II SA/Gd 328/23

II SA/Gd 328/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 363/24 - Wyrok NSA z 2025-12-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2023 r. sprawy ze skargi M. C., A. M., J. M., M. M., K. O. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lutego 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.132.2022.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących M. C., A. M., J. M., M. M., K. O. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. C., A. M., J. M., M. M. i K. O.
(dalej: strona, skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lutego 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Rozstrzygnięciem z dnia 13 grudnia 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wywłaszczyło na rzecz Państwa - Warzywa-Owoce Przedsiębiorstwa Państwowego w Gdyni - nieruchomość o powierzchni 4.788 m2, wpisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Gdyni karta 606, parcela nr [...], stanowiącą własność J. M.
M. C., spadkobierczyni J. M., pismem z dnia 26 lipca 2010 r.
wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej (zwanego dalej: Prezydentem lub organem I instancji), "o wydanie decyzji dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 4788 m2 położoną w Gdyni przy ul. [...], oznaczoną w dacie wywłaszczenia jako parcela nr [...]". O wszczęciu postępowania organ zawiadomił pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r.
Decyzją z dnia 24 maja 2022 r. Prezydent działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a.", umorzył postępowanie w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną J. M. orzeczeniem
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku (dalej też jako PWRN w Gdańsku) z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57, położoną w Gdyni przy ul. [...], oznaczoną w decyzji o wywłaszczeniu jako parcela nr [...] o pow.
4788 m2, km. 23, w rzeczywistości stanowiącą parcelę nr [...] o pow. 4999 m2,
obecnie działki nr: [...] o pow. 785 m2 i [...] o pow. 4214 m2, obręb Chylonia, zapisane w księdze wieczystej nr [...].
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899, zwanej dalej "u.g.n."), sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Stosownie zaś do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu m.in. w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
W badanej sprawie pojawił się problem dotyczący przedmiotu dokonanego wywłaszczenia. W toku postępowania ujawniono bowiem, że istnieją dwa orzeczenia wywłaszczeniowe dotyczące parceli [...], tj. decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 26 stycznia 1954 r., nr S.A.A.II.2/23/51 i orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II.w.1/12/57. W związku z tym Prezydent wnioskiem z dnia 23 sierpnia 2012 r. wystąpił o stwierdzenie z urzędu nieważności decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II.w.1/12/57.
Wniosek ten rozpatrzony został zgodnie z właściwością przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, który ostateczną decyzją z dnia 5 listopada 2020 r., nr DO-IV.7613.46.2019.AD, umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II.w.1/12/57 stwierdzając, że decyzja ta nie jest decyzją wydaną w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (tj. orzeczeniem z dnia 26 stycznia 1954 r.). Analizując dokumenty, w tym przede wszystkim zaświadczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z dnia 6 stycznia 1970 r. Minister stwierdził, że nieruchomość wywłaszczona na podstawie ww. orzeczenia z dnia 13 grudnia 1960 r. o pow. 4788 m2 (po dokonaniu dokładnych pomiarów - o pow. 4999 m2), odpowiadała w rzeczywistości dawnej parceli nr [...]. Wskazano, że wywłaszczona parcela
nr [...] została wyodrębniona z parceli nr [...], a nie, jak wskazano w treści decyzji wywłaszczeniowej - z parceli nr [...], co stanowiło oczywistą omyłkę, nie zaś przejaw rażącego naruszenia prawa.
Wobec tego Prezydent Miasta Gdyni postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. podjął z urzędu zawieszone uprzednio postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Organ ustalił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II.w.1/12/57, dokonano wywłaszczenia położonej w Gdyni przy ul. [...]
parceli nr [...] o pow. 4999 m2, błędnie w decyzji o wywłaszczeniu oznaczonej jako parcela nr [...] o pow. 4788 m2, k.m. 23, która stanowi obecnie działki nr [...]
o pow. 785 m2 i nr [...] o pow. 4214 m2, obręb [...], zapisane w księdze wieczystej
nr [...]. Wskazał też, że jak wynika z zaświadczenia Prezydium Miejskiej
Rady Narodowej w Gdyni z dnia 6 stycznia 1970 r., różnica pomiędzy obecną powierzchnią przedmiotowej nieruchomości a powierzchnią istniejącą w dacie jej przejęcia wynikała z faktu, iż objęta wywłaszczeniem powierzchnia 4788 m2 została obliczona graficznie, a po jej wydzieleniu w terenie i dokładnym obliczeniu okazało się, że wynosi 4999 m2 .
Wobec powyższego organ I instancji przystąpił do oceny materiału dowodowego pod kątem ustalenia, czy wydana została decyzja o odszkodowaniu za wywłaszczenie parceli nr [...] (błędnie oznaczonej jako parcela nr [...]) a także czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone. Wskazał, że pomimo licznych zapytań kierowanych do różnych instytucji nie udało się odnaleźć dokumentacji wskazującej na ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz J. M. za ww. nieruchomość. Jak jednak
wynika z odnalezionych akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia pobliskiej nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...],
która objęta była tym samym wnioskiem wywłaszczeniowym z dnia 26 lutego 1957 r. oraz tym samym orzeczeniem o wywłaszczeniu z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II.w.1/12/57, organ wywłaszczeniowy decyzją z dnia 16 sierpnia 1963 r., nr SWS.III.w 1/12/57 orzekł o przyznaniu H. M. odszkodowania w kwocie
21.000 zł. Odszkodowanie to zostało wypłacone uprawnionej. Nie sposób zatem przyjąć, zdaniem Prezydenta, aby w stosunku do J. M. organ
wywłaszczeniowy nie podjął tożsamych działań mających na celu ustalenie odszkodowania za parcelę nr [...], tym bardziej, że o ustalenie przedmiotowego odszkodowania wystąpił wnioskodawca wywłaszczenia pismami z dnia 2 września 1963 r. oraz z dnia 9 stycznia 1964 r. Niemniej nie można obecnie potwierdzić, czy odszkodowanie zostało wypłacone na rzecz J. M. i czy nastąpiło to za pośrednictwem PKO Banku Polskiego SA bądź Poczty Polskiej S.A. Ze względu bowiem na krótki czas archiwizowania dokumentów finansowych we wskazanych instytucjach, niemożliwe jest ustalenie, czy odszkodowanie zostało de facto wypłacone za ich pośrednictwem. Nie zmienia to jednak faktu, że brak takich dokumentów nie świadczy o tym, że odszkodowanie mogło zostać wypłacone w ten sposób, tym bardziej, iż odszkodowanie ustalone na rzecz H. M. za pobliską,
objętą tym samym wnioskiem wywłaszczeniowym nieruchomość zostało wypłacone właśnie za pośrednictwem Banku.
Również na podstawie informacji udzielonej przez Oddział Finansowy Sądu Rejonowego w Gdyni nie da się ustalić, czy przedmiotowe odszkodowanie zostało ewentualnie wpłacone do depozytu sądowego. Pozyskane z ww. instytucji informacje wskazują co prawda, iż miały miejsce wypłaty odszkodowań do depozytu sądowego za wywłaszczone nieruchomości na rzecz J. M., jednakże ich
wyszczególnienie przedstawiono jedynie pod kątem dokonanych wpłat i wypłat w całości, bez wskazania, czego konkretnie dotyczyły.
Dalej organ wskazał, że przepisy postępowania administracyjnego ujęte w k.p.a. nie wypowiadają się ani w kwestii obowiązku przechowywania akt ani w kwestii ewentualnego ich odtwarzania. Obowiązek przechowywania przez organ administracji akt sprawy jest natomiast konsekwencją ich zaliczenia do materiałów archiwalnych. W okresie, w jakim było prowadzone ówczesne postępowanie wywłaszczeniowo-odszkodowawcze, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnych oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w dekrecie z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego.
Zdaniem organu należy przyjąć, że skoro zgodnie z powyższymi przepisami ówczesne organy administracji nie miały obowiązku wieczystego przechowania akt sprawy dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości i wypłaty odszkodowania za tę nieruchomość, nie można przyjmować, iż nie wykonywały one swoich obowiązków tylko z powodu braku istnienia w chwili obecnej dokumentów potwierdzających dokonane czynności. W sytuacji usprawiedliwionego (w świetle ww. przepisów prawa) braku akt archiwalnych, przeprowadzenie dowodu na okoliczność nieustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość, podlega ogólnym regułom postępowania dowodowego.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Prezydenta, nie ma obecnie możliwości odnalezienia jednoznacznego i bezpośredniego dowodu wskazującego, iż przedmiotowe odszkodowanie zostało ustalone i wypłacone na rzecz J. M.,
a jednocześnie brak jest jakiegokolwiek innego dowodu, który wskazywałby na istnienie okoliczności przeciwnych. Nie odnaleziono żadnych dokumentów, które wskazywałyby, że J. M. nie otrzymała odszkodowania za wywłaszczoną parcelę nr [...]
(błędnie oznaczaną jako parcela nr [...]). Trudno bowiem przyjąć, aby w sytuacji,
gdyby uprawniona nie otrzymała przedmiotowego odszkodowania, nie upomniałaby się o nie, tym bardziej, iż aktywnie uczestniczyła w czynności przejęcia ww. nieruchomości w dniu 10 kwietnia 1957 r. Ponadto, tutejszy organ posiada z urzędu wiedzę, iż w podobnym okresie czasowym miały miejsce wywłaszczenia innych nieruchomości stanowiących własność J. M., gdzie jako osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania aktywnie uczestniczyła w przedmiotowych postępowaniach. Z kolei pełnomocnik M. C. wskazał w piśmie z dnia 15 maja 2011 r., że strony
nie posiadają wiedzy na temat wypłaty przedmiotowego odszkodowania z uwagi na fakt, iż w dacie wywłaszczenia większość z nich była nieletnia. Skoro zatem same strony wskazują, iż nie posiadają stosownej wiedzy w niniejszej sprawie, nie mogą one jednocześnie twierdzić, że do ustalenia i wypłaty odszkodowania nigdy nie doszło.
W konsekwencji twierdzenie strony, że w sprawie wskutek braku dowodów na ustalenie i wypłacenie odszkodowania aktualizuje się podstawa do domagania się jego ustalenia i wypłaty, prowadziłoby w istocie do zagrożenia nadużywania prawa wynikającego z art. 129 u.g.n. Przyjęcie powyższego poglądu dopuszczałoby sytuację, iż zniszczenie, czy też zagubienie dokumentacji dotyczącej ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość otwierałoby drogę do ponownych roszczeń odszkodowawczych za tą samą nieruchomość. Niezachowanie kompletnych akt wywłaszczeniowych, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, nie może prowadzić do domniemania, że dany dokument (w tym przypadku decyzja ustalająca odszkodowanie) nie został w ogóle wydany.
Przesłanką zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest brak ustalenia odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości. Ze względu na nieodnalezienie decyzji odszkodowawczej oraz upływ okresu archiwizacji dokumentów potwierdzających jego wypłatę, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek innych dokumentów wskazujących na nieustalenie przedmiotowego odszkodowania, nie można przyjąć, że doszło do zaistnienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Wyczerpanie inicjatywy dowodowej przez tutejszy organ oraz brak normy prawnej, dającej podstawę do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości obliguje zatem Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej do umorzenia postępowania. Brak jest bowiem podstawy do jakiegokolwiek merytorycznego (pozytywnego bądź negatywnego) rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania strony.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając, że organ I instancji uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, umarzając postępowanie bez jakiegokolwiek prawnego uzasadnienia, zamiast w oparciu o dostępny materiał dowodowy wydać decyzję co do istoty sprawy, tj. ustalając odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 4.999 mkw.
Wojewoda Pomorski rozpoznając odwołanie skarżących, opisaną na wstępie decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 24 maja 2022 r. w całości i umorzył prowadzone przez Prezydenta Miasta Gdyni postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną J. M.
orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57, położoną w Gdyni przy ul. [...], oznaczoną w decyzji
o wywłaszczeniu jako parcela nr [...] o pow. 4788 m2, km. 23.
Na wstępie podkreślono, że jak wynika z pism Urzędu Miasta Gdyni z dnia 31 sierpnia 2010 r. i z dnia 11 marca 2021 r., parcela nr [...] o pow. 9,2140 ha w 1959 r. uległa podziałowi, w wyniku którego powstały parcele nr [...] o pow. 1,0771 ha i [...]
o pow. 8,1369 ha. Jak wynika z elektronicznej księgi wieczystej nr [...]
działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...],[...] i [...], które na skutek
modernizacji ewidencji gruntów i budynków na terenie miasta Gdyni w 2105 r. zmieniły numery na odpowiednio: [...],[...] i [...]. Z kolei w wyniku podziału parceli nr [...]
w 1958 r. powstała m.in. parcela nr [...] o pow. 8,0110 ha, która również w 1958 r. uległa podziałowi i powstała m.in. parcela nr [...] o pow. 7,8738 ha. W 1960 r.
na skutek podziału parceli nr [...] utworzona została parcela nr [...] o pow.
6,8964 ha, która rok później została podzielona, tworząc m.in. działkę nr [...] o pow. 0,4999 ha. Działka ta w 1998 r. podzieliła się, tworząc działki nr [...] o pow. 0,0785
ha i [...] o pow. 0,4214 ha, które na skutek modernizacji ewidencji gruntów
i budynków na terenie miasta Gdyni w 2015 r. zmieniły numer na odpowiednio [...]
i [...].
Wojewoda stwierdził następnie, że jak wynika z treści orzeczenia z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57, przedmiotem wywłaszczenia była działka
[...]. Taki numer parceli, tj. [...], został też wskazany we wniosku Warzywa-Owoce Przedsiębiorstwa Państwowego w Gdyni z dnia 26 lutego 1957 r. oraz w piśmie tego przedsiębiorstwa do J. M. z dnia 26 lutego 1957 r., stanowiącym wezwanie
do zawarcia dobrowolnej umowy kupna-sprzedaży, zezwoleniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 18 marca 1957 r. nr SWS II.w.1/12/57 na objęcie nieruchomości w Gdyni przy ul. [...], zawiadomieniu
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 marca 1957 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, piśmie tego przedsiębiorstwa z dnia 2 września 1963 r. nr L.dz.5285/63 oraz protokole opisu i objęcia nieruchomości. Żaden odnaleziony dokument archiwalny z przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego nie wskazuje, że chodziło o parcelę nr [...] czy jej część, jak wskazał organ I instancji.
Wojewoda wyjaśnił dalej, że wcześniejszym orzeczeniem, z dnia 26 stycznia 1954 r. nr S.A.A.11.2/23/51, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, na skutek wznowienia postępowania, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Gdańsku m.in. parceli nr [...] o pow. 10.771 m2, KW nr [...], stanowiącej własność J. M. Oznacza to,
że orzeczenie z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 było kolejnym rozstrzygnięciem o wywłaszczeniu tej samej nieruchomości. Następnie orzeczeniem z dnia 13 grudnia 1958 r. nr S.W.S.II.w.1/23/51 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o odszkodowaniu za wywłaszczenie parceli nr [...]. Ponieważ orzeczenie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego (wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 11/14), ostateczną decyzją z dnia 12 marca 2015 r. Prezydent ustalił odszkodowanie za dawną parcelę nr [...].
Oznacza to zdaniem Wojewody, że zostało już ustalone ostateczną decyzją odszkodowanie za dawną parcelę nr [...].
Wojewoda nie zgodził się z oceną organu I instancji, iż orzeczeniem z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 nie była objęta część dawnej parceli nr [...], która została wskazana omyłkowo, lecz teren działki nr [...], która powstała w wyniku przekształceń geodezyjnych dawnej parceli nr [...]. Wojewoda wskazał, że z pozyskanych akt archiwalnych nie wynika, aby kiedykolwiek orzeczenie to zostało sprostowane w tym zakresie. Ponadto, jak wynika z kartoteki gruntowej i księgi wieczystej nr [...], działka nr [...] miała adres Gdynia, ul. [...],
a w dokumentach dotyczących wywłaszczenia pojawia się adres ul. [...].
W związku z tym nie można uznać, iż ww. orzeczeniem wywłaszczono faktycznie działkę nr [...], która powstała w wyniku przekształceń geodezyjnych parceli
nr [...], a wskazanie parceli nr [...] było oczywistą omyłką, tak jak to uczynił organ I instancji decyzji oraz Minister Rozwoju i Technologii w decyzji z dnia 5 listopada 2020 r. nr DO-IV.7613.46.2019.AD o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57.
Oceny tej nie zmienia wydanie przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni zaświadczenia z dnia 6 stycznia 1970 r. nr GKM/MPG-8/30/69 stwierdzającego, iż "nieruchomość o pow. 4788 m2 wywłaszczona na rzecz Państwa - Warzywa-Owoce Przedsiębiorstwo w Gdyni orzeczeniem Prezydium Woj. Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych o wywłaszczeniu L.dz. SWS.Il.w.-1/12/57 z dnia 13 grudnia 1960 r. odpowiada obecnej parceli nr [...] Km 23 o pow. 4999 m2 zapisanej w księdze wieczystej KW 606 własność J. M.", które było podstawą odłączenia działki nr [...] z księgi wieczystej nr [...] i przeniesienia jej do księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa -Warzywa i Owoce Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni (vide: zawiadomienie z dnia 19 grudnia 1971 r., karta 556).
Z kolei fakt, że z planu sytuacyjnego z dnia 17 lipca 1954 r. załączonego do wniosku o uzyskanie zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 wynika, jak stwierdził Minister Rozwoju i Technologii w decyzji z dnia 5 listopada 2020 r., że zezwolenie z dnia 5 grudnia 1956 r. nr IN6/C-1/1212/1240/56 dotyczyło części parceli nr [...], która następnie oznaczona była numerem [...], oznacza jedynie,
iż to zezwolenie nie mogło stanowić podstawy wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, które od samego początku było prowadzone co do parceli
nr [...], która już wcześniej została wywłaszczona i za którą zostało ustalone odszkodowanie. Reasumując Wojewoda doszedł do wniosku, że postępowanie było od samego początku bezprzedmiotowe.
Organ I instancji nieprawidłowo zatem umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną w decyzji o wywłaszczeniu jako parcela nr [...], bowiem orzeczeniem z dnia 13 grudnia 1960 r. wywłaszczona została część parceli nr [...], stanowiącej obecnie działki nr [...], [...], [...], która została już wywłaszczona wcześniej na podstawie orzeczenia z dnia 26 stycznia 1954 r. (tą decyzją wywłaszczono całą parcelę nr [...]) i za wywłaszczenie której odszkodowanie zostało ustalone w decyzji Prezydenta z dnia 12 marca 2015 r., która w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym. W związku z tym nie ma możliwości ustalenia odszkodowania po raz drugi za tę samą nieruchomość bądź jej część.
Za bezcelowe uznał w związku z powyższym Wojewoda odnoszenie się do zarzutów odwołania dotyczących odnalezionych akt archiwalnych i interpretacji w oparciu o nie stanu faktycznego i prawnego sprawy przez organ I instancji.
M. C., A. M., J. M., M. M. i K. O.
w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Wojewody Pomorskiego wnieśli o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą.
Skarżący zarzucili przede wszystkim rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na sposób załatwienia sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez oba organy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wadliwe rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także - w przypadku decyzji Wojewody Pomorskiego - całkowicie błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkujące w odniesieniu do obu decyzji rażącym naruszeniem przepisu art. 104 § 1 k.p.a., poprzez uchylenie się od wydania merytorycznych decyzji co do istoty, a także rażącym naruszeniem przez Prezydenta Miasta Gdyni art. 105 § 1 k.p.a., a przez Wojewodę Pomorskiego przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na ich błędnym zastosowaniu w sytuacji, gdy postępowanie nie kwalifikowało się do jego umorzenia ze względu na brak bezprzedmiotowości sprawy. Obie zaskarżone decyzje całkowicie błędnie rozstrzygają sprawę o ustalenie i wypłatę odszkodowania, albowiem bezzasadnie uchylają się od merytorycznego załatwienia sprawy poprzez wydanie decyzji co do istoty i umarzają postępowanie wskazując na jego bezprzedmiotowość.
Skarżący podkreślili, że postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku pod numerem SWS.II.w.1/12/57 dotyczyło dwu różnych nieruchomości: jednej - stanowiącej własność H. M.
(parcele nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 7.293 m2), i drugiej - stanowiącej
własność J. M., określonej błędnie w orzeczeniu wywłaszczeniowym
jako parcela nr [...] o pow. 4.788 m2. W rzeczywistości była to parcela nr [...]
o pow. 4.999 m2, co wykazał Minister Rozwoju, Pracy i Technologii w swojej decyzji z dnia 5 listopada 2020 r. umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., dotyczącego wywłaszczenia parceli nr [...]. Dokumentacja archiwalna z tego postępowania pozwala na precyzyjne odtworzenie wszystkich czynności dokonywanych przez organ wywłaszczeniowy. Jednakże zachowana dokumentacja dotyczy tylko i wyłącznie tych czynności procesowych, które dotyczą wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania nieruchomości stanowiącej własność H.
M. A są to: orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia 13 grudnia 1960 r., postanowienie prostujące to orzeczenie z dnia 27 marca 1962 r., opinia szacunkowa rzeczoznawcy
A. S. z dnia 25 października 1961 r., rozprawa wywłaszczeniowo-
odszkodowawcza w dniu 11 lutego 1961 r. i decyzja odszkodowawcza z dnia 16 sierpnia 1963 r. Dokumentacja dotycząca wywłaszczenia nieruchomości J.
M. kończy się natomiast na orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku także z dnia 13 grudnia 1960 r., nr SWS.II.w.1/12/57, dotyczącego wywłaszczenia parceli nr [...].
Wojewoda Pomorski tymczasem stwierdził, że wskazana w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku SWS.II.w.1/12/57 z dnia 13 grudnia 1960 r. parcela nr [...] powierzchni 4.788 m2, wywłaszczona została wcześniej orzeczeniem
nr S.A.A.II.2/23/51 z dnia 26 stycznia 1954 r. dotyczącym parceli nr [...] o powierzchni 10.771 m2, co jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym.
Skarżący zakwestionowali również ocenę dowodów dokonaną przez organ I instancji, która doprowadziła ten organ do umorzenia postępowania. Wskazali, że ponieważ postępowanie wywłaszczeniowe w niniejszej sprawie wszczęte zostało po dniu 1 lipca 1956 r. (dokładnie - w dniu 28.03.1957 r.), zatem ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie było uzależnione od właściwego wniosku strony, a po stronie organu spoczywał obowiązek jego ustalenia z urzędu. W niniejszej sprawie fakt ustalenia odszkodowania można dowieść albo decyzją o odszkodowaniu albo innymi dowodami pośrednimi wskazującymi na procedowanie w tej sprawie. Istniejąca, pełna dokumentacja dotycząca ustalenia odszkodowania na rzecz H. M. (osoby objętej wywłaszczeniem w ramach tego samego
postępowania), przy braku takowej w odniesieniu do J. M. potwierdza,
że organ wywłaszczeniowy nie podjął żadnych czynności zmierzających do ustalenia odszkodowania dla J. M. i że nie doszło do ustalenia odszkodowania na jej
rzecz.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną J. M. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej
w Gdańsku (dalej też jako PWRN w Gdańsku) z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57, położoną w Gdyni przy ul. Hutniczej, oznaczoną w decyzji o wywłaszczeniu jako parcela nr [...] o pow. 4 788 m2.
Postępowanie toczyło się na podstawie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. Z przepisu tego wynika, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej może również wydać odrębną decyzję o odszkodowaniu między innymi w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W takiej sytuacji muszą zostać spełnione dwa warunki, aby aktualnie możliwe było ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w przeszłości, mianowicie musi nastąpić pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania (1), a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (2).
W orzecznictwie przyjmuje się, że przytoczony przepis stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten niejako "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło (tak: wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., I OSK 820/21).
Organy obu instancji zgodne są co do tego, że postępowanie w niniejszej sprawie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe, choć różnią się co do przyczyn owej bezprzedmiotowości. Różnica ta zaś ma swoje źródło w zasadniczej kwestii, jaką jest to, jaka parcela została w istocie wywłaszczona na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57. Organ I instancji ustalił bowiem, że w rzeczywistości przedmiotem wywłaszczenia nie była parcela [...], jak błędnie wskazano
w powyższym orzeczeniu, ale parcela nr [...] o pow. 4999 m2, stanowiąca obecnie działki nr [...] o pow. 785 m2 i [...] o pow. 4214 m2, obręb [...], zapisane w księdze wieczystej nr [...]. To ustalenie pozwoliło organowi I instancji przejść
do kolejnego etapu postępowania polegającego na analizie materiału dowodowego w celu ustalenia czy odszkodowanie za tę nieruchomość zostało wcześniej ustalone, co stanowiłoby podstawę do odmowy ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Analiza ta doprowadziła organ do wniosku o braku możliwości ustalenia, czy odszkodowanie za wywłaszczenie parceli nr [...] zostało uprzednio ustalone czy też nie, co w jego ocenie przesądza o bezprzedmiotowości postępowania.
Wojewoda Pomorski z kolei stwierdził, że ponieważ orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 nigdy nie zostało sprostowane to należy przyjąć zgodnie z jego treścią, że przedmiotem wywłaszczenia była parcela nr [...]. To ustalenie ma istotne konsekwencje, bowiem za tę parcelę zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie – w związku z jej wywłaszczeniem dokonanym orzeczeniem PWRN w Gdańsku z dnia 26 stycznia 1954 r. nr S.A.A.II.2/23/51. W tym też fakcie Wojewoda Pomorski upatruje bezprzedmiotowości postępowania.
W ocenie Sądu stanowisko Wojewody Pomorskiego co do przedmiotu wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 jest nieprawidłowe, co oznacza, że wskazana przez ten organ podstawa bezprzedmiotowości postępowania nie zachodzi, a zaskarżona decyzja jako wydana z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. mającym wpływ na wynik sprawy podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Stanowisko Wojewody Pomorskiego opiera się wyłącznie na tym, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 nigdy nie zostało sprostowane i wskazuje ono na parcelę [...]
jako przedmiot wywłaszczenia. Tymczasem materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie potwierdza, iż mimo takiego sformułowania powyższego orzeczenia na jego podstawie faktycznie dokonano wywłaszczenia nie parceli nr [...], ale parceli
nr [...]. Brak zatem dokonania sprostowania orzeczenia, wobec skutków prawnych
nim wywołanych w odniesieniu do parceli nr [...], nie ma istotnego znaczenia.
Dowodem bezspornym potwierdzającym fakt, iż przedmiotem wywłaszczenia sfinalizowanego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II w 1/12/57, była parcela nr [...] o powierzchni 4.999 m 2, jest zaświadczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z dnia 6 stycznia 1970 r., nr GKM/MPG-8/30/69 stwierdzające, iż "nieruchomość o pow. 4.788 m2 wywłaszczona na rzecz Państwa - Warzywa-Owoce Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni orzeczeniem Prezydium Woj. Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych o wywłaszczeniu L.dz.SWS.II.w-I/12/57 z dnia 13 grudnia 1960 r. odpowiada obecnie parceli nr [...] Km 23 o pow. 4999 m 2 zapisanej w księdze wieczystej nr [...] własność J. M.". Co więcej, powyższe zaświadczenie było
podstawą odłączenia przez Sąd Powiatowy w Gdyni parceli nr [...] Km 23
o pow. 4999 m2 z księgi wieczystej nr [...] i przeniesienie jej do księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciel ujawniony został Skarb Państwa - Warzywa i Owoce Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni.
W tej sytuacji stanowisko Wojewody Pomorskiego, że orzeczeniem z dnia 13 grudnia 1960 r. wywłaszczona została część parceli nr [...], stanowiącej obecnie działki nr [...], [...], [...], nie może się ostać. Pomija ono bowiem powyższe dowody, z których wynika, że mimo braku sprostowania treści orzeczenia z dnia 13 grudnia 1960 r., na jego podstawie doszło do pozbawienia J. M. prawa własności
parceli nr [...] Km 23 o pow. 4999 m2, które zostało przeniesione na Skarb Państwa - Warzywa i Owoce Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni.
Co więcej, stanowisko Wojewody Pomorskiego sprzeczne jest z ostateczną decyzją Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 5 listopada 2020 r. nr DO-IV.7613.46.2019.AD o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57. W decyzji tej Minister wskazał, że nie budzi jego wątpliwości, iż orzeczenia z dnia 26 stycznia 1954 r. i 13 grudnia 1960 r. dotyczyły różnych nieruchomości, a zakresy tych wywłaszczeń pozostają rozłączne. Orzeczenie z dnia 13 grudnia 1960 r. nie zostało zatem wydane w sprawie rozstrzygniętej inną decyzja ostateczną tj. orzeczeniem z dnia 26 stycznia 1954 r.
Stanowisko Wojewody Pomorskiego jest zatem sprzeczne zarówno z ostateczną decyzją Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 5 listopada 2020 r. nr DO-IV.7613.46.2019.AD jak i z rozstrzygnięciem Sądu Powiatowego w Gdyni, który na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r., nr S.W.S.II w 1/12/57 i zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z dnia 6 stycznia 1970 r., nr GKM/MPG-8/30/69 dokonał stosownych wpisów w księgach wieczystych, dotyczących odłączenia parceli nr [...]
Km 23 o pow. 4999 m2 z księgi wieczystej nr [...] i przeniesienia jej do księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciel ujawniony został Skarb Państwa - Warzywa i Owoce Przedsiębiorstwo Państwowe w Gdyni.
W świetle powyższego zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że przedmiotem wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. nr S.W.S.II.w.1/12/57 była parcela nr [...] wyodrębniona z parceli nr [...] (a nie z parceli nr [...]), a rzeczywista powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości wynosiła 4.999 m2, a nie 4.788 m2.
Wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda Pomorski naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. błędnie ustalając co było przedmiotem dokonanego wywłaszczenia oraz art. 105 § 1 k.p.a., umarzając postępowanie z powodu uznania, że za wywłaszczoną nieruchomość stronie wypłacone zostało odszkodowanie.
Wobec powyższego błędnie też Wojewoda Pomorski za bezcelowe uznał odnoszenie się do zarzutów odwołania dotyczących odnalezionych akt archiwalnych i interpretacji w oparciu o nie stanu faktycznego i prawnego sprawy przez organ I instancji.
Należy też zwrócić uwagę na okoliczność będącą mieć znaczenie przy ponownym rozpoznawaniu odwołania, dotyczącą podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Otóż przywołane przez ten organ trudności w pozyskaniu dowodów jednoznacznie potwierdzających lub zaprzeczających faktowi ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie oznaczają bezprzedmiotowości postępowania skutkującej jego umorzeniem. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a nie trudności dowodowe. Obowiązkiem organu było dokonanie oceny materiału dowodowego jaki udało się zgromadzić i zajęcie stanowiska, czy w świetle istniejących dowodów pośrednich i całokształtu okoliczności wynikających z akt sprawy, odszkodowanie zostało ustalone czy też nie i stosownie do tych ustaleń wydać decyzję ustalającą odszkodowanie lub odmawiającą jego ustalenia. Skorygowanie tej nieprawidłowości stosownie do podjętych ustaleń leży w kompetencjach organu odwoławczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda Pomorski rozpatrzy odwołanie strony uwzględniając wyrażone przez Sąd stanowisko, tj. przyjmując, że przedmiotem dokonanego wywłaszczenia była parcela nr [...] wyodrębniona z parceli nr [...]
(a nie z parceli nr [...]), a rzeczywista powierzchnia wywłaszczonej nieruchomości wynosiła 4.999 m2, a nie 4.788 m2.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy uiszczony od skargi w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).