II SA/Gd 365/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-06-26
NSAnieruchomościWysokawsa
planowanie przestrzennenieruchomościpodział działekochrona zabytkówład przestrzennyprawo administracyjneuchwała rady gminyinteres prawnywspółwłasność

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę spółki na uchwałę Rady Miasta Sopotu w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając ograniczenia w podziale działek za uzasadnione ochroną historycznego układu urbanistycznego.

Spółka z o.o. zaskarżyła uchwałę Rady Miasta Sopotu dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących podziału i scalania działek. Skarżąca twierdziła, że plan ogranicza możliwość podziału nieruchomości do działań korygujących i porządkujących, co jest sprzeczne z ustawą. Sąd uznał jednak, że ograniczenia te są uzasadnione potrzebą ochrony historycznego układu urbanistycznego i krajobrazu miasta, wpisanego do rejestru zabytków, co stanowi priorytet zgodnie z przepisami.

Spółka "A" Sp. z o.o. wniosła skargę na uchwałę Rady Miasta Sopotu z 2005 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Głównym zarzutem skarżącej było naruszenie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez ograniczenie możliwości podziału i scalania działek do podziałów korygujących i porządkujących. Spółka wywodziła swój interes prawny z prawa współwłasności nieruchomości objętej planem i wskazywała, że takie ograniczenia uniemożliwiają racjonalne zagospodarowanie nieruchomości. Rada Miasta Sopotu wniosła o odrzucenie skargi, kwestionując interes prawny skarżącej oraz podnosząc kwestię zgody drugiego współwłaściciela. Sąd pierwszej instancji pierwotnie odrzucił skargę, uznając brak naruszenia indywidualnego interesu prawnego skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak to postanowienie, wskazując, że ograniczenia w podziale gruntów mogą naruszać interes prawny właściciela. W ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Sąd uznał, że choć plan miejscowy ogranicza podziały nieruchomości, to ograniczenia te są uzasadnione koniecznością ochrony historycznego układu urbanistycznego i krajobrazu miasta, który jest wpisany do rejestru zabytków. Sąd podkreślił, że ochrona dziedzictwa kulturowego i ładu przestrzennego stanowi priorytet i uzasadnia takie ograniczenia, które nie naruszają istoty prawa własności, a jedynie kształtują sposób jego wykonywania w kontekście ochrony wartości wspólnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ograniczenia te są uzasadnione koniecznością ochrony historycznego układu urbanistycznego i krajobrazu miasta, co stanowi priorytet zgodnie z przepisami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że choć plan miejscowy ogranicza podziały nieruchomości, to ograniczenia te są uzasadnione ochroną dziedzictwa kulturowego i ładu przestrzennego, co jest zgodne z przepisami ustawy i Konstytucji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.p.z.p. art. 15 § ust. 2 pkt 8

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planie miejscowym określa się obowiązkowo szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym.

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 1 § ust. 1 i 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa zasady kształtowania polityki przestrzennej, uwzględniając ład przestrzenny, architekturę, krajobraz, ochronę dziedzictwa kulturowego.

u.p.z.p. art. 3 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Gmina ma zadanie własne kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej.

u.p.z.p. art. 15 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określenie zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości dotyczy tylko terenów wymagających przeprowadzenia takich działań.

u.s.g. art. 91 § ust. 1 i 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Uchwała sprzeczna z prawem jest nieważna; nieistotne naruszenie prawa ogranicza się do wskazania naruszenia.

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Każdy, kto posiada interes prawny lub uprawnienie, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie organu gminy naruszające jego interes prawny lub uprawnienie.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na akt prawa miejscowego, stwierdza jego nieważność w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 53 § § 2a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skargę można wnieść w każdym czasie, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia i nie stanowi inaczej.

p.p.s.a. art. 52 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku innych aktów, należy wezwać organ do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi.

p.p.s.a. art. 53 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skargę wnosi się w terminie 30 dni od odpowiedzi organu na wezwanie lub 60 dni od wniesienia wezwania, jeśli brak odpowiedzi.

u.g.n. art. 101 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Gmina może dokonać scalenia i podziału nieruchomości.

u.g.n. art. 93 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego.

u.g.n. art. 95

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Warunki dokonywania podziałów nieruchomości niezależnie od ustaleń planu miejscowego.

Dz.U. 2023 poz 977 art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Zadania własne gminy w zakresie kształtowania polityki przestrzennej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ograniczenia w podziale nieruchomości są uzasadnione ochroną historycznego układu urbanistycznego i krajobrazu. Ochrona dziedzictwa kulturowego i ładu przestrzennego stanowi priorytet w planowaniu przestrzennym. Współwłaściciel ma legitymację procesową do zaskarżenia uchwały naruszającej jego interes prawny.

Odrzucone argumenty

Plan miejscowy narusza przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez nadmierne ograniczenie podziału działek. Uchwała narusza prawo własności poprzez uniemożliwienie racjonalnego zagospodarowania nieruchomości. Brak określenia szczegółowych zasad podziału nieruchomości w planie stanowi istotne naruszenie prawa.

Godne uwagi sformułowania

ograniczenia w zakresie możliwości scalania i podziału gruntów, które przekładają się na sposób korzystania z nieruchomości ochrona historycznego układu urbanistycznego i krajobrazu miasta obowiązek określenia szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości nie ma charakteru bezwzględnego istotne naruszenie prawa ład przestrzenny ochrona dziedzictwa kulturowego

Skład orzekający

Diana Trzcińska

sprawozdawca

Jolanta Górska

członek

Krzysztof Kaszubowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie ograniczeń w podziale nieruchomości w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego ze względu na ochronę wartości historycznych i krajobrazowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ochrony zabytkowych układów urbanistycznych; nie wyklucza możliwości podziałów geodezyjnych w innych celach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a ochroną dziedzictwa kulturowego i ładu przestrzennego, co jest częstym problemem w planowaniu przestrzennym.

Czy ochrona zabytków może zablokować podział Twojej działki? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 365/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Jolanta Górska
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 977
art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r.  o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na uchwałę Rady Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2005 r., nr XXVIII/478/2005 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę.
Uzasadnienie
V. Spółka z o.o. (dalej "Skarżąca", "Spółka") wniosła skargę na uchwałę Rady Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2005 r. nr XXVIII/478/2005
w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru ograniczonego ulicami Armii Krajowej, Krasickiego, Kochanowskiego i Al. Niepodległości w mieście Sopot (dalej "m.p.z.p.").
W skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów art. 15 ust. 2 pkt 8 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6-8, 12 i ust. 3 zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 977 ze zm., dalej u.p.z.p.), polegające na uwzględnieniu w m.p.z.p. ograniczenia realizacji podziału i scalania działek obszaru ograniczonego ulicami Armii Krajowej, Krasickiego, Kochanowskiego i Al. Niepodległości w mieście Sopocie do podziałów korygujących i porządkujących, a więc poza delegacją ustawową organu planistycznego, niezgodnie z wartościami i zasadami planowania
i zagospodarowania przestrzennego, wbrew imperatywowi ustalania przez organ planistyczny zasad podziału i scalania działek oraz naruszenie przepisów art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. w zw. § 4 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1587), poprzez określenie zasad podziału i scalania działek niezgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami wyższego rzędu.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że ww. uchwałę zaskarża w całości wywodząc swój interes prawny z prawa współwłasności w udziale 406/1842 nieruchomości położonej pod adresem A. [...] w S. Nieruchomość znajduje się na obszarze objętym ustaleniami skarżonego planu.
Skarżąca wyjaśniła, że 2 września 2021 r. jej poprzednik prawny
w zakresie części własności nieruchomości opisanej powyżej wystąpił do Prezydenta Miasta Sopotu z wnioskiem o wydanie opinii o możliwości podziału nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]-[...], arkusz mapy [...] o powierzchni 0,1842 ha, położonej w S. przy A. [...]. Wniosek uzasadniony został celowością przypisania poszczególnych części działki do odrębnych części nowoprojektowanej zabudowy podlegającej przebudowie obszaru stanowiącego dwa odrębne budynki mieszkalne. Przebudowa i rozbudowa nastąpić ma w oparciu
o pozwolenie na budowę z 2 kwietnia 2015 r., zmienione decyzją z 29 marca 2021 r. Wstępny projekt podziału w założeniu polegał na przekształceniu trzech działek
o numerach [...]-[...] na dwie działki - A o powierzchni 0,0418 ha oraz B
o powierzchni 0,1424 ha. Prezydent Miasta Sopotu 20 września 2021 r. wydał postanowienie, w którym negatywnie zaopiniował przedłożony wstępny projekt podziału działek pod względem zgodności z obowiązującym planem miejscowym.
W uzasadnieniu orzeczenia organ pierwszej instancji wskazał, że miejscowy plan dla opiniowanego obszaru dopuszcza jedynie podziały działek korygujące
i porządkujące, w związku z czym proponowany podział byłby sprzeczny z jego postanowieniami.
Skarżąca wskazała dalej, że dla nieruchomości należącej do niej właściwa jest karta terenu 02, dla której ustanowiono m.in. szczegółowe zasady i warunki scalania
i podziału nieruchomości określone w pkt 6, zgodnie z którym:
"6. ZASADY I WARUNKI SCALANIA I PODZIAŁU NIERUCHOMOŚCI:
6.1 wielkość działki - jak w stanie istniejącym (podział historyczny),
6.2 szerokość frontu działek - jak w stanie istniejącym (podział historyczny)
6.3 kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego - jak w stanie istniejącym (± 50),
6.4 obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości - nie ustala się."
Z kolei § 3 ust. 1 pkt 5 zaskarżanej uchwały wskazuje jakoby "ustalenie zakazu podziałów działek nie dotyczy możliwości podziałów korygujących
i porządkujących". Zacytowane przepisy Skarżąca odkodowała jako sprzeczne
z zasadą hierarchii aktów prawnych (akt niższego rzędu musi być zgodny z aktem wyższego rzędu, podczas gdy uchwała jednostki samorządu terytorialnego jest sprzeczna z ustawą), a ponadto, zdaniem Skarżącej, rada gminy nie posiada upoważnienia do zamieszczania w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zasad scalania i podziału nieruchomości, które wykraczają poza normę kompetencyjną art. 15 u.p.z.p. Zaskarżana uchwała organu planistycznego formułując zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości
w powyżej przytoczony sposób (jak w stanie istniejącym - podział historyczny) prowadzi do sytuacji, w której podział nieruchomości zarówno de facto jak
i legalnie jawi się jako niemożliwy.
W odpowiedzi na skargę Rada Miasta Sopotu wniosła o jej odrzucenie, kwestionując interes prawny skarżącej. W sytuacji braku podstaw do odrzucenia skargi - organ wniósł o jej oddalenie.
W ocenie Rady wystąpienie ze skargą do Sądu przez jednego ze współwłaściciel stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, stąd mając na uwadze przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 199, do złożenia skargi konieczna jest zgoda drugiego ze współwłaścicieli nieruchomości. Zgoda taka jednak nie została załączona, tym samym skarga winna podlegać odrzuceniu.
Zdaniem organu, ocena legalności podjętej uchwały winna być dokonywana pod kątem naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia podmiotu, który wniósł skargę. Zakres sprawy sądowo-administracyjnej zainicjonowanej skargą wniesioną na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym wyznacza obszar naruszenia interesu prawnego skarżącego. Stąd w sytuacji, gdy Skarżąca wywodzi swój interes prawny ze współwłasności w nieruchomości stanowiących działki nr [...]-[...], ark. mapy 30, to tym samym kontrola zaskarżonej uchwały powinna nastąpić tylko
w odniesieniu do tej części, która tego interesu dotyczy.
Odnosząc się do podniesionych zarzutów Rada wskazała też, że ustalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego zobowiązywały do zachowania historycznych podziałów oraz stanu faktycznego obszaru objętego opracowaniem, w karcie terenu 02.MU, (która obejmuje swoim zasięgiem także nieruchomość Skarżącej). W związku z tekstem studium
w planie w zakresie możliwości scalania i podziału działek, wprowadzono m.in. ustalenia określające wielkość działki, szerokość frontu działek oraz kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego nie w formie metrycznej lecz opisowej, przy użyciu wyrażenia "jak w stanie istniejącym (podział historyczny)". Istniejące podziały działek są podziałami historycznymi i podlegają ochronie. Na podział historyczny wpływa zarówno wielkość działki, jak i szerokość frontu działki, a także kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego. Intencją sporządzającego plan było zachowanie historycznych podziałów działek, do czego zobowiązują ustalenia Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Jednocześnie dopuszczono możliwości podziałów korygujących
i porządkujących oraz wprowadzono ustalenie dopuszczające wydzielenia geodezyjne dla sieci i urządzeń sieciowych infrastruktury technicznej.
Postanowieniem z 26 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 682/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę. W ocenie Sądu Spółka nie wykazała naruszenia jej indywidualnego interesu prawnego zaskarżoną uchwałą. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uznania, aby przewidziany
w zaskarżonym planie sposób możliwości scalania i podziału działek będących we współwłasności Skarżącej mógł w bezpośredni sposób oddziaływać na prawo współwłasności przysługujące Stronie co do trzech działek. Wręcz przeciwnie, Sąd nie dostrzegł możliwości jakiegokolwiek ograniczenia w realizacji jakichkolwiek zamierzeń współwłaściciela w odniesieniu do działek o nr [...]-[...], arkusz mapy [...] o powierzchni 0,1842 ha, położonych w S. przy A. [...]. Aktualny podział nie blokuje także w żaden sposób inwestycji, do której realizacji uprawniona jest Skarżąca na ww. działkach.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Spółki, postanowieniem z 22 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 107/24 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że naruszenie interesu prawnego właściciela (jak również współwłaściciela) nieruchomości objętej planem miejscowym odnosi się nie tylko do tych ustaleń, które określają możliwość bądź zakaz jej zabudowy oraz inne sposoby zagospodarowania, ale również wiąże się z wprowadzanymi przez plan ograniczeniami w zakresie możliwości scalania i podziału gruntów, które przekładają się na sposób korzystania z nieruchomości.
Wobec powyższego orzeczenia NSA sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Gd 365/24 i skierowana do rozpoznania na rozprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, na mocy art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poddane zostały także akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Aktem prawa miejscowego organu jednostki samorządu terytorialnego jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, na co wskazuje wprost art. 14 ust. 8 u.p.z.p.
Działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt prawa miejscowego, stwierdza jego nieważność w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepisy te korespondują z art. 91 ustawy
z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.) dalej "u.s.g.", który przewiduje, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.
Przedmiotem, tak rozumianej kontroli Sądu jest uchwała Rady Miasta Sopotu z dnia 20 maja 2005 r. nr XXVIII/478/2005 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru ograniczonego ulicami Armii Krajowej, Krasickiego, Kochanowskiego i Al. Niepodległości w mieście Sopot (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2002 nr 70, poz. 1565). Kontrolą objęto kwestie dopuszczalności skargi oraz zasadności jej zarzutów, mając przy tym na uwadze zapadłe w sprawie ww. orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 107/24 i jego wiążący charakter.
Nie ulega wątpliwości, że zaskarżona uchwała, jako podjęta w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jest aktem prawa miejscowego, co wynika wyraźnie w treści przepisu art. 14 ust. 8 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 ze zm., w brzmieniu obowiązującym na dzień podjęcia zaskarżonej uchwały, dalej "u.p.z.p."). Tym samym bez wątpienia należy ona do kategorii aktów zaskarżalnych do sądu administracyjnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
W świetle art. 101 ust. 1 u.s.g. legitymacja do wniesienia skargi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego do sądu administracyjnego przysługuje nie temu, kto ma w tym interes prawny, ale temu, czyj interes prawny został naruszony skarżonym rozstrzygnięciem (por. wyrok NSA z 03.09.2004 r., OSK 476/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 2). Naruszenie interesu prawnego wnoszącego skargę musi mieć przy tym charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny
i realny. Uchwała, czy też konkretne jej postanowienia, muszą więc naruszać rzeczywiście istniejący w dacie podejmowania uchwały interes prawny skarżącego. Co do zasady interesem prawnym do zaskarżenia uchwały w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego legitymują się właściciele (współwłaściciele) działek położnych na terenie objętym danym planem miejscowym, skoro jego ustalenia bezpośrednio oddziałują na prawa i obowiązki właścicieli tych działek, zwłaszcza w zakresie wynikającej z planu miejscowego zmiany przeznaczenia terenów, czy możliwości ich zagospodarowania. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Spółka wykazała prawo współwłasności w udziale 406/1842 nieruchomości położonej pod adresem A. [...] [...] w S., objętej miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przyjętym zaskarżoną uchwałą. Wobec związania Sądu oceną prawną wyrażoną w postanowieniu NSA z 22 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 107/24, Spółka dysponowała legitymacją procesową do wniesienia skargi na ww. uchwałę. W niniejszej sprawie doszło bowiem do naruszenia interesu prawnego Spółki jako współwłaściciela nieruchomości objętej planem miejscowym, wprowadzającym ograniczenia w zakresie możliwości scalania i podziału gruntów, które przekładają się obiektywnie na sposób korzystania z nieruchomości, stanowiącej ww. działki objęte prawem współwłasności skarżącej.
Uznając natomiast materialnoprawną legitymację Skarżącej do skutecznego kwestionowania postanowień przedmiotowej uchwały wskazać należy, że w przypadku rozpatrywania skargi złożonej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. wojewódzki sąd administracyjny, kontrolując zaskarżony akt w zakresie zasad i trybu jego sporządzenia, czyni to więc zasadniczo w granicach wyznaczonych naruszeniem indywidualnego interesu prawnego Strony.
Przed przystąpieniem do merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu niezbędne jest zbadanie formalnej dopuszczalności wniesionej skargi. Zgodnie z art. 53 § 2a p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. Oznacza to, że m. in. w odniesieniu do aktów prawa miejscowego, po zmianie p.p.s.a. i ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 2022 r., poz. 559 ze zm.) dalej jako "u.s.g.", dokonanej z dniem 1 czerwca 2017 r., zniesiono obowiązek uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi (art. 52 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 1 u.s.g.) oraz usunięto ograniczenie czasowe do wniesienia skargi (art. 53 § 2a p.p.s.a.). Jednakże
w niniejszej sprawie zaskarżona uchwała została podjęta 20 maja 2005 r., a zatem przed 1 czerwca 2017 r. W konsekwencji, na mocy art. 17 ust. 2 ustawy z dnia
7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9 (tj. p.p.s.a. – przyp. sądu), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych m.in. w art. 2 (ustawa z dnia 8 marca 1990 r.
o samorządzie gminnym), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia
w życie niniejszej ustawy (tj. zgodnie z art. 18 ustawy nowelizującej – po dniu
1 czerwca 2017 r.). Zatem, biorąc pod uwagę brzmienie p.p.s.a. sprzed 1 czerwca 2017 r., w myśl ówcześnie obowiązującego art. 52 § 4 zdanie pierwsze, w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa.
W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4 p.p.s.a., skargę wnosi się
w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie,
w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa (art. 53 § 2). Jak wynika z akt sprawy Skarżąca w piśmie z 14 kwietnia 2022 r. wezwała Radę Miasta Sopotu do usunięcia naruszenia prawa w zakresie objętym skargą, a następnie, wobec braku uzyskania merytorycznej odpowiedzi na wezwanie - skierowała skargę do sądu administracyjnego (data stempla na kopercie –
7 sierpnia 2023 r.). Mając powyższe na względzie, Sąd uznał skargę za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania, w granicach interesu prawnego skarżącej.
Przechodząc zatem dalej wskazać należy, że oceny, czy uchwalony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest obarczony wadą skutkującą stwierdzeniem jego nieważności chociażby w części na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. dokonuje się na gruncie art. 28 ust. 1 u.p.z.p., w myśl którego - w dacie uchwalania planu, naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Przesłanki nieważności uchwały określa wyjściowo art. 91 u.s.g. Zgodnie z art. 91 ust. 1 i ust. 4 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne, a w przypadku nieistotnego naruszenia prawa nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa. Ustawodawca wskazał w ten sposób, że podstawą stwierdzenia nieważności uchwały są istotne naruszenia prawa, przy czym powołana regulacja nie typizuje takich istotnych naruszeń prawa, podobnie jak nie charakteryzuje nieistotnych naruszeń prawa, które ustawodawca uwzględnił w art. 91 ust. 4 u.s.g., sankcjonując w odmienny niż stwierdzenie nieważności sposób tę kategorię wadliwości wymienionych aktów organu gminy. Pomimo, że przepisy prawa nie zawierają taksatywnego wyliczenia wadliwości aktu prawa miejscowego, to wypracowane w omawianym zakresie poglądy nauki i judykatury pozwoliły ustalić pewien katalog istotnych naruszeń prawa, skutkujących stwierdzeniem nieważności uchwały organu gminy. Do tych "kwalifikowanych" naruszeń zalicza się, uwzględniając brzmienie powołanego wyżej art. 28 u.p.z.p.: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy prawnej do podjęcia określonego rodzaju uchwały, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego, będącego podstawą jej podjęcia, naruszenie procedury podjęcia uchwały, naruszenie zasad jej sporządzenia. Akceptując prezentowane dotychczas w tym przedmiocie poglądy (np. wyrok NSA z 24 marca 1992 r. sygn. akt II SA/Wr 96/92, publ. OSP z. 7-8 z 1993 r. poz. 148), Sąd rozpoznając niniejszą sprawę przeprowadził ocenę w ramach powyżej określonych przesłanek istotnego naruszenia prawa w ramach oceny naruszenia zasad sporządzenia planu oraz istotnego naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenia właściwości organów w tym zakresie.
Przenosząc dotychczasowe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że we wniesionej skardze zostały podniesione wyłącznie zarzuty dotyczące naruszenia zasad sporządzania planu miejscowego, natomiast nie podniesiono żadnego zarzutu, który dotyczyłby naruszenia trybu sporządzania planu czy właściwości organów. Tych ostatnich Sąd nie dostrzegł, badając uchwałę z urzędu w ramach objętych interesem prawnym Skarżącej.
Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie naruszenia zasad i wartości w zakresie sporządzenia zaskarżonego planu należy podkreślić, że w świetle art. 3 ust. 1 u.p.z.p. do zadań własnych gminy należy kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. w planie miejscowym następuje ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu. Ustalenia miejscowego planu kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości (art. 6 ust. 1 u.p.z.p.). Przywołane przepisy tworzą normatywne zręby doktrynalnej koncepcji tzw. władztwa planistycznego gminy, przez które rozumie się przyznaną organom gminy przez ustawodawcę kompetencję do określania w sposób władczy (jednostronny i wiążący) przeznaczenia terenów położonych na obszarze gminy oraz zasad (sposobów) ich zagospodarowania. W ramach tego władztwa organy gminy mogą samodzielnie kształtować przeznaczenie oraz sposób zagospodarowania terenu znajdującego się na obszarze ich działania, pod warunkiem, że czynią to w granicach obowiązującego prawa i nie nadużywają swych uprawnień. Kwestie treści miejscowego planu uszczegóławiają przepisy art. 15 ust. 2 i 3 u.p.z.p., w których ustawodawca zawarł zestawienie, odpowiednio - obligatoryjnych i fakultatywnych elementów planu miejscowego.
Przechodząc dalej wskazać należy, że prawo własności, którego ochronę zapewniają przepisy art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji, przepisy art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie jest prawem bezwzględnym i doznaje określonych ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc w art. 64 ust. 3, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności. Z kolei stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności pozostawać musi w racjonalnej
i odpowiedniej proporcji do wskazanych wyżej celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Władztwo planistyczne może być więc realizowane przez organ gminny tylko w zakresie wyznaczonym przez obowiązujące prawo, a więc nie w sposób dowolny. Jeżeli gmina decyduje się na ingerencję
w prawo własności, to tego rodzaju działanie wymaga zastosowania zasady proporcjonalności.
Określenie w planie statusu planistycznego nieruchomości musi być więc dokonane przede wszystkim zgodnie z wymogami art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Status ten nie może prowadzić do naruszenia istoty prawa własności, z czym mamy do czynienia "gdy regulacje prawne, mimo że nie znoszą samego prawa własności, to jednak w praktyce uniemożliwiają korzystanie z niego i realizację jego funkcji" (wyrok TK z 9 lipca 2007 r. sygn. P 30/06, OTK-A 2007, Nr 7, poz. 74). Rolą organu planistycznego jest zatem wyważenie interesu publicznego i interesów prywatnych tak, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, jednak w jak najmniejszym naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem. Wartości uwzględniane w planowaniu przestrzennym, podlegające uwzględnieniu, a w konsekwencji – będące przedmiotem "ważenia" zakodowane zostały w treści art. 1 ust. 1 i ust. 2, o czym wprost stanowi art. 1 ust. 3 u.p.z.p.
Skarżąca kwestionuje ustalone w zaskarżonym planie zasady i warunki scalania i podziałów nieruchomości, określone w karcie terenu nr M-5/02 w punkcie 6, z których wynika, że: "6.1 wielkość działki - jak w stanie istniejącym (podział historyczny), 6.2 szerokość frontu działek - jak w stanie istniejącym (podział historyczny), 6.3 kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego - jak w stanie istniejącym (± 5o), 6.4 obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości - nie ustala się." Wskazuje także na § 3 ust. 1 pkt 5 zaskarżanej uchwały, z którego wynika, że "ustalenie zakazu podziałów działek nie dotyczy możliwości podziałów korygujących i porządkujących". Spółka wywodzi, że wprowadzenie zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości poprzez ograniczenie realizacji podziału i scalania działek wyłącznie do podziałów korygujących i porządkujących jest niezgodne z art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. ("w planie miejscowym określa się obowiązkowo szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym"), gdyż uchwałodawca wykroczył poza upoważnienie ustawowe określone we ww. przepisie u.p.z.p. Wskazuje, że w istocie kwestionowane przepisy planu miejscowego wykluczają możliwość podziału nieruchomości, co jest sprzeczne z ustawą o gospodarce nieruchomościami, tj. aktem wyższego rzędu nad aktem prawa miejscowego. Podnosi również wewnętrzną sprzeczność ustaleń planu i brak precyzji językowej sformułowań znajdujących się w skarżonym akcie, z którego nie wynika, co uchwałodawca miejscowy rozumie pod pojęciem stanu istniejącego i stanu historycznego.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. w planie miejscowym określa się obowiązkowo szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia
w ich użytkowaniu, w tym szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym. Owa "obligatoryjność" elementów wymienionych w art. 15 ust. 2 u.p.z.p. nie może być rozumiana zbyt dosłownie, gdyż – jak trafnie przyjmuje się w dominującym obecnie nurcie orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1993/14) – plan miejscowy musi zawierać poszczególne ustalenia, o których mowa
w art. 15 ust. 2 u.p.z.p., tylko wówczas, gdy okoliczności faktyczne dotyczące obszaru objętego planem, wynikające zwłaszcza z istniejącego lub planowanego przeznaczenia i sposobu zagospodarowania terenu, uzasadniają dokonanie takich ustaleń.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia zasad sporządzenia planu, określonych w treści art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p., wskazać należy, że Sąd go nie podziela. Wskazać należy, że obowiązek określenia szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym pozostaje w ścisłym związku z art. 15 ust. 3 pkt 1 u.p.z.p. Z treści art. 15 ust. 3 pkt 1 u.p.z.p. wynika zaś, że określenie szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości objętych planem miejscowym dotyczy tylko terenów wymagających przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości. Dlatego też, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 814/12; wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2529/14) i doktryna (por. Z. Niewiadomski CH Beck, Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, Warszawa 2013, s. 161) obowiązek określony w art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż musi być dostosowany do warunków faktycznych panujących na obszarze objętym planem. Zatem, nawet brak zamieszczenia w treści zaskarżonego planu zagospodarowania przestrzennego przepisów dotyczących zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości nie może sam w sobie prowadzić do stwierdzenia nieważności całego planu. Rada gminy może więc odstąpić od obowiązku określenia szczegółowych warunków i zasad scalenia i podziałów, gdy uzasadniają to okoliczności faktyczne i prawne. Jeśli stan faktyczny danego terenu objętego planem nie daje podstaw do zamieszczania w planie ustaleń wymienionych w art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p., to ich brak nie może stanowić o niezgodności planu z prawem (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1558/15).
Jako szczegółowe zasady i warunki scalania i podziału nieruchomości,
o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. należy rozumieć instytucję scalania
i podziału nieruchomości przez gminy uregulowaną w Rozdziale 2 Scalanie i podział nieruchomości Dziale III Wykonywanie, ograniczanie lub pozbawianie praw do nieruchomości w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarowaniu nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Istota scalania
i podziału nieruchomości polega na funkcjonalnym współwystępowaniu obu tych procesów – scalania nieruchomości i ich ponownego podziału na działki gruntu. Zgodnie z art. 102 ust. 1 u.g.n. gmina może dokonać scalenia i podziału nieruchomości, o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.g.n. Szczegółowe warunki scalenia
i podziału nieruchomości określa plan miejscowy. To właśnie do tego zakresu ustawy o gospodarce nieruchomościami odwołuje się przepis art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. W ocenie Sądu organy stanowiące gminy mają kompetencje do określania w planach miejscowych warunków scalania i podziałów nieruchomości w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.g.n., nie zaś do regulowania zasad podziału nieruchomości w ogólności. W tym więc zakresie argumentacja skargi nie zasługiwała na uwzględnienie.
Natomiast, odnośnie do kwestionowanych postanowień planu, w zakresie, w jakim – w ocenie Skarżącej – wykluczają one w zasadzie możliwość dokonywania podziałów nieruchomości, stanowiących przedmiot jest współwłasności, wskazać należy, że niewątpliwie rację ma strona, upatrując w nich naruszenia jej interesu prawnego. W ocenie Sądu jednak, wprowadzone ograniczenie sposobu wykonywania prawa własności nastąpiło w sposób zgodny z przepisami prawa, w tym zasadami równości, proporcjonalności i ważenia interesów oraz wartości, wynikających z art. 1 ust. 1 i 2 u.p.z.p.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że ustawodawca dopuszcza określenie w planie miejscowym pewnych zasad ogólnych odnoszących się do podziałów nieruchomości. Jedynym z elementów miejscowego planu odnoszącym się do podziałów nieruchomości w ogóle, który organ stanowiący może fakultatywnie umieścić w planie jest minimalna powierzchnia nowo wydzielonych działek budowlanych (art. 15 ust. 3 pkt 10 u.p.z.p.). Ponadto, zgodnie z art. 93 ust. 1 u.g.n., podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami planu miejscowego. W razie braku tego planu stosuje się przepisy art. 94 u.g.n. W kolejnej jednostce redakcyjnej cytowanego przepisu ustawodawca wskazuje, że zgodność z ustaleniami planu w myśl ust. 1 dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek gruntu (ust. 2). Z powyższego wynika jednoznacznie, że ustalenia miejscowego planu odnośnie do podziału nieruchomości odnosić się mogą zasadniczo do przeznaczenia terenu i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek. Zasadniczo też w orzecznictwie ugruntował się pogląd, że żaden przepis ustawowy, zarówno ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak i ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wyposaża organu stanowiącego gminy w kompetencję do określania w miejscowym planie przesłanek dopuszczalności podziału geodezyjnego, ustalania zakazów czy nakazów przeprowadzania podziału na pewnych terenach. Nie jest to jednak stanowisko, od którego nie przewiduje się wyjątków. Uchwalając plan miejscowy bowiem organ uwzględnia szereg wartości, takich jak: wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walory architektoniczne i krajobrazowe, czy wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, które w sposób zasadniczy mogą determinować określone postanowienia planu. Rzecz w tym, by – w szczególności w sytuacji, gdy z określonych przepisów planu wynikają ograniczenia prawa własności - przyjęte przepisy były czytelne pod względem uzasadnienia dla ich przyjęcia i realizowały podstawową zasadę w planowaniu przestrzennym, tj. gwarantowały ład przestrzenny. Zauważyć w tym miejscu bowiem należy, że przepisy prawa dopuszczają możliwość podziałów geodezyjnych, niezależnie od ustaleń planu. Potwierdza to treść art. 95 u.g.n., w którym ustanowiono warunki dokonywania podziałów nieruchomości niezależnie od ustaleń planu miejscowego, a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
Na gruncie kwestionowanego planu należy wziąć pod uwagę, że karta terenu M-5/02 odnosi się do szczególnego rodzaju terenu z uwagi na walory zabytkowe
i historyczne. Obszar objęty tą kartą położony jest w zasięgu strefy restauracji zespołu urbanistyczno - krajobrazowego Sopotu wpisanego do rejestru zabytków województwa decyzją nr [...] z dnia 12 lutego 1979 r. (pkt 8.1). Zgodnie z punktem 8.2. planu teren 02 położony jest w zasięgu, wyznaczonej w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Sopotu, strefy "A" pełnej ochrony historycznej struktury przestrzennej - przedmiot ochrony stanowią: historyczny układ przestrzenny miasta, czyli w sytuacji terenu 02 historyczne rozplanowanie zabudowy, jej zasadnicze proporcje i charakter architektury, podziały działek, rozplanowanie wnętrz ulicznych, linie zabudowy.
W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że w Studium w rozdziale III Kierunki zagospodarowania przestrzennego, pkt 4 ppkt 4.1, określono, że obiekty
i obszary dziedzictwa kulturowego, a także krajobraz miejski stanowią obok środowiska przyrodniczego o tożsamości Sopotu. W związku z tym w procesie zagospodarowania przestrzennego obowiązywać powinny jako generalna idea kształtowania krajobrazu miasta: zachowanie charakteru architektury i skali zabudowy z przełomu XIX i XX wieku oraz zasady historycznej kompozycji urbanistycznej, w tym rozplanowania ulic i placów. Wyznaczono 5 stref ochrony konserwatorskiej, w tym strefę "A" pełnej ochrony historycznej struktury przestrzennej, na terenie której znajduje się zaskarżony plan i nieruchomości skarżącej. Strefa ta obejmuje obszar szczególnie wartościowy, o bardzo dobrze zachowanej historycznej strukturze przestrzennej. Znajdujący się w niej zespół wyróżnia się w całości układu przestrzennego miasta. Dominują w nim elementy historycznego układu przestrzennego, obrazujące czytelnie historyczne pochodzenie zespołu. W strefie "A" działalność konserwatorska powinna zmierzać do pełnej rewaloryzacji historycznego układu przestrzennego. Obowiązujące w strefie "A" ustalenia to m.in.:
- zachowanie historycznych podziałów własnościowych działek lub ewentualne nawiązanie do dawnych podziałów przez odpowiednie kształtowanie brył lub elewacji budynków lub przez zaznaczenie ich śladów z pomocą małej architektury lub zieleni
- obowiązuje bezwzględny priorytet wymagań konserwatorskich, konieczność sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obejmujących obszar strefy "A" oraz zachowanie zabytkowej struktury przestrzennej zespołu,
a także zasadę dobrej kontynuacji miejscowej tradycji architektonicznej.
Organ wyjaśnił też, że ustalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego zobowiązujące do zachowania historycznych podziałów, w karcie terenu 02.MU (która obejmuje swoim zasięgiem także nieruchomość Skarżącej), mając na względzie odniesienie się do możliwości scalania i podziału działek, dotyczą m.in. ustalenia określające wielkość działki, szerokość frontu działek oraz kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego nie w formie metrycznej lecz opisowej, przy użyciu wyrażenia "jak
w stanie istniejącym (podział historyczny)". Istniejące podziały działek są podziałami historycznymi i podlegają ochronie. Jednocześnie w § 3 ust. 1 pkt 8 planu wyjaśnia się, że stan istniejący, w rozumieniu pkt 6 karty terenu m-5/02, to stan na 2003 r. Na podział historyczny wpływa zarówno wielkość działki, jak i szerokość frontu działki, a także kąt położenia granic działek w stosunku do pasa drogowego. Intencją sporządzającego plan było zachowanie historycznych podziałów działek, do czego zobowiązują ustalenia Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, recypowane do postanowień planu (punkt 8 karty terenu). Jednocześnie, w kwestionowanym przez skarżącą § 3 ust. 1 pkt 5 planu dopuszczono możliwości podziałów korygujących i porządkujących oraz wprowadzono ustalenie dopuszczające wydzielenia geodezyjnych dla sieci i urządzeń sieciowych infrastruktury technicznej. Prawidłowość przyjętych w zaskarżonym planie rozwiązań, zgodnie z wymaganiami obowiązującego w czasie dokonywanie uzgodnień została potwierdzona przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w postanowieniem z 25 stycznia 2005 r.
Oceniając powyższe sporne stanowiska stron, niewątpliwie należy zgodzić się, że powyższe ustalenia planu istotnie ograniczają wytyczanie przebiegu dopuszczalnych podziałów nieruchomości skarżącej. Zdaniem Sądu jednak, kwestionowane postanowienia mają swoje uzasadnienie, gdyż były podyktowane tym, że działki objęte miejscowym planem zawierają ustalony historycznie układ, którego zmiana przez podział jest niedopuszczalna w świetle zasady z art. 1 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.z.p., zgodnie z którą w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się zwłaszcza wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury oraz wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w okolicznościach niniejszej sprawy wprowadzone w uchwale ograniczenia podziału służą zachowaniu ugruntowanego, historycznego podziału geodezyjnego działek. Dopuszczenie przez prawodawcę lokalnego podziałów działek wbrew ich historycznej parcelacji, niosłoby ryzyko zaistnienia działań podziałowych prowadzących do dezintegracji obszaru objętego planem w sensie historycznym, estetycznym i funkcjonalnym. Wprowadzone ograniczenie podziałów niezgodnych ze stanem istniejącym urzeczywistnia również zasadę art. 1 ust. 2 pkt 4 u.p.z.p. obligującą prawodawcę lokalnego do uwzględniania w procesie stanowienia planów miejscowych wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Z tych względów Sąd nie zgadza się ze Skarżącą, że treść kwestionowanych postanowień uchwały dotyczących zasad podziału nieruchomości stanowiła o wykroczeniu poza delegację ustawową opisaną w u.p.z.p. Okoliczności niniejszej sprawy potwierdzają zaś, że kwestionowane przepisy urzeczywistniają cele, jakiemu służyć ma wprowadzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zaś automatyzm w stosowaniu zasady niedopuszczalności wprowadzania zakazu podziałów działek w MPZP, jaki prezentuje skarżąca, jest w tej sytuacji zbyt daleko idący i nieadekwatny do uwarunkowań urbanistycznych i kulturowych nieruchomości, objętych planem. Skarżąca abstrahuje od zasad ogólnych kształtowania treści planów miejscowych, wynikających z art. 1 ust. 2 u.p.z.p., które mają znaczenie kluczowe w zakresie indywidualizacji planów miejscowych i inkorporowania w ich treści istotnych dla procesu planowania przestrzennego wartości, składających się na walor dobra wspólnego. Ważenie tych wartości, w ocenie Sądu, miało prawidłowy przebieg w procesie przyjmowania postanowień kwestionowanego planu w odniesieniu do nieruchomości skarżącej.
Zdaniem Sądu nadto zakwestionowane przez Spółkę postanowienia uchwały nie prowadzą do przekazania uprawnień planistycznych gminy wywodzonych na innym organ. Plan stanowi w nich tylko o zasadach i warunkach scalania oraz podziału nieruchomości, uwzględniając czynnik stanu istniejącego, a więc podziału historycznego, który nierozerwalnie związany jest z krajobrazem kulturowym terenu. Wymaga podkreślenia, że w wielu przepisach u.p.z.p. znaleźć można nawiązania do ochrony dziedzictwa kulturowego, czy wymagań kulturowych w planowaniu przestrzennym (art. 1 ust. 2 pkt 4 czy art. 2 pkt 1 u.p.z.p.). Z kolei krajobraz, który obecnie jest wedle ustawy także wartością podlegającą ochronie, to przestrzeń zawierająca elementy przyrodnicze i wytwory cywilizacji (art. 2 pkt 16e u.p.z.p.).
W samych przepisach dotyczących treści planu miejscowego akcentuje się konieczność wprowadzenia zasad kształtowania krajobrazu oraz ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazów kulturowych, oraz dóbr kultury współczesnej (art. 15 ust. 2 pkt 2 i 4 u.p.z.p.).
W odniesieniu do argumentacji Spółki podniesionej w skardze, należy dodatkowo zauważyć, że Sądowi znane jest stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 19 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2510/16, że szczegółowe określenie zasad i warunków podziału nieruchomości nie może odnosić się do zawarcia w planie zakazu takiego podziału nieruchomości, który ingeruje w kompetencje organu w zakresie prowadzenia procedury podziału na podstawie przepisów odrębnych. Stwierdzić jednak należy, że mogą występować wyjątki w tym zakresie, kiedy to będzie możliwe ustanowienie takiego zakazu, czy ograniczenia w planie miejscowym, np. kiedy podział będzie niedopuszczalny z uwagi na konieczność uwzględnienia w miejscowym planie wymagań ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, wymagań ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami, ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz ochrony złóż kopalin, a także wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 198/24). Jak wskazano powyżej, z taką sytuacją szczególną mamy do czynienia w realiach kontrolowanej sprawy.
Sąd podziela również stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że jeżeli stan faktyczny danego terenu objętego planem nie daje podstaw do zamieszczania
w planie ustaleń wymienionych w art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. (tj. dotyczących szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości), to ich brak nie może stanowić o niezgodności planu z prawem (por. np. wyrok NSA z 24 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1558/18; wyrok NSA z 12 października 2021 r., sygn. akt II OSK 2640/18; wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 296/19). Innymi słowy, ustalenia wskazane w art. 15 ust. 2 pkt 8 u.p.z.p. nie mają w istocie charakteru obligatoryjnego w odniesieniu do każdego planu miejscowego - konieczność ich wprowadzenia zależy od specyfiki terenu objętego danym planem miejscowym. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że celem procedury scalania i podziału nieruchomości jest uzyskanie nieruchomości o takim kształcie i powierzchni, który będzie najbardziej racjonalny do ich zagospodarowania w kontekście przeznaczenia w planie miejscowym. Procedura scalania i podziału nieruchomości, o której mowa w art. 101 u.g.n., jest procedurą odrębną od tzw. podziału geodezyjnego nieruchomości, uregulowanego w art. 92-100 u.g.n. Brak w kwestionowanym planie miejscowym szczegółowych zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości nie pozbawia właścicieli nieruchomości objętych tych planem możliwości dokonania ich podziału geodezyjnego, w tym w celu dokonania ich sprzedaży jako działek budowlanych.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, uznając ją za bezzasadną.
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI