II SA/Gd 288/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-10-19
NSAinneŚredniawsa
świadczenie wychowawczeopieka nad dzieckiemmiejsce zamieszkania dzieckaprawo rodzinnealimentyfaktyczne zamieszkiwanieorzeczenie sądupomoc społeczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę ojca na decyzję uchylającą świadczenie wychowawcze, uznając, że kluczowe jest faktyczne miejsce zamieszkania dziecka, a nie prawne.

Skarżący R.S. zaskarżył decyzję uchylającą świadczenie wychowawcze na córkę, argumentując, że mimo orzeczenia sądu o miejscu zamieszkania dziecka przy nim, faktycznie przebywa ona u matki za jego zgodą. Sądy obu instancji uznały, że kluczowe dla przyznania świadczenia jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki, a nie prawne miejsce zamieszkania ustalone w wyroku rozwodowym. Skarga została oddalona.

Sprawa dotyczyła skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M. S. od 1 października 2020 r. Organ I instancji uchylił świadczenie, wskazując, że dziecko nie mieszka z ojcem od września 2020 r. Kolegium utrzymało tę decyzję, podkreślając, że z ustaleń wynikało faktyczne zamieszkiwanie dziecka z matką, która sprawuje nad nim osobistą opiekę, mimo że wyrok sądu ustalił miejsce pobytu dziecka przy ojcu. Skarżący zarzucił organom nadinterpretację prawa, ignorowanie wyroku sądu rodzinnego oraz niepełne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, stwierdzając, że kluczowe dla przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie prawne miejsce zamieszkania ustalone w orzeczeniu sądu. Sąd podkreślił, że celem świadczenia jest pokrycie wydatków związanych z wychowaniem i utrzymaniem dziecka, a zatem istotne są przesłanki faktyczne. Uznano, że organy prawidłowo ustaliły faktyczne zamieszkanie dziecka z matką od 15 września 2020 r., co stanowiło zmianę sytuacji rodzinnej mającą wpływ na prawo do świadczenia i uzasadniało uchylenie go ojcu. Sąd zauważył również, że córka skarżącego ukończyła 18 lat, co czyniło spór o jej miejsce pobytu bezprzedmiotowym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Dla przyznania świadczenia wychowawczego kluczowe jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie prawne miejsce zamieszkania ustalone w orzeczeniu sądu.

Uzasadnienie

Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem i utrzymaniem dziecka, dlatego istotne są przesłanki faktyczne, takie jak wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Kluczowe jest faktyczne miejsce zamieszkania, a nie prawne.

u.p.p.w.d. art. 27 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Organ może uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia.

u.p.p.w.d. art. 22

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Pomocnicze

u.p.p.w.d. art. 13a § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego wymaga wydania decyzji.

k.c. art. 26

Kodeks cywilny

Określa prawne miejsce zamieszkania dziecka.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa prawna do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktyczne zamieszkiwanie dziecka z matką od 15 września 2020 r. stanowi zmianę sytuacji rodzinnej mającą wpływ na prawo do świadczenia. Kluczowe dla przyznania świadczenia wychowawczego jest faktyczne wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki, a nie prawne miejsce zamieszkania ustalone w orzeczeniu sądu.

Odrzucone argumenty

Miejsce zamieszkania dziecka ustalone wyrokiem sądu rodzinnego przy ojcu determinuje przyznanie świadczenia wychowawczego ojcu, nawet jeśli dziecko faktycznie przebywa u matki. Zawieszenie wypłaty świadczenia wychowawczego nastąpiło bez wydania wymaganej decyzji.

Godne uwagi sformułowania

dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia istotne są jednak okoliczności faktyczne - czy dziecko przebywa i pozostaje na utrzymaniu ubiegającej się o to świadczenie osoby należącej do ustawowego kręgu osób uprawnionych. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Nie ma znaczenia, czy skarżący przyczynia się częściowo do zaspokajania potrzeb materialnych dziecka.

Skład orzekający

Diana Trzcińska

przewodniczący sprawozdawca

Justyna Dudek-Sienkiewicz

członek

Wojciech Wycichowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego, w szczególności znaczenie faktycznego miejsca zamieszkania dziecka w kontekście orzeczeń sądu rodzinnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany miejsca zamieszkania dziecka i jej wpływu na świadczenie wychowawcze. Nie dotyczy sytuacji opieki naprzemiennej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje konflikt między formalnym orzeczeniem sądu a rzeczywistą sytuacją życiową rodziny, co jest częstym problemem w sprawach świadczeń socjalnych.

Świadczenie 500+ a orzeczenie sądu: co ważniejsze – papier czy rzeczywistość?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 288/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 13a ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R.S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2022 r. nr SKO Gd/4574/21 w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
R. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 18 lutego 2022 r., nr SKO Gd/4574/21, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z 23 lipca 2021 r., nr 026692/SW/07/21 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.
Decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z 23 lipca 2021 r., nr 026692/SW/07/21, organ I instancji uchylił od 1 października 2020 r. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę skarżącego M. S., które zostało ustalone pismem z 14 sierpnia 2019 r. Uzasadniając swoją decyzję, organ wskazał, że z poczynionych przez niego na podstawie zebranego materiału dowodowego ustaleń wynika, że córka skarżącego M. S. nie mieszka z nim od września 2020 r. W związku z tym, powołując się na art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ uznał, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje R. S. od 1 października 2020 r.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, po rozpoznaniu którego Kolegium - decyzją z 18 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona decyzja w świetle okoliczności prawnych i faktycznych jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Kolegium wskazało, że z czynności wyjaśniających organu I instancji podjętych w związku ze zbiegiem prawa rodziców do świadczenia wychowawczego oraz niejasnościami co do miejsca zamieszkania dziecka i sprawowania opieki nad nim wynikało, że córka skarżącego począwszy od września 2020 r. faktycznie zamieszkuje wraz z matką w miejscowości R., a nie z ojcem, mimo że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 9 stycznia 2014 r. miejsce pobytu dziecka zostało ustalone przy ojcu, nie zaś przy matce, której władza rodzicielska została ograniczona. Niemniej jednak z ustaleń organu I instancji poczynionych na podstawie przeprowadzonych wywiadów rodzinnych w miejscu zamieszkania matki dziecka, oświadczeń matki i córki, informacji uzyskanych ze szkoły, w której obecnie uczy się dziecko wynikało, że faktycznym miejscem pobytu M. S. jest miejsce zamieszkania jej matki pod wskazanym adresem w R. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę na to, że organ I instancji podjął szereg czynności mających na celu ustalenie miejsca zamieszkania dziecka oraz rodzica, sprawującego osobistą opiekę nad nim. Kolegium stwierdziło, że informacje dotyczące miejsca zamieszkania i pobytu dziecka podane przez skarżącego były sprzeczne, ponieważ w trakcie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika socjalnego MOPS w G. w dniu 14 czerwca 2021 r. wskazał, że mieszkanie przy ul. S. w G., dotychczas wskazywane jako jego miejsce zamieszkania wraz z córką, obecnie wynajmuje, a aktualne miejsce zamieszkania znajduje się na terenie innej gminy, co uniemożliwiło pracownikowi socjalnemu wejście w środowisko.
Zdaniem Kolegium ustalenia organu I instancji jednoznacznie wskazywały na to, że M.S. mieszka razem z matką w R. i to matka sprawuje nad nią osobistą opiekę. Powyższe okoliczności skutkowały zaś przyjęciem, że od września 2020 r. skarżący nie spełniał przesłanek wynikających z art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu rodziny, ponieważ nie został spełniony warunek wspólnego zamieszkiwania i sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Organ II instancji nie miał przy tym wątpliwości, że w przypadku skarżącego nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej, o której stanowi art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ponieważ z okoliczności rozpatrywanej sprawy wynikało, że córka skarżącego nie przebywa u swojego ojca co najmniej od września 2020 r. Doszło więc do zmiany miejsca zamieszkania dziecka, na które ojcu przyznane zostało świadczenie wychowawcze. W konsekwencji, w ocenie Kolegium, organ I instancji był zobowiązany do orzeczenia o uchyleniu od 1 października 2020 r. prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącemu rozstrzygnięciem z 14 sierpnia 2019 r.
Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie wychowawcze przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspokajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka.
Odnosząc się do zarzutów wskazanych w odwołaniu, Kolegium zwróciło uwagę, że ustawa ściśle i jednoznacznie określa zasady przyznawania świadczenia wychowawczego. W sytuacji wystąpienia zmian w sytuacji rodzinnej czy dochodowej rodziny wnioskodawcy, mających wpływ na prawo do przysługującego świadczenia wychowawczego organ I instancji jest zobligowany do zweryfikowania dotychczasowego stanowiska, na podstawie którego stronie uprawnionej przyznane zostało prawo do świadczenia wychowawczego. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie doszło do zmiany sytuacji rodzinnej, ponieważ miejscem stałego pobytu dziecka począwszy od września 2020 r., nie było miejsce zamieszkania jego ojca tylko miejsce zamieszkania matki. W związku z tym, decyzja rozstrzygająca o przyznaniu skarżącemu świadczenia wychowawczego podlegała uchyleniu zgodnie z sentencją decyzji organu I instancji.
W skardze do sądu administracyjnego na tak wydaną decyzję, R. S., wniósł o stwierdzenie jej nieważności, a na wypadek uznania skargi przez Sąd – wydania przez organ I instancji decyzji właściwej, podnosząc zarzut wydania decyzji na podstawie błędnego założenia wystąpienia zbiegu uprawnień, w oparciu o oświadczenia matki dziecka, dziecka oraz pracownika MOPS, który nie wszedł w środowisko skarżącego.
Skarżący wskazał, że zawieszenie wypłaty świadczenia wychowawczego nastąpiło w grudniu 2020 r., bez wydania wymaganej przy tym ustawą decyzji. Prezydent uchylił bowiem prawo do świadczenia wychowawczego decyzją z 23 lipca 2021 r.
Skarżący zarzucił organowi II instancji zignorowanie faktu, że to skarżącemu na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt 1823/12 zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką M. S., przy jednoczesnym ograniczeniu władzy rodzicielskiej matce E. S. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach związanych z wyborem szkoły, leczeniem, wydaniem paszportu i wyjazdami zagranicznymi. Ponadto zgodnie z przywołanym wyrokiem miejsce pobytu dziecka zostało ustalone przy ojcu. Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z 17 września 2021 r., sygn. akt. III Nsm/88/21 z wniosku matki E. S. z 27 stycznia 2021 r. o zabezpieczenie miejsca pobytu przy matce oraz zmianę miejsca pobytu postępowanie umorzył, nie dokonując przed tym zabezpieczenia miejsca pobytu przy matce.
W dalszej części skarżący zwrócił uwagę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sposób niepełny. Wskazał, że córka przebywała u matki za wyrażoną przez niego zgodą. Skarżący zarzucił przy tym, że w miejscu przebywania córki (tj. w miejscu zamieszkania matki) zostały przeprowadzone dwa wywiady środowiskowe, a w miejscu jej zamieszkania (tj. w miejscu zamieszkania ojca) - żaden. W ocenie skarżącego, okoliczności sprawy nie uniemożliwiały przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania.
Ponadto, skarżący wskazał, że o miejscu zamieszkania dziecka w sposób niekwestionowany rozstrzyga art. 26 kodeksu cywilnego, który stanowi wprost, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje lub któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wskazało, że analizując ponownie przepisy prawa i akta sprawy nie znalazło uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia kwestionowanej decyzji, w której uzasadnieniu szczegółowo przedstawiony został stan prawny i faktyczny sprawy. W związku z tym, Kolegium wnosi o oddalenie skargi.
W odpowiedzi na powyższe, skarżący wskazał, że w jego ocenie organy obu instancji dokonały nadinterpretacji prawa, w wyniku czego doszło do naruszenia jego przepisów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności wydanych w niniejszej sprawie decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem prawa materialnego ani też reguł prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) - dalej także jako "ustawa".
Zaskarżoną decyzją z 18 lutego 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G., którą organ ten uchylił prawo do świadczenia wychowawczego, działając na podstawie art. 13a ust. 1 ustawy.
Zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy, przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji.
Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
Ustawa określa przy tym warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 ustawy).
Zgodnie zaś z art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, (...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, (...) który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, (...) świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, (...) drugi rodzic (...) złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
Stosownie natomiast do treści art. 15 ust.1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej ( ...) o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny Rodzinny z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II C 1823/12 w sprawie z powództwa R. S. przeciwko E. S. o rozwód, w punkcie III ustalono miejsce pobytu małoletniej M. S. przy ojcu R.S., któremu też w punkcie II powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, jednocześnie ograniczając władzę rodzicielską matce.
Skarżący stoi na stanowisku, że treść ww. wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku determinuje przyznanie jemu świadczenia wychowawczego, jako osobie z którą powinno przebywać dziecko, a fakt, że dziecko - wbrew orzeczeniu sądu - nie przebywa ze skarżącym nie może być podstawą do odmowy przyznania mu tego świadczenia.
Sąd orzekający w niniejszym składzie tego poglądu skarżącego nie podziela. Jego zaakceptowanie spowodowałoby, że rodzic dziecka, który faktycznie z dzieckiem zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania nie mógłby uzyskać prawa do świadczenia wychowawczego z tego względu, że sąd ustalił orzeczeniem miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje.
Okoliczność faktycznego zamieszkiwania M. S. u matki – E.S. znalazła swoje odzwierciedlenie w wynikach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w trybie art. 15 ustawy, w którego wnioskach wskazano, że M.S. na co dzień mieszka z matką, która sprawuje nad nią opiekę. Wyjaśnienia wymaga, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy wynika jednoznacznie, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do kryteriów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo przyjęły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie opisane wyżej przesłanki o charakterze faktycznym.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego, który wyraźnie odróżnił miejsce przebywania córki za zgodą ojca przy matce od miejsca zamieszkania przy ojcu, wynikającego z wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, wyjaśnić trzeba, że o prawnym miejscu zamieszkania stanowi art. 26 Kodeksu cywilnego. W stosunku do dziecka jest to tzw. domicilium necessarium, tj. miejsce zamieszkania określone ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014).
W ocenie Sądu, o czym już była mowa powyżej, dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia istotne są jednak okoliczności faktyczne - czy dziecko przebywa i pozostaje na utrzymaniu ubiegającej się o to świadczenie osoby należącej do ustawowego kręgu osób uprawnionych. Wynika to bezpośrednio z treści powołanego art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, odwołującego się bezpośrednio do wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Tak więc, wspólne przebywanie - zamieszkiwanie dziecka z rodzicem lub opiekunem faktycznym determinuje przyznanie rozważanej formy wsparcia ze środków publicznych. Taką interpretację wzmacnia dodatkowo cytowany wyżej art. 22 ustawy, w świetle którego ustawodawca przypisał istotne znaczenie dla przyznania przedmiotowego świadczenia faktowi rzeczywistego (faktycznego) wspólnego zamieszkiwania dziecka z osobą uprawnioną, przy czym dziecko to powinno znajdować się na jej utrzymaniu. Wyjątek w tej mierze mógłby dotyczyć, w świetle art. 5 ust. 2a ustawy jedynie przypadku orzeczenia opieki naprzemiennej, jednak sytuacja taka w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.
Jak wynika z akt analizowanej sprawy, M. S. od 15 września 2020 r. mieszka z matką, która ją wychowuje oraz ponosi koszty jej utrzymania, zaspokajając tym samym jej potrzeby bytowe. Fakt przebywania u matki potwierdza, poza oświadczeniami matki i córki, także deklaracja skarżącego, który sam przyznał, że córka przebywała u matki za jego zgodą.
Skarżący wskazuje, że zabezpiecza potrzeby córki, która otrzymuje od niego 500 zł miesięcznie na swoje wydatki. Nadto opłaca on jej rachunek telefoniczny i inne rachunki związane ze szkołą czy leczeniem. Sąd podziela jednak pogląd orzecznictwa, że jak to jednoznacznie wynika z treści art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, matce lub ojcu świadczenie wychowawcze na dziecko przysługuje, jeżeli wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca. W świetle treści tego przepisu nie ma znaczenia, czy skarżący przyczynia się częściowo do zaspokajania potrzeb materialnych dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 13 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 119/21, CBOSA).
Zdaniem Sądu organy administracji prawidłowo uznały, że M. S. faktycznie zamieszkuje z matką, na której utrzymaniu pozostaje. Zatem mimo, że ojciec legitymuje się orzeczeniem sądowym, z którego wynika miejsce zamieszkania dziecka przy ojcu, to nie został spełniony niego warunek zamieszkiwania z córką i przebywania z nią. Należy przy tym mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie rzeczą organów było rozstrzygnięcie, czy skarżącemu przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę, nie zaś to, czy pobyt córki skarżącego u matki jest zgodny z treścią orzeczenia sądu powszechnego. Skoro córka w rzeczywistości, za zgodą skarżącego, nie zamieszkuje u niego, lecz u matki, to organy obu instancji prawidłowo uznały, w okolicznościach zbiegu prawa rodziców do analizowanego świadczenia, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje matka, której w takiej sytuacji należy przyznać to świadczenie, zgodnie z treścią art. 22 zd. 1 ustawy. Zarazem, fakt zmiany miejsca faktycznego zamieszkania dziecka powiązany z przejęciem sprawowania nad nim opieki przez matkę stanowi o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy, przesądzającej o zasadności uchylenia prawa do świadczenia ustalonego na rzecz ojca – od dnia 1 października 2020 r. Z ustaleń organów wynika bowiem, że córka zamieszkuje z matką od 15 września 2020 r., który to fakt w istocie przesądził o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego.
Powtórzyć należy, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy) i chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku, ponieważ przyznawane jest na zaspokojenie konkretnych potrzeb dziecka, a nie rodzica (opiekuna faktycznego).
Skarżący wskazuje, że organy obu instancji nie uznały go za opiekuna faktycznego dziecka. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że definicja legalna pojęcia "opiekuna faktycznego dziecka" zawarta została w art. 2 pkt 10 ustawy, zgodnie z którym oznacza ono osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Zatem, zdaniem sądu, brak jest podstaw do uznania skarżącego za opiekuna faktycznego dziecka, M. S. Organy nie kwestionowały przy tym, że R. S. jest ojcem M. S., jednakże wobec braku spełnienia przesłanek art. 4 ust. 1 ustawy, zasadne było uchylenie prawa do świadczenia.
Sąd uznał przy tym, że organy powinny były przeprowadzić w toku postępowania wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wskazanym przez skarżącego. W tym też zakresie zasadna jest argumentacja skargi, wskazująca na naruszenie przepisów postępowania dowodowego. W ocenie Sądu jednak uchybienia te miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Fakt zamieszkania córki z matką z dniem 15 września 2020 r. wynika z jednobrzmiących oświadczeń matki i córki, wywiadu środowiskowego z ich miejsca zamieszkania, a także został potwierdzony przez skarżącego w skardze. Przeciwne twierdzenia skarżącego składane w toku postępowania administracyjnego w tym zakresie nie są więc wiarygodne, a wyniki ewentualnego wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania nie mogły skutecznie podważyć tej okoliczności. Uwzględnienia przy tym wymaga, że ze skarżącym przeprowadzono rozmowę w dniu 31 maja 2021 r. Nadto przy dokonanej 14 czerwca 2021 r. próbie umówienia się przez pracownika MOPS na rozmowę w miejscu zamieszkania skarżący poinformował, że przez tydzień będzie zajęty, a po tygodniu poinformował telefonicznie, że mieszkanie przy ul. S. w G. wynajmuje, a obecnie przebywa pod adresem przy ul. Ś. w G. Należy przy tym zauważyć, że córka skarżącego urodziła się 31 sierpnia 2003 r., zatem 31 sierpnia 2021 r. ukończyła 18 lat, stając się osobą pełnoletnią, samodzielnie decydującą o miejscu swojego pobytu i zamieszkania. Zatem toczony przez jej rodziców przed sądem rejonowym spór co do zabezpieczenia jej miejsca pobytu stał się bezprzedmiotowy, podobnie – jak bezcelowe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie dotyczącym miejsca zamieszkania.
Zdaniem Sądu zebrany przez organy administracji materiał dowodowy wskazuje, że M. S. od 15 września 2020 r. przebywała pod opieką matki – co potwierdzają kwestionariusze wywiadu środowiskowego z 25 stycznia 2021 r. i 9 czerwca 2021 r., oświadczenie z 10 czerwca 2021 r. złożone przez M. S. pod rygorem odpowiedzialności karnej a także oświadczenie z 2 czerwca 2021 r. matki, E. S. M. S. wyraziła przy tym wolę zamieszkania u matki (oświadczenie z 29 stycznia 2021 r.).
Podkreślenia przy tym wymaga, że zarzuty skarżącego o przekroczeniu przez Kolegium terminu na rozpatrzenie odwołania nie stanowią przesłanki do uchylenia decyzji organu II instancji, gdyż pozostają one bez istotnego wpływu na wydane rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy podjął wydaną decyzję w zgodzie z przepisami ustawy, w szczególności z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, z którego wynika przedstawiony wyżej cel świadczenia wychowawczego, nie naruszając przepisów postępowania w sposób istotny. Prawidłowo także organ odwoławczy, orzekł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, którą organ ten uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę M. S. na okres od dnia 1 października 2020 r., skoro z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że od 15 września 2020 r. nastąpiła zmiana okoliczności mających wpływ na świadczenie, gdyż nie zamieszkuje ona ze skarżącym, a w konsekwencji spełnione zostały przesłanki art. 27 ust. 1 ustawy.
Z tych przyczyn Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI