II SA/Gd 327/22

II SA/Gd 327/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 143/23 - Wyrok NSA z 2024-02-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M.W na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5415/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 3 sierpnia 2021 r. M. W. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Starogardu Gdańskiego (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. W.
Decyzją z 8 września 2021 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J. W.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Strona jest osobą częściowo niezdolną do pracy i z tego tytułu pobiera rentę. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem z 1 lipca 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności
w Starogardzie Gdańskim, Wnioskodawczyni ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności (z możliwością podjęcia pracy w warunkach chronionych). Prezydent wskazał, że Strona była zatrudniona w okresie od 2 lipca 2018 r. do 1 października 2019 r. i było to jej ostatnie zatrudnienie. Stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa. W trakcie zatrudnienia Wnioskodawczyni przebywała m.in. na zasiłku opiekuńczym z tytułu opieki nad mężem, a przed ustaniem stosunku pracy na zasiłku chorobowym. Organ pierwszej instancji uznał tym samym, że rezygnacja z zatrudnienia miała związek z chorobą Strony, co przyczyniło się do uzyskania uprawnienia do renty, nie miała natomiast związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Odwołując się do wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. Prezydent podał, że Wnioskodawczyni zamieszkuje z z mężem i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura męża, zasiłek pielęgnacyjny oraz renta Strony z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ pierwszej instancji wskazał, że J. W. jest osobą chodzącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, natomiast poza nim z fizyczną pomocą drugiej osoby. Ograniczenia męża Strony
w funkcjonowaniu wynikają z chorób przewlekłych wskazanych w dostarczonej dokumentacji. Prezydent podniósł, że zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności J. W. wymaga na co dzień opieki drugiej osoby i takie wsparcie otrzymuje od Wnioskodawczyni, która wspiera męża prowadząc gospodarstwo domowe (sprzątanie, pomywanie, pranie, zakupy, gotowanie, regulowanie rachunków itp.), pomaga w formie usługowo-pielęgnacyjnej (pomoc przy utrzymaniu higieny, ubieraniu, utrzymanie porządku wokół chorego, w tym zmiana pościeli co drugi dzień, czyszczenie urządzeń, ochrona przed infekcjami, spacer, kontrola procesu leczenia, w tym podanie
i dawkowanie leków w okresach słabej kondycji psychicznej męża, mierzenie ciśnienia
i poziomu cukru, rejestracja i wizyty lekarskie, namawianie do ćwiczeń na rowerze stacjonarnym oraz reagowanie w stanach nasilenia choroby).
Organ pierwszej instancji podał, że z oświadczenia Strony wynika, iż sprawuje ona codzienną, bezpośrednią opiekę nad mężem, która zajmuje około 5 godzin w ciągu doby
i której nie jest w stanie pogodzić z pracą. Zdaniem Prezydenta zakres opieki w wymiarze 5 godzin na dobę całkowicie nie wyklucza z rynku pracy i daje możliwość podjęcia zatrudnienia, np. w niepełnym wymiarze. W ocenie organu pierwszej instancji wymienione czynności opiekuńcze Wnioskodawczyni może wykonywać przed lub po powrocie z pracy.
Prezydent uznał tym samym, że w sytuacji, kiedy obowiązek opieki nie wymusza całkowitej rezygnacji z pracy, nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Prezydent podał, że w orzeczeniach o niepełnosprawności z 13 marca 2017 r. i 24 września 2019 r. wskazano, iż nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność J. W. Tym samym, w sprawie nie została spełniona kolejna przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 21 lutego
2022 r. utrzymało ją w mocy.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt
K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,
że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone
w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Odnosząc się do oświadczenia Strony, że konieczność sprawowania przez nią stałej opieki wynika ze stanu psychicznego męża z uwagi na jego codzienną bezczynność, brak zadbania o siebie i porządek wokół, Kolegium zwróciło uwagę, że taki sam stan - zgodnie
z dokumentacją medyczną przedłożoną w sprawie - występował już w 2018 r. i nie był przeszkodą do aktywności zawodowej Wnioskodawczyni (od 2 lipca 2018 r. do
1 października 2019 r.), a także do wykonywania pracy dorywczej przez samego J. W. na stanowisku sprzątacza. Organ odwoławczy wskazał, że mąż Strony jest w stanie przygotować sobie śniadanie i kolację, w okresach dobrej kondycji zażywa samodzielnie leki, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, samodzielnie korzysta z toalety. Tym samym Wnioskodawczyni może zorganizować czynności pielęgnacyjno-usługowe godząc jednocześnie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby
w minimalnym wymiarze, o ile jej zdrowie na to pozwoli.
Zdaniem Kolegium zakres faktycznie sprawowanej opieki nad mężem nie wymusza na Stronie rezygnacji z pracy. Zaznaczono, że wszelkie pozostałe czynności związane
z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak gotowanie posiłków, sprzątanie, zmywanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,
w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Nie wszystkie te czynności muszą być również wykonywane codziennie.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną od 43. roku życia,
a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2014 r. Kolegium wskazało, że będąc zatrudnioną Strona korzystała z opieki na męża (14 dni w 2018 r.
i 12 dni w 2019 r.). Z uwagi na stan zdrowia, Wnioskodawczyni w 2019 r. korzystała
z zasiłku chorobowego i wynagrodzenia chorobowego łącznie za 54 dni kalendarzowe. Po ustaniu ostatniego stosunku pracy Strona pozostawała na zasiłku chorobowym od
2 października 2019 r. do 25 lutego 2020 r. Kolegium zauważyło, że również
w poprzednich latach Strona korzystała z długotrwałego zasiłku chorobowego (od
1 stycznia 2016 r do 2 maja 2017 r.), a okres ten poprzedzał okres nieskładkowy
w zatrudnieniu (zasiłek chorobowy) trwający od 8 listopada 2015 do 31 grudnia 2015 r. Ponadto sama Wnioskodawczym przyznała, że jest po operacji kręgosłupa i czeka na zabieg kolan. Biorąc pod uwagę te okoliczności organ odwoławczy podniósł, że Strona zrezygnowała z zatrudnienia nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi mężem, ale z powodu swojej sytuacji zdrowotnej. Z tych też względów prawdopodobnie nie podejmuje dalszego zatrudnienia, o czym przesądza chociażby planowana operacja stawów kolanowych, po której niewątpliwie wymagana jest dalsza rehabilitacja.
W ocenie Kolegium w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że 56-letnia kobieta w wieku przedemerytalnym, która pomimo że okresowo pracowała (od 2 stycznia 2005 r. do 25 lutego 2020 r. przepracowała około 7 lat składkowych) i okres aktywności zawodowej przerywany był zasiłkami chorobowymi, chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie
z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W świetle tych okoliczności organ odwoławczy uznał, że rezygnacja z zatrudnienia, a także niepodejmowanie przez Stronę aktualnie zatrudnienia, nie ma faktycznego, realnego związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, zarówno z uwagi na jej sytuację zdrowotną, jak i zakres tej opieki.
W skardze na decyzję organu odwoławczego M. W., reprezentowana przez pełnomocniczkę będącą radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia nie ma na celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym wynagrodzenia reprezentującego Skarżącą radcy prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem strony. Tymczasem argumentem przemawiającym - w ocenie organu - za odmową przyznania Stronie świadczenia jest m.in. fakt, że mąż Skarżącej choruje od 1984 r., w związku z czym nie istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia w chwili obecnej
a sprawowaniem opieki nad mężem. Zdaniem strony skarżącej nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem
o przyznanie świadczenia, zaś rezygnacja Skarżącej z pracy wcześniej nie może być podstawą do twierdzenia, że obecnie nie ma związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem.
Odwołując się do judykatury wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. W ocenie strony skarżącej w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że J. W. wymaga codziennej pomocy oraz opieki, zaś konkluzję organu, jakoby pomoc udzielana przez Skarżącą mężowi nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, uznano za całkowicie chybioną. Podkreślono, że warunku "stałej" i "ciągłej" opieki nie należy rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznacza stopień niepełnosprawności, a więc konieczność wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.
Podkreślono, że stan zdrowia męża Skarżącej ulega stałemu pogorszeniu. Nie sposób również przyjąć, zważywszy w szczególności na liczne choroby, na które cierpi J. W., że od 1984 r., tudzież 2018 r. (na które to daty organ zwraca uwagę), jego stan zdrowia nie uległ zmianie, w konsekwencji zaś nie zwiększył się zakres czynności opiekuńczych. Wskazano, że 13 stycznia 2021 r. mąż Skarżącej uległ wypadkowi przy pracy, wskutek którego doznał trwałego uszkodzenia barku. Zarzucono, że organy pomijają fakt, iż w sytuacji osób cierpiących na zaburzenia depresyjne oraz stany lękowe już sama fizyczna obecność osób bliskich odgrywa istotną rolę w procesie leczenia oraz powinna zostać uznana za formę sprawowania opieki. Nie sposób jest również przewidzieć,
w którym momencie doby mąż Skarżącej mógłby potrzebować pomocy, aby w taki sposób planować godziny pracy. Strona podkreśliła, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, wykonując szereg czynności opiekuńczych o różnych, niedających się z góry przewidzieć porach dnia i nocy, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Ponadto zakres tych czynności, w związku ze zmieniającym się stanem zdrowia oraz nasileniem objawów chorobowych, ma charakter dynamiczny i elastyczny.
Końcowo zarzucono, że organ w istocie kwestionuje treść orzeczenia
o niepełnosprawności męża Skarżącej, do czego nie ma kompetencji. Zwrócono również uwagę na sprzeczność ustaleń organu odwoławczego, który z jednej strony wskazuje,
że nie ma przeciwskazań ku temu, aby osoby z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (którym legitymuje się Skarżąca) były aktywne zawodowo, z drugiej zaś, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia jest wynikiem jej stanu zdrowia.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 20 maja 2022 r. strona skarżąca wniosła
o przeprowadzenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 lutego 2022 r. utrzymująca
w mocy decyzję Prezydenta Starogardu Gdańskiego z 8 września 2021 r. odmawiającą M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. W.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która
w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,
a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać (na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy),
że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały
w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża Skarżącej, zgodnie z wydanymi względem niego orzeczeniami, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia nie
z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi mężem, ale z powodu swojej sytuacji zdrowotnej. Kolegium wskazało również, że Strona może zorganizować czynności pielęgnacyjno-usługowe godząc jednocześnie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze, o ile jej zdrowie na to pozwoli. Organ odwoławczy uznał tym samym, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.
w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału
z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego
z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. oraz obszernej dokumentacji medycznej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące stanu zdrowia zarówno Skarżącej, jak i jej męża oraz zakresu sprawowanej opieki są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.
O ile sprawowanie przez Skarżącą opieki nad wymagającym jej mężem J. W. nie budzi żadnych wątpliwości, o tyle stan zdrowia Strony (z wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca jest po operacji kręgosłupa, czeka na zabieg kolan, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności) w kontekście zaniechania wykonywania przez nią pracy zawodowej co najmniej od 2019 r. w związku z uzyskaniem prawa do renty uniemożliwia przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje
w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Innymi słowy, to nie opieka nad mężem jest przyczyną niewykonywania przez Skarżącą pracy zarobkowej, lecz stan jej zdrowia.
W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA:
z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19,
z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Skarżąca podała, że konieczność sprawowania przez nią stałej opieki wynika ze stanu psychicznego męża, z uwagi na jego codzienną bezczynność, brak dbania o siebie
i porządek wokół. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, taki sam stan - zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy dokumentacją medyczną - występował już w 2018 r. i nie był przeszkodą do aktywności zawodowej Skarżącej (od 2 lipca 2018 r. do 1 października 2019 r.), a także do wykonywania pracy dorywczej przez samego J. W. na stanowisku sprzątacza. Z wywiadu środowiskowego z 20 sierpnia 2021 r. wynika, że mąż Skarżącej jest w stanie przygotować sobie śniadanie i kolację, w okresach dobrej kondycji zażywa samodzielnie leki, samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania, samodzielnie korzysta z toalety. Sąd podziela tym samym stanowisko organów, że Strona może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze godząc jednocześnie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze, o ile zdrowie Skarżącej na to pozwoli. Słusznie bowiem wskazały organy, że czynności, które Skarżąca wykonuje
(w wywiadzie podała, że na opiekę nad mężem poświęca średnio 5 godzin dziennie), można wykonywać przed pracą lub po pracy. Wszelkie pozostałe czynności związane
z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak gotowanie posiłków, sprzątanie, zmywanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,
w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), należy powtórzyć,
że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem organom orzekającym skutecznie zarzucić naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, podjęcia pracy (o ile pozwoli na to Skarżącej zdrowie). Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu odpowiada prawu.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.[pic]