II SA/Gd 321/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-10-25
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo wodnespółki wodneuchwaławygaśnięcie członkostwastatutnadzórorgan nadzoruistotne naruszenie prawanieważność uchwały

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził nieważność uchwały Spółki Wodnej Łeba dotyczącej wygaśnięcia członkostwa, uznając ją za podjętą z istotnym naruszeniem prawa.

Starosta Lęborski zaskarżył uchwałę Zarządu Spółki Wodnej Łeba z 2017 r. w sprawie wygaśnięcia członkostwa 70 podmiotów, zarzucając naruszenie statutu i brak należytego zbadania podstaw wygaśnięcia. Sąd uznał, że uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, ponieważ wskazano błędną podstawę prawną (wykluczenie zamiast wygaśnięcia) i nie przewidziano utraty członkostwa w trybie braku odpowiedzi na pismo spółki. Stwierdzono nieważność uchwały.

Sprawa dotyczyła skargi Starosty Lęborskiego na uchwałę Zarządu Spółki Wodnej Łeba z dnia 23 maja 2017 r. nr 12/2017, która stwierdzała wygaśnięcie członkostwa 70 podmiotów. Starosta zarzucił naruszenie statutu spółki, w szczególności § 9 ust. 5 w zw. z § 8 ust. 4 lit. a i b oraz § 9 ust. 3 i 4, wskazując, że uchwała oparta została na błędnej podstawie prawnej (§ 9 ust. 5 dotyczy wykluczenia, a nie wygaśnięcia) i że spółka nie zbadała indywidualnie podstaw do wygaśnięcia członkostwa. Podkreślono, że wygaśnięcie członkostwa następuje m.in. w przypadku rezygnacji, która wymaga pisemnego oświadczenia, a nie może być dorozumiana przez brak odpowiedzi na pismo spółki. Sąd administracyjny zgodził się ze Starostą, stwierdzając, że uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa wodnego. Wskazano, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne i nie może być utracone w trybie milczącej zgody lub braku odpowiedzi na pismo. Uchwała została podjęta bez podstawy prawnej, ponieważ nie istniały przesłanki do wygaśnięcia członkostwa w sposób wskazany w uchwale, a błędnie powołano się na przepisy dotyczące wykluczenia. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała taka jest niezgodna z prawem i statutem, ponieważ członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne i nie może być utracone w trybie milczącej zgody lub braku odpowiedzi na pismo. Wygaśnięcie członkostwa wymaga pisemnej rezygnacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uchwała narusza prawo, ponieważ błędnie powołano się na podstawę prawną dotyczącą wykluczenia zamiast wygaśnięcia, a statut nie przewiduje utraty członkostwa w trybie braku odpowiedzi na pismo. Członkostwo jest dobrowolne i wymaga wyraźnego oświadczenia woli.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (7)

Główne

Prawo wodne art. 441 § ust. 1

Prawo wodne

Członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne i nie może być dorozumiane; wymaga wyraźnego ujawnienia woli.

Prawo wodne art. 462 § ust. 3

Prawo wodne

Uchwały organów spółki wodnej sprzeczne z prawem lub statutem są nieważne.

Statut art. 9 § ust. 3

Statut Spółki Wodnej "..."

Określa okoliczności wygaśnięcia członkostwa, w tym rezygnację członka.

Statut art. 9 § ust. 2

Statut Spółki Wodnej "..."

Członek Spółki może wystąpić w każdym czasie na podstawie złożonego pisemnego oświadczenia o rezygnacji członkostwa.

Pomocnicze

Prawo wodne art. 462 § ust. 8

Prawo wodne

Starosta może zaskarżyć uchwałę organu spółki wodnej do sądu administracyjnego po upływie terminu do samodzielnego stwierdzenia nieważności.

Statut art. 9 § ust. 5

Statut Spółki Wodnej "..."

Dotyczy wykluczenia członka ze Spółki.

k.p.a. art. 122a

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozwiązanie szczególne, stosowane tylko gdy przepis szczególny tak stanowi (dotyczy zgody milczącej).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała została podjęta z naruszeniem § 9 ust. 5 Statutu, który dotyczy wykluczenia, a nie wygaśnięcia członkostwa. Statut nie przewiduje utraty członkostwa w trybie braku odpowiedzi na pismo spółki. Członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne i wymaga wyraźnego oświadczenia woli, nie może być dorozumiane. Brak jest wiarygodnej dokumentacji określającej skład członków spółki na dzień podejmowania uchwały.

Odrzucone argumenty

Skarga jest bezzasadna, a czynności organu nadzorczego świadczą o braku sprawowania należytego nadzoru. Spółka funkcjonuje prawidłowo, a Starosta nie kwestionował wcześniej liczby członków ani ważności uchwał. Do działania spółek wodnych nie znajduje zastosowania k.p.a. w zakresie zgody milczącej. Podmioty, które nie odpowiedziały na pismo lub odpisały, że nie chcą być członkami, nie są członkami spółki.

Godne uwagi sformułowania

Członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne, a nie przymusowe. Wola zarówno pozostania w niej, jak i wystąpienia ze spółki wodnej nie może być dorozumiana, musi być w sposób wyraźny ujawniona. Nie można utożsamiać braku odpowiedzi na prośbę o potwierdzenie braku uczestnictwa z pisemnym oświadczeniem o rezygnacji członkostwa.

Skład orzekający

Diana Trzcińska

przewodniczący

Wojciech Wycichowski

sprawozdawca

Dariusz Kurkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących spółek wodnych, trybu wygaśnięcia członkostwa oraz zasad stwierdzania nieważności uchwał organów spółek wodnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki spółek wodnych i ich statutów; zasady dotyczące naruszenia prawa i stwierdzania nieważności uchwał mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie formalnych procedur i podstaw prawnych nawet w organizacjach o specyficznym charakterze, takich jak spółki wodne. Pokazuje też, że brak reakcji nie zawsze oznacza zgodę.

Czy brak odpowiedzi na pismo spółki wodnej oznacza utratę członkostwa? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 321/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6093 Spółki wodne i związki wałowe
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 441
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Referent Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi S. L. na uchwałę Spółki Wodnej Łeba z dnia 23 maja 2017 r. nr 12/2017 w przedmiocie wygaśnięcia członkostwa w Spółce Wodnej Łeba stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
Starosta Lęborski (dalej: "Starosta", "Skarżący"), na podstawie art. 462 ust. 8 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.) - dalej: "Prawo wodne", wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na Uchwałę nr 12/2017 Zarządu Spółki Wodnej [...] z dnia 23 maja 2017 r.
w sprawie wygaśnięcia członkostwa w Spółce Wodnej "[...] (dalej: "Uchwała 12/2017").
Zaskarżonej uchwale zarzucono naruszenie § 9 ust. 5 w zw. z § 8 ust. 4 lit. a i b oraz § 9 ust. 3 i 4 Statutu Spółki Wodnej "[...]" (dalej: "Statut"). W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej uchwały.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że 23 maja 2017 r. Zarząd Spółki Wodnej "[...]" (dalej: "Spółka") podjął Uchwałę 12/2017, w której stwierdzono wygaśnięcie członkostwa 70 podmiotów w związku z wszczęciem przez Zarząd Spółki procedury archiwizacyjnej w kwestii dotyczącej członków Spółki. W uzasadnieniu Uchwały 12/2017 stwierdzono m.in.: "Zważywszy na fakt wszczęcia przez Zarząd Spółki Wodnej [...] procedury archiwizacyjnej danych Spółki, dotyczącej m.in. członkostwa w Spółce, stwierdzono i zauważono okoliczności, uzasadniające zgodnie z postanowieniami rozdziału 5 Statutu wygaszenie członkostwa członków Spółki, w tym m.in. z uwagi na fakt zbycia nieruchomości znajdujących się w oddziaływaniu spółki. Jednocześnie w wielu przypadkach stwierdzono, że następcy prawni członków, którzy zbyli nieruchomości, nie złożyli żadnego oświadczenia o wstąpieniu do spółki wodnej, jak również nigdy nie byli zainteresowani uczestnictwem w niej". Starosta wskazał, że do Uchwały 12/2017 załączono szablon pisma nazwanego "Prośba o potwierdzenie braku uczestnictwa
w Spółce Wodnej "[...]"", wysłanego do członków Spółki, w którym stwierdza się m.in.: "Działając w imieniu Spółki Wodnej [...], w związku z koniecznością dokonania szczegółowej archiwizacji dokumentacji dotyczącej działalności Spółki, w tym m.in. archiwizacji dokumentacji byłych członków Spółki Wodnej [...], zwracam się z serdeczną prośbą o wyrażenie przez Państwa zgody na jej dokonanie poprzez wypełnienie przesłanego w załączeniu oświadczenia". Dalej z kolei pojawia się stwierdzenie: "Brak odpowiedzi na naszą prośbę w ciągu 14 dni od jej otrzymania, będzie również rozumiany jako potwierdzenie braku uczestnictwa w Spółce Wodnej "[...]"".
W ocenie Skarżącego brak jest wiarygodnej dokumentacji określającej, jaki - na dzień podejmowania Uchwały 12/2017 - był skład członków Spółki - nie uwzględniono kwestii następstwa prawnego wynikającego choćby z podziału i sprzedaży nieruchomości. Ponadto w podstawie prawnej Uchwały 12/2017 wskazano § 9 ust. 5 Statutu, który dotyczy wykluczenia, a nie wygaśnięcia. Zdaniem Starosty podstawę do wygaśnięcia członkostwa daje § 9 ust. 3 Statutu, w którym szczegółowo wymieniono okoliczności dające podstawę do wygaśnięcia członkostwa - z dokumentacji nie wynika natomiast, aby Zarząd Spółki badał, czy okoliczności te wobec któregokolwiek członka występują. Skarżący wskazał również, że formuła zgody milczącej przyjęta w piśmie przez Zarząd Spółki została określona w art. 122a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Jest to jednak rozwiązanie szczególne, stosowane tylko wówczas, gdy przepis szczególny tak stanowi. Tym samym, pozbawianie określonego podmiotu członkostwa w Spółce Starosta uznał za niedopuszczalne.
W ocenie Skarżącego Zarząd Spółki powinien był dogłębnie zbadać, czy w stosunku do każdego z podmiotów zachodzą okoliczności określone w § 9 ust. 3 Statutu. Zwrócono przy tym uwagę, że z treści § 9 ust. 3 lit. b Statutu wynika, iż wygaśnięcie dotyczy jedynie pierwotnego właściciela, a nie jego następców prawnych.
Końcowo wskazano, że Burmistrz Miasta Łeby wnioskiem z 11 marca 2022 r. wniósł o wszczęcie przez Starostę postępowania zmierzającego do rozwiązania Spółki z tytułu naruszenia poprzez jej działalność przepisów ustaw i postanowień Statutu. Burmistrz podważył kwestię członkostwa i następców prawnych członków Spółki, jego zdaniem
w sposób ciągły dochodziło do naruszenia praw i obowiązków członków Spółki i ich następców prawnych. Podkreślono, że określenie właściwych członków i następców prawnych członków spółki wodnej ma istotne znaczenie dla uznania za zgodne z prawem uchwał walnego zgromadzenia. Nieprawidłowe określenie członków i ich następców prawnych ma także znaczenie dla wypełniania przez nich obowiązków w zakresie wnoszenia składek członkowskich i innych świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem Spółki skarga jest całkowicie bezzasadna, co więcej, zarówno termin jej wniesienia, jak również wszelkie czynności podejmowane przez organ nadzorczy, zarówno poprzedzające podjęcie zaskarżonej uchwały, jak też następcze, świadczą o braku sprawowania należytego nadzoru i bezzasadnego przenoszenia na grunt działania Spółki przepisów, czy to prawa handlowego, czy prawa administracyjnego i przede wszystkim uleganiu presji bezpodstawnych zarzutów stawianych Spółce przez jednego z członków,
a następnie kierowanych do Starosty, celem wydania decyzji.
Spółka podkreśliła, że zaskarżona uchwała była przesyłana do Starosty, który nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości zarówno w jej treści, jak też sposobie jej podjęcia. Ponadto we wcześniej zwoływanych zgromadzeniach członków - sprzed daty zaskarżonej uchwały, Starosta nigdy nie kwestionował ani poprawności zwołania zgromadzeń, ani faktycznej liczby członków Spółki. Również po dacie podjęcia zaskarżonej uchwały Starosta nigdy nie kwestionował ilości członków Spółki i ważności podejmowanych przez nią uchwał (z uwagę na liczbę członków). Spółkę dziwi zatem fakt, że po ponad 4 latach od podjęcia uchwały, na skutek nacisków jednego jej członka, Starosta zaczął kwestionować treść Uchwały 12/2017 oraz zasadność i skuteczność jej podjęcia.
Wskazano, że w trakcie postępowania prowadzonego przez Starostę przesłano komplet dokumentów, z których wynika, jak Spółka funkcjonuje i ilu ma członków. Prawdziwość tych dokumentów nie była nigdy kwestionowana. Tymczasem w skardze Starosta wskazuje, że "brak jest wiarygodnej dokumentacji", przy czym nie tłumaczy, co należy rozumieć przez ową wiarygodną dokumentację lub dlaczego ta przedłożona przez Spółkę miałaby być niewiarygodna, skoro jej prawdziwość nigdy nie była kwestionowana. Starosta również nie tłumaczy, kiedy powziął wątpliwość, jaka jest lub powinna być właściwa liczba członków Spółki. Z kolei podejmowane przez Starostę czynności i brak kwestionowania uchwał organów Spółki do dnia wniesienia skargi świadczy o tym,
że nie miał on żadnych wątpliwości w powyższym zakresie. Co więcej, nawet po dacie wniesienia skargi Starosta nie kwestionuje zgodności z prawem podejmowanych uchwał pod względem faktycznej liczby członków i prawidłowości zwołania zgromadzeń, co stanowi niekonsekwencję w działaniu organu nadzorczego.
Odnosząc się do kwestionowanego przez Starostę trybu zgody milczącej Spółka wskazała, że do działania spółek wodnych nie znajduje zastosowania k.p.a.
W ocenie Spółki z dokumentacji przedłożonej Staroście wynika, że pisma były kierowane do następców prawnych oraz ewentualnych członków Spółki. W odpowiedzi na pismo podmioty odpisywały, że nie są i nie chcą być członkami Spółki. Z kolei część, która nie odpisała, nigdy nie odwołała się od uchwały do zgromadzenia członków, jak też nie rościła i nie rości sobie pretensji o swoje ewentualne członkostwo w Spółce.
Podkreślono, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne, a nie przymusowe. Skoro podmioty, które odpisały, że nie chcą być członkami Spółki lub nimi nie są, bądź zaakceptowały treść pisma i nie odpowiedziały na nie (pomimo skutecznego doręczenia pism), to należy stwierdzić, że nie są one członkami Spółki.
Końcowo podniesiono, że Starosta zarzucając w skardze, iż posiada wątpliwości co do faktycznej liczby członków w Spółce, nie pokusił się nawet o wskazanie, jaka powinna być prawidłowa liczba członków lub które podmioty powinny w dalszym ciągu występować jako członkowie Spółki. Nie dokonano również dokładnej analizy dokumentów i nie zweryfikowano stanu faktycznego i prawnego wskazującego, że część podmiotów przestała istnieć wskutek likwidacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest Uchwała nr 12/2017 Zarządu Spółki Wodnej "[...]"z dnia 23 maja 2017 r. w sprawie wygaśnięcia członkostwa w Spółce Wodnej "[...].
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Takie szczególne uregulowanie zostało przewidziane w art. 462 ustawy z dnia
20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478 ze zm.), z którego wynika,
że nadzór i kontrolę nad działalnością spółki wodnej sprawuje właściwy miejscowo starosta (ust. 1). Zarząd przedkłada staroście uchwały organów spółki wodnej w terminie 7 dni od dnia ich podjęcia (ust. 2). Uchwały organów spółki wodnej sprzeczne z prawem lub statutem są nieważne (ust. 3). O nieważności uchwały organów spółki wodnej, podjętej
w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, w całości lub w części orzeka, w drodze decyzji, starosta, który w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały nadaje decyzję w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu
art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w przypadku,
o którym mowa w art. 391 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadza decyzję do systemu teleinformatycznego (ust. 4).
W przypadku nieistotnego naruszenia prawa starosta nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, iż wydano ją z naruszeniem prawa (ust. 6). Po upływie terminu wskazanego w ust. 4, starosta nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały organu spółki wodnej. W tym przypadku starosta może zaskarżyć uchwałę podjętą w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, do sądu administracyjnego (ust. 8).
W świetle przytoczonych wyżej regulacji należy stwierdzić, że zaskarżalność uchwał organów spółki wodnej została ograniczona do ustalonej kategorii uchwał, przez odesłanie do zakresu działalności spółek wodnych określonego w art. 441 ust. 1 i 3 Prawa wodnego.
Zgodnie z art. 441 Prawa wodnego spółki wodne są niepublicznymi formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb w zakresie gospodarowania wodami (ust. 1). Spółki wodne mogą być tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń,
w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią;
5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych (ust. 3).
Nie ulega zatem wątpliwości, że spółki wodne są jednostkami organizacyjnymi
o szczególnym charakterze. Nie są one spółkami w rozumieniu prawa cywilnego, czy Kodeksu spółek handlowych, nie są też stowarzyszeniami. Nabywają osobowość prawną
z chwilą uprawomocnienia się decyzji starosty o zatwierdzeniu statutu spółki (art. 446
ust. 3 i 5 Prawa wodnego).
W dalszej kolejności należy wskazać, że przez sprzeczność uchwały z prawem
w rozumieniu art. 462 ust. 3 Prawa wodnego należy rozumieć niezgodność z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc z Konstytucją RP, ustawami, aktami wykonawczymi oraz z powszechnie obowiązującymi aktami prawa miejscowego. Z art. 462 ust. 3 i 6 Prawa wodnego wynika, że tylko istotne naruszenie prawa może skutkować stwierdzeniem nieważności uchwały spółki wodnej, natomiast w przypadku naruszeń "nieistotnych" organ nadzoru ogranicza się jedynie do wskazania, że wydano ją z naruszeniem prawa, bez stwierdzania jej nieważności.
Korzystając z dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") powstałego na tle stosowania, tożsamego co do treści
z powołanymi przepisami art. 462 ust. 3 i 6 Prawa wodnego, art. 91 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r., poz. 40 ze zm.) należy wskazać, że za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Stwierdzenie nieważności uchwały jest aktem deklaratoryjnym, a zatem rodzi skutki ex tunc - z mocą wsteczną od daty podjęcia uchwały. Tym samym uchwała jest nieważna od chwili jej podjęcia, a zatem jest prawnie bezskuteczna. Rezultatem wydania rozstrzygnięcia nadzorczego jest uchylenie wszelkich prawnych skutków, które powstały w okresie od wejścia uchwały w życie do chwili stwierdzenia jej nieważności (zob. wyrok TK z 9 grudnia 2003 r. sygn. akt P 9/02,
A. Matan [w:] B. Dolnicki (red.), Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, wyd. III, LEX/el. 2021).
W orzecznictwie i doktrynie jako przykłady istotnych naruszeń przepisów, skutkujących nieważnością uchwał (zarządzeń) organu gminy podaje się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (zob. wyrok NSA z 27 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1106/20, przywołane
w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei z nieistotnym naruszeniem prawa, które nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały, mamy do czynienia wówczas, gdy
w sposób oczywisty można postawić tezę, że również przy ich zachowaniu zostałaby podjęta uchwała o treści identycznej co zaskarżona. Innymi słowy, chodzi o takie sytuacje, gdy popełnione przy podejmowaniu uchwały naruszenia przepisów proceduralnych nie miały wpływu na jej treść. Za nieistotne naruszenie należy uznać takie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak nieścisłość prawna, czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu (zob. wyrok WSA w Szczecinie
z 13 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 1174/05). Chodzi zatem o naruszenia drobne, mało znaczące, niedotyczące istoty zagadnienia, polegające przykładowo na nieodpowiednim oznaczeniu uchwały, powołaniu niewłaściwej podstawy prawnej (przy założeniu, że istnieje przepis prawa umocowujący do jej podjęcia), czy popełnieniu oczywistej omyłki pisarskiej lub rachunkowej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 314/13).
Przenosząc poczynione dotychczas rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zwrócić uwagę, że w § 1 ust. 4 Statutu Spółki Wodnej "[...] zapisano,
iż spółka zrzesza osoby fizyczne lub prawne, zaś Zarząd Spółki jest obowiązany do bieżącej aktualizacji wykazu członków Spółki.
Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona przez Starostę Uchwała 12/2017 została podjęta w zakresie działalności Spółki.
Jak już wyżej zasygnalizowano spółka wodna to podmiot prawa, utworzony przez osoby fizyczne i prawne, w celu wykonywania zadań o charakterze publicznoprawnym, związanych z gospodarką wodną, a po zatwierdzeniu statutu przez starostę uzyskuje osobowość prawną. W przeciwieństwie do spółek prawa handlowego - członkostwo
w spółce wodnej wiązać się będzie zawsze z obowiązkiem realizowania określonych
w ustawie celów. Członek spółki wodnej nie ma obowiązku wnoszenia udziałów, lecz ciąży na nim obowiązek udostępnienia gruntów do wykonania i utrzymania urządzeń wodnych służących do realizacji celów spółki, członkostwo w spółce wodnej wiąże się ściśle
z realizacją zadań spółki. W konsekwencji członkiem spółki wodnej może być podmiot, który ma możliwość realizacji celów ustawowych i statutowych, który jest właścicielem określonych gruntów, służących prawidłowej gospodarce wodnej. Udział w spółce
w charakterze członka nie podlega samoistnemu obrotowi prawnemu, lecz ma charakter osobisty i wiąże się z prawem do danego gruntu.
Z treści art. 441 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wynika, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne. Dobrowolność członkostwa oznacza zarówno swobodę przystąpienia do zrzeszenia, jak i wystąpienia z niego, również w sytuacji, gdy członkostwo w spółce wodnej powstało w wyniku następstwa prawnego. Członkostwo w spółce wodnej zależy tylko i wyłącznie od woli zainteresowanego, a skoro tak to wola zarówno pozostania w niej, jak i wystąpienia ze spółki wodnej nie może być dorozumiana, musi być w sposób wyraźny ujawniona.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że zaskarżona w niniejszej sprawie Uchwała 12/2017 narusza prawo w stopniu powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności.
Po pierwsze, jak słusznie zauważył Starosta, w zaskarżonej uchwale wskazano błędną podstawę prawną.
Wskazany w Uchwale 12/2017 § 9 ust. 5 Statutu stanowi o wykluczeniu członka ze Spółki w dwóch wskazanych tam przypadkach, tj. powtarzającego się, zawinionego, rażącego naruszania obowiązków statutowych określonych w § 8 ust. 4 lit. a i b oraz podejmowania działań na szkodę Spółki.
Z nadesłanych przez Spółkę akt sprawy, poprzedzających podjęcie zaskarżonej uchwały, nie wynika, aby którykolwiek ze wskazanych wyżej przypadków w stosunku do któregokolwiek członków Spółki, którego wygaśnięcie członkostwa stwierdzono, wystąpił.
O wygaśnięciu członkostwa w Spółce stanowią regulacje zawarte w § 9 ust. 2-4 Statutu, z których wynika, że członkostwo w spółce wygasa m.in. w przypadku rezygnacji
z członkostwa (ust. 3 lit. a), zaś członek Spółki może wystąpić w niej w każdym czasie na podstawie złożonego pisemnego oświadczenia o rezygnacji członkostwa w Spółce (ust. 2).
Z zapisów Statutu wynika zatem wyraźnie, że aby można było mówić o wygaśnięciu członkostwa w Spółce jej członek musi zrezygnować z członkostwa, przy czym rezygnacja ta następuje poprzez złożenie pisemnego oświadczenia w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że ani przepisy Prawa wodnego ani regulacje zawarte w Statucie Spółki nie przewidują utraty członkostwa w spółce wodnej w razie braku odpowiedzi na wystosowane przez Spółkę pismo zatytułowane "Zgoda na dokonanie archiwizacji danych byłego członka spółki wodnej".
Należy zauważyć, że spośród 70 podmiotów wymienionych w zaskarżonej uchwale, których wygaśnięcie członkostwa stwierdzono, jedynie 24 udzieliły odpowiedzi na wystosowane przez Spółkę pismo, przy czym odpowiedź udzielona przez K. S.A. nie jest jednoznaczna w odniesieniu do woli dalszego członkostwa w spółce wodnej. Wskazano w nim bowiem, że w dokumentacji tej spółki nie znaleziono żadnego potwierdzenia uczestnictwa lub członkostwa w Spółce Wodnej "[...]". Nie można takiej odpowiedzi utożsamiać z "pisemnym oświadczeniem o rezygnacji członkostwa w Spółce", jak wymaga tego § 9 ust. 2 Statutu.
Zgodnie z art. 448 ust. 1 pkt 7 Prawa wodnego statut spółki wodnej określa
w szczególności warunki przyjmowania nowych członków spółki wodnej, wykluczania członków ze spółki wodnej, ustania członkostwa w spółce wodnej oraz rezygnacji
z członkostwa w tej spółce.
W swoim Statucie Spółka uregulowała powyższe kwestie (w § 9 stanowiącym
o warunkach przyjmowania nowych członków, wygaszania członkostwa oraz wykluczania ze Spółki), ale nie zapisano w nim możliwości utraty członkostwa w trybie, w jakim uczyniono to w zaskarżonej uchwale (poprzez brak odpowiedzi na prośbę o potwierdzenie braku uczestnictwa w Spółce), przez co Uchwałę 12/2017 należy uznać za podjętą bez podstawy prawnej.
Wątpliwości Sądu budzi również sposób zwrócenia się przez Spółkę do swoich członków o potwierdzenie braku uczestnictwa w Spółce. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że pisma te zostały wysłane listem poleconym, ale bez zwrotnego potwierdzenia odbioru. Nie można tym samym w sposób niewątpliwy stwierdzić, czy rzeczywiście zostały one dostarczone członkom Spółki, a jeśli tak, to w jakiej dacie.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżona przez Starostę Uchwała 12/2017 została podjęta z istotnym naruszeniem art. 441 ust. 1 Prawa wodnego, przez co na podstawie
art. 462 ust. 3 Prawa wodnego w zw. z art. 3 § 3 P.p.s.a. stwierdzono jej nieważność.[pic]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI