II SA/GD 838/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-04-13
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćustawa o świadczeniach rodzinnychzwiązek przyczynowyrezygnacja z zatrudnieniasamodzielność osoby niepełnosprawnejwyrok Trybunału Konstytucyjnego

WSA w Gdańsku oddalił skargę na decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy odmówiły, wskazując na brak powstania niepełnosprawności do 25. roku życia oraz pobieranie przez skarżącą emerytury. WSA w Gdańsku uznał, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zastosowania po wyroku TK, a pobieranie emerytury nie wyklucza świadczenia, jeśli jest ono wyższe. Jednakże, sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że nie zachodzi związek przyczynowy między brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad mężem, gdyż zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Sprawa dotyczyła wniosku G. T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. T. Wójt odmówił świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność powstała po 25. roku życia) oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a (skarżąca pobiera emeryturę). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że wyrok TK z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) wyłącza stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie wieku powstania niepełnosprawności. Kolegium zakwestionowało jednak związek przyczynowy między brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad mężem, wskazując na samodzielność męża i zakres czynności opiekuńczych, które nie wykluczają podjęcia pracy. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając błędną wykładnię przepisów i niewyjaśnienie istotnych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Sąd potwierdził, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zastosowania po wyroku TK, a pobieranie emerytury nie jest bezwzględną przeszkodą, jeśli świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe. Jednakże, sąd zgodził się z organem odwoławczym, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy między brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad mężem. Sąd uznał, że zakres czynności opiekuńczych, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności męża, nie jest na tyle absorbujący, aby obiektywnie uniemożliwiać podjęcie pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. Czynności te, w tym prowadzenie gospodarstwa domowego, mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności sprawowania opieki, a nie za samą opiekę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ale przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w tym zakresie został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, co oznacza, że organy mają obowiązek badać spełnienie warunków do świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu.

Uzasadnienie

Wyrok TK K 38/13 stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z zasadą równości, co oznacza, że wiek powstania niepełnosprawności nie może być podstawą różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP (wyrok TK K 38/13).

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Lit. a) w zakresie, w jakim wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób pobierających emeryturę, jeśli świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe, narusza zasadę równości i sprawiedliwości społecznej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o rehabilitacji art. 4 § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przesłanka wieku powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie ma zastosowania po wyroku TK K 38/13. Pobieranie emerytury nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli jest ono wyższe, a opiekun zrezygnuje z emerytury.

Odrzucone argumenty

Brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, ze względu na samodzielność męża i zakres czynności opiekuńczych. Zakres opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowić obiektywną przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Skład orzekający

Katarzyna Krzysztofowicz

przewodniczący

Magdalena Dobek-Rak

członek

Wojciech Wycichowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13, wpływu pobierania emerytury oraz oceny związku przyczynowego między opieką a rezygnacją z pracy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ocena związku przyczynowego jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i zawiera analizę kluczowych przepisów oraz orzecznictwa, w tym wyroku TK. Pokazuje praktyczne problemy interpretacyjne i dowodowe.

Świadczenie pielęgnacyjne: Czy opieka nad mężem zwalnia z pracy? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 838/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2022 r., nr SKO Gd/866/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 6 grudnia 2021 r. G. T. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Nowa Karczma (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. T.
Decyzją z 12 stycznia 2022 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji podał, że E. T. jest osobą sprawną ruchowo, porusza się samodzielnie, wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje samodzielnie, zaś opieka Wnioskodawczyni nad mężem ogranicza się do czynności ubierania pończoch przeciwzakrzepowych oraz smarowania nóg maściami. Pomoc świadczona jest również w formie sprzątania domu, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, podawania zastrzyków insulinowych, zaopatrywania w lekarstwa, towarzyszeniu mężowi na spacerach i w trakcie wizyt lekarskich oraz załatwiania spraw urzędowych.
Wójt zwrócił uwagę, że Strona jest uprawniona do emerytury, zaś zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ pierwszej instancji przyznał, że do wywiadu środowiskowego zostało dołączone oświadczenie, z którego wynika,
że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Wnioskodawczyni zrezygnuje
z emerytury, nie zmienia to jednak faktu, że prawo do emerytury zostało już ustalone.
Odwołując się do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ pierwszej instancji podał, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności
w Kościerzynie z 5 stycznia 2021 r. wynika, iż znaczny stopień niepełnosprawności E. T. datuje się od 6 listopada 2018 r., zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 2 sierpnia 2022 r. utrzymało ją w mocy.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt
K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,
że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone
w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Strony a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium podkreśliło, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej powinno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną
z ubiegającym się o świadczenie węzłem obowiązku alimentacyjnego. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Związek ten jest istotą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że Wnioskodawczyni z dniem 10 października 2012 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, przeszła na emeryturę, którą pobiera do chwili obecnej. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności E. T. wynika natomiast,
że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 6 listopada 2018 r. A zatem, na kilka lat przed podjęciem się opieki nad mężem Strona była nieaktywna zawodowo, skorzystała z prawa do świadczenia emerytalnego, nie podejmowała zatrudnienia, stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy. Kolegium zwróciło uwagę, że pomimo niesprawowania wówczas opieki nad mężem Wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej (stan ten trwał przez kilka lat). Trudno zatem uznać, że obecnie w wieku ok. 70 lat Strona chciałaby rzeczywiście podjąć aktywność zawodową. Organ odwoławczy ocenił tym samym, że w sprawie nie występuje okoliczność rezygnacji Strony z aktywności zawodowej (niepodejmowania zatrudnienia) aby opiekować się niepełnosprawnym mężem.
Mając na uwadze bierność zawodową Wnioskodawczyni Kolegium podniosło, że to nie sprawowana przez nią opieka nad mężem stanowi rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez nią zatrudnienia, czy wykonywania innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy stwierdził również, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na Stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium zwróciło uwagę,
że E. T. nie jest osobą leżącą, może poruszać się samodzielnie, nie wymaga karmienia, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Strona nie musi zatem wykonywać przy mężu takich czynności pielęgnacyjnych, które absorbują ją w ciągu całego dnia, co pozwala na podjęcie pracy. Zdaniem organu odwoławczego przygotowanie posiłków, pomoc przy ubieraniu, podanie insuliny, smarowanie nóg, czy naciąganie pończoch przeciwzakrzepowych, nie są czynnościami wykluczającymi podjęcie przez Stronę zatrudnienia. Przy właściwej organizacji dnia (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków
i leków, pomocy w ubraniu) Wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby
w niepełnym wymiarze czasu pracy. Strona nie sprawuje zatem stałej, ciągłej opieki nad mężem, takiej, która wymuszałaby niepodejmowanie całkowicie pracy zarobkowej, nadto nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych.
Kolegium podkreśliło, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tzn. sprzątaniu, gotowaniu, praniu, robieniu zakupów, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność całkowitego niepodejmowania przez Wnioskodawczynię zatrudnienia. Fakt, że w treści orzeczenia o niepełnosprawności wskazano, iż mąż Strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, nie przesądza automatycznie, że zakres sprawowanej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Kolegium podniosło,
że orzeczenie o niepełnosprawności jest dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności w stopniu znacznym, natomiast ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów.
Podsumowując organ odwoławczy stanął na stanowisku, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez Stronę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W skardze na decyzję organu odwoławczego G. T., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej
i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organy, że:
1. brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą
a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje;
2. zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy
w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga -
w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.
Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia rozstrzygające
w sprawie organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.
Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego,
w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi zaznaczono, że zasadniczym zarzutem jest naruszenie przez organy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Zarzucono, że organ odwoławczy poczynił swoje ustalenia w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika zaś, że opieka nad mężem zajmuje Skarżącej znaczną część dnia. Strona pomaga w zasadzie przy wszystkich czynnościach dnia codziennego, włącznie z dbaniem o odpowiednią dietę, mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny - co oznacza, że pozostawienie męża samego naraża go na niebezpieczeństwo. Kolegium nie wzięło również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jest spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu
o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.
Odwołując się do judykatury podniesiono, że o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Natomiast organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania tego świadczenia. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Opieka, o której mowa
w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie musi być nieprzerwana i całodobowa.
Podkreślono, że pod pojęciem "sprawowania opieki" nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie małżonka od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Zaakcentowano, że ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto
z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, aby zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.
Końcowo podniesiono, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest na wniosek
i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zatem dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania)
z powodu konieczności sprawowania opieki.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 sierpnia 2022 r. utrzymująca
w mocy decyzję Wójta Gminy Nowa Karczma z 12 stycznia 2022 r. odmawiającą G. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. T.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,
a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację
z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.
sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy
w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Wójt uznał również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka zakreślona przez art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż Skarżąca pobiera emeryturę.
Organ odwoławczy ocenił natomiast, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Brak jest tym samym związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania tej opieki (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która
z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
W decyzji z 12 stycznia 2022 r. Wójt uznał również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż Skarżąca pobiera emeryturę.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko powyższe uznaje za nieprawidłowe, gdyż przy interpretacji ww. regulacji celowe jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej
i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. u.ś.r. ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury,
a obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury (od 1 stycznia 2023 r. wynosi 2.458 zł). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (zob. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, czy z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).
Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która wskazywałaby na wyeliminowanie
z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo,
a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak
i faworyzujących. Biorąc zatem pod uwagę sformułowane w Konstytucji RP zasady: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej
i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego
(w niniejszej sprawie emerytury), zaś wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.
W związku z powyższym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie Kolegium, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez E. T. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 5 stycznia 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa
o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie
(pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia
w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku
z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Sąd nie podziela argumentacji organu odwoławczego, że w sprawie nie wystąpił związek czasowy w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Skarżącą
z zatrudnienia z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym zakresie Kolegium wskazywało, że z dniem 10 października 2012 r. Strona przeszła na emeryturę, którą pobiera do chwili obecnej, zaś znaczny stopień niepełnosprawności E. T. datuje się od 6 listopada 2018 r. A zatem, na kilka lat przed podjęciem się opieki nad mężem Skarżąca była nieaktywna zawodowo. Oceniając tę argumentację należy wskazać, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił
o przyznanie świadczenia (w niniejszej sprawie Strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia 6 grudnia 2021 r.). Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem
o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).
Jako prawidłowe należało natomiast ocenić stanowisko Kolegium, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego
z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 5 stycznia 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia E. T., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające
w sprawie organy.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że G. T. (ur. w 1952 r.) mieszka
i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem E. (ur. w 1948 r.), który od 20 lat choruje na cukrzycę, przez co dwa razy dziennie pobiera insulinę w zastrzykach, zmaga się również z migotaniem przedsionków (ma całkowity zakaz dźwigania), zakrzepicą nóg, zwyrodnieniem kręgosłupa, nadciśnieniem i prostatą. Cztery lata temu mąż Skarżącej przeszedł operację biodra. W wywiadzie zaznaczono, że E. T. nie jest ograniczony ruchowo, porusza się samodzielnie, wszystkie czynności samoobsługowe wykonuje samodzielnie, żona pomaga mu ubierać pończochy przeciwzakrzepowe oraz smaruje nogi maściami. Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny wskazał, że Strona pomaga mężowi w formie usługowej, tj. sprząta dom, robi posiłki, zakupy, podaje zastrzyki insulinowe, zaopatruje w leki, towarzyszy w wizytach lekarskich oraz na spacerach.
Natomiast w oświadczeniu z 5 stycznia 2022 r. Skarżąca podała, że sprawuje opiekę nad mężem, wykonuje czynności dnia codziennego: rano kąpiel, smarowanie nóg, naciąganie pończoch przeciwzakrzepowych, następnie przygotowywanie posiłku, zastrzyki insulinowe, sprzątanie pomieszczeń. G. T. podała również, że zaopatruje męża w leki, towarzyszy mu w wizytach lekarskich i pomaga przy ubiorze. E. T. oświadczył z kolei, że żona sprawuje nad nim opiekę w czynnościach dnia codziennego, musi mu towarzyszyć przez cały dzień z uwagi na spadki poziomu cukru i niski puls serca.
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko Kolegium, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy zauważyć,
że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż Skarżącej wykazuje się dużą samodzielnością - nie jest osobą leżącą
i wymagającą nieprzerwanej opieki, porusza się samodzielnie, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres
i częstotliwość czynności wykonywanych przez Stronę w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Należy zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, że znaczną część z nich E. T. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Należy również wskazać, że część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt
I OSK 858/21).
O ile sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną mężem nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie,
że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA:
z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19,
z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,
w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 9 akt sądowych).[pic]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI