II SA/GD 403/23

II SA/Gd 403/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Diana Trzcińska
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 43 ust. 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Diana Trzcińska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na czynność Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 23 marca 2023 r. nr PS.WPZ.I.1.4070.49.23 w przedmiocie wstępnej akceptacji kandydata na rodzinę zastępczą 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2. zasądza od Prezydenta Miasta Gdańska na rzecz skarżącej A. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
A. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku rozstrzygnięcie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku o odmowie wstępnej kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 27 lutego 2023 r. A. B. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku o objęcie jej szkoleniem do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.
Pismem z dnia 23 marca 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku poinformował wnioskodawczynię, że nie otrzymała wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową. W uzasadnieniu pisma powołano się na art. 42 ust. 1 i art. 44 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 447 ze zm. – dalej jako: "ustawa") wskazując, że na podstawie przeprowadzonych czynności oraz uzyskanej opinii psychologicznej, wnioskodawczyni nie otrzymała wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową, organizowanym przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku. Wyjaśniono, że ze sporządzonej przez psychologa opinii wynika, że wnioskodawczyni kieruje się jednoznacznie motywacją adopcyjną, co powoduje, że nie spełnia ona wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 5b. Niespełnienie choćby jednego z wymogów wskazanych w art. 42 ust. 1 i 2 ustawy, uniemożliwia wydanie wstępnej kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej czynności zarzuciła naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 42 ust. 1 pkt 5b ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, że skarżąca kieruje się wyłącznie motywacją adopcyjną, choć przepis ten nie czyni w tym względzie rozróżnienia, nie definiuje żadnego z tych pojęć (motywacja adopcyjna/motywacja zastępcza), zatem brak jest przesłanki dyskwalifikującą stronę do udziału w szkoleniu na kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Skarżąca zarzuciła jednocześnie naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej jako "k.p.a."), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnym ustaleniu, że skarżąca nie spełnia wymogów wymienionych w art. 42 ust. 1 ustawy, w szczególności poprzez niejasne posługiwanie się określeniem motywacja adopcyjna w miejsce motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej bez wyjaśnienia, w czym organ dokładnie upatruje przeszkody w zakresie motywacji, szczególnie że sama ustawa tego nie rozróżnia i nie precyzuje, wszystkie zaś pozostałe przesłanki są spełnione;
- art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ wszechstronnej, wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy prawidłowa jego ocena doprowadziłaby do przekonania, że istnieją podstawy do wstępnego zakwalifikowania skarżącej do udziału w szkoleniu kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej;
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej.
Uzasadniając skargę wyjaśniła, że wystąpiła do Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku IV Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z wnioskiem o ustanowienie jej rodziną zastępczą niezawodową dla małoletniego A. Z., syna Ż. Z., urodzonego 12 lutego 2023 r. w Gdańsku. O sytuacji chłopca dowiedziała się od jego rodziny - matka zmarła dwa dni po porodzie, nikt z najbliższych krewnych nie jest w stanie przejąć nad nim opieki. Biologiczny ojciec przeciążony jest opieką nad dwójką pozostałych dzieci, rodzeństwem chłopca. Ponieważ skarżąca ma bardzo dobre warunki bytowe - wynajmuje wraz z partnerem duże mieszkanie i prowadzi własną dobrze prosperującą działalność gospodarczą (studio tatuażu) - zdecydowała się pomóc rodzinie, a przede wszystkim niemowlęciu. Po zgłoszeniu się MOPR w Gdańsku skarżąca wypełniała wszystkie instrukcje i zalecenia. Urządziła w pełni pokój dla chłopczyka (wywiad w jej domu wypadł pozytywnie). Dzięki uprzejmości personelu szpitalnego odwiedziła także dziecko w szpitalu - wykonywała przy nim czynności: karmienie, ubieranie, przewijanie, tulenie. Informowała rodzinę o jego kondycji i stanie, wysyłała zdjęcia. Skarżąca poinformowała organ o fakcie pozostawania w wieloletnim związku partnerskim z A. G. a także o fakcie uprzedniej karalności partnera wiele lat wstecz.
W ocenie skarżącej jej współpraca z organem w zakresie działań zmierzających do ustanowienia jej rodziną zastępczą niezawodową układała się właściwie do chwili udzielenia zabezpieczenia przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku IV Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie [....]. Z uwagi na nieprzeprowadzenie do chwili wydania postanowienia zabezpieczającego pełnej kwalifikacji skarżącej (brak m.in. opinii psychologicznej) Sąd ustanowił tymczasowo rodziną zastępczą niezawodową dla małoletniego – J. R. Na dzień składania skargi brak jest informacji jak małoletni funkcjonuje w tym środowisku. Rodzinie biologicznej małoletniego (babcia macierzysta, ciocie) odmawia się jakiegokolwiek kontaktu z dzieckiem.
Skarżąca wyjaśniła, że czyniła wszystko, co w jej mocy, aby skierowano ją na szkolenie, niemniej decyzją z dnia 23 marca 2023 r. została poinformowana, że nie otrzymała wstępnej kwalifikacji, gdyż organ uznał, że kieruje nią motywacja adopcyjna. Jednocześnie organ wskazał, że skarżąca chce pomóc dziecku i jego rodzinie, zaspokoić swoje potrzeby macierzyńskie, co jest naturalnym procesem.
A. B. wskazała, że nigdy wcześniej nie była informowana przez pracowników organu, aby fakt zapewnienia małoletniemu domu oraz ciepłych uczuć miał stanowić przeciwwskazanie do skierowania jej na szkolenie, a następnie ustanowienia rodziną zastępczą niezawodową. Podkreśliła, że przepis na który powołuje się organ także nie definiuje i nie czyni rozróżnienia między motywacją adopcyjną a zastępczą, nie ma jasno zakreślonych ram obu pojęć, co pozostawia organowi bardzo duże pole manewru do wydawania władczych decyzji. Podkreśliła, że brak jest jednoznacznego stanowiska co do tego, by deklaracja kandydata, iż chciałby on przysposobić dziecko miała być przeciwwskazaniem do ustanowienia go rodziną zastępczą. Zauważyła, że w piśmiennictwie wskazuje się, że szczególna uwaga zwracana jest na predyspozycje kandydatów na rodziny zastępcze, jako że biorą oni na siebie odpowiedzialność za kształtowania osobowości dziecka - przekazywanie poczucia miłości, tworzenia dziecku prawdziwego domu, w którym będzie ono się czuło szczęśliwe i kochane (mimo iż stan taki jest tymczasowy). Z wywiadu przeprowadzonego ze skarżącą wynika wprost, że taki cel jej przyświeca, zatem spełnia ona wszelkie wymagane ustawą kryteria i winna zostać zaklasyfikowana do szkolenia.
Skarżąca wyjaśniła, że jest świadoma faktu tymczasowego charakteru statusu rodziny zastępczej. Wprawdzie docelowo chciałaby zaadoptować chłopca, co akceptuje także rodzina biologiczna małoletniego, ma jednak świadomość że powyższe wiąże się ze spełnieniem dalszych kryteriów. Skarżąca godzi się także z możliwością, że Sąd może finalnie ustalić miejsce pobytu małoletniego w innej rodzinie. Podkreśliła jednak, że nie została ona na te kwestie (w przeciwieństwie do jej partnera) w ogóle rozpytana przez organ. Końcowo skarżąca zwróciła uwagę, że w treści zaskarżonej decyzji nie zgadza się nazwisko psychologa przeprowadzającego badanie, co jej zdaniem budzi wątpliwości, co do rzetelności organu.
W piśmie z dnia 5 maja 2023 r., stanowiącym odpowiedź na skargę A. B. na czynność z dnia 23 marca 2023 r., Miejski Ośrodek Pomocy Rodziny w Gdańsku przedstawił uzasadnienie podjętej decyzji. Prezentując przebieg postępowania w sprawie organ wyjaśnił, że pracownice organu zwizytowały środowisko kandydatki na rodzinę zastępczą i przeprowadziły z nią rozmowę. W jej trakcie poinformowały skarżącą, że także jej partner powinien uczestniczyć w rozmowie oraz, że również musi on przejść pełną kwalifikację na rodzinę zastępczą. Opiniujące poinformowały kandydatkę o prawach i obowiązkach rodziny zastępczej. Zaznaczyły, że zamiar zaadoptowania wybranego przez kandydatkę noworodka budzi podejrzenie motywacji adopcyjnej. Fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z partnerem, który odbywał karę pozbawienia wolności przez okres około sześciu lat, także stanowi, zdaniem opiniujących, przeszkodę do zawiązania go rodziną zastępczą.
Organ wyjaśnił, że motywacje rodziców adopcyjnych i zastępczych znacznie się od siebie różnią - w tym drugim przypadku dziecko wychowuje się w zastępstwie jego rodziców ale i "dla" rodziców biologicznych. Oznacza to, że w przypadku poprawy sytuacji osobistej rodziców możliwy jest powrót dziecka, a rodzina zastępcza powinna w tym procesie pomagać. Rodzina zastępcza zawiązywana jest na czas trwania kryzysu w rodzinie biologicznej. Przysposobienie czyli adopcja polega na pełnym przejęciu władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.
W trakcie wywiadu psychologicznego kandydatka powiedziała, że już raz starała się o możliwość adopcji i w tym celu odwiedziła ośrodek adopcyjny i odbyła stosowne rozmowy. Dodała jednak, że w tamtym czasie nie została zakwalifikowana do tego procesu. Na podstawie powyższego można, zdaniem organu, wnioskować, że skarżąca ma wiedzę na temat różnic pomiędzy przysposobieniem a rodzina zastępczą.
W przedmiotowej sprawie sytuacja małoletniego jest jasna. Matka dziecka zmarła, a ojciec nie jest w stanie przejąć nad nim opieki. O sytuacji dziecka skarżąca dowiedziała się od swojej koleżanki. Do Ośrodka zgłosiła się celem stworzenia rodziny zastępczej dla konkretnego dziecka. Ze sporządzonej opinii psychologicznej wynika, że skarżąca chce stworzyć dziecku domowe warunki do rozwoju oraz możliwość posiadania rodziców. Dodała, że oprócz chęci pomocy chłopcu, ma bardzo silny instynkt macierzyński. Zdaniem organu są to jednoznaczne przesłanki pozwalające wnioskować o występującej u skarżącej motywacji adopcyjnej, a nie zastępczej. Organ podniósł także, że skarżąca - z przyczyn medycznych - nie może mieć swoich biologicznych dzieci. Zdaniem organu rodzina zastępcza nie może być jednak traktowana jako suplement, środek zastępczy, "ostatnia deska ratunku". Brak własnego dziecka nie powinien być logicznym i jedynym uzasadnieniem. Rodzina zastępcza jest innym sposobem na rodzicielstwo. Dziecko w rodzinie zastępczej nie ma zastąpić tego, które w sposób naturalny nie przyszło na świat.
Końcowo organ podzielił stanowisko skarżącej, że w rozstrzygnięciu z dnia 23 marca 2023 r. nastąpiła oczywista omyłka pisarska związana z nazwiskiem psychologa sporządzającego opinię.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Stosownie do § 1 tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem kontroli sądowej z mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. są inne niż określone w pkt 1-3 (decyzje i postanowienia) akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Natomiast według art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a p.p.s.a., uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była czynność Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 23 marca 2023 r. r. o odmowie kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów do pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej. Należy zauważyć, że pismo skierowane do A. B. zostało podpisane przez Kierownika Referatu Pobytu Wydziału Pieczy Zastępczej bez wskazania, że działa on z upoważnienia właściwego organu administracji publicznej. W nadesłanych aktach sprawy brak także dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osoby podpisanej pod treścią pisma do działania w imieniu organu. Na podstawie akt sprawy nie można ustalić czy rozstrzygnięcie podjęte zostało przez właściwie upoważnioną osobę, co stanowi istotną wadę dokonanej czynności.
Zaskarżona czynność stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., o czym stanowi art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm.; dalej jako: "ustawa"). Przepis ten przewidujący prawo skargi do sądu administracyjnego w przypadku negatywnej wstępnej kwalifikacji kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka został dodany na mocy art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 2140) z dniem 1 lutego 2023 r. Potwierdził wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy o dopuszczalności sądowej kontroli legalności tego typu aktów (zob. m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2020 r. III SA/Gd 807/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2020 r. II SA/Gl 695/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2016 r. III SA/Gd 938/16). Powyższe pozwala na stwierdzenie, że złożona skarga jest dopuszczalna.
Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (art. 53 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie pismo informujące o dokonanej czynności zostało doręczone A. B. w dniu 27 marca 2023 r. (k. 30 akt sądowych), a skarga została wniesiona w dniu za pośrednictwem operatora wyznaczonego – Poczty Polskiej 26 kwietnia 2023 r. (k. 28 akt sądowych). Tym samym skarga została wniesiona z zachowaniem terminu do jej złożenia.
Podstawę materialnoprawną czynności podanej kontroli sądowo-administracyjnej stanowią przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z treścią art. 41 ust. 1 ustawy rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Stosownie natomiast do regulacji art. 42 ust. 1 ustawy pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które: 1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej; 2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona; 3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego; 4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych; 5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone: a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2527), oraz b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym; 6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny; 7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym: a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego; 8) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo (art. 42 ust. 2 ustawy). W przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodów (art. 42 ust. 3 ustawy). Jak wynika z ust. 7 przywołanego przepisu okoliczności, o których mowa w ust. 1-3, ustala się na podstawie przeprowadzonej przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej.
Zgodnie z art. 43 ustawy kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka może odbyć szkolenie, o którym mowa w art. 44 ust. 1, po otrzymaniu od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej wstępnej akceptacji dokonanej na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
W myśl art. 44 ust. 1 ustawy kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub do prowadzenia rodzinnego domu dziecka są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny. Kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka obowiązany jest posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny, które z kolei może odbyć po otrzymaniu od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej tzw. wstępnej akceptacji do odbycia takiego szkolenia. Innymi słowy "wstępna akceptacja" do odbycia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, o jakiej mowa w art. 43 ustawy stanowi zatem - niewystarczający, ale konieczny - warunek dopuszczenia kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Szkolenie to ma bowiem charakter obligatoryjny, warunkujący w przyszłości możliwość pełnienia opisanych wyżej funkcji.
Z art. 43 ustawy wynika, że podstawą skierowania kandydata do odbycia takiego szkolenia jest otrzymanie od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej "wstępnej akceptacji" warunkowanej spełnieniem wymogów określonych w art. 42 ust. 1 i 2 ustawy.
Pierwszy etap procedury kwalifikacyjnej rozpoczyna zatem ocena spełnienia przez kandydatów warunków wymienionych w przywołanym wyżej przepisie, która możliwa jest po przeprowadzeniu analizy ich sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej (K. Tryniszewska, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. II, Lex 2015). Wydanie wstępnej akceptacji jest bowiem podstawą do odbycia szkolenia.
Z nadesłanych przez organ administracji publicznej akt sprawy i uzasadnienia czynności podjętej w dniu 23 marca 2023 r. wynika, że w toku postępowania przeanalizowano sytuację osobistą, rodzinną i majątkową. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji oraz opinii psychologicznej stwierdzono, że A. B. kieruje się motywacją adopcyjną. Tym samym nie spełnia wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 5b ustawy, co uniemożliwia wydanie wstępnej kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie wyklucza, że okoliczność ta może mieć znaczenie dla ustaleń czynionych w odniesieniu do kwalifikacji do udziału w przedmiotowym szkoleniu. W ocenie Sądu, ustalenie zamiaru adopcyjnego nie musi jednak wykluczać ustalenia motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Przed podjęciem rozstrzygnięcia organ winien zatem rozważyć sytuację skarżącej przy uwzględnieniu wszystkich przesłanek warunkujących skierowanie kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej na przedmiotowe szkolenie. Organ nie dokonał natomiast pełnej weryfikacji w tym zakresie, a ograniczył się wyłącznie do wskazania braku motywacji skarżącej do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Sąd analizując stanowisko organu stwierdził także, że zaakcentowane zostały w nim wyłącznie okoliczności mogące prowadzić do odmowy kwalifikacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów do pełnienia rodziny zastępczej, przy jednoczesnym pominięciu pozostałych okoliczności, pozytywnych dla skarżącej, a wynikających również z treści sporządzonej opinii.
Zaniechanie uwzględnienia całości sytuacji stanowi uchybienie, które uzasadniało, w ocenie Sądu uwzględnienie wniesionej skargi.
Dodatkowo należy w niniejszej sprawie zwrócić także uwagę, że z art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ ustawy wynika, iż wymóg zdolności do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, która – w zakresie posiadania przez kandydata na rodzinę zastępczą predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka – musi być stwierdzony opinią, sporządzoną na piśmie przez psychologa spełniającego wymogi określone w analizowanym unormowaniu, tj. psychologa, który ma co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono natomiast pogląd, że spełnienie wymogu określonego przepisem art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ ustawy, odnoszącego się do kwalifikacji psychologa wystawiającego opinię w postępowaniu o pełnienie funkcji rodziny zastępczej, powinno być w sposób oczywisty wykazane przez organ na etapie prowadzonego postępowania. Odpowiednie dokumenty potwierdzające kompetencje psychologa, bądź kopie tych dokumentów, powinny zostać złożone do akt, warunkują one bowiem prawidłowość prowadzonego postępowania, w tym odpowiednie zgromadzenie materiału służącego wydaniu rozstrzygnięcia przez organ (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1306/17).
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnienia tego wymogu nie sposób potwierdzić. Za niewystarczające w tym zakresie Sąd uznał wskazanie pod koniec opinii psychologicznej nr [..], że została ona sporządzona przez psychologa posiadającego wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz co najmniej 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym. Brak jakiegokolwiek zaświadczenia lub innego dokumentu uniemożliwia weryfikację informacji podanej przez osobę sporządzającą opinię.
Przywoływany w treści niniejszego uzasadnienia art. 43 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadku gdy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji organizator rodzinnej pieczy zastępczej szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej kwalifikacji i wskazuje obszary wymagające poprawy. Z brzmienia tego przepisu wynika, że w przypadku negatywnej wstępnej kwalifikacji organ administracji publicznej zobowiązany jest do szczegółowego uzasadnienia przyczyn podjętego rozstrzygnięcia oraz wskazania obszarów wymagających poprawy. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę stwierdzenie, że wnioskująca o kwalifikację kieruje się jednoznacznie motywacją adopcyjną, chce pomóc dziecku i rodzinie, jednocześnie zaspokajając potrzeby macierzyńskie, co jest naturalnym procesem nie wyczerpuje wymogu szczegółowego uzasadniania przyczyn negatywnej wstępnej kwalifikacji. Skoro ustawa wymaga by negatywna kwalifikacja zawierała uzasadnienie i to, jak wskazano w przepisie, szczegółowe to należy przyjąć, że organ administracji powinien wskazać na jakich dowodach się oparł i jakie okoliczności rozważył. Jedno- dwuzdaniowe stwierdzenie wymogu szczegółowego uzasadnienia nie wyczerpuje. Podkreślić też należy, że drugim elementem negatywnej kwalifikacji jest wskazanie obszarów wymagających poprawy. Brak wskazania tych obszarów zakwalifikować należy jako rażące naruszenie prawa, albowiem jest działaniem wbrew jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości normie prawnej.
W rozstrzyganej sprawie negatywna kwalifikacja nie zawiera ani szczegółowego uzasadnienia przyczyn jej podjęcia ani nie określa obszarów wymagających poprawy. Wyklucza to w ocenie Sądu możliwość przyjęcia, że jest ona zgodna z prawem.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji publicznej, uwzględni wskazania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, jak również przy zastosowaniu właściwej interpretacji podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia, dokona oceny spełnienia przez Skarżącą wymogów przewidzianych dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej w kontekście akceptacji wstępnej do skierowania na omawiane szkolenie. Organ rozważy również pogłębienie materiału dowodowego w tym zakresie, a następnie dokona jego oceny w kontekście wskazanych przesłanek, uzasadniając swoje stanowisko.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji stwierdzając bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.