II SA/Gd 311/08

II SA/Gd 311/08 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2008-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Andrzej Przybielski
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Ziółkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 1 ust. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
art. 18 ust. 2
Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Koordynatora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do spraw świadczeń rodzinnych z dnia 15 listopada 2007 r. Nr [...].
Uzasadnienie
Burmistrz, decyzją z dnia 15 listopada 2007 r., nr [...], powołując się art. 7, art. 8 ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1 i 6 oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), odmówił S. L. przyznania zaliczki alimentacyjnej na jej dzieci Ł. L. i P. L.. W uzasadnieniu organ stwierdził, że S. L. nie spełnia przesłanek przyznania zaliczki alimentacyjnej, wnioskodawczyni przebywa bowiem od miesiąca grudnia 2006 r. w Niemczech i tam jest zatrudniona, w związku z czym nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnym okresie zasiłkowym, tj. 2007/2008, zaś jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nosi znamiona długotrwałego pobytu. Organ wskazał, że zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem pobytu stałego. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny, tj. fakt przebywania i wewnętrzny tj. zamiar pobytu stałego. Samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji S. L. podniosła, że spełnia przesłanki określone w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, albowiem jest osobą wychowującą dwoje dzieci. Podniosła, że podjęła pracę w Niemczech, a wysokość wynagrodzenia, jakie otrzymuje uprawnia ją do świadczeń. Skarżąca wskazała, że na pobyt stały jest zameldowana i mieszka w C. zaś na pobyt czasowy, na czas wykonywania pracy zameldowana jest w Niemczech.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 stycznia 2008 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 5 lit. a, art. 7 ust. 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w niniejszej stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. Według art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenia rodzinne przysługują m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Przepisy tej ustawy nie definiują użytego w art. 1 ust. 3 pojęcia "zamieszkania", co uzasadnia odwołanie się do art. 25 Kodeksu cywilnego stanowiącego, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Termin "zamieszkanie", o jakim mowa w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, oznacza miejscowość, w której koncentrują się jej sprawy rodzinne, osobiste, zawodowe itp. Materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że wnioskodawczyni przebywa na terenie Niemiec, tam pracuje i tam jest zameldowana na pobyt czasowy, a powrót do kraju planuje w 2008 r., na terenie Niemiec koncentrują się jej sprawy rodzinne, osobiste i zawodowe. Wnioskodawczyni nie zamieszkuje na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, jej nieobecność w kraju ma charakter długoterminowy i nie jest spowodowana załatwianiem ważnych spraw rodzinnych i osobistych, czy też wyjazdem na czas określony np. nauki czy leczenia. Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku zamieszkiwania na terytorium Polski przez okres zasiłkowy, w którym otrzymuje świadczenie rodzinne, w związku z czym nie przysługuje jej dochodzone świadczenie.
S. L. we wniesionej skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc zarzut sprzeczności istotnych ustaleń organu ze stanem faktycznym. Skarżąca wskazała, że na stałe zamieszkuje w C., zaś do Niemiec wyjeżdża wyłącznie w celach zawodowych. Pobyt za granicą ma charakter tymczasowy, wyjeżdża ona bowiem dwa razy w roku – raz na okres około 3 miesięcy na zbiory szparagów i drugi raz jesienią, a długość pobytu uzależniona jest od potrzeb pracodawcy. W Niemczech jest ona zameldowana czasowo, jest to bowiem warunek legalnego zatrudnienia. Skarżąca podniosła, że jej sprawy rodzinne i osobiste koncentrują się w miejscowości C., gdzie mieszka wraz z rodzicami i dziećmi. Do Niemiec wyjeżdża ona na okres 4-5 miesięcy w roku. Wyjazdy te mają charakter krótkoterminowy. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy w swoich ustaleniach faktycznych oparł się na oświadczeniu skarżącej, które było obarczone błędem. Skarżąca zawarła w skardze ponadto wnioski o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania jej oraz z zeznań świadków na okoliczność ustalenia, że stale zamieszkuje w C., jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter tymczasowy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisu postępowania - art. 7 k.p.a., z którego wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela.
Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w niniejszej stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. Art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), stanowi, iż świadczenia rodzinne przysługują m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne.
Przesłanką wydania decyzji odmawiającej skarżącej prawa do zaliczki alimentacyjnej było ustalenie przez organ braku przesłanki zamieszkiwania na terytorium Polski. Pojęcie "zamieszkiwania", nie zostało w przepisach ustawy zdefiniowane, w związku z czym, należy w tej materii odwołać się do regulacji zawartej w art. 25 k.c., który stanowi, iż miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują występujące łącznie dwa czynniki - faktyczne przebywanie i zamiar stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru, a więc woli stałego zamieszkiwania, następuje w oparciu o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (vide: postanowienie NSA W-wa z dnia 30 marca 2006 r., sygn. I OW 265/05, LEX nr 198360). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r. w sprawie o sygn. IV CR 242/78 (OSN 1979, nr 6, poz. 120) wskazał, iż o stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. W stosunku zaś do osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie ma okoliczność, czy dana osoba wyjechała za granicę na pobyt czasowy, który to zamiar w obecnym stanie prawnym należy oceniać na podstawie całokształtu okoliczności. W wyroku z dnia 9 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt [...] stwierdził, że zwrot "zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" użyty w art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, należy interpretować jako przebywanie na terytorium Polski z zamiarem stałego pobytu (art. 25 k.c.), którego nie wyklucza czasowy pobyt poza granicami Polski. (Lex nr 341005) Sąd w niniejszym składzie podziela ten pogląd. Pokreślić należy, iż przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267 poz. 2260), art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych miał brzmienie: "świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, jeżeli zamieszkują i przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne". Przepis ten, wprowadzał dla uzyskania prawa do świadczenia dwa wymogi - zarówno zamieszkiwania jak i przebywania na terytorium Polski. Usunięcie z normy prawnej wymogu przebywania na terytorium Polski stanowi zmianę tego uregulowania i świadczy o dopuszczeniu przez ustawodawcę możliwości uzyskania świadczenia mimo czasowego faktycznego pobytu poza granicami kraju, przy zachowaniu wymogu zamieszkiwania na terenie Polski.
Ustalenie, iż skarżąca nie posiada miejsca zamieszkania na terenie Polski zostało dokonane bez wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, jedynie na podstawie pisemnego oświadczenia skarżącej załączonego do wniosku. Organy obu instancji nie wyjaśniły okoliczności dotyczących miejsca zamieszkania skarżącej, nie odebrały od skarżącej wyjaśnień i nie przeprowadziły w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. W sytuacji, gdy okoliczność ta miała decydujące znaczenie dla rozpatrzenia wniosku, organ administracji mając na uwadze interes obywatela, nie powinien ograniczać się do złożonego przez stronę oświadczenia, lecz szczegółowo wyjaśnić okoliczność dotyczące miejsca zamieszkania wnioskodawczyni i charakteru jej pobytu za granicą.
Sąd oddalił złożone przez skarżącą wnioski dowodowe, sąd administracyjny może bowiem, zgodnie z art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przeprowadzić jedynie dowód uzupełniający z dokumentów. Wnioskowane przez skarżącą dowody, dotyczące okoliczności istotnej dla rozpatrzenia sprawy winny być natomiast zgodnie z art. 78 k.p.a. przeprowadzone przez organ ponownie rozpatrujący sprawę, który winien ustalić stan faktyczny sprawy do dokonaniu wnikliwej oceny całokształtu materiału dowodowego, zarówno osobowych jak i pisemnych źródeł dowodowych.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien mieć na uwadze zawarte w treści uzasadnienia wskazania Sądu co dalszego toku postępowania oraz interpretacji treści art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.