA z dnia 25 września 2008 r., I OSK 1344/07; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 lipca 2008 r., II SA/Sz 270/08; wyrok NSA z dnia 18 marca 2005 r., OSK 1216/04; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2024 r., I SA/Po 880/23).
Uzasadniając uchylenie w całości decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie Wojewoda Pomorski wskazał na dwie okoliczności. Wyjaśnił, że decyzja na podstawie art. 124 u.g.n. może być wydana wyłącznie przed rozpoczęciem na prac. Zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja, w tym pismo inwestora z dnia 5 lutego 2024 r., potwierdza natomiast, że na nieruchomości objętej wnioskiem inwestora, w trakcie postępowania odwoławczego, została wybudowana sieć wodociągowa i sanitarna. Biorąc pod uwagę, że prace polegające na wybudowaniu odcinków sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej zostały już zrealizowane, Wojewoda Pomorski uznał, że – w momencie orzekania - nie ma sprawy administracyjnej polegającej na określeniu warunków wejścia na nieruchomość i wykonania koniecznych prac. Wykonanie prac, bez względu na ich rodzaj sprawia, że nie ma możliwości uzyskania jakiegokolwiek tytułu do władania nieruchomością, w związku z ich realizacją, a tym samym brak jest podstaw do merytorycznego wydania decyzji w tym przedmiocie. W ocenie organu administracji sytuacja taka odpowiada pojęciu bezprzedmiotowości postępowania, co powoduje, że podlega ono umorzeniu na mocy art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.").
Jako drugą podstawę rozstrzygnięcia wskazano ustalenie, że jedna ze stron postępowania, M. P., zmarła jeszcze przed dniem wszczęcia postępowania przed organem I instancji. Ponieważ organ I instancji o tym nie wiedział, Wojewoda stwierdził, że decyzja organu I instancji została skierowana do osoby nieżyjącej, a tym samym została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Końcowo Wojewoda wyjaśnił, że przepisy k.p.a. wykluczają jednak możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w postępowaniu odwoławczym.
W odniesieniu do kwestii spornej jaką jest dopuszczalność wydania decyzji na podstawie art. 124 u.g.n. po zrealizowaniu inwestycji, Sąd orzekający w sprawie podziela przywołane w uzasadnieniu decyzji organu administracji, poglądy wykluczające możliwość wydania takiej decyzji jeżeli inwestycja (roboty budowlane) zostały już zrealizowane (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2017 r., I OSK 2960/15; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2016 r., II SA/Gd 459/16).
Przywołany przepis przewiduje szczególny wypadek ograniczenia wykonywania prawa własności (prawa użytkowania wieczystego) na podstawie decyzji administracyjnej. Polega ono na tym, że uprawniony z tytułu praw rzeczowych jest w swoim prawie ograniczany w ten sposób, że musi znosić korzystanie z nieruchomości przez osoby trzecie w sposób określony w decyzji zobowiązującej do udostępnienia nieruchomości. W tej sytuacji mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem wywłaszczenia.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że skoro decyzja wydawana na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. stanowi szczególny rodzaj wywłaszczenia, to podstawowe znaczenie ma przesłanka jego dopuszczalności w postaci istnienia potrzeby zrealizowania celu publicznego w oparciu o tę decyzję. Zrealizowanie tego celu wyłącza możliwość wydania decyzji ex post, co uzasadniania pogląd o bezprzedmiotowości postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 338/06, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 988/09). Innymi słowy, ograniczenie prawa własności nieruchomości w trybie art. 124 u.g.n. może odnosić się jedynie do przyszłych, dopiero planowanych inwestycji (robót budowlanych) lub wyjątkowo w trakcie ich realizacji. Wydanie decyzji na podstawie tego przepisu odnoszącej się do już istniejących obiektów (wykonanych robót budowlanych) jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2024 r., I SA/Po 880/23).
Zrealizowanie inwestycji oznacza, że sprawa o wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości staje się bezprzedmiotowa. Bezprzedmiotowość postępowania wynika z braku jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a poprzez to oznacza niemożność skonkretyzowania prawa lub obowiązku określonego podmiotu. Stan ten obliguje do zakończenia postępowania w sprawie administracyjnej w inny sposób niż poprzez wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W doktrynie i judykaturze rozróżnia się aspekt podmiotowy bezprzedmiotowości, dotyczący sfery podmiotowej danej sprawy administracyjnej (np. strony, organu) i aspekt przedmiotowy, dotyczący szeroko rozumianego przedmiotu sprawy (uprawnień/obowiązków które mają być udzielone/nałożone). Warunkiem skorzystania przy orzekaniu z przepisu art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. jest stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 1995 r., sygn. akt SA/Wr 96/95; B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Art. 138 KPA Adamiak 2024, t. 14, wyd. 19, Legalis).
W ocenie Sądu, realizacja inwestycji (wykonanie robót budowlanych) powoduje, że nie ma potrzeby udzielania zezwolenia na korzystanie z nieruchomości w celu ich realizacji. W ten sposób sprawa administracyjna, której przedmiotem jest wiązka uprawnień (do korzystania z nieruchomości) i obowiązków (znoszenie tego przez właścicieli/użytkowników wieczystych) przestała istnieć. Innymi słowy, postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Ustalenie tej przesłanki obligowało organ drugiej instancji do uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania przed tym organem.
Trafnie też organ odwoławczy zwrócił uwagę, że jedna ze stron postępowania, M. P., zmarła jeszcze przed wszczęciem postępowania. Z nadesłanych akt administracyjnych wynika, że postępowanie w sprawie wydania decyzji o ograniczeniu korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie zezwolenia na założenie i przeprowadzenie sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągowej zostało wszczęte w dniu 1 marca 2021 r. (data wpływu wniosku inwestora do organu I instancji - zob. art. 61 § 3 k.p.a.), a zgon M. P. nastąpił z dniu 7 lutego 2021 r. (pismo Wojewody Pomorskiego z dnia 23 sierpnia 2023 r.). Okoliczność ta umknęła organowi I instancji, konsekwencją czego było prowadzenie postępowania i wydanie (skierowanie) decyzji (poza innymi stronami) także do osoby nieżyjącej. Taka sytuacja stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, gdy jest ona ostateczna, a jej ustalenie jej na etapie postępowania odwoławczego musi prowadzić do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Art. 138 KPA Adamiak 2024, t. 14, wyd. 19, Legalis).
Powyższe uzasadnia wniosek, że decyzja Wojewody Pomorskiego uchylająca decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 28 lutego 2022 r., orzekającą m. in. o ograniczeniu sposobu korzystania przez współwłaścicieli z części nieruchomości stanowiącej dz. nr [...], obręb [...] w G. na rzecz inwestora D. Sp. z o.o. w celu budowy odcinków sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej wraz z wyznaczeniem strefy kontrolowanej i umarzająca postępowanie pierwszej instancji w całości, była zgodna z prawem.
W odniesieniu do treści skargi Sąd wskazuje, że nie podziela zarzutów w niej zawartych. Wbrew stanowisku pełnomocnika strony skarżącej ustanie faktycznej potrzeby korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na jej zajęcie w celu realizacji robót określonych w art. 124 ust. 1 u.g.n. uzasadnia uchylenie wydanej wcześniej decyzji zezwalającej. W takiej sytuacji przestaje istnieć przedmiot postępowania, co odpowiada pojęciu bezprzedmiotowości w znaczeniu przyjętym w art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania prowadzonego przez organy administracji była sprawa uzyskania zezwolenia na korzystanie z nieruchomości celem wykonania na niej określonej inwestycji. Skoro inwestycja została wykonana, nie ma potrzeby wydawania tego rodzaju zezwolenia. Dodać należy, że z uwagi na szczególny charakter tej decyzji ustawodawca nie przewidział możliwości wydawania jej ex post, to jest po realizowaniu inwestycji. Ze względu na to, że organ odwoławczy zobowiązany jest rozstrzygać sprawę na dzień wydawania decyzji musi uwzględniać wszystkie zmiany w stanie prawnym i faktycznym jakie miały miejsce w sprawie. Stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania skutkuje koniecznością wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Oceny tej nie mogą zmienić przewidziane w u.g.n. skutki prawne jakie wiążą się z tą decyzją przewidziane w art. 124 ust. 6 i ust. 7 u.g.n., na które wskazywał pełnomocnik strony skarżącej. Okoliczność, że przepisy prawa materialnego przewidują jakieś skutki prawne określonej decyzji nie oznacza, że może ona zostać wydana w sytuacji, gdy postępowanie ją poprzedzające stało się bezprzedmiotowe.
Wbrew twierdzeniom skargi organ odwoławczy nie mógł wydać decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Taka decyzja oznaczałby, że w obrocie prawnym pozostałaby decyzja ograniczająca korzystanie z nieruchomości w celu położenia odcinków sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągowej, które już istnieją. W ten sposób decyzja organu I instancji dotyczyłaby nie istniejącej sprawy administracyjnej, co odpowiadałoby rażącemu naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i skutkowało koniecznością wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności.
Należy też zauważyć, że wbrew stanowisku skarżącego Wojewoda Pomorski wyjaśnił przyczyny nie uwzględnienia cofnięcia odwołania K. S. Zgodnie z art. 137 k.p.a. strona może cofnąć odwołanie przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie uwzględni jednak cofnięcia odwołania, jeżeli prowadziłoby to do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. Treść przywołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że oświadczenie o cofnięciu odwołania nie jest dla organu odwoławczego wiążące i może on go nie uwzględnić. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. Wojewoda Pomorski odmówił uznania cofnięcia przez K.S. wniesionego przez niego odwołania, co oznacza, że nie ustała jego kompetencja do dalszego prowadzenia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono jego podstawy, a Sąd w ramach kontroli sprawowanej na podstawie art. 134 § 1 w zw. z art. 135 P.p.s.a. nie dopatrzył się podstaw do jego uchylenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.
Orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI