II SA/Gd 370/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2025-10-22
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościspecustawa drogowaZRIDdrogi publicznegospodarka nieruchomościamidecyzja administracyjnaprawo administracyjne

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, uznając, że objęcie ich postępowaniem ZRID wyklucza możliwość zwrotu.

Skarżący W.B. domagał się zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, argumentując niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Organy administracji odmawiały zwrotu, wskazując na różne podstawy, w tym realizację celu wywłaszczenia lub objęcie nieruchomości postępowaniem ZRID. Wojewoda ostatecznie odmówił zwrotu, powołując się na przepisy specustawy drogowej, zgodnie z którymi objęcie nieruchomości postępowaniem ZRID wyklucza możliwość ich zwrotu. WSA w Gdańsku oddalił skargę, podzielając stanowisko Wojewody.

Sprawa dotyczyła wniosku W.B. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, które miały być przeznaczone pod strefę ochronną ujęcia wody pitnej. Po kilku decyzjach organów administracyjnych, Wojewoda Pomorski ostatecznie odmówił zwrotu nieruchomości, powołując się na art. 11d ust. 9 specustawy drogowej. Przepis ten stanowi, że z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID), nieruchomości objęte wnioskiem nie mogą być przedmiotem obrotu, co wyklucza możliwość ich zwrotu. WSA w Gdańsku uznał, że decyzja Wojewody została wydana prawidłowo, a objęcie nieruchomości postępowaniem ZRID skutecznie uniemożliwia ich zwrot, niezależnie od tego, czy cel pierwotnego wywłaszczenia został zrealizowany. Sąd podkreślił, że przepisy specustawy drogowej mają pierwszeństwo przed przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które stały się częścią drogi publicznej.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, objęcie nieruchomości postępowaniem ZRID wyklucza możliwość jej zwrotu, ponieważ przepisy specustawy drogowej mają pierwszeństwo przed przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyłączają takie nieruchomości z obrotu.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 11d ust. 9 specustawy drogowej, z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania ZRID, nieruchomości objęte wnioskiem nie mogą być przedmiotem obrotu. Zakaz ten obejmuje również zwrot nieruchomości w trybie publicznoprawnym, a przepisy specustawy drogowej mają charakter szczególny wobec ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

specustawa drogowa art. 11d § ust. 9

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania ZRID, nieruchomości objęte wnioskiem nie mogą być przedmiotem obrotu.

u.d.p. art. 2a

Ustawa o drogach publicznych

Określa własność dróg publicznych i zakazuje przenoszenia ich własności na rzecz podmiotów innych niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Pomocnicze

u.g.n. art. 13 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu, przy czym pojęcie obrotu rozumiane jest szeroko i obejmuje także zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Dotyczy przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, jednak w tej sprawie nie miał zastosowania ze względu na przepisy specustawy drogowej.

u.g.n. art. 216 § ust. 2 pkt 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Wskazany przez Starostę jako podstawa odmowy zwrotu, ale ostatecznie nie zastosowany przez Wojewodę i Sąd.

specustawa drogowa art. 11d § ust. 5

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Reguluje sposób wysyłania zawiadomień o wszczęciu postępowania ZRID.

specustawa drogowa art. 11d § ust. 10

Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych

Czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu obrotu jest nieważna.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

PPSA art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Objęcie nieruchomości postępowaniem ZRID wyklucza możliwość ich zwrotu na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z art. 11d ust. 9 specustawy drogowej. Nieruchomości stanowiące część drogi publicznej nie podlegają zwrotowi na rzecz osób fizycznych, zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych. Przepisy specustawy drogowej mają charakter szczególny wobec przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 11d u.z.r.i.d. poprzez uznanie, że niemożliwe jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości, podczas gdy przepis ten dotyczy wyłączenia z obrotu cywilnoprawnego, a nie decyzji administracyjnej. Zarzut pominięcia art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. poprzez wydanie decyzji odmawiającej zwrotu bez ustalenia, czy cel wywłaszczenia został ustalony zasadnie i czy działki stały się zbędne. Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i niewyjaśnienia stanu faktycznego, w tym braku zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania ZRID i braku weryfikacji, czy działki stanowią element pasa drogowego.

Godne uwagi sformułowania

nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami nie należy interpretować wąsko w rozumieniu cywilistycznym [...] ale szeroko, jako każdy obrót nieruchomością, także w znaczeniu publicznoprawnym przepisy specustawy drogowej mają charakter szczególny w stosunku do u.g.n. niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej

Skład orzekający

Diana Trzcińska

sprawozdawca

Krzysztof Kaszubowski

przewodniczący

Wojciech Wycichowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wszelkie sprawy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które zostały objęte postępowaniem ZRID lub stały się częścią drogi publicznej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kolizji przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i specustawy drogowej w kontekście dróg publicznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kolizji przepisów prawa, które ma istotne implikacje praktyczne dla właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza gdy są one przeznaczane pod inwestycje drogowe.

Wyjaśniamy: Kiedy zwrot wywłaszczonej nieruchomości staje się niemożliwy? Kluczowa rola specustawy drogowej.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Gd 370/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi W.B na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 12 marca 2025 r. nr NSP-VIII.7581.1.201.2024.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
W. B., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w następującym stanie sprawy:
Skarżący złożył wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości stanowiących działki nr [...]-[...] położone we wsi B., dla których prowadzona jest KW nr [...], przeznaczonych pod strefę ochronna ujęcia wody pitnej S., wskazując, ze nie został zrealizowany cel, na który nieruchomości te zostały przeznaczone.
Decyzją z 8 lipca 2019 r. Starosta Gdański odmówił zwrotu ww. nieruchomości, wskazując, że działka nr [...] i [...] w częściach znajdujących się w pasie terenu wzdłuż rzeki R. o szerokości 500 m tworzył tzw. "wewnętrzny teren ochrony pośredniej" zaś w pozostałej części "zewnętrzny teren ochrony pośredniej" Natomiast działka nr [...] w całości tworzyła "zewnętrzny teren ochrony pośredniej".
Obszar ustanowionej strefy ochronnej podlegał modyfikacjom i aktualnie przedmiotowe działki znajdują się poza ww. strefą, jednak w ocenie organu cel na przedmiotowych działkach został zrealizowany.
Decyzją z 10 lutego 2022 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując, że w jego ocenie na działkach nr [...] i [...] cel został zrealizowany, jednak na działce nr [...] cel nie został zrealizowany i powinna podlegać zwrotowi. Mając na uwadze powyższe konieczne jest sporządzenie operatu szacunkowego, co jednak nie jest dopuszczalne na etapie postępowania odwoławczego. Powyższe prowadzi do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 25 kwietnia 2022 r. Starosta zezwolił na realizację inwestycji drogowej m.in. na działkach nr: [...] (powstałej z podziału przedmiotowej działki nr [...]), [...] (powstałej z podziału przedmiotowej działki nr [...]). Wśród działek do przejęcia na rzecz Powiatu G. lub jednostki samorządu terytorialnego wskazano przy tym ww. działki nr [...] i [...].
Postanowieniem z 12 maja 2023 r. Starosta rozdzielił prowadzone postępowanie na postępowania: 1 ) dotyczące zwrotu działek ewidencyjnych nr [...]-[...]) postępowanie dotyczące zwrotu działek ewidencyjnych nr [...] i [...].
Przedmiotem niniejszego postępowania jest postępowanie w zakresie zwrotu działek nr [...] i [...].
Jak przy tym wynika z załączonych wypisów z rejestru gruntów obie te działki znajdują się w B. w strefie ochronnej [...].
Decyzją z 2 sierpnia 2024 r. Starosta odmówił skarżącemu zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] położonych w obrębie B. z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku Wydział Ochrony Środowiska z 6 sierpnia 1993 r. ustanowiono na 10 lat strefę ochronną ujęcia wody powierzchniowej "[...]" z rzeki R. Ustanowiona strefa ochronna składała się przy tym z terenów ochrony bezpośredniej a także z terenów ochrony pośredniej obejmujących obszar zlewni rzeki R., w których wydzielono wewnętrzny teren ochrony pośredniej oraz zewnętrzny teren ochrony pośredniej. Gmina Miasta G. została zobowiązana do użytkowania terenów ochrony bezpośredniej oraz części wewnętrznego terenu strefy pośredniej obejmującego m.in. pas terenu o szerokości około 500 m po obu stronach rzeki R. od wlotu do Zbiornika S. do ujścia kanału z elektrowni wodnej B. Treść decyzji była także wiążąca dla samorządów lokalnych, zobowiązanych do wprowadzenia stosownych zakazów i nakazów w planach miejscowych.
Gmina Miasta G. nabyła od skarżącego aktem notarialnym z 11 kwietnia 1996 r. działki przedmiotowe nr [..]-[...]. Na dzień zawarcia aktu notarialnego działka nr [...] obręb S. gm. P. była objęta ustaleniami planu miejscowego ogólnego zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy Pruszcz Gdański z 11 czerwca 1992 r. nr XXX/38/92 – była położona na terenach przeznaczonych na uprawy polowe i wchodziła w obszar strefy ochrony pośredniej A ujęcia wody S. oraz częściowo w obszar ochrony archeologicznej. Miejscowy plan ogólny zakładał przy tym, że w ww. strefie ochronnej A będą obowiązywały zakazy i nakazy decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku z 30 kwietnia 1986 r.
Starosta wskazał dalej, że przeznaczenie i sposób zagospodarowania działek nr [...] i [...] w B. regulował plan ogólny zatwierdzony uchwałą Rady Gminy Kolbudy z 29 września 1992 r. nr XXVII/173/92. Jak wynika z wypisu i wyrysu z tego planu działka nr [...] była położona na terenach rolnych natomiast działka nr [...] na terenach mieszkaniowych o niskiej intensywności zabudowy. Ww. plan ogólny zakładał przy tym bezwzględną konieczność przestrzegania zakazów i nakazów ww. decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Gospodarki Wodnej i Geologii Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku z 30 kwietnia 1986 r. o ustanowieniu strefy ochronnej ujęcia wody powierzchniowej S. z rzeki R., ze zmianami (...).
Starosta wskazał także, że zgodnie z aktualnie obowiązującym planem miejscowym, zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy Pruszcz Gdański nr XXXII/178/2005 z 10 sierpnia 2005 r., działka ewidencyjna nr [...] obr. S. przeznaczona jest pod lasy i zadrzewienia i znajduje się w części wewnętrznej i w całości w zewnętrznej strefie ochrony pośredniej ujęcia wodnego S., działka położona jest częściowo w strefie ochrony archeologicznej, przebiega prze nią także korytarz infrastruktury technicznej. Natomiast zgodnie z wyrysem i wypisem planu miejscowego Rady Gminy Kolbudy nr XXIII/177/2009 z dnia 27 stycznia 2009 r. działka nr [...] oraz część działki nr [...] położona jest w wydzieleniu dla dojazdów na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wolnostojącej, przy czym ww. część działki nr [...] jest położona w wydzieleniu rowu odwodniającego oraz we fragmencie na terenie ulicy klasy Z droga powiatowa nr [...] a pozostała część [...] nie jest objęta planem miejscowym.
Zdaniem Starosty transakcja sprzedaży będących przedmiotem postępowania nieruchomości obecnie działek nr [...] i [...] nastąpiła zgodnie z uchwałą nr 29/159/96 Zarządu Miasta G. z dnia 29 marca 1996 r. w sprawie nabycia na rzecz Gminy Miasta G. gruntu położonego w B. obejmującego działki nr [...]-[...], stanowiącego własność skarżącego. Sprzedaż była poprzedzona rokowaniami a propozycje cenowe były oparte na operatach szacunkowych. Skarżący zaakceptował ustaloną cenę. Mając na uwadze powyższe uzasadnione jest zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.
W ocenie Starosty wbrew twierdzeniom skarżącego został zrealizowany cel wywłaszczenia spornych gruntów, co potwierdza także stanowisko Wojewody w decyzji z 10 lutego 2022 r., gdzie wprost wskazano, że "na działkach nr [...] i [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia, a więc nie powinny one podlegać zwrotowi".
Starosta wskazał także, że zgodnie z decyzją Starosty z 25 kwietnia 2022 r. działki będące przedmiotem niniejszego postępowania znalazły się w liniach rozgraniczających teren pasa drogowego drogi powiatowej, drogi powiatowe stanowią zaś własność właściwego samorządu (zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych).
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 12 marca 2025 r. decyzją z 12 marca 2025 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję a orzekając co do istoty odmówił zwrotu działki nr [...] położonej w obrębie B. o pow. 149 m2 oraz działki nr [...] położonej w obrębie S. o pow. 47 m2, KW nr [...].
Wojewoda podkreślił w uzasadnieniu, że w niniejszej sprawie, niezależnie od ustaleń w zakresie spełniania przesłanki zwrotu z art. 136 ust. 3 u.g.n. dotyczącej zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, zwrot nie jest możliwy z uwagi na przepisy ustawy zrid. Z dniem zawiadomienia, o którym bowiem mowa w art. 11 ust. 5 ustawy zrid, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów u.g.n., zaś czynność prawna (w tym również decyzja o zwrocie nieruchomości) dokonana z naruszeniem zakazu, o którym mowa w ust. 9, jest nieważna.
Wojewoda podkreślił, że w sytuacji zawiadomienia o wszczęciu postępowania a następnie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, byłem właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje roszczenie o zwrot spornej nieruchomości bez względu na to czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wojewoda wskazał na orzecznictwo, zgodnie z którym także sytuacja ustanowienia na nieruchomości objętej żądaniem zwrotu prawa do użytkowania wieczystego także stanowi samodzielną okoliczność wyłączającą możliwość zwrotu.
Mając na uwadze powyższe bezcelowa była dokonana przez organ pierwszej instancji analiza realizacji celu. W rezultacie zdaniem Wojewody zaskarżona decyzja byłaby prawidłowa, gdyby organ nie zawarł w sentencji zwrotu " z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia". Z tego też powodu konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty o odmowie zwrotu działek nr [...] i [...].
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie:
1) Przepisów prawa materialnego:
a) art. 229 oraz art. 13 u.g.n. w zw. z art. 11d ust. 5, 9 i 10 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez uznanie, że z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jest niemożliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy przepis art. 11d u.z.r.i.d. dotyczy wyłączenia nieruchomości z obrotu na podstawie czynności cywilnoprawnych a nie w drodze decyzji administracyjnej;
b) art. 142 ust. 1, art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. poprzez ich pominięcie i wydanie decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w sytuacji gdy organy nie ustaliły czy cel wywłaszczenia został ustalony zasadnie i w konsekwencji, czy działki stały się zbędne na ten cel;
2) przepisów postępowania:
a) art. 7, art. 8§ 1 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, polegającego na braku weryfikacji i wskazania w rozstrzygnięciach organów obu instancji czy cel wywłaszczenia został ustalony zasadnie i w konsekwencji czy sporne działki były zbędne do jego realizacji od samego początku czy stały się zbędne w określonym czasie, a jeżeli tak to kiedy to nastąpiło;
b) art. 6, art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organy obu instancji stanu faktycznego, w szczególności uznaniu,
- że Starosta prawidłowo zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji zrid, podczas gdy skarżący nie został uznany za stronę tego postępowania i nie otrzymał zawiadomienia o jego wszczęciu ani też nie doręczono mu decyzji zrid z 25 kwietnia 2022 r.
- wyłącznie na podstawie decyzji zrid z 25 kwietnia 2022 r., że działki nr [...] i [...] znalazły się w pasie drogowym drogi powiatowej nr [...] bez weryfikacji czy stanowią one element pasa drogowego ww. drogi publicznej.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie organowi I instancji ponowne rozpatrzenie sprawy ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
W niniejszej sprawie Sąd poddał kontroli legalności decyzję Wojewody Pomorskiego z 12 marca 2025 r., którą organ ten uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Gdańskiego a rozstrzygając sprawę co do istoty - odmówił skarżącemu zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położona w obrębie B. gm. K. o pow. 149 m2 oraz jako działka [...], położona w obrębie S., gm. P. o pow. 47 m2.
Zdaniem Sądu, akt ten wydany został po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania administracyjnego, a poczynione w jego toku ustalenia pozwoliły na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego i podjęcie trafnych rozstrzygnięć pod względem procesowym.
Z akt sprawy wynika, że kontrolowane postępowanie dotyczyło zwrotu działek: nr [...], położonej w obrębie B. gm. K. o pow. 149 m oraz działki nr [...], położonej w obrębie S., gm. P. o pow. 47 m, co do których decyzją z 25 kwietnia 2022 r. Starosta zezwolił na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi powiatowej nr [...] (dalej także jako decyzja ZRID), a wcześniej zawiadomił o wszczęciu postępowania w ww. zakresie pismem z 3 marca 2022 r. Oznacza to, że nieruchomość tą objęły skutki prawne wynikające z zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 3 marca 2022 r. oraz wydanej decyzji ZRID.
Skutki te zaś wynikają z przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 311 ze zm.; dalej jako: "specustawa drogowa"), a mianowicie - stosownie do art. 11d ust. 9 specustawy drogowej z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu, o którym mowa w ust. 9, jest nieważna (art. 11d ust. 10). Termin "czynność prawna", o którym mowa w art. 11d ust. 10 specustawy drogowej, nie należy interpretować wąsko w rozumieniu cywilistycznym, jako zdarzenie prawne mające na celu wywołanie skutków w zakresie prawa cywilnego (ustanowienie, zmiana lub zniesienie stosunku prawnego), ale szeroko, jako każdy obrót nieruchomością, także w znaczeniu publicznoprawnym, tj. o którym mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm., dalej jako u.g.n.), a więc i jej zwrot na podstawie art. 136 tejże ustawy (za: wyrok WSA w Krakowie z 23 marca 2023 r., sygn. II SA/Kr 51/23, CBOSA).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.g.n., z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu, przy czym pojęcie obrotu rozumiane jest szeroko. Chodzi bowiem o każdą czynność dotyczącą nieruchomości, w tym przeniesienie prawa własności na inną osobę. Nie ulega wątpliwości, że w pojęciu "obrotu" mieści się również zwrot wywłaszczonej nieruchomości byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Z powyższego wynika, że z chwilą zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego wyjęte zostały nie tylko z obrotu cywilnoprawnego (res extra comercium), jak twierdzi strona skarżąca, ale także z obrotu publicznoprawnego w postaci orzekania o zwrocie. Zakaz obrotu oznacza w istocie niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego tych nieruchomości w stosunku do stanu prawnego z dnia upublicznienia zawiadomienia o wszczęciu postępowania z wniosku inwestora drogi publicznej lub z dniem doręczenia indywidualnego zawiadomienia, jeżeli nastąpiło to przed publicznym zawiadomieniem (zob. M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, Legalis/el. 2021, wyrok NSA z 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1888/14, LEX nr 2108309).
W konsekwencji, wyzbycie się własności nieruchomości lub obciążenie jej innymi prawami nie może być dokonywane po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej do czasu uprawomocnienia się tej decyzji, skoro skutkiem tej decyzji jest przejęcie własności nieruchomości właśnie na rzecz podmiotów publicznoprawnych z jednoczesnym wygaszeniem innych praw rzeczowych oraz wypowiedzeniem praw obligacyjnych, a także wygaśnięciem trwałego zarządu. Zmiana stanu prawnego w czasie rozpatrywania sprawy wydania takiej decyzji mogłaby bowiem spowodować wzrost kosztów koniecznych do poniesienia przez podmioty publicznoprawne w ramach odszkodowania za przejęte i wygaszone prawa. Zwrot takiej nieruchomości czyniłby w istocie niemożliwym zastosowanie przepisów specustawy drogowej, a to pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z normą kolizyjną zawartą w art. 2 pkt 11 u.g.n. Przepis ten stanowi, że u.g.n. nie narusza innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami, w szczególności ww. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Należy zatem przyjąć, że przepisy specustawy drogowej mają charakter szczególny w stosunku do u.g.n.
W konsekwencji powyższego, Wojewoda prawidłowo uznał, że zwrot ww. działek nie jest możliwy z uwagi na ich objęcie postępowaniem o wydanie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, a potem decyzją zezwalającą na tę inwestycję, ostateczną w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji.
Należy także wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że niedopuszczalny jest zwrot wywłaszczonych nieruchomości, stanowiących drogi publiczne. Z treści art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 320 ze zm.) wynika bowiem zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w jego treści (zob. wyrok NSA z 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4444/18, CBOSA). Skoro zatem działka nr [...] i [...] objęta została najpierw postępowaniem w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji z zakresu dróg publicznych, a potem decyzją o zezwoleniu na tą inwestycję, która przymiot ostateczności uzyskała przed wydaniem zaskarżonej decyzji, to brak było podstaw do jej zwrotu w trybie przepisów u.g.n.
Nie jest zatem zasadne dalsze badanie, czy sporne działki stanowią element pasa drogowego, jak tego oczekuje strona skarżąca. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Wojewody, że na gruncie niniejszej sprawy bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje kwestia badania celu wywłaszczenia spornych działek, czego oczekuje skarżący. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. wyrok z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1490/22, CBOSA) wskazać należy, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Wynika to stąd, że zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych, drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Przepis ten określa strukturę własnościową dróg publicznych i zarazem wynika z niego zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż w nim wymienione. Drogi publiczne traktowane są jako rzeczy wyłączone z powszechnego obrotu, gdyż własność tych dróg może być przenoszona tylko pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi (Skarbem Państwa i jednostkami samorządu terytorialnego). A zatem z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Jedyna dopuszczalna forma obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne może polegać na przenoszeniu własności między podmiotami wymienionymi w art. 2a ustawy o drogach publicznych, wyłącznie w razie zmiany przynależności drogi publicznej do określonej kategorii. Powyższe rozwiązanie upoważnia do stwierdzenia, że zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej (na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.), a zajętej obecnie pod drogę publiczną, prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej. Zasadnie tym samym Wojewoda Pomorski skorygował orzeczenie organu I instancji co do istoty, eliminując z sentencji decyzji wskazanie na realizację celu wywłaszczenia, a z podstawy prawnej – art. 136 ust. 3 u.g.n., gdyż w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych – nie mógł on znaleźć zastosowania w sprawie, a tym samym - stanowić podstawy odmowy zwrotu ww. nieruchomości. Odmowa zwrotu nieruchomości nastąpiła bowiem w oparciu o art. 2 pkt 11 u.g.n. i 13 ust. 1 zd. 1 u.g.n. w zw. z art. 11d ust. 9 i 10 specustawy drogowej.
Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w tym wskazanych w skardze. Wbrew zarzutom skargi, zgodnie z art. 11d ust. 5 specustawy drogowej wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych wysyłają zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wnioskodawcy, właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie tej decyzji na adres wskazany w katastrze nieruchomości, a w przypadku, o którym mowa w art. 11a ust. 2 tej ustawy, wojewodom albo starostom, na których obszarze właściwości znajdują się nieruchomości lub ich części objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, oraz zawiadamiają pozostałe strony w drodze obwieszczeń, odpowiednio w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym, a także w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi, w urzędowych publikatorach teleinformatycznych - Biuletynie Informacji Publicznej tych urzędów i w prasie lokalnej. Starosta na gruncie niniejszej sprawy nie był zatem zobligowany do wysłania skarżącemu spornego zawiadomienia, gdyż właścicielem spornych gruntów była Gmina Miasta G., co potwierdza załączony do akt sprawy wypis z rejestru gruntów.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), oddalił skargę jako bezzasadną.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę