II SA/GD 352/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2025-06-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek celowypostępowanie administracyjneprawo proceduralnewywiad środowiskowyprawo materialneuchylenie decyzjiSKOWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając ją za wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności poprzez brak oceny zebranego materiału dowodowego i nieuzasadnione przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Sprawa dotyczyła wniosku o zasiłek celowy, który został odmówiony przez Prezydenta Miasta Gdyni, a następnie uchylony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) i przekazany do ponownego rozpatrzenia. SKO uznało, że organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącej do wykazania przesłanek przyznania zasiłku i nie przeprowadziło wystarczającego wywiadu środowiskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że organ odwoławczy sam nie ocenił zebranego materiału dowodowego, nie odniósł się do przeprowadzonego wywiadu telefonicznego i nie uzasadnił konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy, naruszając tym samym przepisy postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał sprzeciw skarżącej M. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Gdańsku, która uchyliła decyzję Prezydenta Miasta Gdyni odmawiającą przyznania zasiłku celowego i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta odmówił skarżącej zasiłku na pokrycie kosztów leczenia, środków higieny, żywności, opłat za prąd i czynsz, mimo że dochód skarżącej mieścił się w kryterium dochodowym, wskazując na brak niezbędnej potrzeby bytowej oraz niejasności co do wydatków na leki i czynsz. SKO uchyliło tę decyzję, uznając, że organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącej do wykazania przesłanek przyznania zasiłku i nie przeprowadziło wystarczającego wywiadu środowiskowego, a także nie ustaliło stanu zdrowia matki skarżącej i warunków mieszkaniowych. Skarżąca zarzuciła SKO, że organ odwoławczy sam dysponuje kompetencjami do uzupełnienia materiału dowodowego i że sytuacja faktyczna nie uległa zmianie, co potwierdziło samo SKO. Sąd administracyjny uznał sprzeciw za uzasadniony. Stwierdził, że SKO, wydając decyzję kasatoryjną, samo nie oceniło zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego telefonicznie zgodnie z przepisami o COVID-19. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy powinien był ocenić ten materiał lub, w razie potrzeby, uzupełnić postępowanie dowodowe na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zamiast bezpodstawnie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. SKO nie odniosło się również do ustaleń z innych postępowań ani nie sprecyzowało, jakich dokumentów oczekuje od skarżącej. W związku z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) i brakiem uzasadnienia dla zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ sam nie ocenił zebranego materiału dowodowego, nie odniósł się do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i nie uzasadnił braku możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organ odwoławczy, uchylając decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, sam naruszył przepisy postępowania, nie oceniając zebranego materiału dowodowego, nie odnosząc się do przeprowadzonych dowodów (np. wywiadu telefonicznego) i nie wykazując, dlaczego sam nie mógł uzupełnić postępowania dowodowego zgodnie z art. 136 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

p.p.s.a. art. 151a § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.

u.p.s. art. 39

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.

Pomocnicze

u.p.s. art. 106 § 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.

u.p.s. art. 136 § 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie lub zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

ustawa o COVID-19 art. 15o

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

W okresie pandemii COVID-19 wywiad środowiskowy mógł być zastąpiony rozmową telefoniczną lub analizą dokumentów.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej decyzji, rozważania prawne i faktyczne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy sam nie ocenił zebranego materiału dowodowego. Organ odwoławczy nie odniósł się do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Organ odwoławczy nie wykazał, dlaczego sam nie mógł uzupełnić postępowania dowodowego. Organ odwoławczy nie uzasadnił konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji.

Godne uwagi sformułowania

sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy powinien wskazać przyczyny niezastosowania art. 136 k.p.a. wywiad środowiskowy przeprowadzony telefonicznie był zgodny z unormowaniem art. 15o ustawy o COVID-19 brak odniesienia się przez SKO do zgromadzonego przez Prezydenta Miasta Gdyni materiału dowodowego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

Skład orzekający

Jakub Chojnacki

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze, obowiązek oceny materiału dowodowego przez organ odwoławczy, dopuszczalność wywiadu środowiskowego w formie telefonicznej w okresie pandemii."

Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw administracyjnych, w których organ odwoławczy uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur administracyjnych i jak sąd kontroluje działania organów odwoławczych. Jest to przykład na to, że nawet w sprawach o świadczenia socjalne, formalne uchybienia mogą prowadzić do uchylenia decyzji.

Sąd administracyjny: Organ odwoławczy nie może ignorować zebranego materiału dowodowego!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 352/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jakub Chojnacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 136 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2025 r. sprawy ze sprzeciwu M. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2025 r., nr SKO Gd/4048/22 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 11 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej M. T. przyznania zasiłku celowego na: "pokrycie kosztów prywatnego podstawowego leczenia w zakresie nierefundowanym przez NFZ, środki higieny, żywność, opłaty prądu, czynszu, opłacenia zaległości czynszowych, zasiłku na dożywianie, zakup posiłku".
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 25 lutego 2022 r. został przeprowadzony z wnioskodawczynią przez telefon wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką i nie posiada żadnego dochodu. Obie panie utrzymają się z zasiłku pielęgnacyjnego matki w kwocie 215,84 zł, zasiłku stałego matki w kwocie 492,08 zł, zasiłków celowych w kwocie 50 zł, zasiłku z programu rządowego na żywność po 200 zł oraz świadczenia uzupełniającego 500 zł. Ponadto przyznano skarżącej zasiłek na leki dla matki. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na oczekiwanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.
Prezydent Miasta odmówił między innymi przyznania skarżącej zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnego podstawowego leczenia w zakresie nierefundowanym przez NFZ pomimo tego, że dochód skarżącej mieścił się w kryterium dochodowym dla osób wspólnie gospodarujących, jednakże wskazany we wniosku cel nie może być uznany za niezbędną potrzebę bytową. Organ odmówił również pomocy na zakup posiłku, na czynsz, na prąd oraz na zaległości czynszowe wskazując, że skarżąca zapytana przez pracownika socjalnego nie jest w stanie określić kwoty jaką wydaje na leki – podaje, żeby sprawdzić faktury z poprzednich miesięcy. Skarżąca nie umiała podać, czy płaci jakiekolwiek kwoty tytułem czynszu oraz ile wynosi zadłużenie. Organ ustalił, że w miesiącu styczniu kwota czynszu wynosiła 735,21 zł. Ponadto obie panie otrzymują zasiłki celowe od stycznia 2022 r. z programu rządowego "Posiłek w domu i w szkole" po 200 zł miesięcznie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (SKO) po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 2 kwietnia 2025 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Gdyni w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W ocenie SKO organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącej do wykazania, czy spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego. Według SKO należy skutecznie wezwać skarżącą do złożenia dokumentów obrazujących koszty oraz konieczność przyznania: prywatnego podstawowego leczenia w zakresie nierefundowanym przez NFZ, środki higieny, żywność, opłaty prądu, czynszu, opłacenia zaległości czynszowych, zasiłku na dożywianie, zakupu posiłku.
SKO stwierdziło również, że z całości dokumentów sprawy jak i w wyniku analizy innych postępowań dotyczących wniosku skarżącej wynika, że w dalszym ciągu nie wiadomo jaki jest stan zdrowia matki skarżącej, czy porady lekarskie były udzielane, jaki jest stan mieszkania, w którym przebywa skarżąca oraz jej matka, a także co za tym idzie czy matka skarżącej oraz skarżąca posiadają odpowiednie warunki do egzystencji. Z historii zdrowia i choroby matki skarżącej wynika, że nie miała ona udzielonych porad lekarskich, a wystawione są jedynie recepty na leki stale przyjmowane. Ponadto, zdaniem SKO w aktach sprawy brak jest skutecznie doręczonego wezwania do kontaktu z organem w celu ustalenia terminu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. W aktach brak jest także "skutecznie doręczonej informacji o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej w przypadku braku aktywności strony i dobrowolnego ustalania wywiadu środowiskowego".
W ocenie SKO należy uzupełnić akta w tym zakresie. Zdaniem organu drugiej instancji konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej i matki. W niniejszej sprawie wywiad jest niezbędny celem ustalenia aktualnej, jak i z daty złożenia wniosku sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, majątkowej rodziny. Ponownie rozpoznając sprawę należy zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu zgodnie z art. 10 k.p.a. oraz ewentualnie pouczyć o uprawnieniach wynikających z art. 79a k.p.a.
We wniesionym Sądu sprzeciwie od decyzji SKO i w piśmie strony z 20 maja 2025 r., wniesionym bezpośrednio do Sądu, skarżąca podniosła, że w sprawie zostały przesłane potrzebne dokumenty, zostały wykazane dochody, spełnione przesłanki do otrzymania pomocy, a nawet organ posiada z urzędu z prowadzenia innych spraw wiedzę np. na temat stanu zdrowia, hospitalizacji, chociażby ze spraw, w których przywrócił termin do wniesienia odwołań. Zauważono, że w sprawie został przeprowadzony wywiad telefoniczny, gdyż taka forma zastąpiła wywiady stacjonarne na mocy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), dalej jako: "ustawa o COVID-19". Natomiast art. 107 ust. 4 u.p.s., nie pozwala na aktualizację tych wywiadów, gdyż zasiłki nie są wypłacane, a aktualizację wywiadu przeprowadza się, gdy osoba bądź rodzina pobiera zasiłek i wówczas należy ustalić czy nic się nie zmieniło, by móc dalej kontynuować wypłacanie zasiłku. Kolegium natomiast samo stwierdziło w decyzji, że "z całości dokumentów w/w sprawy jak i w wyniku analizy innych postępowań toczących się z wniosku skarżącej działającej w swoim imieniu jak i w imieniu I.T. wynika, iż w/w stan faktyczny nie uległ zmianie". Oznacza to, aktualizacja wywiadu nie jest potrzebna i jeżeli są jakieś braki w dokumentach, to Kolegium mogło wiedzę zaczerpnąć z dokumentacji z innych toczących się postępowań, co też zrobiło.
Jak wskazała skarżąca, przekazywanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może nastąpić tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach, gdyż organ odwoławczy dysponuje kompetencjami do uzupełnienia materiału dowodowego. Skoro jednak Kolegium stwierdza, że na czas wydawania decyzji sytuacja wnioskodawczyni i jej rodziny była zła, a nadto się nie poprawiła, stan faktyczny nie uległ zmianie, to znaczy, że nie jest potrzebna aktualizacja wywiadu, a złe warunki życiowe przemawiają za przyznaniem pomocy społecznej. Wobec tego winny zapaść decyzje przyznające bezzwłoczną, natychmiastową pomoc, a nie powinny były zapadać decyzje odmowne lub przekazujące sprawy do ponownego rozpatrywania po trzech i pięciu latach od złożenia wniosków o pomoc, gdyż takie działanie instytucji oznacza przeciąganie złej sytuacji, a więc jest niezgodne z prawem.
W odpowiedzi na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Sprzeciw jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw. Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym charakter i zakres zaskarżonej decyzji, tj. decyzji kasatoryjnej, powoduje, że przedmiotem rozważań w postępowaniu sądowoadministracyjnym co do zasady nie są kwestie związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ale wyłącznie zagadnienia dotyczące wydania w postępowaniu odwoławczym tego rodzaju decyzji. Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania przez organ w praktyce sprowadza się do zakwestionowania dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, przy czym w przypadku decyzji kasacyjnej - oprócz wskazania w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, organ ma obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy, rozumiany jako istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym zarzuconym organowi pierwszej instancji a orzeczeniem tego organu. Ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Organ powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, tj. wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub rangi, że mogły kształtować lub współkształtować treść kwestionowanej w sprawie za pomocą odwołania decyzji. Dopiero stwierdzenie, że to naruszenie organu mogło mieć wpływ na wynik sprawy daje możliwość wskazania, czy ten wpływ był istotny czy też nie. Jeśli nie był istotny, to organ odwoławczy dysponuje narzędziem, w jakie wyposaża go art. 136 k.p.a. - w postaci uprawnienia do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi który wydał decyzję. Takie działanie organu odwoławczego pozwala na uniknięcie stosowania art. 138 § 2 k.p.a. i umożliwia wydanie rozstrzygnięcia bez konieczności ponownego kierowania sprawy do organu pierwszej instancji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się też, że w świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. W przeciwnym bowiem wypadku instytucja sprzeciwu, która ma na celu przyspieszenie całego postępowania, traci swoje znaczenie. Oznacza to, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. m.in. wyroki NSA z: 13 lutego 2019 r., II OSK 132/19; z 24 sierpnia 2021 r. II OSK 1484/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Organ odwoławczy zatem, tak jak organ pierwszej instancji, ma te same obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny - na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów.
Skoro zatem zakres koniecznych ustaleń faktycznych w sprawie determinowany jest normą prawa materialnego określającą przesłanki nałożenia uprawnienia bądź udzielenia obowiązku, to w rozpoznawanej sprawie określa go art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s."). Stosownie do tej regulacji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego.
Obowiązkiem organów administracji przed wydaniem decyzji w sprawie zasiłku celowego jest ustalenie istnienia określonych w ww. przepisie przesłanek jego przyznania. Ustawodawca przewidział przy tym, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.).
Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Gdyni w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego dysponował następującym materiałem dowodowym: kopią informacji z przychodni lekarskiej (k. 182 akt), kopią historii zdrowia i choroby matki skarżącej z 24 stycznia 2022 r. (k. 181 akt), informacją w sprawie dodatku mieszkaniowego (k. 177 akt), wywiadem środowiskowym z 25 lutego 2022 r. (k. 170 i nast. akt), kopią informacji o wymiarze opłat za mieszkanie (k. 162), kopiami faktur VAT za leki (k. 161 i 162), kopią zaświadczenia spółdzielni mieszkaniowej o członkostwie (k. 154 akt) oraz kopią rachunku za prąd (k. 153 akt).
SKO wydając zaskarżoną decyzję pominęło fakt zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego w powyższym zakresie i zaniechało jego oceny. Z uzasadnienia decyzji organu drugiej instancji nie wynika, dlaczego wskazywana konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej oraz zwrócenia się do niej o dokumenty obrazujące koszty utrzymania oraz konieczność przyznania wnioskowanego zasiłku nie mogły zostać zrealizowane na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 136 § 1 k.p.a. Jak zasadnie wskazuje się w doktrynie, dodatkowe postępowanie "w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie" może obejmować zarówno powtórzenie przez organ odwoławczy dowodów wadliwie zebranych przez organ pierwszej instancji, jak i przeprowadzenie nowych dowodów wskazanych przez stronę w odwołaniu lub zgromadzonych przez organ odwoławczy z urzędu (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, 2023). W orzecznictwie zasadnie skazuje się zaś, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej powinien wskazać przyczyny niezastosowania art. 136 k.p.a. (por. wyr. SN z 9 czerwca 1999 r., III RN 7/99, OSNAPiUS 2000, Nr 9, poz. 338).
Co szczególnie istotne, SKO nie odniosło się do okoliczności przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego pomimo, że wywiad taki został przeprowadzony w dniu 25 lutego 2025 r. w formie telefonicznej, co zgodne było z unormowaniem art. 15o ustawy o COVID-19, który stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, ilekroć zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wymagane jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji, w szczególności z osobą lub rodziną, które zostały poddane kwarantannie w związku z podejrzeniem zakażenia lub choroby zakaźnej, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zamiast przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może nastąpić na podstawie: 1) rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym, a w przypadku osób niepełnosprawnych z powodu dysfunkcji narządu słuchu przy wykorzystaniu środków wspierających komunikowanie się, o których mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2017 r. poz. 1824), oraz, 2) dokumentów lub oświadczenia, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także ich kopii, w tym elektronicznych, uzyskanych od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc lub 3) informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 tej ustawy.
Skoro wywiad taki został w sprawie przeprowadzony w przewidzianej prawem formie, to powinien był zostać uwzględniony i poddany ocenie w kontekście przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, od czego SKO się uchyliło. Organ odwoławczy nie wyjaśnił jednocześnie z czego wywodzi konieczność przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego oraz dlaczego nie zlecił jego przeprowadzenia w ramach kompetencji określonych w art. 136 k.p.a.
Zauważyć też należy, że organ drugiej instancji w uzasadnieniu objętej sprzeciwem decyzji odnosi się do bliżej niesprecyzowanych ustaleń faktycznych z innych postępowań prowadzonych przez organy administracji w sprawie udzielenia skarżącej lub jej matce świadczeń z pomocy społecznej. SKO nie precyzuje jednak o jakie postępowania chodzi ani, jakie zebrane w nich dowody i ujawnione okoliczności mają znaczenie dla rozstrzygania w rozpoznawanej sprawie. Powoduje to brak możliwości weryfikacji stanowiska SKO, zaś taki sposób prowadzonego postępowania narusza przywołane uprzednio zasady jego prowadzenia wyrażone w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Nie można także zaakceptować ogólnikowości stwierdzenia przez SKO konieczności wezwania skarżącej do złożenia dokumentów obrazujących koszty oraz konieczność przyznania: "prywatnego podstawowego leczenia w zakresie nierefundowanym przez NFZ, środki higieny, żywność, opłaty prądu, czynszu, opłacenia zaległości czynszowych, zasiłku na dożywianie, zakupu posiłku". Zauważyć należy, że okoliczności faktyczne i spełnienie przesłanek do przyznania danego świadczenia, co do zasady, ustalane są w oparciu o wniosek i załączone do niego dokumenty, wywiad środowiskowy - ewentualnie organ może wezwać do złożenia dodatkowych wyjaśnień, lecz konieczne jest wskazanie zakresu tych wyjaśnień o to, czego nie ustalono podczas wywiadu i czego dotychczas strona nie wykazała w przedkładanej dokumentacji. Organ administracji ma obowiązek wskazać na tle zgromadzonego materiału dowodowego, jakie jeszcze dokumenty według jego oceny skarżąca powinna przedłożyć celem uzyskania pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia. W zaskarżonej decyzji nie dość, że nie wskazano konkretnie czego na tle zgromadzonego materiału dowodowego należy domagać się od skarżącej, jak również nie wyjaśniono z jakiego powodu SKO samo nie wystąpiło do skarżącej o ich przekazanie w trybie art. 136 § 1 k.p.a. SKO pominęło przy tym całkowicie, że w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca była pytana m.in. zarówno o kwestie dochodowe jak i koszty utrzymania, a udzielone odpowiedzi stanowią element materiału dowodowego, który organ drugiej instancji powinien był wziąć pod uwagę przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Podsumowując, zdaniem Sądu brak odniesienia się przez SKO do zgromadzonego przez Prezydenta Miasta Gdyni materiału dowodowego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., które wraz brakiem wyjaśnienia niemożności zastosowania w sprawie art. 136 § 2 k.p.a. doprowadziły do wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Mając to wszystko na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy w pierwszej kolejności zobowiązany będzie do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i dopiero następnie do oceny czy zgromadzony materiał dowodowy umożliwia merytoryczne rozpoznanie odwołania skarżącej. W sytuacji, gdyby SKO stwierdziło konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego zobowiązane jest do zastosowania art. 136 § 2 k.p.a. bądź precyzyjnego uzasadnienia konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a., uwzględniwszy ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Organ drugiej instancji zobowiązany jest do dopilnowania, aby wszelkie wskazywane okoliczności stanu faktycznego odnosiły się do znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego, także w sytuacji gdy określone okoliczności faktyczne sprawy są ustalane na podstawie dokumentów z akt innych postępowań administracyjnych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI