II SA/Gd 414/24

II SA/Gd 414/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skarg A. B., T. P. i D. P. oraz M. B.-P. i L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 13 marca 2024 r., nr NSP-VIII.7581.1.334.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z 20 listopada 2023 r. Prezydent Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej,
na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 142 ust. 1 ustawy z dnia
21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.) - dalej: "u.g.n.", po rozpatrzeniu wniosków M. B. i L. K. oraz A. B., T. P. i D. P. (dalej: "Wnioskodawcy", "Skarżący"), odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej
w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...],
w zakresie części obecnej działki nr [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Województwa P., oddanej w najem na rzecz wymienionych w decyzji przedsiębiorców.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawców Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z 13 marca 2024 r. utrzymał ją w mocy.
W uzasadnieniu Wojewoda podał, że decyzją z 31 sierpnia 1978 r. Prezydent Miasta Gdyni orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...], należącej do M. E. i E. E. W wyniku odwołania wniesionego od tej decyzji przez E. E. Wojewoda Gdański decyzją z 31 października 1978 r. uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 30 grudnia 1978 r. orzekł o: 1) wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonej jako parcele nr [...] i [...] o powierzchni 1.202 m2, położonej w G. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], w której jako właścicielki ujawnione były M. E. i E. E.; 2) wywłaszczeniu - na żądanie E. E. - nieruchomości oznaczonej jako parcele nr [...] i [...] o powierzchni 8.0550 ha, położonej w G., W. [...], objętej księgą wieczystą nr [...], oraz o przyznaniu odszkodowania za wskazane nieruchomości. Wywłaszczenie nastąpiło na cele rozbudowy ciągu komunikacyjnego ulic [...], [...] i [...].
Organ odwoławczy wskazał, że w związku z otrzymanym zawiadomieniem Województwa Pomorskiego z 11 września 2009 r. o zamiarze sprzedaży działek nr: [...]-[...] (powstałych w wyniku zmian geodezyjnych m.in. dawnej działki nr [...]), pismem z 3 listopada 2009 r., uzupełnionym 12 listopada 2009 r., A. B., T. P. i D. P. wnieśli o zwrot wywłaszczonej działki nr [...], w części dotyczącej działek nr: [...]-[...]. Natomiast pismami z 7 grudnia 2009 r. wnioski o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], w części dotyczącej działek nr: [...]-[...], złożyły M. B. i L. K.
Wojewoda podał, że na podstawie wykazów zmian gruntowych, pisma Urzędu Miasta Gdyni z 28 listopada 2022 r., wykazu synchronizacyjnego oraz mapy sporządzonej przez uprawnionego geodetę, na której zaznaczono granice archiwalnych działek nr [...] i [...], ustalono, że dawna parcela nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i [...]. Następnie działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i [...]. Druga z tych działek podzieliła się na działki nr [...] i [...]. Działka nr [...], po połączeniu się z działkami nr [...]-[...], utworzyła działkę nr [...]. Następnie działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...]-[...] (która na skutek modernizacji ewidencji gruntów i budynków na terenie miasta G. w 2015 r. zmieniła numer na [...]) i [...]. Działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr: [...]-[...].
Organ odwoławczy opisał następnie postępowania spadkowe przeprowadzone po zmarłych E. E. i M. E., których spadkobiercami są Wnioskodawcy, oraz przebieg postępowania w sprawie zwrotu działek nr [...] i [...] wywłaszczonych decyzją z 30 grudnia 1978 r., wskazując, że w wyniku scalenia z innymi działkami weszły one w skład działek nr [...] o powierzchni 1.073 m2 i [...] o powierzchni 2.877 m2. Na mocy decyzji z 14 maja 2004 r. Prezydent zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] na działki nr [...] o powierzchni 1.383 m2 i [...] o powierzchni 2.567 m2.
Wojewoda wskazał, że decyzją z 27 października 2010 r. Prezydent odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...] i [...], stanowiącej w dniu orzekania działki nr [...] i [...] na rzecz M. B. i L. K. oraz umorzył postępowanie administracyjne w zakresie dotyczącym żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez A. B., T. P. i D. P. Decyzją z 17 marca 2011 r. Wojewoda uchylił tę decyzję
i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent decyzją z 29 marca 2012 r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G., przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...] i [...], w zakresie dotyczącym działki nr [...] oraz o umorzeniu postępowania administracyjnego w zakresie dotyczącym pozostałej części nieruchomości, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], w zakresie dotyczącym obecnej części działki nr [...]. Decyzją z 8 maja 2013 r. Wojewoda uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezydent decyzją z 23 marca 2016 r. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o zwrot na rzecz A. B., T. P. i D. P. wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...] i [...], w części dotyczącej działki nr [...], obręb nr [...] – K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa (pkt 1) oraz o odmowie zwrotu ww. nieruchomości na rzecz M. B. i L. K. (pkt 2). Decyzją z 13 marca 2017 r. Wojewoda uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Organ odwoławczy podał, że wyrokiem z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 270/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku") oddalił skargę Województwa Pomorskiego na ww. decyzję Wojewody z dnia 13 marca 2017 r., zaś skarga kasacyjna wywiedziona od tego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z 27 września 2019 r. sygn. akt I OSK 3011/17.
Wojewoda wskazał następnie, że decyzją z 31 grudnia 2019 r. zezwolił na realizację inwestycji drogowej pn. "[...]" (dalej: "decyzja ZRID") m.in. na działce nr [...].
Organ odwoławczy podał również, że decyzją z 24 czerwca 2020 r. Prezydent orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], obręb [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...], [...] w zakresie istniejącej działki nr [...], zaś decyzją z 22 grudnia 2021 r. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Postanowieniem z 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 110/22 WSA w Gdańsku odrzucił skargę A. B., T. P. i D.P. na tę decyzję, natomiast prawomocnym wyrokiem z 27 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 118/22 oddalił skargę M. B. i L. K. na ww. decyzję Wojewody, stwierdzając, że wobec przeszkody prawnej do orzekania o zwrocie nieruchomości objętej zezwoleniem na realizację inwestycji drogowej, wystąpienie okoliczności stanowiących przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 136 i art. 137 u.g.n. jest irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Po przytoczeniu treści przepisów art. 136 i art. 137 u.g.n. Wojewoda wskazał,
że decyzja wywłaszczeniowa z 30 grudnia 1978 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
(Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) - dalej: "u.z.t.w.n.", która w art. 5 ust. 3 stanowiła,
że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli
w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.
Za bezsporną organ odwoławczy uznał okoliczność, że na mocy ww. decyzji
z 30 grudnia 1978 r. wywłaszczono na rzecz Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcele nr [...] i [...] oraz - na żądanie właścicielki (E. E.) - nieruchomość oznaczoną jako parcele nr [...] i [...].
W odniesieniu do tzw. nieruchomości głównej (działek nr [...] i [...]) Wojewoda wskazał, że nie wystąpiły przesłanki zwrotu, ponieważ gdyby tak było działki te zostałyby zwrócone. Organ odwoławczy przyznał, że co prawda cel wywłaszczenia tych działek nie został zrealizowany, jednak nie oznacza to, że można uznać, iż wystąpiły przesłanki zwrotu, ponieważ poza przesłankami określonymi w art. 136 u.g.n. organy administracji publicznej obowiązane są również zbadać istnienie tzw. przesłanek negatywnych. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Wojewoda podniósł, że nieruchomość wywłaszczoną w części na określony cel, a w części na żądanie właściciela, należy traktować jako całość ściśle ze sobą powiązaną. Dlatego też żądanie zwrotu jedynie części nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek byłego właściciela, nie może być uwzględnione, jeżeli w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej na określony cel zachodzą negatywne przesłanki zwrotu (nie tylko przesłanki określone w art. 136 u.g.n., ale również pozostałe przesłanki negatywne, np. art. 229 u.g.n., nieruchomość stanowi drogę publiczną, nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego, w sytuacji zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej). Co więcej w sprawach, w których zaistniała przesłanka negatywna, organ administracji publicznej nie ma obowiązku badania, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie zwrotu działek nr [...] i [...] realizacja celu wywłaszczenia została zbadana i początkowo wszystko wskazywało na to, że nieruchomość ta zostanie zwrócona, jednak zmianie uległ stan faktyczny i prawny sprawy, co spowodowało zmianę stanowiska organów administracji i WSA w Gdańsku.
Wojewoda podniósł, że skoro sprawa zwrotu nieruchomości "głównej", oznaczonej
w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...] i [...], została prawomocnie i ostatecznie zakończona odmową jej zwrotu to niemożliwy jest zwrot działek "dowłaszczonych" na żądanie właściciela, w tym również działki nr [...], obręb [...] (stanowiącej część dawnej działki nr [...]).
Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że skoro nieruchomość "dowłaszczona" (część dawnej parceli nr [...], znajdującej się w granicach obecnej działki nr [...]) dzieli los nieruchomości objętej "właściwym" wywłaszczeniem w tym sensie, że może ona podlegać zwrotowi łącznie z nieruchomością wywłaszczoną lub w następstwie zwrotu takiej nieruchomości (a postępowanie dotyczące dawnych działek nr [...] i [...] zakończyło się ostatecznie odmową ich zwrotu), to nie jest możliwe ustalenie w postępowaniu o jej zwrot, czy stała się ona zbędna na cel jej wywłaszczenia, jak tego wymaga art. 136 ust. 3
i art. 137 ust. 1 u.g.n., a w konsekwencji nie może nastąpić samodzielny jej zwrot.
W skardze na decyzję Wojewody z 13 marca 2024 r. M. B. i L. K., reprezentowane przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciły jej:
1. naruszenie przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" (wywłaszczonej na żądanie właściciela) na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. jest wykluczony, gdy ostateczna stała się decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny ("głównej") nawet w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., a przyczyną odmowy jej zwrotu stała się realizacja na niej innego, nowego celu publicznego, a konkretnie na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 311) - dalej: "specustawa drogowa", która to realizacja została podjęta już w toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości;
2. naruszenie przepisu art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. poprzez pominięcie jego ratio legis przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy, a konkretnie pominięcie tego, że E. E. wnioskując w 1978 r. o "dowłaszczenie" tzw. "resztówki" działała z uzasadnionym przekonaniem, że na wywłaszczanej na cel publiczny nieruchomości cel ten zostanie zrealizowany w całości, w związku z czym pozostała część nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania, podczas gdy ostatecznie tylko część wywłaszczanej nieruchomości była niezbędna dla realizacji tego celu, w związku
z czym w 1978 r. i latach kolejnych nie było wykluczone dalsze racjonalne użytkowanie tzw. "resztówki";
3. interpretację przepisów z art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n.
w sprzeczności z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2, art. 7 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
4. naruszenie przepisu art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", poprzez pominięcie przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy prawomocnego wyroku WSA w Gdańsku z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 270/17, w którym została "przesłankowo" przesądzona zasadność zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny z uwagi na jej zbędność w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n.;
5. naruszenie przepisów postępowania, a konkretnie art. 8 § 1 i 2 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r.,
poz. 572) - dalej: "k.p.a.", w ten sposób, że tylko z uwagi na przeciągające się postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i powstałe w toku tego postępowania nowe okoliczności faktyczno-prawne uniemożliwiony został zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a tym samym także zwrot w części "dowłaszczonej" na wniosek właściciela, mimo że przy wnioskowaniu o zwrot i w toku wieloletniego postępowania nieruchomości wywłaszczona i "dowłaszczone" spełniały przesłanki do zwrotu, a w 1978 r. organy administracji wywłaszczyły nieruchomość poprzedniczki prawnej Skarżących w sposób przekraczający potrzeby wynikające z realizacji celu publicznego.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości i zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych, powiększonych o opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa (34 zł).
W uzasadnieniu skargi rozwinięto sformułowane w jej petitum zarzuty konkludując, że dotychczasowe orzecznictwo sądowe na gruncie art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 5
ust. 3 u.z.t.w.n. słusznie uzależnia zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" na żądanie właściciela od występowania przesłanek do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej. Orzecznictwo to nie może jednak uzasadniać odmowy zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" w sytuacji, gdy na nieruchomości wywłaszczonej nie został zrealizowany w całości cel wywłaszczenia, a odmowa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wynika
z innych okoliczności. Wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. właściciel nieruchomości wywłaszczanej podejmował decyzję o "dowłaszczeniu" na żądanie
tzw. "resztówki" mając na względzie to, że nie nadawałaby się ona do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe bez nieruchomości wywłaszczonej. Decyzja właściciela w tym względzie była zawsze podejmowana przy założeniu,
że nieruchomość wywłaszczana jest niezbędna na cel wywłaszczenia w całości, tj. w takiej części, w jakiej wywłaszczenia domagał się organ administracji. Właściciel mógł w inny sposób ocenić racjonalność dalszego użytkowania "resztówki" gdyby oczywiste było,
że z uwagi na realizowany cel publiczny zakres niezbędnego wywłaszczenia został określony przez organ zbyt szeroko. Z tych przyczyn kwestia zwrotu nieruchomości "dowłaszczonych" powinna być oceniana przede wszystkim w kontekście tego, czy ze względu na częściowo zrealizowany cel publiczny na wywłaszczonej nieruchomości zasadne jest przyjęcie, że pozostała część nieruchomości, która okazała się zbędna na realizację tego celu, umożliwiała dalsze racjonalne użytkowanie przez właściciela
tzw. "resztówki" na cele dotychczasowe. Gdyby bowiem dalsze racjonalne użytkowanie byłoby możliwe, to właściciel nie byłby zmuszony do wnioskowania o "dowłaszczenie", przy czym racjonalność dalszego użytkowania nieruchomości na cele dotychczasowe powinna być oceniana według stanu na dzień wywłaszczenia, a nie żądania zwrotu nieruchomości.
W skardze na decyzję Wojewody z 13 marca 2024 r. A. B., T. P. i D. P., reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzucili jej wydanie z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak przyznania należytej wagi przy ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności, że:
1. odmowa zwrotu wywłaszczonych działek [...] i [...] (głównych) nastąpiła mimo spełnienia ustawowych przesłanek zwrotu nieruchomości z powodu objęcia tych nieruchomości w toku postępowania zawiadomieniem Wojewody z 4 października
2019 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji ZRID i następnie decyzją tego organu z 31 grudnia 2019 r., co miało wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że brak jest możliwości zwrotu działki [...] będącej przedmiotem niniejszego postępowania, "dowłaszczonej" w trybie art. 53 ust. 3 u.z.t.w.n. z uwagi na niespełnienie przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (głównej);
2. zawiadomienie z 4 października 2019 r., a następnie decyzja ZRID nie obejmowały "dowłaszczonej" działki [...], co miało wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie,
że brak możliwości zwrotu działki wywłaszczonej (głównej) z tego powodu
w konsekwencji prowadzi również do braku możliwości zwrotu "dowłaszczonej" działki [...] nieobjętej zawiadomieniem z 4 października 2019 r. i decyzją ZRID;
3. postępowanie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej (w dacie wywłaszczenia działki [...] i [...]) zainicjowane wnioskiem poprzednika prawnego skarżących J. P. z 8 czerwca 2000 r. prowadzone było rażąco przewlekle, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, mimo spełnienia ustawowych przesłanek ich zwrotu, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że brak jest możliwości zwrotu działki [...] będącej przedmiotem niniejszego postępowania "dowłaszczonej" w trybie art. 53 ust. 3 u.z.t.w.n. z uwagi na niespełnienie przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, mimo tego,
że przesłanki te zostały spełnione.
Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie następujących przepisów prawa materialnego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. w zw. z art. 53 ust. 3 u.z.t.w.n. w zw. z art. 11d ust. 9 specustawy drogowej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu,
że niemożliwy jest zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" w trybie art. 53 ust. 3 u.z.t.w.n. w sytuacji, kiedy mimo spełnienia ustawowych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (głównej), zwrot tej nieruchomości jest niemożliwy wyłącznie z uwagi na zakaz obrotu wynikający z art. 11d ust. 9 specustawy drogowej, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że działka nr [...] nie może zostać Skarżącym zwrócona;
2. art. 2 Konstytucji RP konstruującego zasadę demokratycznego państwa prawnego
i wynikające z niej zasady: ochrony zaufania obywatela do państwa, ochrony ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu działki nr [...] stanowiącej nieruchomość "dowłaszczoną", mimo spełnienia ustawowych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (głównej), co potwierdził NSA w wyroku z 27 września 2021 r. sygn. akt I OSK 3011/17, tj. mimo istnienia po stronie Skarżących maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) działki nr [...], a wcześniej również maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) wywłaszczonych działek nr [...] i [...], przy jednoczesnym braku innych ustawowych przeszkód do ich zwrotu;
3. art. 2 Konstytucji RP konstruującego zasadę demokratycznego państwa prawnego
i wynikające z niej zasady: ochrony zaufania obywatela do państwa, ochrony ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu działki nr [...] stanowiącej nieruchomość "dowłaszczoną", mimo tego,
że spełnione zostały przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, a tym samym możliwy był zwrot działki nr [...] stanowiącej nieruchomość "dowłaszczoną", z uwagi na objęcie nieruchomości wywłaszczonej zawiadomieniem Wojewody z 4 października 2019 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji ZRID i następnie decyzją tego organu z 31 grudnia 2019 r., mimo braku objęcia działki nr [...] zakresem zastosowania tych aktów, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, mimo istnienia po stronie Skarżących maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) działki nr [...], a wcześniej również maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) wywłaszczonych działek
nr [...] i [...], przy jednoczesnym braku innych ustawowych przeszkód do ich zwrotu;
4. art. 2 Konstytucji RP konstruującego zasadę demokratycznego państwa prawnego
i wynikające z niej zasady: ochrony zaufania obywatela do państwa, ochrony ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu działki nr [...] stanowiącej nieruchomość "dowłaszczoną" z uwagi na objęcie nieruchomości wywłaszczonej zawiadomieniem Wojewody z 4 października 2019 r.
o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji ZRID i następnie decyzją tego organu z 31 grudnia 2019 r., mimo tego, że zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (głównej), natomiast sam zwrot nie nastąpił z uwagi na rażąco przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji, w tym poprzez bezzasadne i nieprawidłowe wydawanie kolejnych decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości lub umorzeniu postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez odmowę zwrotu nieruchomości, mimo istnienia po stronie Skarżących maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) działki nr [...], a wcześniej również maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia (zwrotu) wywłaszczonych działek
nr [...] i [...], przy jednoczesnym braku innych ustawowych przeszkód do ich zwrotu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości i przekazanie sprawy Wojewodzie celem ponownego rozpoznania, zobowiązanie Wojewody do wydania w terminie 60 dni od otrzymania akt postępowania decyzji o zwrocie nieruchomości będącej przedmiotem postępowania Skarżącym i uczestnikom postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W odpowiedzi na skargi Wojewoda, wnosząc o ich oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z 10 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 615/24 WSA w Gdańsku, na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a., połączył sprawę ze skargi M. B. i L. K. ze sprawą ze skargi A. B., T. P. i D. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 13 marca 2024 r.,
nr NSP-VIII.7581.1.334.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Gd 414/24, do wspólnego rozpoznania
i rozstrzygnięcia, postanawiając o dalszym prowadzeniu połączonych spraw pod sygn. akt II SA/Gd 414/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) stanowi,
że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 13 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, z 20 listopada 2023 r.
o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], w zakresie części obecnej działki
nr [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Województwa P., oddanej w najem na rzecz wskazanych w decyzji przedsiębiorców.
W tym miejscu należy wskazać, że WSA w Gdańsku kontrolował już legalność decyzji, którymi odmówiono Skarżącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej
w G. przy ul. [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...],
w zakresie części obecnych działek, w wyrokach z 26 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 155/24 i sygn. akt II SA/Gd 216/24 oraz z 24 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 355/24
i sygn. akt II SA/Gd 357/24 (zarówno te, jak i pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ocenę prawną zawartą
w powyższych wyrokach w pełni aprobuje i przyjmuje za własną.
Zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia zostały wydane po rozpatrzeniu wniosku Skarżących o zwrot nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie decyzji wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Ustawa ta przewidywała dopuszczalność wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Państwa, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1). Wywłaszczeniem mogła być objęta cała nieruchomość lub jej część, jednakże na żądanie właściciela wywłaszczenie powinno objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe (art. 5 ust. 1 i 3). Oznacza to, że w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. mogło dojść także do wywłaszczenia nieruchomości zbędnej na cele publiczne, o ile właściciel nieruchomości wystąpił z takim wnioskiem.
Jak wynika z przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy, decyzją
z 30 grudnia 1978 r. Prezydent orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej przy ul. [...] w G., oznaczonej geodezyjne wówczas jako parcele nr [...] i [...]. Nieruchomość ta stanowiła własność M. E. i E. E., a odjęcie własności nastąpiło na cele rozbudowy ciągu komunikacyjnego ulic [...], [...] i [...]. W decyzji tej orzeczono także
o wywłaszczeniu, na żądanie właścicielki E. E., nieruchomości oznaczonej jako parcele nr [...] i [...] o powierzchni 8.0550 ha, położonej w G., W., KW nr [...].
Należy zaznaczyć, że wskazana wyżej decyzja została wydana w następstwie uchylenia przez Wojewodę Gdańskiego (decyzją z 31 października 1978 r.) pierwotnej decyzji wywłaszczeniowej wydanej przez Prezydenta w dniu 31 sierpnia 1978 r. Pierwotna decyzja dotyczyła wywłaszczenia jedynie działek nr [...] i [...], a po odwołaniu E. E. objęto jej zakresem ("dowłaszczono") nieruchomości oznaczone numerami [...] i [...]. Okoliczność "dowłaszczenia" nieruchomości oznaczonej numerem [...], z której wyodrębniono m.in. działkę nr [...], na wniosek jej właścicielki E. E. jest bezsporna (zob. s. 8 uzasadnienia decyzji Wojewody z 13 marca 2024 r.). Należy podkreślić, że głównym przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość położona przy ul. [...] w G. oznaczona geodezyjne wówczas jako parcele nr [...] i [...] stanowiąca współwłasność M.E. i E. E.
W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Organy zasadnie wskazały, że zwrot nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. możliwy jest jedynie wtedy, gdy zwrotowi podlega pozostała część nieruchomości wywłaszczonej.
Za utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych należy uznać stanowisko przyjmujące, że stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. wyłączone zostało do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany
w decyzji wywłaszczeniowej (zob. wyrok NSA z 13 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 430/10). Zwrot "dowłaszczonych" na wniosek właściciela nieruchomości jest możliwy, jeżeli zbędna w rozumieniu art. 137 u.g.n. stanie się nieruchomość wywłaszczona na wniosek podmiotu publicznego ubiegającego się o wywłaszczenie (zob. wyrok WSA w Warszawie
z 11 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 639/13). Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - została wywłaszczona na wniosek właściciela (zob. wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1001/12). Część "dowłaszczona" dzieli więc niejako los nieruchomości przejętej na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, na podstawie której ją wywłaszczono w takim znaczeniu, że podlega ona zwrotowi tylko wówczas, jeżeli zwrotowi podlega także nieruchomość (lub jej część) objęta celem wywłaszczenia (zob. wyrok WSA w Warszawie z 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2030/12). Innymi słowy, możliwość zwrotu takiej nieruchomości wchodzi więc w rachubę tylko wówczas, gdy zwrotowi podlega nieruchomość, która została wywłaszczona lub odpowiednia część nieruchomości wywłaszczonej (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 481/10). Wyłączenie możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (jej części) skutkuje brakiem możliwości zwrotu "dowłaszczonej" nieruchomości.
W rozpatrywanej sprawie kwestia ta jest o tyle istotna, że WSA w Gdańsku
w powoływanym przez Skarżących wyroku zaakceptował wcześniejsze rozstrzygnięcie kasacyjne Wojewody uznając, że w odniesieniu do tej części działki nr [...] (działki
nr [...] i [...] stanowiły jej część), która znajduje się w liniach rozgraniczających pas drogowy, powinna nastąpić odmowa zwrotu, bez konieczności ustalania, czy cel wywłaszczenia w postaci budowy drogi został na niej zrealizowany. W odniesieniu do pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości stwierdzono natomiast, że dotychczas zebrany materiał dowodowy wskazuje, że cel wywłaszczenia w postaci budowy ciągu komunikacyjnego nie został na niej zrealizowany i w związku z tym powinna zostać zwrócona Wnioskodawcom. Z uwagi na konieczność sporządzenia operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia wartości rynkowej nieruchomości w dniu zwrotu, dla potrzeb określenia podlegającego - przy zwrocie nieruchomości - zwrotu odszkodowania, skarga na decyzję Wojewody została oddalona (wyrok WSA w Gdańsku z 9 sierpnia
2017 r. sygn. akt II SA/Gd 270/17). Wyrok ten stał się prawomocny po oddaleniu przez NSA wywiedzionej od niego skargi kasacyjnej (wyrok NSA z 27 września 2019 r. sygn. akt I OSK 3011/17).
Jednakże po wydaniu wskazanego wyżej wyroku doszło do nadzwyczajnej zmiany okoliczności faktycznych i prawnych, którą organy administracji zobligowane były uwzględnić, działając w zgodzie z zasadą praworządności i nie naruszając dyspozycji
art. 153 P.p.s.a. Wynikająca bowiem z powyższego przepisu zasada doznaje wyłączenia, gdyż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą
w przypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek może spowodować zaistniała po wydaniu orzeczenia sądowego zmiana istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia
(zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2017, s. 687-691).
Działka nr [...] (której część stanowiły działki nr [...] i [...] wywłaszczone decyzją Prezydenta z 31 sierpnia 1978 r., a po uchyleniu tej decyzji, decyzją tego samego organu z 30 grudnia 1978 r.) objęta została zawiadomieniem Wojewody z 4 października 2019 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji
o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, prowadzonego w trybie i na zasadach wynikających z przepisów z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r.,
poz. 1474 ze zm.). Następstwem powyższego było wydanie przez Wojewodę decyzji
z 31 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "[...]", zlokalizowanej m.in. w G., obręb [...] na działce nr [...]. Po przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym i częściowej zmianie tej decyzji działka nr [...] nie została wyłączona z planowanej inwestycji drogowej (decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 13 grudnia 2021 r.). Oznacza to, że nieruchomość tę objęły skutki prawne wynikające z zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 4 października 2019 r. oraz wydanej decyzji ZRID.
Stosownie do art. 11d specustawy drogowej z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami (ust. 9). Czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu, o którym mowa w ust. 9, jest nieważna (ust. 10).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.g.n., z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu, przy czym pojęcie obrotu rozumiane jest szeroko. Chodzi bowiem o każdą czynność dotyczącą nieruchomości, w tym przeniesienie prawa własności na inną osobę. Nie ulega wątpliwości, że w pojęciu "obrotu" mieści się również zwrot wywłaszczonej nieruchomości byłym właścicielom lub ich spadkobiercom (zob. wyrok WSA w Krakowie z 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1627/13).
Z powyższego wynika, że z chwilą zawiadomienia o wszczęciu postępowania
w sprawie wydania decyzji ZRID nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego wyjęte zostały z obrotu cywilnoprawnego (rex extra comercium), a także z obrotu publicznoprawnego w postaci orzekania o zwrocie. Zakaz obrotu oznacza w istocie niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego tych nieruchomości w stosunku do stanu prawnego z dnia upublicznienia zawiadomienia
o wszczęciu postępowania z wniosku inwestora drogi publicznej lub z dniem doręczenia indywidualnego zawiadomienia, jeżeli nastąpiło to przed publicznym zawiadomieniem
(tak: M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji
w zakresie dróg publicznych. Komentarz, Legalis/el. 2021, wyrok NSA z 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1888/14).
Wyzbycie się własności nieruchomości lub obciążenie jej innymi prawami nie może być dokonywane po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji ZRID do czasu uprawomocnienia się tej decyzji, skoro skutkiem tej decyzji jest przejęcie własności nieruchomości właśnie na rzecz podmiotów publicznoprawnych z jednoczesnym wygaszeniem innych praw rzeczowych oraz wypowiedzeniem praw obligacyjnych, a także wygaśnięciem trwałego zarządu. Zmiana stanu prawnego w czasie rozpatrywania sprawy wydania takiej decyzji mogłaby bowiem spowodować wzrost kosztów koniecznych do poniesienia przez podmioty publicznoprawne w ramach odszkodowania za przejęte
i wygaszone prawa. Zwrot takiej nieruchomości czyniłby w istocie niemożliwym zastosowanie przepisów specustawy drogowej, a to pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z normą kolizyjną zawartą w art. 2 pkt 11 u.g.n. Przepis ten stanowi, że u.g.n. nie narusza innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami, w szczególności specustawy drogowej. Należy zatem przyjąć, że przepisy tej ustawy mają charakter szczególny w stosunku do u.g.n.
W konsekwencji powyższego, mimo konieczności uwzględnienia wiążących ocen prawnych wyrażonych w wyrokach WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 270/17 oraz NSA w sprawie II OSK 3011/17, przesądzających o zaistnieniu wskazanych w art. 136-137 u.g.n. przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, organy obu instancji prawidłowo uznały, że zwrot ten nie jest możliwy z uwagi na objęcie działki nr [...] postępowaniem
o wydanie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, a potem decyzją zezwalającą na tę inwestycję, ostateczną w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji.
Należy także wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że niedopuszczalny jest zwrot wywłaszczonych nieruchomości stanowiących drogi publiczne. Z treści art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
(Dz. U. z 2024 r., poz. 320 ze zm.) wynika bowiem zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane
w jego treści (zob. wyrok NSA z 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 4444/18). Skoro zatem działka nr [...] objęta została najpierw postępowaniem w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji z zakresu dróg publicznych, a potem decyzją o zezwoleniu na tą inwestycję, która przymiot ostateczności uzyskała przed wydaniem zaskarżonej decyzji, to brak było podstaw do jej zwrotu w trybie przepisów u.g.n.
W ocenie Sądu Wojewoda trafnie przyjął, że ostateczne i prawomocne odmowne zakończenie sprawy zwrotu nieruchomości "głównej", oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [...] i [...], uniemożliwia zwrot działek "dowłaszczonych" na żądanie właścicielki, w tym również części działki nr [...] (s. 10-11 zaskarżonej decyzji). Skoro nieruchomość "dowłaszczona" dzieli los nieruchomości "głównej" w tym sensie, że może ona podlegać zwrotowi łącznie z nieruchomością wywłaszczoną lub w następstwie jej zwrotu (a postępowanie o zwrot zakończyło się odmową), to nie jest możliwe ustalanie
w postępowaniu o zwrot takiej nieruchomości, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, albowiem nie jest możliwy jej samodzielny zwrot.
Dodatkowo, za brakiem możliwości zwrotu nieruchomości "dowłaszczonych" przemawia fakt, że nieruchomość "główna" została objęta zakresem decyzji ZRID. Ta okoliczność również wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości "głównej",
a w konsekwencji także nieruchomości "dowłaszczonych".
W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. polegającego na błędnym uznaniu, że zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. jest wykluczony, gdy ostateczna stała się decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny, Sąd podkreśla, że z przywołanych
w niniejszym uzasadnieniu judykatów wynika utrwalone stanowisko orzecznictwa. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. na wniosek właściciela, jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki zwrotu także innej części nieruchomości wywłaszczonej na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Podkreślić raz jeszcze należy, że część "dowłaszczona" dzieli los nieruchomości przejętej na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej w takim znaczeniu, że podlega ona zwrotowi tylko wówczas, jeżeli zwrotowi podlega także nieruchomość (lub jej część) objęta celem wywłaszczenia. Możliwość zwrotu takiej nieruchomości wchodzi więc w rachubę tylko wówczas, gdy zwrotowi podlega nieruchomość, która została wywłaszczona lub odpowiednia część nieruchomości wywłaszczonej (zob. wyrok WSA w Gdańsku
z 21 października 2015 r. sygn. akt II SA/Gd 358/15). Skoro zatem orzeczono już wcześniej ostateczną decyzją o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny zwrot nieruchomości "dowłaszczonej" nie jest możliwy.
Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. poprzez pominięcie ratio legis tego przepisu, które miałoby polegać na pominięciu uzasadnionego przekonania E. E., że na wywłaszczonej nieruchomości cel wywłaszczenia zostanie zrealizowany w całości. Pomijając kwestie dowodowe dotyczące uzasadnionych przekonań nieżyjących już osób, które osoby te miały w momencie podejmowania określonych czynności, zarzut ten zmierza do weryfikacji decyzji o wywłaszczeniu (precyzyjniej wywłaszczeniu i "dowłaszczeniu") nieruchomości. Zarzut ten nie może być rozpatrywany
w przedmiotowym postępowaniu.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 170 P.p.s.a. polegającego na pominięciu prawomocnego wyroku WSA w Gdańsku z 9 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 270/17,
w którym przesądzono zasadność zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cel publiczny należy zauważyć, że przedmiotem postępowania zakończonego przywołanym wyrokiem była kwestia zwrotu działek nr [...] i [...] (tzw. nieruchomości "głównej"). Skoro zatem wyrok ten nie dotyczył zwrotu działek wyodrębnionych z dawnej parceli nr [...] ("dowłaszczonej"), to nie może być mowy o naruszeniu art. 170 P.p.s.a. Nie ma bowiem żadnych podstaw prawnych, aby w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" badać przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej ("głównej"), tym bardziej, że sprawa ta została ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta.
Tym samym, skoro nieruchomość "dowłaszczona" może podlegać zwrotowi wyłącznie w przypadku, gdy zwrotowi podlega nieruchomość (lub jej część) wywłaszczona na cele wskazane we wniosku o wywłaszczenie, to nie jest możliwe zastosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości "dowłaszczonej" (zob. wyrok NSA
z 21 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 254/16). Przepis ten, jak już wspomniano powyżej, przewiduje bowiem jako podstawową przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Należy także zwrócić uwagę, że w wyroku z 27 października 2011 r. w sprawie
II SA/Gd 755/11 WSA w Gdańsku uznał zasadność zależności w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczanej i "dowłaszczanej". Powołując się na poglądy nauki prawa
i orzecznictwa sądowego Sąd uznał, że nieruchomość, która od początku nie była niezbędna na cel wywłaszczenia, jednakże została wywłaszczona na żądanie jej właściciela, podlega zwrotowi tylko wtedy, gdy zaistnieją podstawy do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku żądania wyłącznie zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na podstawie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n. nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem nieruchomość ta od początku jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie będzie zatem możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 u.z.t.w.n., jeżeli organ nie stwierdzi zasadności zwrotu działki wywłaszczonej. Dopiero bowiem zakończenie tego postępowania umożliwi stwierdzenie, czy przesłanka zwrotu "dowłaszczonej" na żądanie właściciela części nieruchomości, jaką jest zwrot nieruchomości głównej podlegającej wywłaszczeniu, została spełniona. Sąd wyjaśnił także, że dokonanie ustaleń odnośnie do zasadności wniosku o zwrot podstawowej nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu nie może nastąpić "przesłankowo"
w rozpoznawanej sprawie, wyłącznie dla celów tego postępowania. Sprawa w tym przedmiocie stanowi odrębną sprawę administracyjną, kwestia ta nie może zatem być przedmiotem oceny przez organ w niniejszym postępowaniu.
Wyrok WSA w Gdańsku z 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 755/11 wiąże w niniejszej w sprawie nie tylko z mocy przywołanego wyżej art. 170 P.p.s.a., ale przede wszystkim z uwagi fakt, że został wydany w tej samej sprawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone
w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Sąd nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. z powodu długotrwałości postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Strona skarżąca nie uwzględniła bowiem, że w sprawie kilkukrotnie orzekały organy administracji w ramach administracyjnego toku instancji, postępowanie było zawieszone, a także toczyło się kilkukrotnie postępowanie sądowe. Nie można zatem zgodzić się z poglądem, że to
"z winy" organów administracji nie doszło do zwrotu nieruchomości. Należy też mieć na uwadze, że z art. 6 k.p.a. wynika dyrektywa rozstrzygania spraw na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w momencie wydawania decyzji. W okolicznościach rozstrzyganej sprawy oznacza to, że organy administracji zobowiązane były uwzględnić skutki prawne wynikające z decyzji ZRID.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargi uznając je za niezasadne.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargi, a Skarżący w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.[pic]