II SA/GD 346/02

II SA/Gd 346/02 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-08-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Krzysztof Retyk
Małgorzata Gorzeń
Zdzisław Kostka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Gorzeń asesor WSA Krzysztof Retyk Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. T. na decyzję Wojewody z dnia 3 stycznia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla żołnierza zasadniczej służby wojskowej posiadającego na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 20 października 1999 r. skarżący T. T., jako żołnierz
odbywający zastępczą służbę wojskową, złożył wniosek o uznanie go za posiadającego na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny - żonę i syna. Wójt Gminy [...], rozpoznając sprawę w pierwszej instancji, wydał w dniu 28 października 1999 r. decyzję odmawiającą uznania T. T. za żołnierza posiadającego na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż nie został spełniony ustawowy wymóg pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Organ drugiej instancji, rozpoznając odwołanie skarżącego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na skutek skargi wniesionej przez skarżącego do sądu, w toku postępowania wyłoniła się wątpliwość co do zgodności art. 128 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z Konstytucją, zwłaszcza ostatniego zdania tegoż przepisu, ustanawiającego warunek "pozostawania z poborowym we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem go do zasadniczej służby wojskowej". W celu wyjaśnienia tej wątpliwości Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne w tym przedmiocie. Wyrokiem z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie P.15/2000, opublikowanym w Dz.U. nr 48, poz. 506, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 128 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w części, w jakiej stanowi: "i pozostawali z nim we wspólnym gospodarstwie domowym przed powołaniem go do służby wojskowej", jest- niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 71 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W następstwie powyższego rozstrzygnięcia, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 lipca 2001r. (sygn. akt I SA/Gd 561/00) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Rozpoznając sprawę ponownie. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 29 października 2001 r. nr [...] orzekł o uznaniu żony i syna T. T. za pozostających na jego wyłącznym utrzymaniu. Następnie decyzją z dnia 16 listopada 2001 r. nr [...] ten sam organ przyznał skarżącemu zasiłek od dnia złożenia wniosku, tj. od 20 października 1999 r. do dnia zakończenia służby, czyli do dnia 10 czerwca 2000 r., wskazując wysokość tegoż zasiłku w poszczególnych okresach (204 zł za okres od 20 października 1999 r. do 31 października 1999 r., 670 zł za miesiące listopad i grudzień 1999 r. oraz styczeń i luty 2000 r., 7000 zł za marzec, kwiecień i maj 2000 r. i 233 zł za okres od 1 czerwca 2000 r. do 10 czerwca 2000 r.) oraz jego łączną wysokość (5.217 zł).
Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu, iż zasiłek został błędnie obliczony, gdyż uwzględniono jedynie wysokość zasiłku na jedną osobę, pomijając kwoty przysługujące drugiej osobie. Nadto zarzucił, że pominięto naliczenie odsetek, pomimo przyznania zasiłku od dnia 20 października 1999 r. i pozostawania w związku z tym w zwłoce.
Rozpoznając odwołanie Wojewoda [...] decyzją z dnia 3 stycznia 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż faktycznie do dnia 1 lipca 1999 r. istniała możliwość otrzymania zasiłku na każdego kolejnego członka rodziny. Z dniem 1 lipca 1999 r. weszła jednak w życie ustawa z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 50, poz. 500), którą znowelizowano treść art. 128 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z tą też datą zasiłek przysługuje żołnierzowi zasadniczej służby wojskowej posiadającemu na swym wyłącznym utrzymaniu członków rodziny. Oznacza to, że żołnierz, który złożył podanie po tej dacie, (odwołujący złożył podanie 20 października 1999 r.) może otrzymać tylko jeden zasiłek niezależnie od liczby osób pozostających na jego wyłącznym utrzymaniu. W kwestii roszczenia skarżącego o odsetki, organ odwoławczy wskazał, iż orzekanie w tej mierze nie należy do jego kompetencji, lecz właściwym w tej sprawie jest sąd cywilny.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji w części dotyczącej braku naliczenia zasiłku przypadającego na drugiego członka rodziny skarżącego i pominięcia orzeczenia o odsetkach za zwłokę i orzeczenie o obowiązku wypłacenia zasiłku na każdego członka rodziny skarżącego wraz z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia wniosku. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, iż organy administracyjne, stosując art. 128 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu uwzględniającym zmianę z lipca 1999 r., dokonały jego interpretacji niezgodnej z konstytucyjną zasadą równego dostępu do zabezpieczenia społecznego (art. 67 i 72 Konstytucji). Organy bowiem przyznały zasiłek skarżącemu jako żołnierzowi, nie zaś członkom jego rodziny, tym samym wysokość przyznanego zasiłku uległa znacznemu zmniejszeniu. W ocenie skarżącego, tak stosowany przepis art. 128 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie spełnia swego celu, zasiłek bowiem jest przyznawany w stałej wysokości dla żołnierza niezależnie od liczby osób pozostających na wyłącznym jego utrzymaniu. Oznacza to, że rodziny wieloosobowe są w znacznie gorszej sytuacji od rodzin, w których żołnierz ma na wyłącznym utrzymaniu tylko jedną osobę. W odniesieniu do zarzutu braku orzeczenia o odsetkach za zwłokę skarżący wskazał, iż skoro roszczenie główne ma charakter cywilnoprawny (zasiłek) to tym samym do organów administracji należy rozstrzygnięcie o odsetkach, jako pretensji ubocznej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji drugiej instancji.
Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 1999 r. (Dz.U. z 1992 r. nr 4, poz. 16 ze zm.) żołnierzom zasadniczej służby wojskowej posiadającym na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny w czasie odbywania służby przysługuje zasiłek w kwocie najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników, określonego przez ministra właściwego do spraw pracy na podstawie Kodeksu pracy. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno w chwili składania przez skarżącego wniosku o uznanie go za posiadającego na wyłącznym utrzymaniu członków rodziny, jak i w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji zasiłek przysługiwał żołnierzom zasadniczej służby wojskowej w stałej wysokości równej kwocie najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników. Widać to szczególnie wyraźnie, gdy treść tego przepisu - skonfrontować z jego brzmieniem obowiązującym przed nowelizacją która weszła w życie w dniu 1 lipca 1999r., dokonaną ustawą z dnia 7 maja 1999 r. odmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie "ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. nr 50, poz. 500), Wówczas bowiem art. 128 ust. 1 i 3 wynikało, że zasiłek przysługuje członkom rodziny żołnierza oraz, że jego wysokość zależała od liczby członków rodziny. W konsekwencji stwierdzić należy, że treść przepisu art. 128 ust. 1 ustawy p powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 1999 r., jest jasna. Wyklucza to możliwość interpretacji tego przepisu w zgodzie z normami konstytucyjnymi, gdyż interpretacja taka prowadziłaby do zmiany przepisu, a nie wyjaśnienia jego treści.
W odniesieniu do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze, dotyczącego braku orzeczenia o odsetkach za zwłokę, wskazać należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, zasiłek przyznany w oparciu o ustawę o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter świadczenia administracyjnoprawnego. Jednym z elementów odróżniających stosunek administracyjnoprawny od cywilnoprawnego jest typ relacji łączących strony stosunku, z których jedna jest organem administracji. Gdy relacja jest oparta na zasadzie równości stron, a stosunek ma charakter ekwiwalentny, to sprawa powstała na jego tle ma charakter cywilny. Natomiast gdy stosunek nosi cechy podporządkowania, a świadczenia z nim związane należą do zarządzającej i wykonawczej sfery działań organu administracji, spór powstały na tle takiego stosunku ma charakter administracyjny. Sporny w doktrynie i orzecznictwie jest charakter prawny odsetek, stanowiących pretensję uboczną wobec świadczenia głównego, którego źródłem jest stosunek administracyjny. Niezależnie jednak od tego, czy przyjąć, że są one świadczeniem o charakterze administracyjnoprawnym, jak świadczenie główne, czy też mają charakter cywilny, w orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, że prawo do odsetek istnieje tylko wówczas, gdy przepis prawa je ustanawia. Innymi słowy, organ administracji nie ma kompetencji do orzeczenia o odsetkach, jeżeli wyraźny przepis prawa wyraźnie mu takiego uprawnienia nie przyznaje. W ustawie o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej brak jest przepisu umożliwiającego organowi orzeczenie o odsetkach za zwłokę w przypadku przyznania prawa do zasiłku na mocy art. 128 tejże ustawy. Słusznie zatem, organ pierwszej instancji nie zawarł w decyzji rozstrzygnięcia o odsetkach. Podkreślić też należy, iż prawidłowe jest stanowisko organu drugiej instancji, zgodnie z którym skarżący może dochodzić odsetek w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jest ono zgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r. w sprawie o sygn. SK 12/99, opublikowanym w Dz.U. nr 55, poz. 665, zgodnie z którym w zakresie pojęcia "sprawy cywilnej" mieszczą się także roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowią decyzje administracyjne, w szczególności roszczenia o odsetki od należnych, a niewypłaconych w terminie świadczeń. Skoro zatem przesądzony został charakter cywilny tego typu spraw, to zgodnie z art. 2 k.p.c., do ich rozpoznania powołane są sądy powszechne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.