II SA/Gd 358/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-10-09
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamicel wywłaszczeniapostępowanie administracyjnesąd administracyjnyprawomocność orzeczeń

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że wcześniejsze prawomocne orzeczenia sądów w tej sprawie nadal wiążą, mimo odmiennej interpretacji dokumentów przez organ odwoławczy.

Sprawa dotyczyła zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która pierwotnie miała służyć budowie osiedla mieszkaniowego. Po wieloletnim postępowaniu i orzeczeniach sądów administracyjnych, które stwierdziły, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, Wojewoda Pomorski wydał decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości. Sąd administracyjny uchylił tę decyzję, podkreślając, że wcześniejsze prawomocne wyroki sądów, które wiążą organ, jednoznacznie stwierdziły brak realizacji celu wywłaszczenia i nie zostały podważone przez zmianę prawa ani istotną zmianę stanu faktycznego.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, która w 1979 roku została nabyta przez Skarb Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Po wieloletnim postępowaniu administracyjnym i sądowym, w tym wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sygn. II SA/Gd 595/15) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. I OSK 1779/16), ustalono, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a działka znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla. W konsekwencji, sądy administracyjne uchyliły decyzje odmawiające zwrotu nieruchomości. Jednakże, Wojewoda Pomorski, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał decyzję z dnia 14 lutego 2024 r. odmawiającą zwrotu nieruchomości, opierając się na nowej interpretacji dokumentów (m.in. planu z 1974 r. i szkicu koncepcyjnego z 1970 r.), które według niego wskazywały, że działka znajdowała się w granicach planowanego osiedla. Wojewoda uznał, że odnalezienie tych dokumentów spowodowało istotną zmianę stanu faktycznego i prawnego, co uzasadniało odstąpienie od wcześniejszych ocen prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Wojewody, uznając jego stanowisko za błędne. Sąd podkreślił, że wcześniejsze prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych, zgodnie z art. 153 i 170 p.p.s.a., wiążą organ i sąd, a ich moc wiążąca nie ustała, ponieważ nie nastąpiła zmiana prawa ani istotna zmiana stanu faktycznego. Sąd wskazał, że dokumenty, na które powołał się Wojewoda, były już przedmiotem analizy w poprzednich postępowaniach lub utraciły ważność przed datą wywłaszczenia, a wcześniejsze orzeczenia sądowe jednoznacznie stwierdziły, że działka znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla w dacie nabycia. W związku z tym, Sąd uznał, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany i uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, odnalezienie nowych dokumentów, które nie stanowią istotnej zmiany stanu faktycznego ani prawnego, nie może prowadzić do odstąpienia od mocy wiążącej wcześniejszych prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych zgodnie z art. 153 i 170 p.p.s.a.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że wcześniejsze prawomocne wyroki sądów administracyjnych wiążą organ i sąd, a ich moc wiążąca nie ustaje w przypadku zmiany prawa lub istotnej zmiany stanu faktycznego. W tej sprawie, nowe dokumenty nie stanowiły istotnej zmiany stanu faktycznego ani prawnego, a wcześniejsze orzeczenia opierały się na analizie dostępnych wówczas dowodów, w tym planów realizacyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.g.n. art. 141

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. art. 34 § 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. art. 41

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wcześniejsze prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych w tej sprawie nadal wiążą organ i sąd, ponieważ nie nastąpiła zmiana prawa ani istotna zmiana stanu faktycznego. Nowe dowody przedstawione przez Wojewodę nie stanowią istotnej zmiany stanu faktycznego ani prawnego, a ich interpretacja przez Wojewodę jest błędna. Działka znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla w dacie wywłaszczenia, co oznacza, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Odrzucone argumenty

Odnalezienie nowych dokumentów (plan z 1974 r., szkic koncepcyjny z 1970 r.) przez Wojewodę zmienia stan faktyczny i prawny sprawy, co uzasadnia odstąpienie od wcześniejszych ocen prawnych. Wybudowanie boiska sportowego, parkingów, garaży oraz infrastruktury technicznej, a także fakt, że działka znajdowała się w granicach planu realizacyjnego osiedla, stanowi realizację celu wywłaszczenia. Postępowanie dotyczące zwrotu sąsiedniej działki nr [...] z podobnym zagospodarowaniem (boisko) zakończyło się odmową zwrotu, co powinno mieć wpływ na rozstrzygnięcie w tej sprawie.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy moc wiążąca oceny ustaje w przypadku, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy dojdzie do zmiany jej istotnych okoliczności faktycznych, która to zmiana dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wymaga odmiennego zastosowania przepisów prawa materialnego przedmiotowa działka w dacie nabycia na własność przez Skarb Państwa znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla już zatem z tej okoliczności wynika, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla było zbędne

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Justyna Dudek-Sienkiewicz

członek

Krzysztof Kaszubowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążąca moc prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych w kontekście art. 153 i 170 p.p.s.a. oraz zasady stabilności orzeczeń."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego i późniejszej interpretacji dokumentacji planistycznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie zasady związania prawomocnymi orzeczeniami sądów, nawet w obliczu nowych dowodów, oraz jak złożone i długotrwałe mogą być postępowania dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Czy nowe dowody mogą unieważnić prawomocny wyrok sądu? WSA w Gdańsku odpowiada: nie!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 358/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 141
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z. P. i R. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 lutego 2024 r., nr NSP-VIII.7581.1.12.2023.DL w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących Z. P. i R. P.kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Z. P. i R. P. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 14 lutego 2024 r. o nr NSP-VIII.7581.1.12.2023.DL, na mocy której uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, z dnia 28 grudnia 2022 r. o nr WS.1.6821.42.2022.MD i orzekł o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.
Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 20 marca 2009 r. R.P., A. B. oraz Z. P. – spadkobierczynie zmarłej H. P. – zwróciły się do Prezydenta Miasta Gdyni o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,2836 ha położonej w G. przy ul. M., z uwagi na niewykorzystanie jej na cel wywłaszczenia.
Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r. Wojewoda Pomorski wyznaczył Prezydenta Miasta Gdańska, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, do prowadzenia przedmiotowej sprawy.
Decyzją z dnia 4 maja 2012 r. Prezydent Miasta Gdańska orzekł o zwrocie przedmiotowej nieruchomości oraz zobowiązał wnioskodawczynie do zwrotu na rzecz Gminy Miasta Gdyni zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie 46.396,41 zł.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez Gminę Miasta Gdyni decyzją z dnia 25 stycznia 2013 r. Wojewoda Pomorski uchylił decyzję Prezydenta Miasta Gdańska i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2014 r. Prezydent Miasta Gdańska: 1) orzekł o zwrocie w częściach równych na rzecz R. P., A. B. i Z. P. przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]; 2) zobowiązał wnioskodawczynie do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Gminy Miasta Gdyni solidarnie kwoty 117.842,42 zł; 3) zabezpieczył to roszczenie poprzez wpis hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 117.842, 42 zł; 4) udzielił dodatkowego zabezpieczenia Gminie Miasta Gdyni w celu wykonania pkt. 3 decyzji poprzez zezwolenie na założenie nowej księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej w pkt 1 sentencji tylko z jednoczesnym wpisem hipoteki przymusowej wymienionej w pkt 3 decyzji.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez wnioskodawczynie oraz przez Gminę Miasta Gdyni decyzją z dnia 21 sierpnia 2015 r. Wojewoda Pomorski: I. uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie zobowiązał do zwrotu, na rzecz Gminy Miasta Gdyni, zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie 74.108,36 zł., w terminie do dnia 30 września 2015 r., odpowiednio przez R. P. – w kwocie 24.702,79 zł., A. B. – w kwocie 24.702,79 zł. oraz Z.P. – w kwocie 24.702,78 zł., stwierdzając, że w razie zwłoki lub opóźnienia w uiszczeniu należności, naliczone mogą zostać odsetki na zasadach określonych w ustawie – Kodeks cywilny; II. uchylił pkt 3 zaskarżonej decyzji; III. uchylił pkt 4 zaskarżonej decyzji; IV. w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Po rozpoznaniu skarg Gminy Miasta Gdyni oraz wnioskodawczyń wyrokiem z dnia 17 lutego 2016 r. o sygn. II SA/Gd 595/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Pomorskiego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że nieruchomość składająca się z działek nr [...]-[...] o łącznej powierzchni 1,7619 ha położona w G. umową sprzedaży z dnia 23 maja 1979 r. zawartą w formie aktu notarialnego została zbyta przez ówczesne właścicielki, tj. H. P. i T. L. na rzecz Skarbu Państwa. Bezsporne jest również to, że celem zakupu było zadanie inwestycyjne "Osiedle Mieszkaniowe [...]" a nabycie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94).
Następnie Sąd stwierdził, że zgromadzony w niniejszej sprawie, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że cel wywłaszczenia w stosunku do przedmiotowej działki nie został zrealizowany. Zgodnie bowiem z treścią zawartej umowy z dnia 23 maja 1979 r. i dołączonych do niej dokumentów wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [..]. Bezsporne jest, że na przedmiotowej nieruchomości nie zostało zrealizowane osiedle mieszkaniowe, w szczególności [..]. Bezsporne jest przy tym, że już w dacie nabywania przez Skarb Państwa działka ta znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..]. Następnie podniesiono, że wybudowanie przez Gminę na przedmiotowej działce, poza granicami planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego [...], boiska sportowego, które następnie zostało oddane do użytkowania szkole ponadpodstawowej z całą pewnością nie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, jako że w tych okolicznościach nie może zostać uznane za infrastrukturę osiedla mieszkaniowego. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że zrealizowano inwestycję objętą celem wywłaszczenia na działce nr [..]. Tym samym zachodzą określone przepisami obowiązującego prawa przesłanki zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawczyniom. Trafnie zatem organy obu instancji oceniły, że okoliczności niniejszej sprawy wypełniają hipotezę przepisu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Sąd wskazał ponadto, że nie mogą odnieść skutku w niniejszym postępowaniu twierdzenia o możliwości modyfikacji celu po wywłaszczeniu nieruchomości, nie jest również zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a. w zakresie dotyczącym ustalenia celu wywłaszczenia i zbędności nieruchomości, ani zasad ustalenia podlegającego zwrotowi odszkodowania. Prawidłowo również stwierdził Wojewoda, że w niniejszym postępowaniu brak było podstaw do orzeczenia o nakładach Gminy, skoro nie miała miejsca realizacja celu wywłaszczenia. Natomiast uszło uwadze organu odwoławczego, że skarżące wniosły o rozłożenie na raty kwoty podlegającej zwrotowi. Wniosek taki został zawarty w odwołaniu, jednakże nie został w ogóle rozpatrzony przez Wojewodę, a w decyzji orzeczono o zwrocie odszkodowania w terminie do 30 września 2015 r. W ocenie Sądu, błędnie również stwierdził Wojewoda, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zawierają podstawy do rozstrzygania kwestii zabezpieczenia wierzytelności z tytułu zwrotu waloryzowanego odszkodowania.
Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Gminy Miasta Gdyni oraz A. B. wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r. o sygn. I OSK 1779/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne. W uzasadnieniu wyroku przypomniano, że bezsporne jest, iż na przedmiotowej nieruchomości nie zostało zrealizowane osiedle mieszkaniowe, w szczególności [...], a ponadto również bezsporne jest, że już w dacie nabywania przez Skarb Państwa przedmiotowa działka znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..]. Już zatem z tej okoliczności wynika, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla [..] było zbędne. Teren przedmiotowej działki nie był wykorzystany na cele funkcjonowania czy zagospodarowania osiedla. Natomiast podniesione w skardze kasacyjnej Gminy twierdzenia o możliwości późniejszej zmiany planu obowiązującego w dacie nabywania przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa uznać należy za gołosłowne i nie uprawdopodobnione. Zdaniem NSA, organy rozpoznające sprawę w sposób wszechstronny wyjaśniły ją w tym zakresie, zwracając się m.in. do Spółdzielni Mieszkaniowej administrującej osiedlem [..], która w piśmie z dnia 21 lutego 2011 r. wyjaśniła, że przedmiotowa działka nie jest w posiadaniu Spółdzielni, w związku z czym Spółdzielnia nie posiada żadnych dokumentów dotyczących stanu jej zagospodarowania. Ponadto, ewentualna modyfikacja celu wywłaszczenia byłaby możliwa w sytuacji, gdyby cel ten został określony tak ogólnie, że wymagałby doprecyzowania. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. W konsekwencji brak jest podstaw, by w tych okolicznościach sprawy przyjąć, że wybudowanie przez Gminę na przedmiotowej działce, i to poza granicami planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego [...], boiska sportowego, które następnie zostało oddane do użytkowania szkole ponadpodstawowej, świadczy o realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego.
Za niezasadny uznano również zarzut skargi kasacyjnej Gminy dotyczący naruszenia przepisu art. 140 ust. 4 u.g.n. przez przyjęcie, że Gminie Miasta Gdyni nie należy się zwrot wartości nakładów dokonanych na przedmiotowej nieruchomości od momentu wywłaszczenia. Natomiast w odniesieniu do zarzutów sformułowanych przez wnioskodawczynię NSA zauważył, że wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości pociąga za sobą obowiązek zwrotu uprzednio otrzymanego odszkodowania. W takiej sytuacji odszkodowanie ustala się proporcjonalnie do powierzchni zwracanej części nieruchomości, co wprost wynika z treści art. 140 ust. 3 u.g.n. Brak jest zatem podstaw, co trafnie podkreślił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, by odszkodowanie to obliczyć w inny sposób.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 24 maja 2021 r. Wojewoda Pomorski uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 30 grudnia 2014 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Sądu organ odwoławczy stwierdził, że nieruchomość będąca przedmiotem zwrotu powinna podlegać zwrotowi, na skutek braku realizacji celu wywłaszczenia oraz wskazał w decyzji kasatoryjnej na uchybienia Prezydenta Miasta Gdańska w zakresie dokonanych rozliczeń związanych ze zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania, tj. nieprawidłowego uwzględnienia nakładów zwiększających wartość odszkodowania, należnego Gminie Miasta Gdyni.
W toku ponownie prowadzonego przez Prezydenta Miasta Gdańska postępowania pismem z dnia 13 października 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni przedłożył swoje stanowisko co do zebranego materiału dowodowego wskazując przede wszystkim na realizację celu wywłaszczenia, tj. budowę osiedla mieszkaniowego w ramach przedsięwzięcia [...]. W opinii Prezydenta Miasta Gdyni, opierając się na szkicu koncepcyjnym zagospodarowania terenu Osiedla z 1970 r., działka nr [...] znajdowała się w obszarze objętym opracowaniem na terenie przeznaczonym pod "osiedlowe parkingi – garaże", dlatego nie mają znaczenia ramy czasowe poszczególnych bloków inwestycyjnych w ramach jakiego zadania inwestycyjnego powstało obecne boisko, które wpisuje się w zadania osiedla [..]. Co więcej, powyższe wpisuje się w modyfikację celu wywłaszczenia. Ponadto, Prezydent Miasta Gdyni wskazał, że nie bez znaczenia dla okoliczności sprawy jest fakt, iż w zakresie sąsiedniej działki nr [...], która tworzy wspólnie z działką nr [...] przedmiotowe boisko sportowe, a która została wywłaszczona w związku z budową osiedla [...], została wydana decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości, w zakresie której wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 r. o sygn. II SA/Gd 99/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę.
Pismem z dnia 3 listopada 2022 r. Prezydent Miasta Gdańska zwrócił się do Wojewody z prośbą o przesłanie dokumentacji, która została przedłożona organowi odwoławczemu przy rozpoznawaniu odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 30 grudnia 2014 r., tj. planu ogólnego zagospodarowania terenu osiedla [...] sporządzonego według stanu z 1974 r., szkicu koncepcyjnego zagospodarowania terenu osiedla [..] według stanu z 1970 r. oraz fragmentu opracowania "Spółdzielnia Mieszkaniowa [..]", Gdynia 2013.
Decyzją z dnia 28 grudnia 2022 r. Prezydent Miasta Gdańska orzekł: 1) o zwrocie na rzecz A.B. , R. P. i Z. P. części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. M., stanowiącej obecnie działkę nr [...] o pow. 2836 m2; 2) o obowiązku zwrotu, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego proporcjonalnie do zwracanej powierzchni stanowiącej działkę nr [...] w łącznej kwocie 20.691,51 zł w ten sposób, że zobowiązuje się do zwrotu przez: A. B. (1/3 udziału w spadku) kwoty 6.897,17 zł, R. P. (1/3 udziału w spadku) kwoty 6.897,17 zł oraz Z. P. (1/3 udziału w spadku) kwoty 6.897,17 zł; 3) o zabezpieczeniu wierzytelności, na rzecz Gminy Miasta Gdyni, w dwukrotnej wysokości kwoty, o której mowa w ust. 2, polegającej na ustanowieniu hipoteki na udziałach we współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], tj. na udziale A. B. wynoszącym 1/3, w kwocie 13.794,34 zł, na udziale R. P. wynoszącym 1/3, w kwocie 13.794,34 zł oraz na udziale Z.P. wynoszącym 1/3, w kwocie 13.794,34 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przypomniał przebieg dotychczasowego postępowania, a następnie wskazał, że pozyskał plan realizacyjny zagospodarowania terenu "Osiedle Mieszkaniowe [..]", z którego wynika, że przedmiotowa działka znajduje się poza terenem przewidzianym do realizacji ww. osiedla. Dodatkowo, odnaleziono "Plan realizacyjny zagospodarowania terenu" sporządzony według stanu z 1977 r. "Osiedle mieszkaniowe [...]", który wskazuje w punkcie "1.1. Położenie", iż "teren (...) jest fragmentem osiedla >>[..]<< ograniczony od (...) wschodu działką [..] (...)". Działka, o której mowa sąsiaduje bezpośrednio (od strony wschodniej osiedla) z działką nr [...] (obecnie działką nr [...]). Zdaniem organu, z powyższego wynika, że nie przewidziano na przedmiotowej działce żadnej infrastruktury związanej z osiedlem, ponieważ nie została ona objęta granicami opracowania.
Ponadto, organ przypomniał, że w piśmie z dnia 21 lutego 2011 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa poinformowała, że nie jest w posiadaniu działki nr [...], a co za tym idzie nie posiada żadnych dokumentów dotyczących stanu jej zagospodarowania. Co istotne, Spółdzielnia potwierdziła, że teren spornej działki nie był nigdy przez nią wykorzystywany na cele funkcjonowania czy zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego [...] w ramach realizowanego dawnej planu.
Natomiast, jak wynika z akt sprawy, na spornej działce zlokalizowane jest boisko sportowe, dla którego wydano decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z 1999 r., a następnie w 2001 r. przekazano je [...] w nieodpłatną administrację zleconą na czas nieoznaczony. Co więcej, jak wprost wynika z pisma Urzędu Miasta Gdyni Wydziału Edukacji z dnia 13 lipca 2010 r. budowa boiska stanowi nową, inną od budowy osiedla mieszkaniowego – [...], inwestycję. Wybudowanie przez Gminę na przedmiotowej działce – a więc na terenie znajdującym się poza planem realizacyjnym – boiska sportowego, a następnie oddanie go do użytkowania szkole ponadpodstawowej dowodzi jednoznacznie, że jego realizacja nie mogła być konsekwencją dawnego przedsięwzięcia dotyczącego budowy osiedla mieszkaniowego [...].
Odnosząc się do przedstawionego przez Prezydenta Miasta Gdyni przy pismach z dnia 24 stycznia 2019 r. oraz 28 lutego 2019 r. fragmentu książki "[..]", Gdynia 2013, "szkicu koncepcyjnego zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe [...] z 1970r." oraz mapy "osiedle mieszkaniowe [...] - plan ogólny zagospodarowania terenu 1:1000 plansza podstawowa z 1974r. " wraz z kopią decyzji nr 84/74 Urzędu Miejskiego w Gdyni z dnia 11 listopada 1974 r., sygn. GP-II-BU/1968/2cl- 46, Prezydent Miasta Gdańska ocenił, że przedłożone materiały nie wskazują na żadne nowe okoliczności w sprawie, gdyż nie sposób spójnie ich powiązać ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Jedynie mapa przedstawiająca ogólny plan zagospodarowania terenu, według stanu z 1974 r. wraz z ww. decyzją wymaga oceny jej w kontekście stanu formalnoprawnego sprawy. Jak wskazuje rysunek planu z 1974 r. teren spornej działki znajdował się w granicach przewidzianych do realizacji osiedla [..] – na dzień wydania decyzji zatwierdzającej, tj. 11 listopada 1974 r. Treść decyzji wskazuje, że "zatwierdza plan ogólny realizacyjny zagospodarowania terenu budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego os. "[...] w G. z warunkami jak na 2- giej stronie. Decyzja niniejsza traci ważność gdy zaistnieją okoliczności wymienione w § 34 i 41 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r., w sprawie ustalenia miejsca realizacji inwestycji oraz państwowego nadzoru budowlanego nad budownictwem powszechnym /Dz. U. Nr 4 poz. 29/".
Jak wskazują dalsze okoliczności sprawy, na wniosek tego samego podmiotu 3 lata później wydano decyzję nr 19/77 Urzędu Miejskiego w Gdyni z dnia 3 listopada 1977 r., nr GT-8322/101/201-21 [...], na nowo zatwierdzającą plan realizacyjny terenu osiedla [...]. Zgodnie z § 34 ust. 1 ww. rozporządzenia decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego traci ważność: 1) w razie nieprzystąpienia do budowy bądź zmiany sposobu wykorzystania terenu w ciągu 3 lat od daty wydania decyzji, jeśli inwestor nie przedłoży oświadczenia, że przystąpi do budowy lub zmiany sposobu wykorzystania terenu w ciągu 2 lat, 2) jeśli inwestor nie uzyska praw do terenu lub utraci prawo do terenu, 3) jeśli decyzja o lokalizacji inwestycji (ogólna) wydana dla inwestycji objęta planem realizacyjnym utraci ważność. W ocenie organu, z chronologii kolejnych wydarzeń wynika, że po upływie 3 lat konieczne stało się wydanie nowej (aktualnej) decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, który odbiegał założeniami od poprzedniego (z roku 1974), co również wynika z treści decyzji oraz mapy. Dodatkowo organ zauważył, że w roku 1977, nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej decyzji, nie została jeszcze przejęta od T. L. i H. P., a co za tym idzie inwestor nie planował wówczas na tym etapie jej przejęcia na konkretne zamierzenie inwestycyjne. Mając na względzie powyższe Prezydent Miasta Gdańska stwierdził, że już w dacie nabywania przez Skarb Państwa, działka nr [...] znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla zatwierdzonego decyzją z dnia 3 listopada 1977 r.
Organ wskazał także, że powoływanie się przez stronę na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 lipca 2021 r. o sygn. II SA/Gd 99/21, utrzymany w mocy wyrokiem NSA z dnia 18 października 2022 r., dotyczący rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwrotu działki nr [...], bezpośrednio sąsiadującej z działką nr [...], nie zmienia powyższej sytuacji, gdyż działka nr [...] nie była przedmiotem przedsięwzięcia związanego z budową osiedla [...], ale [...]. Powyższe wiązało się zatem z innym planem realizacyjnym, a co za tym idzie, co do zasady, z inną inwestycją, której nie sposób ocenić w identyczny sposób. Zatem, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zaszły nowe okoliczności mające wpływ na stan prawny sprawy.
Następnie Prezydent Miasta Gdańska odniósł się do zarzutów dotyczących sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego i stwierdził, że operat ten został oparty o prawidłowo dobraną próbę porównawczą nieruchomości gruntowych niezabudowanych, co jest zgodne z art. 140 ust. 4 u.g.n., a to z kolei oznacza, że prawidłowo został ustalony stan nieruchomości. Wycena przygotowana została rzetelnie, zawiera wymagane przepisami prawa elementy i stanowi wiarygodną informację o nieruchomości. Stanowiąc dokument urzędowy podlega ocenie pod względem wartości dowodowej. Organ powołał się również na wydany w sprawie wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2018 r., w którym za trafne uznał przyjęcie poglądu, zgodnie z którym zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami niezwiązanymi z celem dla jakiego odjęto prawo własności nie podlega uwzględnieniu. Konsekwencją powyższych rozważań i oceny prawnej jest zatem nie uwzględnienie przez organ w procesie rozliczeń wartości nakładów zwiększających wartość nieruchomości. Wyliczona wartość 51.048 zł, w myśl art. 140 ust. 2 ustawy, podlega zatem waloryzacji. Wywłaszczenie nastąpiło przed dniem 5 grudnia 1990 r., stąd zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy, wartość należnego do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania nie może przekroczyć 50% aktualnej wartości zwracanej nieruchomości. Przyjmując powyższe kryteria Prezydent Miasta Gdańska przy obliczaniu wysokości zwaloryzowanego odszkodowania zastosował dostępne na dzień orzekania wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres od roku 1980 (tj. roku następującego po dacie wymagalności roszczenia) do dnia wydania decyzji. Zwaloryzowana (wyliczona) kwota odszkodowania stanowi wartość 20.691,51 zł i nie przekracza 50% aktualnej wartości przedmiotowej działki. Mając na uwadze metodologię waloryzacji uwzględniającą iloczyn wszystkich przyjętych wskaźników, który wyniósł 4053,34 oraz kwotę odszkodowania, ustaloną proporcjonalnie do wielkości przyjętej powierzchni gruntu, tj. 51.048 zł i denominację (4053,34* 51.048 zł: 10.000 = 20.691,51 zł - wynik na podstawie programu Excel), Prezydent Miasta Gdańska ustalił, że zwaloryzowana kwota wypłaconego dawniej odszkodowania, aktualnie stanowi wartość 20.691,51 zł. W konsekwencji uznano, że kwota ta stanowi należne do zwrotu Gminie Miasta Gdyni odszkodowanie, zgodnie z art. 140 ust. 1 i 2 u.g.n. Ustalona do zwrotu na rzecz gminy kwota została rozdzielona proporcjonalnie do wielkości udziałów, przypadających poszczególnym uprawnionym.
Natomiast zgodnie z art. 141 ust. 2 u.g.n. organ prowadzący postępowanie zwrócił się do stron, by wypowiedziały się w kwestii ustanowienia stosownego zabezpieczenia. Gmina Miasta Gdyni wyraziła swoje stanowisko o braku podstaw do ustanawiania zabezpieczenia na skutek realizacji celu wywłaszczenia, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że nie sprzeciwia się ustanowieniu hipoteki jako formy zabezpieczenia wierzytelności w przypadku stwierdzenia przez organ braku realizacji celu wywłaszczenia. Także wnioskodawcy nie wnieśli zastrzeżeń co do zaproponowanego zabezpieczenia w formie hipoteki. Obowiązek zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania, o którym mowa w art. 140 ust.1 u.g.n., stanowi wierzytelność Gminy Miasta Gdyni, która jest właścicielem działki nr 2078 w dacie orzekania i w myśl ust. 2 tego przepisu wierzytelność ta podlega zabezpieczeniu poprzez ustanowienie hipoteki na udziałach w prawie własności tej nieruchomości, w dwukrotnej wysokości tej wierzytelności, tj. w łącznej kwocie 41.383,02 zł.
Po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta Gdyni decyzją z dnia 14 lutego 2024 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczania jako nr [...], a stanowiącej obecnie działkę nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 29 października 1990 r. H. P. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w Gdyni "o zwrot gruntów przeznaczonych na inny cel niż cel przewidziany w wywłaszczeniowym akcie notarialnym". Decyzją z dnia 26 marca 1991 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w Gdyni umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w G., oznaczonej na k.m. [..] jako parcele nr [...]-[...]. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 29 marca 1991 r. Wojewoda Gdański utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wskazując, iż "z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż omawiana nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na drodze cywilno-prawnej w formie zawarcia aktu notarialnego Nr rep. A nr [...] z dnia 1979r-05-23, a za tym nie było przeprowadzone postępowanie administracyjne /nie wydano decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości/. Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.02.1985 r. Nr Sygn. III AZP 8/84 (...) zwrot przejętej na rzecz Skarbu i Państwa nieruchomości może być dochodzony przez b. właścicieli lub następców prawnych wyłącznie na drodze sądowej przed sądem powszechnym".
Wojewoda przypomniał, że w aktach organu pierwszej instancji znajdują się założenia techniczno-ekonomiczne na osiedle mieszkaniowe "[...]" w G. – plan realizacyjny z 1977 r., a także realizacyjny plan zagospodarowania terenu – plansza bilansowa, a nie plan ogólny zagospodarowania terenu (co do tej pory umknęło organom orzekającym w sprawie), który był podstawą dotychczasowych orzeczeń organów i wyroków sądowych. Znajduje się na nim data 26 stycznia 1974 r. Na podstawie tego dokumentu orzekające wcześniej w sprawie organy i sądy administracyjne doszły do wniosku, że przedmiotowa działka znajdowała się poza granicami osiedla [...]. Jednakże, jak wskazał organ odwoławczy, zaprzeczają temu dokumenty pozyskane przez organ pierwszej instancji w 2022 r., tj. po wydaniu wyroków sądowych, tzn. decyzja nr 84/74 z dnia 11 listopada 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wraz z załącznikiem graficznym oraz "szkic koncepcyjny zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe [..]" z 1970 r., z którego wynika, że na terenie spornej działki planowane były osiedlowe parkingi i garaże. A zatem były to dokumenty sprzed daty ww. planu – planszy bilansowej i po jego dacie, z których jednoznacznie wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planowanego osiedla [...].
Następnie Wojewoda wskazał, że na ww. planszy bilansowej, która została opracowana na planie realizacyjnym, niektóre tereny zaznaczone są kolorem ciemniejszym, reszta pozostała biała, nawet wewnątrz tych terenów. Linie oznaczające granice opracowania nie tylko znajdują się na zewnątrz obszaru, ale również wewnątrz – oddzielają tereny zaznaczone kolorem ciemniejszym od tych niezaznaczonych. Opracowanie to służyło zobrazowaniu powierzchni netto i brutto, prawdopodobnie do zabudowy (na terenach zaznaczonych kolorem ciemniejszym zaprojektowane były budynki, natomiast na terenach niezaznaczonych znajdowały się budynki istniejące – co wynika z legendy). Sporna działka nie była przeznaczona do zabudowy, co wynika z planu realizacyjnego zatwierdzonego decyzją z dnia 11 listopada 1974 r., dlatego też opracowanie bilansowe jej nie obejmowało. Organ odwoławczy przypomniał, że w piśmie z dnia 30 września 1977 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w Gdyni, Zakład [...] wskazał, że "nowy plan realizacyjny został opracowany z uwagi na: zmniejszenie terenu lokalizacji osiedla przez powiększenie terenu zajezdni autobusowej WPK (...), zmianę technologii realizacji budynków mieszkalnych oraz ograniczenie wyburzeń zgodnie z pismem Wojewody". Za tym pismem znajduje się mapa, na której zapisano: "uzgodniono koncepcję zagospodarowania zajezdni WPK w G. (...)", z której po porównaniu z planem realizacyjnym wynika, iż zmiany dotyczyły innej części osiedla mieszkaniowego [...] (części północno-zachodniej).
W ww. założeniach techniczno-ekonomicznych na osiedle mieszkaniowe "[...] w G. - plan realizacyjny z 1977 r. wskazano, iż "teren II przedsięwzięcia jest fragmentem osiedla "[..]" ograniczony od południa ul. C., od północy terenami [..] i ul. C., od wschodu działką [...] i zabudową istniejącą przy ul. C., od zachodu lokalizacją zajezdni autobusowej WPK". Z powyższego wynika, iż zajezdnia znajdowała się z przeciwnej strony osiedla niż działka nr [...], a to było powodem zmniejszenia terenu osiedla i wydania nowej decyzji lokalizacyjnej. Od wschodu teren był ograniczony działką [...], które miało siedzibę przy ul. C. [...] (dzisiejsze działki nr [...] i [...]) i istniejącą zabudową. Obecna działka nr [...] leży z boku ww. działki [...], od jej południowej strony. W planie nie zapisano, że granicą przedsięwzięcia II jest zachodnia granica działki [...], a jedynie wskazano, iż granicą jest ta działka. Analiza ww. graficznego rysunku planu zagospodarowania przestrzennego (nie planszy bilansowej) prowadzi do wniosku, iż granice tej części osiedla były wyznaczone nie tylko granicą zachodnią działki Technikum, ale również granicą północną i południową. Poza tym wskazano również, iż granica wschodnia tej części osiedla wyznaczona jest istniejącą zabudową, a ona znajdowała się za wywłaszczoną działką.
Następnie Wojewoda stwierdził, że decyzją z dnia 3 listopada 1977 r. nr 19/77 (sygn. GT-8322/101/201-21) [..], Prezydent Miasta Gdyni zatwierdził plan realizacyjny zagospodarowania terenu osiedla [...] w G. Tym zatwierdzonym planem realizacyjnym nie mogła być, zdaniem Wojewody Pomorskiego, plansza bilansowa, ponieważ decyzją zatwierdzano jedynie mapy - plany zagospodarowania terenu, a ponadto widnieje na niej data 26 stycznia 1974 r., a więc wcześniejsza niż data decyzji z dnia 11 listopada 1974 r. zatwierdzającej plan ogólny realizacyjny zagospodarowania terenu budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego os. "[...]" w G., do którego załącznikiem graficznym był – pozyskany przez Prezydenta Miasta Gdańska w 2022 r. – ww. plan realizacyjny. W konsekwencji, Wojewoda uznał za błędne stanowisko Prezydenta Miasta Gdańska i zaznaczył, że w materiale dowodowym nie znajduje się załącznik graficzny zatwierdzony decyzją lokalizacyjną nr 19/77 i nie jest nim na pewno plansza bilansowa z dnia 26 stycznia 1974 r. Ponadto, szkic koncepcyjny zagospodarowania terenu Osiedla Mieszkaniowego [...] również potwierdza, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planowanego osiedla [..]. Taki sam wniosek wypływa z planu szczegółowego zagospodarowania terenu Osiedle Mieszkaniowe, który Wojewoda pozyskał z akt sprawy dotyczących sąsiedniej działki nr [...] prowadzonej w pierwszej instancji przez Starostę Puckiego.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda zgodził się ze stwierdzeniem Gminy Miasta Gdyni zawartym w odwołaniu, że jest kwestią drugorzędną w ramach jakiego projektowanego zadania inwestycyjnego znajdowała się przedmiotowa nieruchomość, kluczowe jest bowiem jedynie to, że była przeznaczona na potrzeby realizacji osiedla mieszkaniowego, które niewątpliwie powstało. Przeciwne założenia nie korespondowałyby z rozległym, a jednocześnie spójnym (bez luk obszarowych) terenem osiedla. Zatem niezasadne jest rozpatrywanie niniejszej sprawy w odniesieniu do ram poszczególnych bloków inwestycyjnych, zwłaszcza gdy ze zgromadzonego przez organ w sprawie materiału wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w centrum osiedla w G. w związku z którego realizacją została przejęta. Natomiast zdaniem Wojewody pozyskane nowe dowody wskazują, iż sporna nieruchomość znajdowała się w granicach opracowania części osiedla.
Wojewoda powołał się na zapadłe w sprawie wyroki sądów administracyjnych w kontekście art. 153 p.p.s.a. i przywołał orzecznictwo, z którego wynika, że walor związania nie dotyczy zmiany stanu prawnego oraz istotnej zmiany stanu faktycznego. Tymczasem odnalezienie ww. dokumentów spowodowało istotną zmianę ustalonego wcześniej stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ wskazują one, iż znajdowała się ona w granicach zatwierdzonego planu zagospodarowania przestrzennego Osiedla Mieszkaniowego, a nie jak wcześniej stwierdziły zarówno organy administracji, jak i sądy administracyjne - poza granicami ww. opracowania. W konsekwencji, uznając, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planu zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego, wskazać należy, iż zgodnie ze szkicem koncepcyjnym z 1970 r. znajdowała się ona na terenie przeznaczonym pod osiedlowe parkingi i garaże, natomiast zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją z dnia 11 listopada 1974 r. stanowiła teren nie przeznaczony do zabudowy budynkami, planowano tam część parkingu i zieleń.
Wojewoda przypomniał, że w aktach organu pierwszej instancji znajduje się zdjęcie lotnicze z 1996 r., na którym widać, że na przedmiotowej działce istniała już w tym roku (a więc przed przekazaniem szkole) część boiska z bramkami, które okalała ścieżka - prawdopodobnie bieżnia. Z dużym prawdopodobieństwem można również stwierdzić, iż teren ten był ogrodzony, przynajmniej od ul. M. Potwierdza to protokół zdawczo-odbiorczy, w którym wskazano, iż "ogrodzenie (siatka) od strony ulicy M....". Niszczejące ogrodzenie raczej nie mogło powstać w okresie jednego roku przed sporządzeniem tego dokumentu. Powyższe oznacza, iż na tym terenie istniało już boisko zanim przekazano go [..] w 2001 r. Potwierdza to dokumentacja zdjęciowa przesłana przez [..] z dnia 30 lipca 2014 r., nr [..], w trakcie postępowania prowadzonego przez Starostę Puckiego w stosunku do sąsiedniej działki, który wskazał, iż zdjęcia te zostały zrobione "przed przystąpieniem do prac". Ponadto, zestawienie tych zdjęć z aktualną mapą prowadzi do wniosku, iż już wówczas teren obu działek, tj. nr [...] i [..], na których znajdowało się boisko (wówczas było to zwykłe boisko - ziemne z bramkami, które okalał teren zielony - na jednym zdjęciu widoczna jest ławka), był terenem ogrodzonym. Wojewoda przypomniał, że pojęcie "boisko sportowe", w okresie tworzenia osiedla mieszkaniowego, nie było terminem ustawowym. Obecnie zgodnie z Polską Klasyfikacją Obiektów Budowlanych wprowadzoną rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1999 r. (Dz. U. nr 18. poz. 170 ze zm.) boiska to "zagospodarowane tereny sportowe przeznaczone do uprawiania sportów na świeżym powietrzu". Natomiast powołując się na orzecznictwo organ zauważył, że wobec braku definicji boiska w prawie budowlanym posłużenie się językowym znaczeniem tego pojęcia pozwala na stwierdzenie, jakie części boiska mają charakter istotny oraz które z nich są immanentnie związane z jego funkcjonowaniem. Organ odwoławczy przypomniał następnie, że w 1999 r. Urząd Miasta Gdyni wydał decyzję, w której ustalono warunki zabudowy i zagospodarowania terenu m.in. działek nr [..] i [...], określając rodzaj inwestycji jako budowę boiska sportowego wraz z obiektami towarzyszącymi: muszlą koncertową z zapleczem sanitarnym, kortami tenisowymi, urządzeniem terenu infrastrukturą techniczną: siecią wod.-kan., kanalizacją deszczową, oświetleniem. Z kolei decyzją z dnia 3 lipca 2000 r. Prezydent Miasta Gdyni zatwierdził projekt "Bud. urządzenia boisk i sportowych dla rekreacji osiedlowej przy ul. M. w G. " m.in. na działkach nr: [..] i [..] i wydał pozwolenie na budowę dla inwestora "P. J. M. Z (...), występującego w imieniu Gminy G.". Organ przypomniał ponadto, że przedmiotem odrębnego postępowania zwrotowego była działka nr [..] (w dacie wywłaszczenia oznaczona nr [..], obecnie nr [..]), na której znajduje się pozostała część tego boiska. Nieruchomość ta była objęta planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowe "[..]" w G. W tej sprawie Starosta Pucki stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a Wojewoda Pomorski, decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. Następnie wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 r. o sygn. II SA/Gd 99/21 WSA w Gdańsku oddalił skargę, a NSA oddalił skargę kasacyjną na mocy wyroku z dnia 18 października 2022 r. o sygn. I OSK 2053/21.
W ocenie Wojewody, organ I instancji błędnie doszedł do konkluzji, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego oraz że w związku z tym, zagospodarowanie terenu przedmiotowej nieruchomości nie wyczerpuje znamion realizacji celu wywłaszczenia określonego jako szerokorozumianego "osiedla mieszkaniowego".
W dalszej kolejności organ odwoławczy odniósł się do okoliczności, że w swojej poprzedniej decyzji z dnia 24 maja 2021 r. w dalszym ciągu stał na stanowisku, że "zgromadzony przez Prezydenta Miasta Gdańska (...) materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby cel wywłaszczenia został na działce nr [..] (obecnie działka nr [..]) zrealizowany - wręcz przeciwnie, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty świadczą o zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia", pomijając dowody złożone przez Gminę Miasta G. przy pismach z dnia 24 stycznia 2019 r. i z dnia 28 lutego 2019 r., Wojewoda wyjaśnił, że nie ma przeszkód prawnych, aby organ administracji publicznej po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że nowe dowody spowodowały istotną zmianę ustalonego wcześniej stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i okoliczności faktycznych sprawy. Organy administracji publicznej nie mogą bowiem rozpatrując sprawę oprzeć się jedynie na swoich wcześniejszych decyzjach wydawanych w tych samych lub w podobnych postępowaniach z uwagi na fakt, że w tych sprawach przepisy są niejednoznaczne i najczęściej praktykę wyznaczają wyroki sądów administracyjnych, a zmiana poglądów orzecznictwa nie jest rzadkim zjawiskiem.
W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że zagospodarowanie części terenu osiedla parkingiem, terenem zielonym, budynkiem szkoły wraz z boiskiem, którego funkcjonalność, w ocenie Wojewody, jest powiązana ze zrealizowaną inwestycją lokalizacyjnie i funkcjonalnie, a co za tym idzie stanowi infrastrukturę towarzyszącą inwestycji (celu wywłaszczenia), jako jej integralną część, czym spełnia kryterium realizacji celu wywłaszczenia. Ponadto, przypomniano, że Gmina Miasta Gdyni zgłosiła w piśmie z dnia 20 grudnia 2023 r., że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się: przewód telekomunikacyjny podziemny, przewód kanalizacyjny oraz przewód elektroenergetyczny podziemny. Powyższe potwierdza załączona mapa. Ta okoliczność w ogóle nie była przedmiotem dotychczasowej analizy pod kątem realizacji celu wywłaszczenia, zwłaszcza, że głównym powodem orzekania o zwrocie tej działki było to, że z materiału dowodowego wynikało, iż znajdowała się ona poza planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego, co obecnie uległo zmianie z uwagi na uzupełnienie tego materiału. Jak wynika z mapy dostępnej na stronie https://nasze.miasto.gdynia.pl/e-uslugi/portal-mapowy, ta infrastruktura powiązana jest z infrastrukturą osiedla, która dochodzi do okolicznych budynków. Wojewoda odstąpił od wyjaśniania, kiedy dokładnie ta infrastruktura powstała, ponieważ już samo wybudowanie boiska z uwagi na to, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planu realizacyjnego, stanowi o realizacji celu wywłaszczenia. W związku z tym, w ocenie organu, nie można uznać, że pismo Spółdzielni Mieszkaniowej, administrującej Osiedlem, z dnia 21 lutego 2011 r., w którym stwierdzono, iż Spółdzielnia ta nie jest w posiadaniu działki nr [...] jednoznacznie wskazuje, iż teren spornej działki nie był wykorzystywany na cele funkcjonowania lub też zagospodarowania osiedla mieszkaniowego, zwłaszcza, że wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, a nie Spółdzielni Mieszkaniowej. Wojewoda zauważył, iż teren szkoły, żłobka, przychodni czy dróg powiązany z realizacją celu w postaci osiedla mieszkaniowego również nie był przekazywany spółdzielni mieszkaniowej i to nie ona realizowała tego typu inwestycje. Ponadto w sprawie, w której odmówiono zwrotu sąsiedniej działki nr [..] zagospodarowanej tym samym boiskiem, Spółdzielnia Mieszkaniowa, pismem z dnia 24 kwietnia 2012 r. również wskazała, "że działki nr ewid. [..] i [..] km. [...] nie są w naszej dyspozycji", a mimo to wybudowanie boiska zostało uznane zarówno przez organy administracji i sądy administracyjne za realizację celu wywłaszczenia w postaci osiedla mieszkaniowego.
Reasumując, ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny jest sprzeczny z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a same dowody zostały przez organ ocenione w sposób dowolny, a ponadto błędnie zastosowano przepisy prawa materialnego na skutek wadliwej ich wykładni. W konsekwencji, postępowanie zostało przeprowadzone w sposób naruszający zasadę swobodnej oceny dowodów, przekonywania i pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, a z uwagi na zebranie przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego i uzupełnienie go przez Wojewodę, możliwe było wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie co do istoty sprawy. Natomiast wobec konieczności odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości Wojewoda nie odniósł się do zarzutów naruszenia art. 140 ust. 4 w związku z art. 139 u.g.n., ani do oceny operatu szacunkowego.
Skargę na powyższą decyzję wniosły wnioskodawczynie, tj. Z. P. i R. P. wskazując, że nie zgadzają się z przedstawioną argumentacją i wynikającą z niej odmową zwrotu nieruchomości. W ocenie skarżących, przedmiotowa działka w dniu wywłaszczenia tj. 23 maja 1979 r. nie znajdowała się w granicach planowanego osiedla, zatem brak było podstaw do jej wywłaszczenia. Mapa "Gdynia osiedle mieszkaniowe [..] - plan ogólny zagospodarowania terenu 1:1000 plansza podstawowa z 1974r." wraz z decyzją nr 84/74 Urzędu Miejskiego w Gdyni z dnia 11 listopada 1974 r., na które powołuje się Wojewoda, zostały zmienione decyzją nr [..] Urzędu Miejskiego w Gdyni z dnia 3 listopada 1977 r. na nowo zatwierdzającą plan realizacyjny terenu osiedla. Zostało to podkreślone w decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 grudnia 2022 r., który w swej opinii zaznaczył, iż zapoznał się z dokumentami: "szkic koncepcyjny zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe z 1970r." oraz mapą "Gdynia osiedle mieszkaniowe - plan ogólny zagospodarowania terenu 1:1000 plansza podstawowa z 1974r." i stwierdził, iż w dacie nabywania przez Skarb Państwa działka nr [..] (obecnie [..], obręb [..]) znajdowała się poza granicami realizacji osiedla. Stanowisko takie wyraził również Sąd w wyroku z dnia 17 lutego 2016 r. o sygn. II SA/Gd 595/15.
Ponadto, skarżące zauważyły, że postępowanie dotyczące zwrotu sąsiedniej działki nr [..] nie powinno rzutować na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie. Działka nr [..] była objęta planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego C.[..], a nie C.[..], zatem było to inne zadanie inwestycyjne, nieruchomość była objęta planem realizacyjnym, inne było brzmienie aktów prawnych związanych z wywłaszczanymi nieruchomościami i inna była też przyczyna wystąpienia o ich zwrot. To, że na obu działkach po latach powstało boisko jest stwierdzeniem faktu nie mającym znaczenia dla istoty sprawy. Dodatkowo skarżące wskazały, że jako jedną z przesłanek podjęcia niekorzystnej dla nich decyzji było zgłoszenie przez Gminę Miasta Gdyni w piśmie z dnia 20 grudnia 2023r., iż na przedmiotowej nieruchomości znajduje się infrastruktura podziemna. Jednakże w ocenie skarżących, z oględzin map wynika, że infrastruktura ta przebiega wzdłuż granic działki i nie powinno to rzutować na decyzję Wojewody.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Pismem z dnia 9 maja 2024 r. pełnomocnik Gminy Miasta Gdyni nadesłał odpowiedź na skargę wnosząc o jej oddalenie. W pierwszej kolejności Gmina zauważyła, że skarga nie czyni zadość wymogom art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ skarżące nie wskazały, na czym ich zdaniem polega naruszenie prawa lub interesu prawnego w zaskarżonej decyzji, gdyż istota treści skargi sprowadza się wyłącznie do odmiennej interpretacji zebranego materiału dowodowego, niż uczynił to Wojewoda. Następnie wskazano, że Wojewoda zasadnie uznał, że nie zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości oznaczonej obecnie ewidencyjnie jako działka nr [...], obr. [..]. Z zebranego materiału dowodowego wynika bowiem, iż nie sposób uznać nieruchomość za zbędną na cel jej przejęcia, gdyż jej zagospodarowanie stanowi typowa infrastruktura osiedlowa, która to stanowiła cel wywłaszczenia nieruchomości.
Gmina stwierdziła, że w istocie jest kwestią drugorzędną w ramach jakiego projektowanego zadania inwestycyjnego znajdowała się przedmiotowa nieruchomość, kluczowe jest bowiem jedynie, iż przeznaczona była na potrzeby realizacji osiedla mieszkaniowego, które niewątpliwie powstało. Przeciwne założenia nie korespondowałaby z rozległym, a jednocześnie spójnym (bez luk obszarowych) terenem osiedla C. Zatem niezasadne jest rozpatrywanie niniejszej sprawy w odniesieniu do ram poszczególnych bloków inwestycyjnych, zwłaszcza gdy ze zgromadzonych przez organy obu instancji materiałów wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w centrum osiedla C. w G. w związku z którego realizacją została przejęta. Podkreślono także, iż w zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się fragment książki: "Spółdzielnia Mieszkaniowa [..]", Gdynia 2013, s. 97-98, który jest dowodem wskazującym, że osiedle C. w fazie projektowej i realizacji zostało podzielone na zadania oznaczone cyframi rzymskimi (wbrew uznaniu, że oznaczenie I, II, czy III odnosi się do osobnych osiedli). Powyższe jest spójne z § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r.
Następnie podniesiono, że ze "szkicu koncepcyjnego zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe " z 1970 r. wynika, że przedmiotowa nieruchomość w fazie planistycznej znajdowała się w rejonie przeznaczenia pod "osiedlowe parkingi- garaże", oraz "szkoły zawodowe". Niemniej jednak, istotnym jest, iż ww. szkic pochodzi z 1970 r., zaś przejęcie dz. nr [..], obr. [..], nastąpiło w roku 1979, zatem (co wynika również z analizy obecnej zabudowy osiedla C.) założenia te ewaluowały w związku z aktualizującymi się potrzebami lokalnej społeczności. Taka modyfikacja wstępnych założeń w zakresie kreowania zabudowy osiedlowej, wpisuje się w naturalny proces kształtowania się aglomeracji. Powołując się na orzecznictwo Gmina wskazała, że jeżeli możliwy jest do zrekonstruowania tylko ogólnie ujęty cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego (bądź innego zamierzenia inwestycyjnego o znacznych rozmiarach), to wykonanie na wywłaszczonej nieruchomości, przy uwzględnieniu relewantnych aspektów temporalnych, jakiegokolwiek elementu tegoż zamierzenia implikuje ocenę, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przypomniano również, że ze znajdujących się w zgromadzonym materiale dowodowym zdjęć lotniczych wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła ogólnodostępne boisko sportowe już w latach 80- tych (zdjęcie lotnicze z 1984 r.), a zgodnie z orzecznictwem boiska należy niewątpliwie uznać za infrastrukturę osiedla mieszkaniowego. Natomiast w nawiązaniu do faktu, że na przedmiotowej działce znajduje się: przewód telekomunikacyjny podziemny, przewód kanalizacyjny oraz przewód elektroenergetyczny podziemny Gmina Miasta Gdyni zgadza się z organem odwoławczym, że powyższe elementy również niewątpliwie stanowią infrastrukturę osiedlową.
W odniesieniu do powołania się skarżących na wydane w niniejszej sprawie wyroki Gmina stwierdziła, że zasadnie organ odwoławczy wskazał, że wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 lutego 2016 r. o sygn. II SA/Gd 595/15 oraz wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2018 r. o sygn. I OSK 1779/16, nie są wiążące w niniejszej sprawie, ponieważ ocena prawna sformułowana w orzeczeniu sądu administracyjnego, o której mowa w art. 153 ustawy p.p.s.a., wiąże organ oraz ten sąd co do zastosowania prawa materialnego w danej sprawie na tle konkretnie poczynionych ustaleń faktycznych i ich oceny, co oznacza, że moc wiążąca tej oceny ustaje w przypadku, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy dojdzie do zmiany jej istotnych okoliczności faktycznych, która to zmiana dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy wymaga odmiennego zastosowania przepisów prawa materialnego, podlegających tej ocenie. Niewątpliwie zatem ustanie mocy wiążącej oceny powoduje zmiana - po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Odnosząc się do zarzutu, że postępowanie dotyczące zwrotu sąsiedniej działki nr [..] nie powinno rzutować na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Gmina zauważyła, że w zaskarżonej decyzji Wojewoda zasadnie wskazał na sprawę o analogicznym stanie faktycznym, w której prawomocnie orzeczono o odmowie zwrotu nieruchomości. Wskazano, że działka nr [..], obr. [..], została wywłaszczona na cel: "budownictwa mieszkaniowego spółdzielczego osiedla C. w G.". Podkreślenia wymaga, że "Osiedle C.", było rozległą inwestycją sięgającą od zbiegu (obecnej) ul. M. z ul. C. do ul. P. Przedsięwzięcie to podzielone było na przynajmniej trzy zadania inwestycyjne w ramach jednego osiedla (o nazwach: "[..]). Mając powyższe na uwadze bez znaczenia winien być blok inwestycyjny, w ramach którego znalazła się przedmiotowa nieruchomość w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż do chwili obecnej znajduje się w ramach osiedla, które było spiritus movens wywłaszczenia, nadto po dziś dzień stanowi infrastrukturę osiedlową. Dodatkowo, w nawiązaniu do art. 8 § 1 k.p.a. szczególnie istotnym jest, że względem działki sąsiedniej wobec przedmiotowej postępowanie zostało prawomocnie zakończone odmową zwrotu nieruchomości z uwagi na realizację celu wywłaszczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 14 lutego 2024 r. uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 grudnia 2022 r. i orzekająca o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. , oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...], obręb [...], KW nr [...].
W ocenie Sądu zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest okoliczność, iż zapadłe w niej wcześniejsze orzeczenia organów administracji publicznej podlegały ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt 595/15, a wyrok ten, na skutek wniesienia skarg kasacyjnych zarówno przez skarżące jak i uczestnika postępowania – Gminę Miasta G., przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1779/16.
W tym miejscu przywołać należy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W związku z tym, iż wydane w sprawie wyroki sądów administracyjnych są prawomocne, w sprawie zastosowanie ma też art. 170 p.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Jak stwierdzono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt 595/15, " ... w niniejszej sprawie bezsporne jest, że nieruchomość składająca się z działek nr [..]-[..] o łącznej powierzchni 1,7619 ha położona w G. umową sprzedaży z dnia 23 maja 1979 r. zawartą w formie aktu notarialnego została zbyta przez ówczesne właścicielki, tj. H. P. i T. L. na rzecz Skarbu Państwa. Bezsporne jest, że celem zakupu było zadanie inwestycyjne "Osiedle Mieszkaniowe [..]". Nabycie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94). Skarżące R. P. , A. B. oraz Z. P., będące następcami prawnymi poprzednich właścicielek, wystąpiły o zwrot przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy Gdyni, i wskazując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (...). Zgromadzony w niniejszej sprawie, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje (podkreślenie Sądu), że cel wywłaszczenia w stosunku do przedmiotowej działki nie został zrealizowany. Zgodnie z treścią zawartej umowy z dnia 23 maja 1979 r. i dołączonych do niej dokumentów wywłaszczenie nastąpiło z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [..]. Bezsporne jest, że na przedmiotowej nieruchomości nie zostało zrealizowane osiedle mieszkaniowe, w szczególności [..]. Bezsporne jest przy tym, że już w dacie nabywania przez Skarb Państwa działka ta znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..]".
Także Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1779/16 wskazał, że " ...co jednoznacznie wynika z niespornych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, że przedmiotowa działka w dacie nabycia na własność przez Skarb Państwa znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..] (podkreślenie Sądu). Już zatem z tej okoliczności wynika, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla [..] było zbędne. Teren przedmiotowej działki nie był wykorzystany na cele funkcjonowania czy zagospodarowania osiedla ...". (...) Organy rozpoznające sprawę w sposób wszechstronny wyjaśniły ją w tym zakresie, zwracając się m.in. do Spółdzielni Mieszkaniowej administrującej osiedlem [..], która w piśmie z dnia 21 lutego 2011 r. wyjaśniła, że przedmiotowa działka nie jest w posiadaniu Spółdzielni, w związku z czym Spółdzielnia ta nie posiada żadnych dokumentów dotyczących stanu jej zagospodarowania. Ponadto ewentualna modyfikacja celu wywłaszczenia byłaby możliwa w sytuacji, gdyby cel ten został określony tak ogólnie, że wymagałby doprecyzowania. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Powyższa okoliczność świadczy o tym, że na przedmiotowej działce nie zrealizowano żadnego obiektu należącego do Spółdzielni.
W przedmiotowej sprawie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewodę Pomorskiego stwierdzono, że ".... wśród dokumentów pozyskanych przez organ I instancji znajdują się założenia techniczno-ekonomiczne na osiedle mieszkaniowe "[..]- plan realizacyjny z 1977 r., w których wskazano, iż "omawiane przedsięwzięcie "[..]" jest fragmentem osiedla mieszkaniowego "[..]" (...). Koncepcję charakteryzuje się sytuowaniem budynków mieszkalnych w zespołach oddzielających wnętrza rekreacyjne od komunikacji kołowej. Pozwala to na sukcesywne, kompleksowe przekazywanie do eksploatacji poszczególnych fragmentów osiedla, łącznie z terenami rekreacji przydomowej" (str. 4 pkt 2). W aktach organu I instancji znajduje się również realizacyjny plan zagospodarowania terenu - plansza bilansowa osiedla mieszkaniowego [..] (ten rysunek został zatytułowany plansza bilansowa, a nie plan ogólny zagospodarowania terenu - co do tej pory umknęło organom orzekającym na gruncie niniejszej sprawy), który był podstawą dotychczasowych orzeczeń organów administracji i wyroków sądów administracyjnych. Znajduje się na nim data 26 stycznia 1974 r. Na podstawie tego dokumentu orzekające wcześniej na gruncie przedmiotowej sprawy organy administracji i sądy administracyjne doszły do wniosku, że przedmiotowa działka znajdowała się poza granicami osiedla [..]. Jednakże zaprzeczają temu dokumenty pozyskane przez organ I instancji w 2022 r., po wydaniu wyroków na gruncie niniejszej sprawy przez sądy administracyjne, tj. decyzja nr 84/74 z dnia 11 listopada 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wraz z załącznikiem graficznym " G. osiedle mieszkaniowe [..] - plan ogólny zagospodarowania terenu 1:1000, plansza podstawowa z 1974 r." (który to rysunek został nazwany plan realizacyjny) oraz "szkic koncepcyjny zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe " z 1970 r. (z którego wynika, iż na terenie obecnej działki nr [..] planowane były osiedlowe parkingi i garaże - nr [..] na mapie) - dokumenty sprzed daty ww. planu - planszy bilansowej i po jego dacie, z których jednoznacznie wynika, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planowanego osiedla [..]...".
Zdaniem organu odwoławczego przywołana wyżej okoliczność przesądza o utracie mocy wiążącej wydanych w sprawie wyroków sądów administracyjnych.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie, przywołane wyżej stanowisko Wojewody Pomorskiego jest błędne.
Zauważyć należy, iż w aktach administracyjnych, które były przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt 595/15 znajdowały się: decyzja Urzędu Miejskiego w Gdyni Wydziału Gospodarki Komunalnej Przestrzennej, Ochrony Środowiska nr 84/74 z dnia 11 listopada 1974 r. zatwierdzająca plan ogólny realizacyjny zagospodarowania terenu budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego os. "[..]" w G. (k 74 akt) jak również Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu Osiedla Mieszkaniowego z roku 1977 wraz z dokumentacja dotyczącą wymienionego projektu. Na tej podstawie sądy obu instancji uznały, że działka nr [...], stanowiąca obecnie działkę nr [..], obręb [..], KW nr [..], w dacie nabycia na własność przez Skarb Państwa znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..].
Podzielić w tym miejscu należy stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 344/23 (dostępny w CBOSA), że "... ocena prawna, o której stanowi zacytowany przepis (art. 153 p.p.s.a. – uwaga Sądu), to wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w o odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 895; A. Kabat, Komentarz, (w:) B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el.2019, art. 153). Zarówno organ administracji, jak i sąd rozpoznając sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Działania naruszające zasadę wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną przez sąd administracyjny (por. wyroki NSA z dnia: 21 października 1999 r., akt IV SA 1681/97 oraz 1 września 2010 r., I OSK 920/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia, zawierającego ocenę prawną (zob. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2022 r. III FSK 1531/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie przepis art. 153 p.p.s.a. - co doniosłe dla sformułowanych w niniejszej sprawie zarzutów kasacyjnych - ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym wymiarze oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organów administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2024 r. III FSK 667/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl) ...".
Sąd zauważa, iż po wydaniu prawomocnych wyroków przez sądy administracyjne w niniejszej sprawie, nie miała miejsca zamiana prawa na podstawie którego rozpoznano sprawę. W ocenie Sądu nie zmieniły się również okoliczności faktyczne sprawy, albowiem po wydaniu tych orzeczeń sądowych nie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności, które pozwalałyby na uznanie, iż ustało związanie powyższymi wyrokami w rozumieniu art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Oceny tej nie zmieniają przedstawione przez Wojewodę Pomorskiego okoliczności, iż z treści decyzji nr 84/74 z dnia 11 listopada 1974 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wraz z załącznikiem graficznym oraz "szkicu koncepcyjnego zagospodarowania terenu 1:2000 Osiedle Mieszkaniowe [..]" z 1970 r. wynika, iż na terenie obecnej działki nr [...] planowane były osiedlowe parkingi i garaże, co ma przesądzać iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach planowanego osiedla [..], jak i to, ze na przedmiotowej nieruchomości znajduje się przewód telekomunikacyjny podziemny, przewód kanalizacyjny oraz przewód elektroenergetyczny podziemny.
Należy mieć bowiem na uwadze, iż wydane w sprawie prawomocne orzeczenia sądów oparły swe stanowisko na aktualnym w dniu podpisania umowy z dnia 23 maja 1979 r. (mocą której wywłaszczono sporną nieruchomość), Planie Realizacyjnym Zagospodarowania Terenu Osiedla Mieszkaniowego "[..] z roku 1977. Natomiast decyzja Urzędu Miejskiego w Gdyni Wydziału Gospodarki Komunalnej Przestrzennej, Ochrony Środowiska nr 84/74 z dnia 11 listopada 1974 r. zatwierdzająca plan ogólny realizacyjny zagospodarowania terenu budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego os. "[..] przed podpisaniem wzmiankowanej umowy utraciła ważność, na mocy § 34 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 stycznia 1973 r. w sprawie ustalenia realizacji inwestycji budowlanych oraz państwowego nadzoru budowlanego nad budownictwem powszechnym Dz. U. Nr 4, poz. 29). Jednocześnie w przywołanych orzeczeniach sądowych jednoznacznie uznano, że przedmiotowa działka w dacie nabycia na własność przez Skarb Państwa znajdowała się poza granicami planu realizacyjnego osiedla [..]. Już zatem z tej okoliczności wynika, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę osiedla [...] było zbędne.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. orzekła jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI