II SA/Gd 374/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-10-25
NSAochrona środowiskaŚredniawsa
odpady komunalnerecyklingkara pieniężnaustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminachochrona środowiskakontrolasprawozdawczośćstawka opłaty

WSA w Gdańsku uchylił decyzję SKO w Gdańsku nakładającą karę pieniężną za nieosiągnięcie poziomu recyklingu odpadów, uznając błędne zastosowanie stawki opłaty przy jej obliczaniu.

Spółka z o.o. zaskarżyła decyzję SKO w Gdańsku, która utrzymała w mocy karę pieniężną za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych w 2021 roku. Spółka argumentowała, że brak osiągnięcia poziomu wynikał z przyczyn od niej niezależnych i kwestionowała zastosowaną stawkę opłaty. WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, uznając zasadność zarzutu dotyczącego błędnego obliczenia kary z uwagi na zastosowanie niewłaściwej stawki opłaty.

Spółka A. Sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy Pruszcz Gdański nakładającą na spółkę karę pieniężną w wysokości 26.895 zł. Kara została nałożona za nieosiągnięcie w 2021 roku wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (6,87% zamiast wymaganego 20%). Spółka podnosiła, że brak osiągnięcia poziomu wynikał z przyczyn od niej niezależnych, takich jak brak wpływu na sposób selektywnej zbiórki przez mieszkańców czy sposób ustalania ilości odpadów poddanych odzyskowi przez instalacje komunalne. Kwestionowała również zastosowanie art. 189f k.p.a. dotyczącego odstąpienia od wymierzenia kary. Dodatkowo, spółka zarzuciła błędne zastosowanie stawki opłaty przy obliczaniu kary, wskazując na właściwą stawkę dla niesegregowanych odpadów komunalnych. WSA w Gdańsku, rozpoznając skargę, uznał, że obowiązek osiągnięcia poziomów recyklingu obciąża przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne niezależnie od działań gminy czy innych podmiotów. Sąd nie podzielił argumentacji spółki co do przyczyn niezależnych od niej, podkreślając jej obowiązek zorganizowania działalności w sposób zapewniający spełnienie wymagań prawnych. Sąd uznał również, że naruszenie nie było znikome, co wykluczało zastosowanie art. 189f k.p.a. Jednakże, Sąd przyznał rację spółce w kwestii błędnego obliczenia kary. Stwierdził, że organ zastosował niewłaściwą stawkę opłaty (301,84 zł/Mg zamiast 276,21 zł/Mg dla niesegregowanych odpadów komunalnych), co stanowiło naruszenie art. 9x ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Z tego powodu, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, zasądzając jednocześnie od SKO na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, obowiązek osiągnięcia poziomów recyklingu obciąża przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości, niezależnie od takiego samego obowiązku ciążącego na gminie czy innych przedsiębiorcach.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakładają na przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne indywidualny obowiązek osiągnięcia określonych poziomów recyklingu, co jest implementacją dyrektywy ramowej UE.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.c.p.g. art. 9x § ust. 2 pkt 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości, który nie wykonuje obowiązku osiągnięcia wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, podlega karze pieniężnej.

u.c.p.g. art. 9x § ust. 3

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Kara pieniężna obliczana jest jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku i brakującej masy odpadów komunalnych wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.

Pomocnicze

u.c.p.g. art. 9g

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Obowiązek osiągnięcia w danym roku kalendarzowym, w odniesieniu do masy odebranych odpadów komunalnych, poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.

k.p.a. art. 189f § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odstępuje od nałożenia kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

p.o.ś. art. 290 § ust. 2

Ustawa Prawo ochrony środowiska

Podstawa do wydania rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice sądowej kontroli legalności.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie niewłaściwej stawki opłaty przy obliczaniu kary pieniężnej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja o przyczynach niezależnych od spółki jako podstawie do odstąpienia od wymierzenia kary. Argumentacja o znikomej wadze naruszenia prawa. Argumentacja o braku wpływu na dane z instalacji komunalnych.

Godne uwagi sformułowania

Odpowiedzialność spółki zatem za osiągnięcie wynikających z przepisów poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych jest jej indywidualną odpowiedzialnością, niezależną od tego, czy wymagany poziom udało się ostatecznie w gminie osiągnąć. Przedsiębiorca, który dąży do wywiązania się z tych obowiązków, powinien oszacować swoje możliwości techniczne i systematycznie monitorować osiągane poziomy. W sprawie niniejszej nie zostało zatem podważone ustalenie, poczynione na podstawie sprawozdania złożonego przez spółkę, że nie osiągnęła ona wymaganego ustawą poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za rok 2021, stąd nałożenie na nią kary było uzasadnione. Rację ma zatem skarżąca zarzucając, że organ błędnie do wyliczenia kary zastosował górną jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku w kwocie 301,84 zł/Mg, zamiast – jak tego wymaga art. 9x ust. 3 ustawy - jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku wynoszącą 276,21 zł/Mg.

Skład orzekający

Justyna Dudek-Sienkiewicz

sprawozdawca

Katarzyna Krzysztofowicz

przewodniczący

Magdalena Dobek-Rak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności przedsiębiorców za osiąganie poziomów recyklingu odpadów komunalnych oraz prawidłowego obliczania kar pieniężnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego przepisu art. 9x ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i sposobu obliczania kary.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony środowiska – recyklingu odpadów – i pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe stosowanie przepisów prawa, w tym dokładność w obliczeniach kar pieniężnych.

Błąd w kalkulacji kary za odpady: WSA uchyla decyzję SKO

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 374/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Czystość i porządek
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1297
art. 9x ust. 2 pkt 1 , art. 9x ust. 3
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalenda Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 lutego 2023 r., nr SKO Gd/5047/22 w przedmiocie kary pieniężnej za nieosiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. kwotę 807 (osiemset siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
A. Spółka z o.o. z siedzibą w P. (dalej jako "spółka" lub "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., wydaną w sprawie SKO Gd/5047/22 w przedmiocie kary pieniężnej za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami odpadów komunalnych.
Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Pruszcz Gdański (dalej zwany "Wójtem" lub "organem pierwszej instancji") nałożył na A. sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 26.895 zł za nieosiągnięcie w 2021 roku wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowiły m.in. przepisy art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i art. 9zb ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r., poz. 1297 ze zm.), dalej zwanej "ustawą" lub "u.c.p.g." Organ pierwszej instancji stwierdził, że osiągnięty poziom recyklingu wyniósł 6,87% w stosunku do wymaganego 20% poziomu. Brakująca masa odpadów stanowi różnicę pomiędzy masą odpadów odpowiadającą wskazanemu w ustawie poziomowi przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 20 % oraz masą odpadów odpowiadającą osiągniętemu poziomowi. Wyliczona brakująca masa odpadów do osiągnięcia wymaganego w 2021 roku poziomu recyklingu wynosi zatem 13,13%/100% x 678,6200Mg = 89,1028 Mg. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021 jednostkowa stawka opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku wynosi 301,84 zł za Mg. W związku z powyższym kara pieniężna wynosi w zaokrągleniu 26.895 zł jako iloczyn stawki 301,84 zł/Mg i 89,1028Mg.
Organ wskazał też, że możliwość miarkowania kar wynikająca z art. 9zc ustawy nie dotyczy kar wymierzanych na podstawie art. 9x ust. 2 ustawy. Jednocześnie, zdaniem organu, w sprawie nie zaistniały przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej o jakich mowa w art. 189f § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2000), dalej "k.p.a." ponieważ spółka nie zaprzestała naruszenia prawa, rozumianego jako nieosiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użytku i recyklingu.
Od powyższej decyzji spółka wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., art. 189f § 1 pkt 1, a także naruszenie art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.c.p.g.
Spółka podniosła, że niewywiązanie się przez nią z ustawowego obowiązku, o którym mowa w art. 9g ustawy, nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych. Spółka podejmuje działania celem zwiększenia świadomości w zakresie prawidłowej zbiórki odpadów i jej roli w zakresie ochrony środowiska i jego zasobów, nie ma jednak realnych możliwości sankcjonowania wytwórców za niewywiązywanie się z obowiązków właściwej selektywnej zbiórki. Spółka działa w warunkach konkurencyjnego rynku, nie ma również narzędzi i nie jest jej rolą ustalanie, kto i w jakim zakresie odbiera od danego podmiotu frakcje zbierane selektywnie. W przypadku umów obejmujących również odbiór odpadów selektywnie zbieranych spółka nie ma możliwości kwestionowania ilości przekazanych odpadów zebranych selektywnie w stosunku do odpadów zmieszanych. Drugim czynnikiem, na który też spółka nie ma wpływu, jest sposób w jaki instalacje komunalne ustalają ilości odpadów poddane odzyskowi, które to dane stanowią podstawę do wyliczenia poziomów recyklingu. Podane przez instalacje poziomy są uśrednieniem wynikającym z morfologii całego strumienia odpadów jakie na nie trafiają.
Odnośnie art. 189f k.p.a. spółka wskazała, że organ nie ma dowodów, iż przedsiębiorca nie zaprzestał naruszania prawa, tj. nie osiągnie w 2022 roku wymaganego poziomu recyklingu. Oceniając znikomość naruszenia prawa organ powinien wziąć pod uwagę to czy nieosiągnięcie przez spółkę wymaganego poziomu recyklingu spowodowało naruszenie dóbr prawem chronionych czy interesów innych osób oraz przedstawiane przez spółkę okoliczności mające wpływ na zaistniałą sytuację.
W uzupełnieniu odwołania spółka dodatkowo zarzuciła, że do wyliczenia kary zastosowana została błędna stawka, tj. wynikająca z obwieszczenia Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021 górna jednostkowa stawka opłat za korzystanie ze środowiska w kwocie 301,84 zł/Mg, a nie jak tego wymaga art. 9x ust. 3 ustawy, jednostkowa stawka opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku wynosząca 276,21 zł/Mg.
Decyzją z dnia 15 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej zwane "Kolegium" lub "organem odwoławczym"), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 9x ust. 2 pkt 1 ustawy przedsiębiorca odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości, który nie wykonuje obowiązku określonego w art. 9g -podlega karze pieniężnej, obliczonej dla wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Zgodnie z art. 9x ust. 3 karę pieniężną, o której mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, oblicza się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. Osiągnięty przez spółkę poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 6,87 % wynika ze złożonego przez nią sprawozdania. Bez znaczenia pozostaje stopień zawinienia przedsiębiorcy odbierającego odpady komunalne ma podstawie umowy z właścicielami nieruchomości. Kara pieniężna została obliczona prawidłowo, przy zastosowaniu stawki wynikającej z obwieszczenia Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021 (M.P. z 2020r. poz.961) wynoszącej 301,84 zł/Mg.
Kolegium zbadało także wystąpienie przesłanek wskazanych w art. 189f k.p.a. Uznało, że skoro poziom recyklingu nie osiągnął nawet połowy wymaganego minimalnego poziomu to naruszenia prawa nie sposób uznać za znikome.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie obu wydanych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w kierunku ustalenia, czy spółka miała jakikolwiek wpływ na wykonanie obowiązku o którym mowa w art. 9g ustawy i czy uczyniła wszystko czego można od niej rozsądnie wymagać, aby nie doszło do naruszenia art. 9g w zw. z 9x ust. 2 ustawy,
niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, a w szczególności wyjaśnień spółki z dnia 27 czerwca 2022 r. a także dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego przez organ I instancji, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji nieuzasadnionym przyjęciem, iż spółka miała jakikolwiek wpływ na osiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami a jego nieosiągnięcie nastąpiło z przyczyn zależnych od spółki, podczas gdy spółka podjęła wszelkie dostępne jej działania w celu zrealizowania w 2021 r. wymagań wynikających z art. 9g ustawy o utrzymaniu czystości,
niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy udowodniono okoliczność polegającą na tym, że brak osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu wynika wyłącznie z przyczyn zależnych od spółki,
przyjęcie niekorzystnej dla strony interpretacji przepisów co doprowadziło do uznania, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 189f ust. 1 pkt 1 k.p.a.,
nieprzeprowadzenie analizy sprawy w świetle wskazanych w art. 189d pkt 1 k.p.a. przesłanek obligujących organ do odstąpienia od wymierzenia kary w trybie art. 189f ust. 1 pkt 1 k.p.a.
2. art. 189f ust. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie a w konsekwencji nałożenie kary pieniężnej, pomimo ziszczenia wskazanych w tym przepisie przesłanek umożliwiających odstąpienie od wymierzenia kary;
3. art. 8, art. 11, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji i wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję oraz brak odniesienia się przez organ do wszystkich dowodów zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego oraz do twierdzeń spółki zawartych w wyjaśnieniach złożonych w dniu 27 czerwca 2022 r.;
4. art. 8 k.p.a. wyrażającego zasadę pogłębionego zaufania obywateli wobec Państwa poprzez nieodstąpienie od nałożenia w trybie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. administracyjnej kary pieniężnej, pomimo że stwierdzone naruszenie nie stanowiło zagrożenia ani dla środowiska ani dla życia i zdrowia ludzi, jak również nie wywołało negatywnych skutków w zakresie dóbr prawnie chronionych oraz że organ nie miał podstaw do twierdzenia, że spółka nie zaprzestała naruszenia prawa;
5. art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji -pomimo iż ten rozpoznając sprawę rażąco naruszył przepisy prawa procesowego i materialnego, co spowodowało błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego oraz podstaw prawnych rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływa na treść wydanej decyzji, bowiem spowodowało utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, zamiast doprowadzić do uchylenia decyzji oraz umorzenia postępowania w całości;
6. art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy poprzez ich zastosowanie i nałożenie kary pieniężnej na spółkę w sytuacji, gdy brak osiągnięcia przez nią wymaganych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami wynikał z przyczyn niezależnych od spółki a tym samym pominięcie faktu, że odpowiedzialność administracyjna nie może mieć charakteru absolutnego, a podmiot naruszający przepisy prawa może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić;
7. art. 9x ust 3 ustawy poprzez nieprawidłowe obliczenie wysokości kary polegające na przyjęciu niewłaściwej stawki z obwieszczenia Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021 (M.P. z 2020 r, poz. 961).
W uzasadnieniu zarzutów spółka powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2018 r. II SA/Kr 1649/17 wskazała, że organ – w sytuacji gdy osoba zagrożona karą podnosi, że nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu bądź spełnienia pozostałych wymagań określonych w art. 9g ustawy o utrzymaniu czystości z powodów za które nie ponosi odpowiedzialności - nie jest zwolniony od badania tak zgłoszonych okoliczności. W wyniku tego badania może bowiem dojść do odstąpienia od wymierzenia kary. Tymczasem organ II instancji uznał, że "przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie uzależniają nałożenia kary od stopnia zawinienia przedsiębiorcy odbierającego odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielami nieruchomości, a jedynie od poziomu wykonania obowiązku określonego w art. 9g ustawy." Możliwy jednak sposób określenia poziomu wykonania obowiązku nie oddaje rzeczywistego zaangażowania skarżącej w uzyskiwanie odpowiednich poziomów recyklingu, a podawana w sprawozdaniu wartość jest jedynie średnią wartością przypisaną skarżącej, a nie wartością oddającą rzeczywisty poziom uzyskiwany przez skarżącą.
Ponadto, w ocenie spółki organ II instancji w ogóle nie ustosunkował się do jej argumentów odnoszących się do realizacji przez skarżącą działań edukacyjnych, braku możliwości skarżącej wymuszenia zapisami umownymi przekazywania do zagospodarowania tylko odpadów spełniających warunki wymagane do uzyskania następnie odpowiednich poziomów recyklingu, i co najważniejsze, braku wpływu skarżącej na sposób w jaki instalacje komunalne ustalają ilości odpadów poddane odzyskowi, stanowiące podstawę do wyliczenia poziomów recyklingu. Wszystkie te okoliczności wskazują, że pomimo czynienia zadość temu co jest w mocy skarżącej, nie miała ona wpływu na wartość podaną jako osiągnięty samodzielnie poziom recyklingu.
Nadto spółka podkreśliła, że gmina uzyskała ostatecznie poziom odzysku na wymaganym poziomie, co oznacza, że ogólnie spełniane są warunki dotyczące odzysku na terenie całej gminy. Wartość ta jest bowiem wypadkową danych zebranych od wszystkich podmiotów, realizujących usługę odbioru i zagospodarowania z ogółu terenu zamieszkałego i niezamieszkałego na ternie gminy. Instalacja, z którą współpracuje skarżąca przyjmuje różne odpady od dużej ilości dostawców odpadów i jedynie w taki sposób jest w stanie wskazać wymagany wskaźnik, zatem niemożliwe jest otrzymanie od instalacji informacji odnośnie ilości odpadów z podziałem na frakcje, które zostały przyjęte do przetworzenia od konkretnego przedsiębiorcy jak też jaka część tych odpadów została poddana odzyskowi, a w efekcie jaki poziom recyklingu osiągnięto w stosunku do odpadów odebranych przez danego przedsiębiorcę. Nawet przy założeniu, że spółka weryfikuje prawidłowość segregacji odpadów komunalnych odebranych od właścicieli nieruchomości niezamieszkałych na podstawie indywidualnych umów to i tak nie ma wpływu na strumień odpadów odbieranych przez inny podmiot obsługujący pozostałe nieruchomości niezamieszkałe na terenie gminy. Dlatego w przekonaniu skarżącej już sam fakt, że gmina osiągnęła wymagany poziom recyklingu jest wystarczającą przesłanką do uznania, że waga naruszenia jest znikoma i należy odstąpić od wymierzenia kary poprzestając na pouczeniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium wydana w przedmiocie nałożenia na spółkę pieniężnej kary administracyjnej określonej w art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.c.p.g. w związku z nieosiągnięciem w 2021 r. - w odniesieniu do masy odebranych przez nią odpadów komunalnych - poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.
Skarżąca kwestionuje samą zasadę nałożenia kary pieniężnej – i w tej części Sąd zarzutów skargi nie podziela. Skarżąca nadto kwestionuje sposób wyliczenia kary i w tej części skarga okazała się zasadna, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.
W odniesieniu do pierwszej spornej kwestii, jaką jest zaistnienie podstaw do wymierzenia spółce kary, spółka wskazuje na braki w analizie przesłanek odpowiedzialności administracyjnej, w tym w szczególności okoliczności, że brak osiągnięcia wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów wynikał z przyczyn od spółki niezależnych. Zdaniem skarżącej, wobec uznania, że odpowiedzialność administracyjna nie ma charakteru absolutnej, organy winny były dokonać oceny możliwości przypisania jej odpowiedzialności z perspektywy ww. okoliczności. Skarżąca podkreśla przy tym, że podejmowała kroki, mające na celu podniesienie świadomości kontrahentów w zakresie konieczności selektywnego zbierania odpadów, kierując do nich pisma, w tym także oferując im korzystniejsze warunki finansowe za wywóz odpadów zbieranych selektywnie. Tym samym spółka w swoim przekonaniu podjęła wszelkie dostępne jej działania w celu zrealizowania w 2021 r. wymagań wynikających z art. 9g pkt 1 ustawy. Nie ma natomiast wpływu na to, jakie frakcje odpadów są jej przekazywane przez właścicieli nieruchomości, a także jaka część odpadów ma zostać poddana recyklingowi. Zdaniem spółki, w tych okolicznościach zaistniały również podstawy z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. do odstąpienia od nakładania kary. W przekonaniu spółki bowiem, w okolicznościach sprawy waga stwierdzonego naruszenia ma charakter znikomy, zwłaszcza w kontekście osiągnięcia z nadwyżką przez Gminę Pruszcz Gdański wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych. Zarzuciła również, że organy nie przeanalizowały sprawy pod kątem zastosowania art. 189d k.p.a.
Zarysowane powyżej kwestie sporne były już przedmiotem rozstrzygnięć sądów wojewódzkich i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 17 lutego 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 1326/21, wyroku WSA w Bydgoszczy z 12 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Bd 1108/22, wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 957/22, jak również wyrok tutejszego Sądu z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 713/22). W ocenie Sądu argumentacja skargi w jej zasadniczym kształcie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 9g pkt 1 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa lub 3b ust. 1 u.c.p.g. (za rok 2021). Zatem w świetle przytoczonego przepisu, to na skarżącej, jako podmiocie odbierającym odpady komunalne na podstawie umów z właścicielami nieruchomości ciążył m.in. obowiązek osiągnięcia w 2021 r. w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych odpowiednich poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, przy czym poziom ten został określony w art. 3b ust. 1 – w wysokości co najmniej 20% wagowo. Nieosiągnięcie wymaganych poziomów przez przedsiębiorcę jest deliktem administracyjnym zagrożonym karą, o której mowa w art. 9x ust. 2 pkt 1 u.c.p.g., obliczanej zgodnie z art. 9x ust. 3 u.c.p.g., czyli jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania.
W świetle treści tych przepisów nie może ulegać wątpliwości, że obowiązek osiągnięcia wynikających z przepisów poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, obciąża przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości niezależnie od takiego samego obowiązku ciążącego na gminie czy innych przedsiębiorcach również odbierających odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości. Odpowiedzialność spółki zatem za osiągnięcie wynikających z przepisów poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych jest jej indywidualną odpowiedzialnością, niezależną od tego, czy wymagany poziom udało się ostatecznie w gminie osiągnąć.
Warto podkreślić, że wprowadzone ustawą poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych służą realizacji postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz.U.UE.L.2008.312.3), tak zwanej dyrektywy ramowej 2008/98/WE. Celem dyrektywy jest zbliżenie UE do "społeczeństwa recyklingu", dążącego do eliminacji wytwarzania odpadów i do wykorzystywana odpadów jako zasobu (pkt 28 preambuły). Zgodnie z art. 1 dyrektywy, ustanawia ona środki służące ochronie środowiska i zdrowia ludzkiego poprzez zapobieganie powstawaniu i zmniejszenie ilości odpadów oraz negatywnego wpływu ich wytwarzania i gospodarowania nimi oraz przez zmniejszenie całkowitego wpływu użytkowania zasobów i poprawę efektywności takiego użytkowania, co ma zasadnicze znaczenie dla przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz dla zapewnienia konkurencyjności Unii w perspektywie długoterminowej. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi implementację przepisów powyższej dyrektywy.
Adresatem obowiązków wynikających z art. 9g ustawy jest podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości. Przedsiębiorca działający poza gminnym systemem gospodarowania odpadami jest zatem zobowiązany do osiągnięcia tych samych wskaźników jak gmina. Taka regulacja wynika stąd, że na gminie spoczywa obowiązek osiągania określonych poziomów, natomiast w zakresie określonym w art. 9g nie jest ona odbiorcą odpadów i nie ona organizuje ich odbiór. Jednocześnie dzięki tym obowiązkom gminy mogą w sposób kompleksowy monitorować działania podejmowane zarówno przez właścicieli nieruchomości, jak i przez przedsiębiorców odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, co w efekcie ma przyczyniać się do zwiększenia osiąganych poziomów wyznaczonych przepisami Unii Europejskiej. Obowiązki te mają też na celu motywowanie przedsiębiorców i podmioty wytwarzające odpady do podejmowania na szeroką skalę działań służących zmniejszeniu ilości ich wytwarzania w zakresie, w jakim nie jest możliwy ich recykling. W innym wypadku podmiot odbierający odpady nie byłby w ogóle zainteresowany ich segregowaniem i recyklingiem (zob. wyrok WSA w Warszawie z 13 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3015/17). Przedsiębiorca prowadzący tego rodzaju działalność musi się liczyć z ustawowymi wymaganiami. Do niego należy takie zorganizowanie przedsiębiorstwa, które zapewni spełnienie wskazanych wymagań. Powinien dołożyć wszelkiej staranności, żeby osiągnąć wielkości wynikające z ustaw. W szczególności może wpływać na odpowiednie kształtowanie treści postanowień umowy, które zapewnią możliwość osiągnięcia wielkości wskazanych w ustawie i rozporządzeniach. Przedsiębiorca, który dąży do wywiązania się z tych obowiązków, powinien oszacować swoje możliwości techniczne i systematycznie monitorować osiągane poziomy. W razie potrzeby może renegocjować umowy, jeżeli zauważy np. obniżanie się zdolności do uzyskania właściwych poziomów recyklingu.
Skarżąca w tej sprawie nie wykazała takich okoliczności, które zwalniałyby ją od odpowiedzialności za brak osiągnięcia wskazywanego wyżej poziomu recyklingu. W istocie nie wskazuje ona na żadne nadzwyczajne okoliczności, a jej argumentacja sprowadza się do tego, że ustawodawca nakładając na nią jako przedsiębiorcę odbierającego odpady na podstawie umowy z właścicielami nieruchomości nie wyposażył jej jednocześnie w narzędzia pozwalające na realizację tego obowiązku. Sąd argumentacji tej nie podziela. Za nieracjonalne w myśl zasad konstytucyjnych należałoby uznać działanie prawodawcy gdyby przyjąć, jak tego faktycznie domaga się skarżąca, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma ona obiektywnych możliwości wpływania na uzyskanie obowiązujących poziomów recyklingu i odzysku w odniesieniu do masy odbieranych przez nią odpadów komunalnych albo też, że podjęta przez nią kampania informacyjna wyczerpuje limit starań przedsiębiorcy w tej mierze. Takie przekonanie niewątpliwie przekładałoby się na praktykę biznesową przedsiębiorców zajmujących się gospodarowaniem odpadami, bowiem w takiej sytuacji nie byliby oni skłonni podejmować i wykonywać działalności gospodarczej skazanej na brak powodzenia ekonomicznego. Ponadto w konsekwencji takiego rozumowania przepis art. 9x ust. 2 u.c.p.g. mógłby się okazać w praktyce "martwy", ponieważ przedsiębiorca zawsze mógłby się powołać na brak możliwości osiągnięcia wymaganych poziomów recyklingu, uzasadniając to nieskutecznym podejmowaniem różnych dostępnych mu działań, ukierunkowanych na realizację tego celu. Takiej interpretacji tych przepisów Sąd nie podziela.
W ocenie Sądu, skarżąca zawierając umowy w zakresie odbioru odpadów komunalnych zmieszanych miała możliwość oszacowania, w kontekście własnych możliwości technicznych i wymagań prawnych, w tym dotyczących poziomów odzysku, czy osiągnie w danym roku, przy określonej ilości podmiotów, wymagany poziom recyklingu. Spółka podejmując się jako przedsiębiorca konkretnego rodzaju działalności powinna liczyć się z wymaganiami wynikającymi z obowiązujących przepisów, w tym brać m.in. pod uwagę rodzaj odbieranych odpadów. Obowiązek zapewnienia poziomu recyklingu wynika z przepisów rangi ustawowej. Podmiot, który podejmuje się prowadzenia tego rodzaju działalności, chcąc uniknąć kary, musi w taki sposób zorganizować swe przedsiębiorstwo aby uzyskać wymagany poziom recyklingu. Spółka jako profesjonalista w branży, działająca od wielu lat, powinna być świadoma konsekwencji wynikających z ustawy za niedochowanie poziomów recyklingu. W celu zabezpieczenia swoich interesów, a zarazem dochowania ustawowych nakazów, winna w taki sposób konstruować umowy, aby zapewnić sobie możliwość zachowania wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Powinna też mieć świadomość, że powodzenie w osiąganiu wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu możliwe jest w przypadku selektywnego zbierania odpadów. Spółka wskazywała wprawdzie, że podejmowała działania mobilizujące swoich kontrahentów - właścicieli nieruchomości zbierających (oddających) odpady selektywnie do właściwego wywiązywania się z tego obowiązku, kierując do nich pisma informujące i promujące postawy selektywnego zbierania odpadów. Działania te jednak w 2021 roku nie były wystarczające. W ocenie Sądu powyższe nie oznacza, że przyczyny, które spowodowały brak osiągnięcia wymaganego ustawą poziomu przygotowania omawianej kategorii odpadów do ponownego użycia i recyklingu, były niezależne od skarżącej. Spółka, jako przedsiębiorca, winna była bowiem podjąć takie działania, które zapewniłyby właściwy poziom przygotowania omawianej kategorii odpadów do ponownego użycia i recyklingu. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie miała wpływu na nieosiągnięcie zgodnie z treścią art. 9g u.c.p.g. obowiązujących w 2021 r. poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych.
Argumentacja spółki dotycząca braku wpływu na sposób w jaki instalacje komunalne ustalają ilości odpadów poddane odzyskowi, również jest niezasadna. Wypada wszak podkreślić, że przyjęta przez organy wielkość osiągniętego przez spółkę w 2021 r. poziomu recyklingu wynika wprost ze sporządzonego przez spółkę sprawozdania rocznego. Kwestionując tę wielkość, skarżąca w istocie podważa rzetelność sprawozdania złożonego przez siebie, jako przez podmiot odbierający odpady komunalne, za pośrednictwem Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (art. 9n ust. 1 i 7 u.c.p.g.) ‒ w którym to sprawozdaniu, zgodnie z art. 9n ust. 4 u.c.p.g., powinna się m.in. znaleźć informacja o osiągniętym przez podmiot odbierający odpady komunalne poziomie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (a nie o poziomie podanym przez podmiot prowadzący instalację komunalną).
Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 7 czerwca 2023 r. o sygn. akt IV SA/Po 249/23, w myśl którego "do zadań instalacji nie należy ustalanie poziomów recyklingu, jest to obowiązkiem strony z którego musi ona wywiązać się w złożonym sprawozdaniu rocznym. Instalacja komunalna ma obowiązek dostarczenia podmiotom odbierającym odpady informacji o masie odpadów komunalnych poddanych recyklingowi, przygotowanych do ponownego użycia oraz poddanych odzyskowi. Obowiązek sprawozdawczy spółki, o którym mowa w art. 9n u.c.p.g. dotyczy jej danych, które zobligowana była gromadzić. Przyjęcie niczym nie uwiarygodnionych twierdzeń spółki, że opierała się w swoich sprawozdaniach na danych z instalacji nie odpowiada systemowej konstrukcji sprawozdań składanych przez poszczególnych uczestników «obrotu» odpadami komunalnymi zawartej w Rozdziale 4b u.c.p.g.".
Skarżąca kwestionując w istocie dane podane przez siebie w sprawozdaniu, nie wskazuje żadnych dowodów na to, iż powyższe dane nie były prawdziwe, a faktyczny poziom recyklingu przekroczył wymagany próg 20 %.
W sprawie niniejszej nie zostało zatem podważone ustalenie, poczynione na podstawie sprawozdania złożonego przez spółkę, że nie osiągnęła ona wymaganego ustawą poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych za rok 2021, stąd nałożenie na nią kary było uzasadnione. Kara pieniężna za niewykonanie obowiązku określonego w art. 9g ustawy polegającego na osiągnięciu odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu przewidziana w art. 9x ust. 3 tej ustawy należy przy tym do kategorii bezwzględnie określanych, a jej wysokość zależy m.in. od brakującej masy odpadów komunalnych, wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Przesłanką jej wymierzenia jest zatem obiektywnie pojęta bezprawność administracyjna polegająca na braku realizacji obowiązków wynikających z obowiązku wynikającego z art. 9g ustawy. Potwierdza to treść art. 9zc ust. 1 ustawy, który przy nakładaniu kar pieniężnych nakazuje uwzględniać stopień szkodliwości czynu, zakres naruszenia oraz dotychczasową działalność podmiotu – z tym jednak, że nie ma on zastosowania do kar wymierzanych na podstawie art. 9x ust. 3 ustawy. Zakładając racjonalność ustawodawcy pominięcie w tym artykule kary wymierzanej na podstawie art. 9x ust. 3 ustawy uznać należy za celowe działanie, potwierdzające, że nieosiągnięcie przez przedsiębiorcę poziomu recyklingu w danym roku kalendarzowym prowadzi do konsekwencji w postaci nałożenia na ten podmiot kary pieniężnej bez możliwości jej miarkowania ze względu na takie okoliczności, jak stopień szkodliwości czynu, zakres naruszenia oraz dotychczasowa działalność podmiotu.
Podstawy prawnej dla takiego miarkowania nie można poszukiwać też w treści art. 189d k.p.a., jak tego domaga się skarżąca. Zgodnie z tym przepisem, wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia; 2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara; 3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe; 4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa; 5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa; 6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła; 7) w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana. Niemniej jednak zgodnie z art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a., przepisy działu IVa nie mają zastosowania w przypadku uregulowania przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej w przepisach odrębnych. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie. Zasady wymiaru będącej przedmiotem postępowania kary wynikają z ustępu trzeciego art. 9x u.c.p.g., który stanowi, że karę pieniężną oblicza się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. Ustawa jednocześnie wyłącza możliwość uwzględniania przy wymiarze kary nakładanej na podstawie powyższego przepisu innych okoliczności, takich jak stopień szkodliwości czynu, zakres naruszenia oraz dotychczasowa działalność podmiotu. Nie zachodzi zatem sytuacja braku uregulowania w ustawie szczególnej (u.c.p.g.) przesłanek wymiary kary pieniężnej, która uzasadniałaby sięgnięcie do przepisów art. 189d k.p.a. Powyższego poglądu nie zmienia okoliczność, że określone przepisem art. 189d k.p.a. przesłanki wartościowania kary pieniężnej ujęte zostały szerzej, niż to uczynił ustawodawca w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, bowiem niezmieniony pozostaje ustawowy warunek wynikający z art. 189a § 2 k.p.a. stosowania regulacji kodeksowej wyłącznie w warunkach braku regulacji szczególnej w danym zakresie, przy czym brak ten należy pojmować jako brak zupełny.
W ocenie Sądu brak było również podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten, w odróżnieniu do art. 189d k.p.a., ma zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawa ta bowiem nie zawiera regulacji dotyczących możliwości odstąpienia od wymierzenia kary. Stanowisko takie zawarte zostało w uchwale NSA z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III OPS 1/21, w której wyrażono pogląd, że do postępowań administracyjnych w przedmiocie nałożenia administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w przepisach Rozdziału 4d ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, stosuje się art. 189f k.p.a. W myśl przywołanego przepisu organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Analizując ten przepis podnieść należy, że przy ocenie wystąpienia przesłanki znikomej wagi naruszenia (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.) należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danego przypadku, zarówno o charakterze przedmiotowym (np. skala naruszeń, skutki tych naruszeń), jak i podmiotowym (np. czy mamy do czynienia z czynem zawinionym, a jeżeli tak, to z jaką formą winy), przy czym decydujące znaczenie należy przyznać skutkom naruszenia dla dóbr chronionych przez daną dziedzinę prawa administracyjnego. Mając to na uwadze przyjąć należy, że w niniejszym przypadku nie można mówić, aby naruszenie prawa było znikome. Chronionym dobrem jest dobro wspólne, jakim jest środowisko, a celem – ograniczenie negatywnego oddziaływania na jego elementy przyrodnicze, poprzez wprowadzenie obowiązku osiągnięcia określonych limitów recyklingu. Wprowadzone zatem ustawą poziomy recyklingu w ramach gospodarowania odpadami komunalnymi ukierunkowane są na ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko zbędnych wytworów działalności ludzkiej. Kwestia negatywnego wpływu na środowisko odpadów nie budzi większej wątpliwości i jest oczywista. Stąd też, wbrew stanowisku spółki, osiągnięty przez nią poziom recyklingu w relacji do wymaganego, jak słusznie wskazało Kolegium, ma istotne znaczenie w kontekście oceny "znikomości" naruszenia. Otóż poziom recyklingu wymagany od spółki wynosił 20% masy odebranych odpadów komunalnych. Tymczasem, według ustaleń organów, faktycznie wskaźnik ten wyniósł 6,88 %, nawet nie połowę wymaganego poziomu. Powoływana okoliczność, że gmina wymagany poziom osiągnęła, nie może odnieść spodziewanego przez skarżącą skutku co do oceny realizacji obowiązku z art. 9g pkt 1 u.c.p.g. Przychylenie się do stanowiska strony podważałoby cel przyjęcia obowiązujących w tym względzie uregulowań prawnych, związanych z ochroną środowiska, adresowanych – niezależnie – do przedsiębiorców oraz do gmin. Należy przy tym mieć na uwadze, że nieosiągnięcie wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych ma wpływ na osiągnięcie całościowo przez gminę wymaganych dla niej poziomów, przy czym poziom ten ma charakter wymaganego minimum. A zatem, zarówno przedsiębiorcy jak i gminy powinni dążyć do tego, aby te poziomy osiągnąć w jak najwyższym stopniu. Fakt, że wynik osiągnięty przez skarżącą nie przełożył się w sposób negatywny na wynik gminy, która zrealizowała ustawowy cel, nie może świadczyć o znikomej wadze naruszenia, którego dopuściła się skarżąca. W ocenie Sądu sytuacja osiągnięcia określonych poziomów recyklingu przez gminę nie może prowadzić do różnicowania sytuacji przedsiębiorców z perspektywy oceny wagi naruszenia prawa, bowiem byłoby to nieracjonalne i dyskryminacyjne. Ewentualnie nieosiągnięcie przez gminę wymaganych w tym względzie poziomów wiąże się z wymierzeniem jej odpowiednich kar, którymi mogą być w efekcie obciążeni jej mieszkańcy m.in. w następstwie podwyżek stawek za odbiór odpadów. Nie można jednak przyjąć, że w tym zakresie waga naruszenia prawa przez konkretnego przedsiębiorcę jest znikoma, w zależności od tego czy faktycznie dana gmina obowiązujące ją poziomy recyklingu odnośnie do danych frakcji odpadów w danym roku osiągnęła, czy też nie.
Biorąc po uwagę brzmienie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. odstąpienie od wymierzenia kary może mieć miejsce, jeśli obie przesłanki wynikające z tego przepisu zachodzą, a więc zarówno waga naruszenia prawa jest znikoma jak i zachodzi okoliczność, że strona zaprzestała naruszania prawa. Przesądzenie o braku znikomości naruszenia prawa w okolicznościach niniejszej sprawy czyni niecelowym rozważanie w przedmiocie przesłanki zaprzestania naruszenia prawa.
Zasadne natomiast okazały się zarzuty skargi dotyczące zastosowania niewłaściwej stawki opłaty przy wyliczeniu wysokości nałożonej kary. Otóż zgodnie z przywoływanym już art. 9x ust. 3 ustawy, karę pieniężną, o której mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, oblicza się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. Z przepisu tego wynika zatem, że do obliczenia wysokości kary stosuje się "jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska. Na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2017r., poz. 2490), określające m.in. jednostkowe stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku. Natomiast zgodnie z art. 291 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska stawki opłat, ustalone w art. 290 ust. 1 oraz określone na podstawie art. 290 ust. 2, za rok poprzedni, podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem ogłaszanemu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Minister właściwy do spraw klimatu, nie później niż do dnia 31 października każdego roku, ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wysokość stawek opłat na rok następny, uwzględniając dotychczasowe zmiany wysokości stawek oraz zasadę, o której mowa w ust. 1. Wysokość stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021 została ogłoszona w formie obwieszczenia Ministra Klimatu z dnia 9 września 2020 r. (M.P. z 2020r. poz.961). W załączniku nr 1 tego obwieszczenia określono górne jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2021, wynoszące za umieszczenie odpadów na składowisku kwotę 301,84 zł/Mg. Natomiast w załączniku nr 2 pkt II określono jednostkowe stawki opłat za umieszczenie odpadów na składowisku na rok 2021 – stawka opłaty za niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (kod 20 03 01) wynosi 276,21 zł (poz. 1051 Tabeli).
Rację ma zatem skarżąca zarzucając, że organ błędnie do wyliczenia kary zastosował górną jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku w kwocie 301,84 zł/Mg, zamiast – jak tego wymaga art. 9x ust. 3 ustawy - jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku wynoszącą 276,21 zł/Mg.
Naruszenie art. 9x ust. 3 u.c.p.g. przy dokonaniu wymiaru kary miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zaskarżonej decyzji. Uchylenie wyłącznie decyzji organu odwoławczego było wystarczające, jako że w sprawie zgromadzony został już kompletny materiał dowodowy, a Kolegium posiada kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 807 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, stanowiącą uiszczony przez nią wpis od skargi.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI