II SA/Gd 35/24

II SA/Gd 35/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 5 ust. 3 i ust. 3a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 listopada 2023 r., nr SKO Gd/4104/23 w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego P. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
P. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 listopada 2023 r. w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Zawiadomieniem z dnia 31 stycznia 2023 r. organ właściwy wierzyciela, tj. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Malborku zawiadomił P. B. o przyznaniu osobie uprawnionej – M. Z. - świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2022 r. do 30 września 2023 r. Jednocześnie organ poinformował o wysokości wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych w ubiegłych okresach.
Pismem z dnia 31 stycznia 2023 r. organ właściwy wierzyciela wystąpił z wnioskiem do organu właściwego dłużnika alimentacyjnego - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starym Polu - do podjęcia działań wobec dłużnika alimentacyjnego P. B.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Starym Polu pismem z dnia 10 lutego 2023 r. wezwał dłużnika do stawienia się w siedzibie organu - w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma - w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 13 lutego 2023 r.
Wobec niestawienia się strony w organie oraz niezłożenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie, w piśmie z dnia 1 marca 2023 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W dniu 14 marca 2023 r. został przeprowadzony wywiad alimentacyjny, a P. B. złożył ponadto oświadczenie majątkowe. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jest on osobą bezrobotną niezarejestrowaną w urzędzie pracy. W trakcie wywiadu alimentacyjnego został zobowiązany do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Malborku do dnia 22 marca 2023 r. i aktywnego poszukiwania pracy. P. B. został również poinformowany o konsekwencjach niewywiązania się z nałożonych obowiązków, tj. o wydaniu decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Z zaświadczenia PUP w Malborku z dnia 28 marca 2023 r. wynika, że P. B. figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących pracy jako osoba niezarejestrowana, co oznacza, że nie zarejestrował się w wyznaczonym przez organ terminie w urzędzie pracy. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu z dnia 16 maja 2023 r. o dokonanych wpłatach wynika ponadto, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W rezultacie Wójt Gminy Stare Pole, działając na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 581 ze zm.), decyzją z dnia 23 maja 2023 r. uznał P. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 7 listopada 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja była prawidłowa. Z akt sprawy wynika, że pomimo wyznaczenia terminu zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Malborku do 22 marca 2023 r. odwołujący się nie wykonał nałożonego obowiązku, co potwierdzają zaświadczenia PUP w Malborku z dnia 28 marca 2023 r. oraz z dnia 6 listopada 2023 r. Zdaniem organu niezarejestrowanie się w PUP w wyznaczonym terminie i trwanie w tym stanie nadal uznać należy za odmowę zarejestrowania się w urzędzie pracy, co stanowi wystarczającą przesłankę do wydania decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium wskazało ponadto, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu wynika, że P. B. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w kwocie nie niższej niż 50% wysokości ustalonych na kwotę 650 zł miesięcznie alimentów w żadnym z miesięcy w ostatnich 6 miesiącach.
W ocenie organu powyższe okoliczności wyczerpały przesłanki wskazane w art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowiące podstawę do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Końcowo organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązujące przepisy nie przewidują badania takich okoliczności jak: stan zdrowia dłużnika czy prowadzenie sporu z byłym pracodawcą w sprawie o zapłatę należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wniósł również o zwrócenie się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu D. S. o wskazanie aktualnego stanu postępowania egzekucyjnego o alimenty prowadzonego przeciwko skarżącemu wraz ze wskazaniem liczby i wysokości wpłat tytułem alimentów w okresie ostatnich 6 miesięcy. W skardze zawarto także wnioski o: przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi potwierdzeń uiszczenia alimentów przez skarżącego w okresie ostatnich 6 miesięcy, stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a także o zasądzenie kosztów postępowania na jego rzecz. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mogące mieć wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie:
1) art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące pominięciem w toku sprawy interesu strony, niewyjaśnieniem stronie przesłanek jakie przesądziły o treści podjętego rozstrzygnięcia oraz brakiem odpowiedniego i rzetelnego objaśnienia podstaw prawnych na których oparto wydaną decyzję.
2) art. 5 ust. 3b i art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez ich niewłaściwe zastosowanie w postaci braku ustalenia przez organ I instancji - przed podjęciem decyzji o uchylaniu się od zobowiązań alimentacyjnych - sytuacji życiowej skarżącego przez brak stosownego jej zbadania;
3) art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mimo niespełnienia określonej we wskazanym przepisie przesłanki do jego zastosowania, albowiem dłużnik w okresie ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Zaskarżonej decyzji zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym przede wszystkim poprzez brak zbadania aktualnego stanu zadłużenia alimentacyjnego skarżącego oraz brak zwrócenia się do komornika sądowego prowadzącego egzekucję o wskazanie jej aktualnego stanu;
2. naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego decyzji, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego organ nie odniósł się w sposób należyty do argumentacji odwołania dotyczącej okoliczności powstania stanu zaległości alimentacyjnych u skarżącego;
3. naruszenie art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji oraz nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ jej prawa zarówno w trakcie postępowania przed organami administracyjnymi obu instancji jak i też w uzasadnieniu samej skarżonej decyzji.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że w okresie ostatnich 6 miesięcy spełnił przesłankę wskazaną w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i regularnie oraz terminowo wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego w wysokości nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Dodatkowo podniósł, że od 2017 r. pozostaje pod opieką Poradni [...]. Skarżący leczy się psychiatrycznie od 2018 roku z powodu objawów depresyjno - lękowych (kod jednostki chorobowej FI9.2) - Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane naprzemiennym przyjmowaniem środków wyżej wymienionych (F10-F18) i innych środków psychoaktywnych (zespół uzależnienia). Skarżący podkreślił, że stan jego zdrowia nie był badany jednak przez organ pierwszej instancji, a także zaznaczył, że obecnie jest w toku postępowania cywilnego o zapłatę zaległych faktur VAT przez byłego zleceniodawcę. Wyjaśnił, że do niedawna prowadził działalność gospodarczą (od dnia 24 października 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r.), ale w wyniku nieutrzymania płynności finansowej z winy zleceniodawcy był zmuszony do jej zamknięcia w trybie pilnym. W jego ocenie odebranie mu prawa jazdy pozbawi go jakiegokolwiek źródła utrzymania i możliwości zarobkowych, a także może stanowić przyczynek do popadnięcia ponownie w nałóg i zaprzestania leczenia. W konsekwencji nie będzie miał nawet szansy na stosowne uregulowanie swoich zobowiązań. Jego zdaniem organy nie zbadały odpowiednio jego sytuacji i nie wzięły pod uwagę, że gotów jest pokryć zaległości alimentacyjne w formie kilku rat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej realizowaną pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne co do zasady nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego - określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej - normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; w skrócie: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla kontrolowaną decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa - czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Sąd nie ma jednak kompetencji by zastępować organ administracji w tym znaczeniu, że uznając wadliwość decyzji odmawiającej przyznania świadczenia mógłby w wyroku świadczenie takie przyznać.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ administracji") z dnia 7 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Stare Pole w sprawie uznania P. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.; dalej jako: "u.p.o.u.a.", "ustawa"). Art. 5 ust. 3 ustawy stanowi, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Stosownie do treści art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich sześciu miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że P. B. został zobowiązany do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Malborku i aktywnego poszukiwania pracy. Po upływie wyznaczonego terminu na realizację powyższego nakazu organ I instancji ustalił, że P. B. nie dopełnił tego obowiązku (zaświadczenie PUP w Malborku z dnia 28 marca 2023 r.). Okoliczność ta została potwierdzona na etapie postępowania odwoławczego (zaświadczenie PUP w Malborku z dnia 6 listopada 2023 r.). Konsekwencją powyższego było uznanie przez Kolegium, że niezarejestrowanie się przez dłużnika alimentacyjnego jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy stanowi odmowę zarejestrowania w urzędzie pracy w rozumieniu art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a. Tym samym, w sprawie zaistniała przesłanka pozytywna wydania decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie, wobec zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu, z którego wynika, że P. B. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w kwocie nie niższej niż 50% wysokości ustalonych alimentów w żadnym z miesięcy w ostatnich 6 miesiącach przyjęto, że nie zachodzi przesłanka negatywna uniemożliwiająca wydanie decyzji. Spełnienie przesłanki pozytywnej i ustalenie jednocześnie, że nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.
Stanowisko Kolegium oparte zostało o wyrażony w orzecznictwie sądowym pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzi przesłanka negatywna przewidziana w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (m. in. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2023 r., IV SA/Wr 321/22 powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji).
O ile jednak istnienie przesłanki pozytywnej i nieistnienie przesłanek negatywnych wydania decyzji nie budzi wątpliwości w odniesieniu do decyzji organu I instancji, to w przypadku decyzji organu odwoławczego stwierdzić tak nie można.
Nie budzi wątpliwości Sądu spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.o.u.a. albowiem P. B. jeszcze na dzień przed wydaniem przez Kolegium decyzji nie był zarejestrowany w urzędzie pracy. Odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy w rozumieniu przywołanego przepisu nie może być utożsamiana wyłącznie w wyraźnym oświadczeniem woli strony postępowania. Nawet jeżeli dłużnik alimentacyjny deklaruje zamiar zarejestrowania się, ale faktycznie do tego nie dochodzi, to również takie działanie wyczerpuje przesłankę odmowy zarejestrowania się w urzędzie pracy, o ile w sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie zbadał jednak czy w sprawie nie zachodziła negatywna przesłanka wydania decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Przepis ten stanowi, że cyt.: "Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich sześciu miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów".
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że ustalenie tej okoliczności nastąpiło na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu. W aktach sprawy nadesłanych przez organy administracji znajduje się tylko jedno zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Elblągu o dokonanych wpłatach z dnia 16 maja 2023 r. (dotyczące okresu wrzesień 2022 r. – luty 2023 r.). Skoro decyzja organu I instancji została wydana w dniu 23 maja 2023 r., to nie może budzić wątpliwości, że sprawa została rozstrzygnięta na podstawie aktualnego stanu faktycznego. Organ odwoławczy orzekał jednak w listopadzie 2023 r., a materiał dowodowy został zaktualizowany jedynie w odniesieniu do przesłanki odmowy zarejestrowania w urzędzie pracy, o czym była mowa powyżej.
Należy w tym miejscu podkreślić, że wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji aktualizuje kompetencję organu II instancji do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją nieostateczną. Istotą postępowania odwoławczego jest bowiem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a decyzja organu odwoławczego jest takim samym aktem stosowania prawa jak decyzja organu I instancji. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji (zob. T. Woś, J. Zimmermann, Glosa do uchwały SN z 23 września 1986 r., III AZP 11/86, Państwo i Prawo z 1989 r., z. 8, s. 147). Warunkiem prawidłowego działania merytorycznego jest to by odnosiło się ono aktualnego stanu sprawy. To z kolei implikuje m. in. konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por.m.in. wyroki NSA: z 21 czerwca 2012 r., I OSK 767/11; z 1 lutego 2012 r., II OSK 2176/10; z 7 lipca 1998 r., IV SA 451/88 - CBOSA; por też: B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016, art. 138, Nb 1; A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2014, uw. I.7 do art. 138).
Z powyższego wyprowadzić należy wniosek, że rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy może nastąpić jedynie na podstawie aktualnego na dzień orzekania stanu faktycznego i stanu prawnego. Organ odwoławczy korzystając z przysługujących mu na podstawie art. 136 k.p.a. kompetencji ma obowiązek uwzględnić zarówno nowe okoliczności sprawy jakie pojawiły się od momentu wydania decyzji przez organ I instancji, jak również zweryfikować te przesłanki wydania decyzji dla których istotny jest upływ czasu.
Z przywołanych wyżej przepisów prawa materialnego wynika, że organ administracji nie może wydać decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jeżeli we wskazanym czasie (okres 6 miesięcy) wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.). Zastosowany w przywołanym przepisie zwrot "przez okres ostatnich 6 miesięcy" rozumieć należy jako okres 6 miesięcy przed wydaniem decyzji w sprawie. Dotyczy to zarówno wydania decyzji przez organ I jak i II instancji. Innymi słowy, organ administracji wydający decyzję w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych powinien ustalić czy w okresie ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on ze zobowiązań alimentacyjnych na określonym poziomie czy też nie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 lutego 2015 r., IV SA/Po 1347/14). Te ustalenia determinują sposób rozstrzygnięcia sprawy albowiem, jeżeli dłużnik alimentacyjny realizował swoje zobowiązania alimentacyjne, to decyzja uznająca go za uchylającego się od zobowiązań nie może być wydana. Jeżeli natomiast zobowiązań tych nie realizował lub realizował je w mniejszym zakresie (w tym przypadku poniżej 50%) nie ma przeszkód do wydania takiej decyzji.
W sprawie zakończonej zaskarżoną do Sądu decyzją organ II instancji powtórzył ustalenia organu I instancji nie zwracając uwagi na to, że orzekał sześć miesięcy później niż Wójt Gminy Stare Pole. Obowiązkiem Kolegium było prawidłowo ustalić i zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ, a nie przez organ I instancji. Powyższe jest oczywistą konsekwencją obowiązku merytorycznego orzekania w sprawie wynikającego z art. 15 k.p.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Decyzja ostateczna o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo nie alimentacji określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli (wyrok WSA w Krakowie z 26 listopada 2019 r., III SA/Kr 698/19). Lektura akt administracyjnych nie daje podstaw do przyjęcia, że kwestia ta była badana przed wydaniem decyzji ostatecznej.
Odnosząc się do treści skargi, Sąd wskazuje, że nie podzielił zarzutów dotyczących nie uwzględnienia przez Kolegium sytuacji zdrowotnej oraz życiowej, a także powodów zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej. Przepisy u.p.o.u.a. wyraźnie określają przesłanki pozytywne i negatywne wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W żadnym miejscu nie przewidują one by organy administracji miały badać sytuację zdrowotną, życiową czy powody zaprzestania prowadzenia działalności zarobkowej. Ustawa nie przewiduje także możliwości odstąpienia od wydania takiej decyzji z uwagi np. na złą sytuację zdrowotną dłużnika alimentacyjnego. Skoro Kolegium nie miało obowiązku ustalania tych okoliczności, nie mogło w tym zakresie naruszyć przepisów postępowania.
Niemniej jednak, w ocenie Sądu organ odwoławczy przedwcześnie uznał, że w odniesieniu do skarżącego zostały spełnione przesłanki wydania decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia aktualnego na dzień wydania decyzji stanu wywiązywania się przez skarżącego ze zobowiązań alimentacyjnych.
Uznając, że w toku przeprowadzonego postępowania organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Organ odwoławczy zobowiązany będzie przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami k.p.a. w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego uwzględniając przedstawioną ocenę prawną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 680 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Sąd wziął pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.