II SA/Gd 3825/01

II SA/Gd 3825/01 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Andrzej Przybielski /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Ziółkowski
Mariola Jaroszewska
Symbol z opisem
634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędzia WSA Mariola Jaroszewska, Protokolant Agnieszka Dobroń, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi U. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 października 2001 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie oddala skargę
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 1 lutego 2001 r. na podstawie art. 22 ust 2, art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił U. B. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
Organ administracji ustalił, że mąż wnioskodawczyni Z. B., w oparciu o zaświadczenie nr [...] dawnego ZBOWiDu z dnia 27 października 1976 r. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tego tytułu, iż w okresie od 13 marca 1945 r. do 15 maja 1947 r. brał udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej.
Podstawą przyznania tych uprawnień było zaświadczenie KW MO w B. z dnia 16 stycznia 1976 r. potwierdzające, że Z. B., jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej w okresie od 13 marca 1945 r. do 15 maja 1947 r. brał udział w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej.
Organ administracji wskazał, że uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień kombatanta. Brak jest zatem podstaw do pozostawienia tych uprawnień w sytuacji, gdy nie przysługiwałyby one zmarłemu mężowi skarżącej.
Stosownie bowiem do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy organ zobowiązany jest do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła, że w oparciu o art. 20 ust 3 ustawy przysługują jej uprawnienia wdowy po kombatancie z tytułu działalności jej męża. Wskazywała, że za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się udział w walkach o zachowanie suwerenności w zmilitaryzowanych służbach państwowych. Ponadto, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 1999 r. OPS 15/99 oraz wyrok NSA w sprawie sygn. akt II SA/Wr 1482/99 wywodziła, że ponieważ jej mąż nie był pozbawiony za życia uprawnień kombatanckich, to po jego śmierci uprawnienia te przysługują jej z mocy samego prawa.
Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w dniu 2 października 2001 r. utrzymał w mocy własną decyzję o pozbawieniu skarżącej uprawnień po zmarłym kombatancie, podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano dodatkowo, że fakt zatrudnienia lub służby w organach MO nie jest działalnością kombatancką w świetle przepisów ustawy. Powołano się też na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996r., sygn. akt II AZP 32/95, w której wskazano, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają charakteru pierwotnego. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienie pochodne byłaby pozbawiona tych uprawnień, to istnieją także przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, która uprawnienia te posiadają jako pochodne.
Organ wskazał także, iż powołany przez skarżącą wyrok NSA OZ we Wrocławiu dotyczy wdowy po uczestniku walk o utrwalanie władzy ludowej w ramach służby wojskowej, tymczasem mąż skarżącej pełnił służbę w organach MO. Ponadto organ administracji wyraził pogląd, że przywołany wyrok NSA we Wrocławiu wiąże organ administracji wyłącznie w sprawie, w której został wydany i nie może być podstawą do identycznych rozstrzygnięć w innych sprawach.
U. B. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego, prowadzonego w sprawie pozbawienia jej uprawnień kombatanckich wywodziła, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 25 ust 1, ust 2 pkt 2 oraz ust 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) oraz przepisów art. 35 § 1-3, art. 106 § 1-3 i 139 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego skarżąca udzieliła organowi obszernych wyjaśnień przedkładając kserokopie pięciu dokumentów. Druga decyzja, zaskarżona do sądu, wydana została po upływie 9 miesięcy od decyzji o pozbawieniu jej uprawnień wdowy po kombatancie. Ponadto skarżąca wywodziła, że zgodnie z art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy za działalność kombatancką uznaje się również uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z UPA i grupami Wehrwolfu. Jej mąż prowadził działalność kombatancką w okresie od marca 1945 r. do maja 1947 i w tym okresie był skoszarowany w plutonie operacyjnym na terenie B. i z narażeniem życia oczyszczał tereny z band rabunkowych, na co przedłożyła odpowiednie oświadczenie z KW MO w B. z dnia 16 stycznia 1976 r. Skarżąca kwestionowała dopuszczalność weryfikacji uprawnień wdowy po kombatancie oraz powoływała się na to, że postępowanie administracyjne było długotrwałe, a organ II instancji naruszył art. 139 k.p.a. przez to, że wydał decyzję na jej niekorzyść.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ administracji wskazał dodatkowo, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika w sposób jednoznaczny, że mąż skarżącej nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tego tytułu, że jako funkcjonariusz MO od marca 1945 r. do lipca 1947 r. brał udział w utrwalaniu władzy ludowej. Ponieważ MO nie była zmilitaryzowaną służbą wojskową zarzuty skargi należało uznać za bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich te osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 tej ustawy, wdowy lub wdowców - emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskałyby uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". (por. uchwała SN z dni 25 stycznia 1996r., sygn. akt III AZP 32/95, OSNP 1996/15/206).
W sprawie niniejszej jest bezsporne, że mąż skarżącej uzyskał takie uprawnienia wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w szeregach MO. Pozbawienie go tych uprawnień ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że organ administracji jest związany przytoczoną wyżej normą prawa w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z jakiegokolwiek innego tytułu przewidzianego w ustawie. Sąd miał tutaj na uwadze przede wszystkim wyjaśnienia i oświadczenia Z. B. oraz jego życiorys, sporządzone w okresie ubiegania się o przyznanie mu pierwotnych uprawnień kombatanckich w 1976 r.
We wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia 29 kwietnia 1976 r. wskazał on, że w latach 1945 - 1947, jako funkcjonariusz MO, brał udział w walkach z bandami zbrojnego podziemia (k. 11). W deklaracji członkowskiej, jako podstawę ubiegania się o przyznanie tych uprawnień wskazał służbę w MO (k. 12). Jedyną i wyłączną podstawę do przyznania mu uprawnień kombatanckich stanowiło zaświadczenie KW MO w B. z 16 stycznia 1976 r., potwierdzające, że jako funkcjonariusz MO, w podanym wyżej okresie, brał udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem (k. 15). W aktach tych brak jest jakichkolwiek informacji o tym, aby Z. B. nabył prawo do uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu określonego w ustawie. Również podniesione dopiero w skardze zarzuty, iż skarżący brał udział w walkach z UPA lub grupami Wehrwolfu, nie zostały nawet uprawdopodobnione żadnym dowodem.
W świetle tych okoliczności, jako prawidłowe należy uznać ustalenia faktyczne, dokonane przez organ administracji, iż mężowi skarżącej nie przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie z jakiegokolwiek innego tytułu określonego w ustawie. Gdyby zatem przyjąć, że jak zarzuca to skarżąca, mąż jej brał udział, jako funkcjonariusz MO, w walkach z UPA i Wehrwolfem, to i tak nie przysługiwałyby mu uprawnienia kombatanckie z tego tytułu, gdyż zgodnie z art. 1 ust 2 pkt 6 ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.
Wyjaśnić należy skarżącej, iż uprawnienia kombatanckie, na mocy dotychczasowych przepisów, nie przysługiwały wyłącznie z tytułu pełnienia służby w MO lub Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 roku, gdyż podstawą ich przyznania było wykazanie udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (por. wyrok SN z dnia 9 lutego 2001r., sygn. akt III RN 59/00- OSNP 2001/19/572 oraz uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. akt OSP 5/00 - ONSA 2001/1/3).
Przede wszystkim wskazać należy, że stosownie do preambuły zawartej w cyt. wyżej ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) za kombatantów uznaje się tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armiach sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej, z narażeniem na represje. Zgodnie z art. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodzących w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość RP. W rozumieniu cyt. wyżej przepisów kombatantem nie jest milicjant, który po zakończeniu działań wojennych na określonym terenie wykonywał zadania należące do organów ochrony porządku publicznego, biorąc przy tym czynny udział w walkach z organizacjami walczącymi o suwerenność i niepodległość RP.
Skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. (Dz.U. Nr 116 poz. 745), umożliwiono jej złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów zapewniając czynny udział w każdej fazie postępowania administracyjnego. Skarżąca w piśmie z 14 lutego 2001 r. złożyła szczegółowe wyjaśnienia dotyczące kombatanckiej działalności jej męża. Zachowano zatem wymagania określone nie tylko w przepisach tego rozporządzenia, ale również w art. 7, 77 § 1 oraz 10 § 1 k.p.a.
Bezzasadny jest zarzut skargi dotyczący tego, iż w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 21 lutego 2000 r., sygn. akt OPS 15/99 wyrażono pogląd, że uprawnienia kombatanckie zachowują funkcjonariusze MO, którzy uzyskali je z tytułu zwalczania organizacji niepodległościowych. Pogląd wyrażony w tej uchwale dotyczy bowiem wyłącznie żołnierzy, którzy pełnili służbę z poboru w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r.
Oczywiście bezzasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 139 k.p.a., gdyż organ administracji, ponownie rozpoznając sprawę, nie pogorszył w żadnym zakresie sytuacji skarżącej poprzez utrzymanie w mocy własnej decyzji o pozbawieniu jej uprawnień kombatanckich.
Uzasadnione są natomiast zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. o terminach załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (por. art. 12 § 1 i 2 oraz art. 35 - 37 k.p.a.), z uwagi na zbyt długie rozpatrywanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Długoterminowe rozpatrywanie odwołania nie miało jednak wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia i było w istocie korzystne dla skarżącej, która przed wydaniem ostatecznej (prawomocnej) decyzji nie mogła zostać skutecznie pozbawiona świadczeń, które uzyskała i pobiera do dnia dzisiejszego, jako wdowa po zmarłym kombatancie.
W świetle przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych oraz przytoczonych przepisów prawa materialnego skargę należało uznać za bezzasadną, co prowadzić musiało do jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).