II SA/Wr 401/25

II SA/Wr 401/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Malwina Jaworska-Wołyniak
Olga Białek /sprawozdawca/
Wojciech Śnieżyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 14 par. 1a, art. 61 par. 1 i3 , art. 61 a, art. 63 par. 1,2,3, i 3a, art. 65 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński, Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.), Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 10 kwietnia 2025 r. Nr SKO.PW/41/3/25 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, organ odwoławczy) utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gmina Z. (dalej również: Wójt, organ I instancji) z dnia 23 stycznia 2025 r. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania w drodze decyzji nakazu właścicielowi gruntu działek nr [...], [...], [...], [...], obręb B., w trybie przepisu art. 234 Prawa wodnego, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Przedmiotowe postanowienie wydane zostało w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 4 grudnia 2024 r. do Wójta Gminy Z. wpłynęło przekazane przez organ Wód Polskich pismo mailowe S. D., dotyczące zmiany stosunków wodnych na działkach nr [...] i nr [...], obręb B., należących do R. Ż. W treści pisma przekazującego wskazano, że w dniu 7 listopada 2024 r. w "nadzorze wodnym w Z." Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie S. D. złożył ustną skargę dotyczącą ww. stosunków wodnych na działkach należących do jego sąsiada R. Ż., polegających m.in. na: podniesieniu terenu, odprowadzania wód drenażem w kierunku jego działki – czego efektem jest podtapianie zabudowy mieszkalnej i terenu skarżącego.
Do zawiadomienia organ Wód Polskich dołączył maila wysłanego z adresu S. D. na adres mailowy Wód Polskich, w którym jego autor szeroko opisał wątpliwości dotyczące odprowadzania przez jego sąsiada ścieków do ziemi i legalności tych działań. Zauważył także – jako strona bezpośrednio sąsiadująca – że uważa, iż jego sąsiad wykonuje wszelkie roboty na jego działkach sprzecznie lub bez stosownych pozwoleń. Stwierdził, że w świetle udokumentowanego stanu faktycznego, z uwagi na nowe okoliczności oraz negatywne oddziaływanie na jego nieruchomości od strony działek sąsiada, które każdorazowo podczas opadów powodują szkodę materialną na jego nieruchomości, zabagnieniem, cofaniem wody i spływaniem na jego nieruchomość wód zarówno powierzchniowych jak też drenażem odprowadzającym wody na jego nieruchomość. Wskazał, że w okresie aktualnym – od lipca 2024r. do listopada 2024 r. jego nieruchomość jest regularnie zalewana. Wskazał, że sąsiad nadzoruje wody w rowach [...] i [...], kierując ją na jego nieruchomość i zalewając garaż i piwnicę. Podniósł także kwestię niewykonania przez sąsiada decyzji Wód Polskich nakazującej mu udrożnienie rowu, przez co zalany jest jego wylot i sieć drenaży przy budynku do którego cofają się wody z uwagi na spiętrzenia wody w rowie i jego zamulenie.
W związku z brakiem możliwości jasnego rozpoznania przedmiotu sprawy, Wójt Gminy Z. w dniu 13 grudnia 2024 r. wystąpił do organu Wód Polskich o dołączenie do przesłanego zawiadomienia o przekazaniu sprawy, protokołu/notatki ze złożonej ustnie skargi przez S. D.
W dniu 20 grudnia 2024 r. do Wójta wpłynęło pismo S. D., oznaczone jako "wezwanie do zajęcia stanowiska w przedmiocie spraw przekazanych do Wójta Gminy Z. z dnia 25 listopada 2024 r.", w którym domagał się on informacji, jakie czynności zostały podjęte w sprawie dotyczącej odprowadzania ścieków oraz jakie czynności zostały podjęte w trybie art. 234 Prawa wodnego z uwagi na nowe okoliczności. W odpowiedzi na pismo Wójt wskazał przy piśmie z dnia 31 grudnia 2024 r., że w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w dniu 13 grudnia 2024 r. wystąpił do organu Wód Polskich o uzupełnienie przesłanego materiału, a po ich otrzymaniu przystąpi do rozpatrzenia sprawy.
W dniu 20 stycznia 2025 r. do organu I instancji wpłynęło pismo wyjaśniające Wód Polskich, że "skarga sąsiedzka" S. D. została złożona ustnie bez spisywania notatki ze względu na to, że nie był to główny powód jego wizyty w nadzorze wodnym. Zgodnie z treścią pisma uzgodniono, że z uwagi na duży zakres konfliktu sąsiedzkiego skarżący prześle do organu wodnego mailowo swoje argumenty i zarzuty.
Postanowieniem z 23 stycznia 2025 r. Wójt Gminy Z. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do nieruchomości S. D.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że zagadnienie badane w ramach czynności przygotowawczych do podjęcia postępowania w trybie art. 234 ustawy Prawo wodne, to zmiana stosunków wodnych spowodowana nowymi okolicznościami mającymi wynikać z podwyższenia terenu i wykonania drenażu odwadniającego na nieruchomościach sąsiednich stanowiących własność R. Ż., kierujących wody na nieruchomość skarżącego. Podkreślono, że organ rozpoznał już sprawę wnioskodawcy w zakresie jego żądania dotyczącego naruszenia stosunków wodnych zgodnie z art. 234 ustawy Prawo wodne, również w kontekście podniesienia terenu sąsiedniego, wydając w dniu 5 kwietnia 2023 r. decyzję. Sprawa zakończona została decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z 29 marca 2024 r. orzekającą o odmowie wydania decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na rzecz R. Ż. Zaznaczono również, że organ gminy sprawę wnioskodawcy w zakresie jego żądania dotyczącego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej [...], przekazał do rozpoznania w dniu 26 kwietnia 2024 r. według właściwości PGW Wody Polskie, czego m.in. następstwem jest wydana decyzja Dyrektora Zarządu Zlewni w Z. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 16 lutego 2024 r. nakazująca R. Ż. przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...], obręb B. Podsumowując organ I instancji stwierdził, że nie dopatrzył się możliwości wszczęcia postępowania w trybie przepisu art. 234 ustawy - Prawo wodne.
Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji SKO wskazało, że decyzją z dnia 29 marca 2024 r., po rozpatrzeniu odwołania S. D. od decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 5 kwietnia 2023 r. w sprawie oddalenia jego wniosku w przedmiocie wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło merytorycznie o odmowie wydania decyzji w przedmiocie. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium, wskazując na wydaną w sprawie przez biegłego opinię która dawała podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, uznało, że nie zachodzą okoliczności uprawniające do nakazania przywrócenia stanu poprzedniego bądź też wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Organ podniósł przy tym, że w opinii biegły wskazał, że przyczyną zmiany stanu na gruncie jest spływ wód opadowych i roztopowych z drogi krajowej nr [...] na teren posesji, budowa budynków niepodpiwniczonych z siecią kanalizacji deszczowej i sanitarnej ze zbiornikiem i podniesienie terenu nie ma wpływu na przepływ wody w drenażu na działce sąsiadującej, a kierunek spływu wód gruntowych odbywa się zgodnie ze spadkiem terenu. Kolegium wskazało także, że decyzja organu I instancji prowadzona była z wniosku S. D. o naruszenie stanu wody na gruncie dla działki nr [...], obręb B., ze strony działki nr [...], [...], [...] i [...] obręb B. Zaznaczono, że decyzja ta jest ostateczna i prawomocna.
Dalej wyjaśniono, że w dniach 9 sierpnia 2024 r., 21 sierpnia 2024 r. i 9 września 2024 r., skarżący złożył do Wójta Gminy Z. kolejne wnioski dotyczące żądania wszczęcia na podstawie art. 234 Prawa wodnego postępowania w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na urządzeniu melioracji wodnej szczegółowej rowie [...], przebiegającego, w zakresie sprawy, w działkach gruntowych nr [...] i [...], obręb B., gmina Z. Na powyższe wnioski Wójt Gminy Z. udzielił S. D. odpowiedzi pismami z dnia 21 sierpnia 2024 r., 27 sierpnia 2024 r. i 16 września 2024 r. Po rozpoznaniu ponaglenia skarżącego, Kolegium stwierdziło natomiast w postanowieniu z 23 października 2024 r., że Wójt Gminy Z. dopuścił się bezczynności i wyznaczyło Wójtowi Gminy Z. termin 30 dni do rozpoznania wniosku o wydanie decyzji w trybie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. W uzasadnieniu tego postanowienia SKO wskazało m.in., że w sprawie doszło do bezczynności z uwagi na fakt, że mimo wniosku o wydanie decyzji, nie został on rozpatrzony w formie procesowej, lecz pismem. Żaden wniosek nie pozostał bez odpowiedzi od organu, jednak nie w formie wymaganej przepisami k.p.a.
W dniu 8 listopada 2024 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania w drodze decyzji nakazu właścicielowi gruntu nr [...] obręb B. w trybie art. 234 Prawa wodnego przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do urządzenia melioracji wodnej szczegółowej rowu [...] w przebiegu w działce nr [...] ponieważ wnioski dotyczą sprawy rozstrzygniętej innymi decyzjami Wójta Gminy Z. oraz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy ww. postanowienie.
Organ II instancji dodał, że w dniu 14 stycznia 2025 r. PINB w Z. dokonał oględzin posesji położonej na działce nr [...], [...], [...], [...], obręb B. W ich wyniku nie stwierdzono zmiany zakresu rzeczowego drenażu odwadniającego na posesji w stosunku do zakresu rzeczowego drenażu z okresu przekazania obiektów budowlanych do użytkowania, wskazanych na mapie inwentaryzacji geodezyjnej. Ponadto właściciel nieruchomości oświadczył, że nie wykonał dodatkowego drenażu odwadniającego. W ocenie organu odwoławczego, brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń wyspecjalizowanego organu, a S. D. nie przedstawił żadnych przeciwnych dowodów, na podstawie których można by uznać, że PINB dokonał nieprawidłowych ustaleń.
W związku z prowadzonymi postępowaniami oraz mając na względzie treść żądania S. D. wystosowanego w sprawie które było już przedmiotem postępowania organu I instancji oraz mając na uwadze treść decyzji SKO z dnia 29 marca 2024 r., organ odwoławczy doszedł do przekonania, że aktualne żądanie S. D. w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych dotyczy sprawy rozstrzygniętej już ostateczną decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Zdaniem organu oznacza to, że została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania z powodu zaistnienia "innych uzasadnionych przyczyn".
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem S. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając naruszenie art. 7, art.8, art. 9, art. 10, art. 61 i art. 89 k.p.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W przypadku uwzględnienia skargi skarżący wniósł o przyznanie sumy pieniężnej i kary materialnej wobec organów. Wskazał m.in., że organ nie ustalił istoty sprawy, tj. stanu wód na przedmiotowych gruntach, nie udokumentował stanu faktycznego przed oraz po w odniesieniu do wniosków strony oraz nie dokonał aktualnej analizy zmiany stosunków wodnych. Skarżący wyraził nadto żądanie wskazania i pociągnięcia do odpowiedzialności osób, z winy których sprawa nie została załatwiona w sposób rzetelny, zgodny z prawem i w ustawowym terminie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu oraz podkreślając dodatkowo, że w Sądzie zawisła już sprawa wszczęta skargą S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 27 lutego 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 8 listopada 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wydania w drodze decyzji nakazu R. Ż., właścicielowi gruntu nr [...], obręb B., w trybie art. 234 Prawa wodnego przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do urządzenia melioracji wodnej szczegółowej rowu [...] w przebiegu w działce nr [...], obręb B.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.
Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z przytoczonego uregulowania wynika, że granice zaskarżenia nie pokrywają się z granicami rozpoznania przez sąd administracyjny.
Uwzględniając, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Jak bowiem stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli jej przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie albo postanowienie kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a).
Mając na uwadze przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga okazała się zasadną, aczkolwiek z innych powodów, aniżeli zostały w niej wskazane.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie SKO wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy Z. odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek S. D. w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w odniesieniu do nieruchomości skarżącego.
Analiza dokumentacji zgromadzonej w ramach rozpatrywanej sprawy wzbudza jednak istotne wątpliwości co do kwestii skuteczności złożenia wniosku przez S. D. o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych.
Jak wynika z akt sprawy zawiadomieniem z dnia 24 listopada 2024 r. PGW Wody Polskie przekazały Wójtowi Gminy Z. do załatwienia zgodnie z właściwością (art. 234 Prawa wodnego) sprawę ze skargi ustnej skarżącego w zakresie zmiany stosunków wodnych mających wynikać z podniesienia terenu i wykonania drenażu odwadniającego na działkach sąsiednich. Do tego zawiadomienia Wody Polskie dołączyły maila, bez podpisu, wysłanego z adresu mailowego S. D. na adres mailowy Wód Polskich.
Z ustaleń organu gminy wynika również, że pomimo, iż Wody Polskie przekazały sprawę ze "skargi sąsiedzkiej" złożonej ustnie przez S. D., to z jej przyjęcia nie spisano notatki ze względu na to, że "nie był to główny powód wizyty w nadzorze wodnym".
W związku z powyższym wskazać należy, że według art. 65 § 1 k.p.a., jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie.
Zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy - Prawo wodne decyzję w sprawie naruszenia stosunków wodnych wydaje wójt, burmistrz, prezydent miasta, przy czym z tego samego przepisu wynika, że postępowanie w tego rodzaju sprawie wszczyna się z urzędu lub na wniosek. Według art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zatem aby mówić o wszczęciu postępowania administracyjnego (w tym przypadku w sprawie naruszenia stosunków wodnych) na żądanie strony, organ administracji do którego żądanie jest skierowane, musi otrzymać takie żądanie (podanie). Dopiero bowiem uzewnętrznienie woli wszczęcia postępowania przez fizyczny wpływ do organu podania spełniającego określone w przepisach minimum wymagań formalnych, może wywołać skutek w postaci wszczęcia postępowania.
Z art. 63 § 1 k.p.a. wynika, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W myśl art. 63 § 2 k.p.a. podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Stosownie do art. 63 § 3, podanie wniesione na piśmie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Zgodnie z art. 63 § 3a k.p.a., podanie wniesione na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej zawiera dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru. Według art. 64 § 1 k.p.a. jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.).
Z przywołanych wyżej przepisów wynika zatem, że sporządzenie podania może nastąpić wyłącznie w trzech formach, to jest: 1/ pisemnie, 2/ ustnie do protokołu lub 3/ w formie dokumentu elektronicznego. Za konstatacją taką przemawia również brzmienie art. 14 k.p.a., statuującego zasadę ogólną pisemności w postępowaniu administracyjnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 1987 r. (sygn. akt SA/Wr 829/87) stroną stosunku materialnoprawnego powstającego na mocy decyzji wydanej w wyniku postępowania, dla którego wszczęcia przepisy prawa materialnego przewidują wniosek, można stać się wyłącznie poprzez uzewnętrznienie swojej woli w postaci żądania, w sposób niebudzący zastrzeżeń. Z postanowień art. 61 § 1 w zw. z art. 63 § 3 oraz art. 14 § 1a k.p.a. wynika, że żądanie wszczęcia postępowania powinno przybrać formę pisemną, sprowadzającą się do ujawnienia istoty żądania i potwierdzenia tego własnoręcznym podpisem. Prawo jednostki do żądania wszczęcia postępowania wymaga wyrażenia tego żądania w odpowiedniej formie. Nie można domniemywać, że w sprawie jednostka korzysta z prawa do żądania wszczęcia postępowania. Dla oceny wyrażenia tej woli wymagane jest zachowanie formy czynności procesowej regulowanej przepisami prawa. Jeżeli wszczęcie postępowania administracyjnego następuje na wniosek strony, podmiot ten powinien doręczyć taki wniosek organowi administracji publicznej. Wszczęcia postępowania na żądanie strony nie zależy od uznania organu – następuje z mocy prawa z chwilą doręczenia wniosku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 listopada 1998 r., sygn. akt IV SAB 124/98, LEX nr 43729, z 8 października 1999 r., sygn. akt IV SAB 43/99, LEX nr 48184).
Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić trzeba, że dopiero złożenie podania, które spełnia minimum wymagań co do formy (pisemna, opatrzona podpisem, ustna, ale do protokołu, elektroniczna) i sposobu wniesienia, może zainicjować postępowanie administracyjne przed odpowiednim organem. Na etapie wstępnym organy są natomiast zobowiązane do zbadania, czy podanie te wymogi spełnia. W przypadku gdy podanie dotknięte jest brakami formalnymi ale o charakterze usuwalnym (np. brak podpisu), organ wzywa do ich uzupełnienia, a po bezskutecznym upływie terminu, pozostawia podanie bez rozpoznania. Jeżeli natomiast podanie spełnia wymogi formalne wynikające z ww. przepisów, organ ocenia, czy nie występuje przeszkoda podmiotowa lub przedmiotowa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. W przypadku gdy taka przeszkoda wystąpi, zgodnie z art. 61a k.p.a., organ odmawia wszczęcia postępowania.
Z powyższych przepisów wywieść należy, że odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn określonych w art. 61a § 1 k.p.a. dotyczy wniosków, które nie są dotknięte brakami formalnymi. Te bowiem – w przypadku ich nieuzupełnienia organ powinien pozostawić bez rozpoznania. Odmowa wszczęcia postępowania odnosi się natomiast do sytuacji gdy, po pierwsze, do organu złożony zostanie wniosek zawierający żądanie jego wszczęcia, po drugie, wniosek ten nie jest dotknięty brakami formalnymi.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ I instancji wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nie dysponował stosowanym podaniem – skargą S. D. – wniesionym z zachowaniem wymagań formalnych. Organ Wód Polskich przekazał bowiem Wójtowi Gminy Z. "sprawę" dotyczącą naruszenia stosunków wodnych zainicjowaną ustną skargą S. D. Z ustaleń organu gminy wynika natomiast, że pomimo, iż Wody Polskie przekazały sprawę ze "skargi sąsiedzkiej" złożonej ustnie, to z jej przyjęcia nie spisano żadnej notatki – a tym bardziej protokołu, który byłby podpisany przez S. D. i pracownika sporządzającego. Zatem, wobec niedochowania wymogu wynikającego z art. 63 § 3 k.p.a. dotyczącego przyjęcia podania złożonego ustnie nie można uznać, że doszło do skutecznego złożenia podania w takiej formie. Oznacza to, że ze względu na brak wniosku złożonego w prawidłowej formie, Wójt Gminy bez podjęcia czynności zmierzających do usunięcia tego uchybienia, nie miał podstaw do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych.
Sąd miał także na uwadze, że przy zawiadomieniu z dnia 25 listopada 2024 r. organ Wód Polskich przekazał do Wójta pismo S. D. nadane z jego adresu mailowego na adres mailowy organu, w którym to piśmie autor szeroko opisał wątpliwości dotyczące odprowadzania przez jego sąsiada ścieków do ziemi i legalności tych działań oraz podał, że wobec nowych okoliczności faktycznych dochodzi do negatywnego oddziaływania na jego nieruchomość od strony działek sąsiada, które każdorazowo podczas opadów powodują szkodę materialną na jego nieruchomości, zabagnieniem, cofaniem wody i spływaniem na jego nieruchomość wód zarówno powierzchniowych jak też drenażem odprowadzającym wody na jego nieruchomość.
Rozważając, czy ww. pismu można przypisać cechy podania mogącego zainicjować przed organem postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych, Sąd stwierdził, że ze względu na sposób wniesienia pismo to także nie spełnia wymagań formalnych wynikających z art. 63 k.p.a. Przepis art. 63 § 1 k.p.a. wskazuje bowiem jednoznacznie, że podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W związku z takim brzmieniem ww. przepisu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że do 5 października 2021 r. kwestia wnoszenia pism procesowych tzw. "zwykłym mailem" nie była jednoznacznie uregulowana w k.p.a. Prowadziło to do odmiennych interpretacji skuteczności pism procesowych wnoszonych w ten sposób. Po wskazanej dacie weszła w życie nowa treść § 1 art. 63 k.p.a., zgodnie z którą, podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Z chwilą wejście w życie nowej treści art. 63 § 1 k.p.a. stwierdzić należy, że definitywnie organy publiczne nie mogą – w świetle k.p.a. – rozpatrywać pisma procesowego przesłanego zwykłym e-mailem" (tak Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 3087/23, dostępne w CBOSA). W orzecznictwie podkreśla się nadto, że w przypadku wniesienia odwołania na "zwykły" adres mailowy organu, należy uznać, że organ nie ma możliwości wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych w trybie art. 64 § 2 k.p.a. i właściwego podpisania złożonego e-maila (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. II OZ 466/22, post. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. II SA/Łd 310/23, CBOSA). Jedynie w razie wniesienia podania na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym możliwe byłoby stosowanie wymogów określonych w art. 63 § 3a k.p.a. a w razie ich niespełnienia art. 64 § 2 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Gl 356/23). – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 września 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 677/23, dostępne w CBOSA).
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że ww. pismo złożone zostało przez skarżącego w niewłaściwy sposób - na tzw. "zwykły mail". Ze względu na niewłaściwy sposób jego wniesienia, pismo to powinno być zatem pozostawione przez organ bez rozpoznania. W konsekwencji brak było też podstaw do stosowania wobec tego pisma art. 61a k.p.a.
Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie brak było podania złożonego w formie ustnej do protokołu oraz brak było podania w formie pisemnej, uznać należy, że wydanie przez Wójta Gminy Z. jakiegokolwiek rozstrzygnięcia – nawet odmawiającego wszczęcia postępowania – nastąpiło z naruszeniem art. 61 a, art. 63 § 1 i art. 63 § 3 k.p.a. W tej sytuacji organ II instancji zobligowany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia, a nie do utrzymania go w mocy.
Na powyższą ocenę nie wpływa fakt, że w dniu 20 grudnia 2024 r. do Wójta Gminy za pośrednictwem ePUAP wpłynęło kolejne pismo skarżącego opatrzone podpisem elektronicznym. Pismo to nie stanowi bowiem podania o wszczęcie postępowania, lecz wezwanie do zajęcia przez organ gminy stanowiska w przedmiocie spraw przekazanych wcześniej przez Wody Polskie (zawiadomieniem z dnia 25 listopada 2024 r). oraz informowania skarżącego jakie czynności w związku z tymi sprawami podjęto. Wobec takiej treści podania, nie sposób kwalifikować je jako mające charakter inicjującego postępowanie w trybie art. 234 Prawa wodnego.
Wobec poczynionych wyżej uwag stwierdzić należało, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem powołanych wyżej przepisów procesowych które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uchylenia postanowień organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego, na które składa się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, zostało wydane w oparciu o art. 200 ww. ustawy procesowej.