II SA/Gd 286/25

II SA/Gd 286/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2025 r., nr SKO Gd/5398/24 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
M. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podpisując zawarte w części II pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego oraz oświadczenie, że nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego, zawarte w formularzu wniosku (część II). Wraz z wnioskiem skarżąca złożyła także odrębne, zawierające pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, oświadczenie, że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego.
Decyzją z 6 października 2023 r. Prezydent Miasta Sopotu przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 lipca 2023 r. do 31 lipca 2027 r.
Pismem z 10 września 2024 r. Dział Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sopocie poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku, że skarżąca ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r. Jednocześnie MOPS poinformował, że skarżąca pobrała nienależnie zasiłek pielęgnacyjny w MOPS w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. w kwocie 1.726,72 zł, którą to kwotę należy przekazać na rachunek bankowy MOPS.
Decyzją z 16 września 2024 r. Prezydent Miasta Sopotu uchylił decyzję z 6 października 2023 r., przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Organ wskazał, że od 1 stycznia 2024 r. skarżąca pobiera dodatek pielęgnacyjny, co stanowi świadczenie konkurencyjne wobec zasiłku pielęgnacyjnego i stąd - skutkuje ustaleniem świadczeń nienależnie pobranych. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Organ pierwszej instancji podkreślił, że skarżącej nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny od 1 stycznia 2024 r.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 20 lutego 2025 r. Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca wbrew swoim oświadczeniom - jednocześnie pobierała dodatek pielęgnacyjny w ZUS i zasiłek pielęgnacyjny w MOPS. Tymczasem zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że skoro skarżąca mimo posiadanej wiedzy o ww. stanie prawnym pobierała ów zasiłek, to okres jego pobierania od 1 stycznia 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, a organ administracyjny zobowiązany był i uprawniony do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej jej zasiłek pielęgnacyjny. Kolegium uznało przy tym zarzuty odwołania za chybione.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono nieważność decyzji organów obu instancji i wydanie ich z rażącym naruszeniem prawa oraz bez podstawy prawnej, naruszenie przepisów postępowania, a także naruszenie przepisów prawa materialnego. Nadto zarzucono błędne ustalenia stanu faktycznego przez organy obu instancji oraz niezgodne z prawem nadinterpretacje, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca wskazała, że nie rozpoznano istoty sprawy oraz naruszono przepisy prawa materialnego, m.in. art. 16 ust. 6 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, w momencie gdy nie było podstawy faktycznej ani prawnej, co miało istotny wpływ na jej wynik. Nadto zarzucono powołanie się na błędną podstawę prawną potrącenia, tj. art. 139 ust. 1 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który nie znajduje zastosowania w sprawie a na który powołał się ZUS i MOPS. Odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego skarżąca wskazała, że miał on miejsce poprzez ustalenie, że zachodzą okoliczności skutkujące uchyleniem decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, podczas gdy zgodnie z prawem i zgodnie z prawidłowym stanem faktycznym, uchylenie ww. decyzji nie może mieć jeszcze miejsca. Skarżąca podniosła także, że MOPS bez podstawy prawnej zwrócił się do ZUS o potrącenie z renty skarżącej kwoty za okres od 1 sierpnia 2024 r. z tytułu rzekomego nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, skarżąca zarzuciła: prowadzenie postępowania i wydanie decyzji niezgodnej z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa a także naruszenie art. 2 Konstytucji RP, błędne ustalenie stanu faktycznego, sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym, niewszczęcie postępowania w celu uznania decyzji Prezydenta z 16 września 2024 r. za wydaną z naruszeniem prawa, niezawiadomienie skarżącej o wszczęciu postępowania w celu wydania ww. decyzji z 16 września 2024 r. niezawiadomienie o zakończeniu postępowania i zgromadzeniu materiału dowodowego w ww. sprawie i niewyznaczenie 7-dniowego terminu na zapoznanie się z materiałem dowodowym, pozbawienia skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, błędne ustalenie, że ZUS doręczył skarżącej decyzję o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego.
Zarzucono także dalsze naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 7a § 1 i 2 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 61 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 2 i 3 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 76 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nadto zarzucono, że po wydaniu zaskarżonej decyzji nie zwrócono się do skarżącej o ewentualny zwrot rzekomo nienależnie pobranych świadczeń, przez co ZUS bez jakiejkolwiek informacji dokonał potrącenia kwoty prawie 1.700 zł z niskiej renty skarżącej, dodatkowo powołując błędną podstawę potrącenia. W rezultacie organy pozbawiły środków do życia skarżącą, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, poważnie chorą onkologicznie. Skarżąca została przy tym pozbawiona prawa do złożenia wniosku o umorzenie danej kwoty.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Nadto wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji a w przypadku uznania przez sąd, że nie ma podstaw – o ich uchylenie. Wniesiono także o stwierdzenie wydania obu decyzji z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że nie została jej doręczona decyzja o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Według jej wiedzy taka decyzja została wydana w kwietniu/maju, zatem nie można świadczenia pobieranego za miesiące styczeń-kwiecień za nienależnie pobrane. Nie można uznać za nienależnie pobrane także świadczeń do września 2024 r., gdyż MOPS mógł dokonać wcześniej weryfikacji w zakresie pobierania przez nią ww. dodatku, czego zaniechał.
Skarżąca podniosła także zarzuty w zakresie pisma przekazującego jej odwołanie. Nadto wskazała, że organ nie zapewnił jej możliwości aktywnego uczestniczenia w sprawie. Skarżąca wyjaśniła, że MOPS nie miał prawa zwrócić się do ZUS o wykonanie postanowień art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., gdyż wydana decyzja była nieprawomocna. W rezultacie organ pierwszej instancji dopuścił się rażącego naruszenia prawa – czego SKO nie zauważyło w swojej decyzji - a dokonane przez ZUS potrącenie odbyło się niezgodnie z prawem i środki te powinny zostać skarżącej zwrócone.
Zdaniem skarżącej niezgodne z logiką i doświadczeniem życiowym jest przy tym uznanie przez organy, że złożenie oświadczenia o nieposiadaniu uprawnień do dodatku można utożsamiać ze zrozumieniem przez osobę niepełnosprawną i chorą, że mając przyznany zasiłek pielęgnacyjny nie może jednocześnie pobierać dodatku pielęgnacyjnego.
Skarżąca wskazała, że składając wniosek nie pobierała dodatku. Nadto nie została poinformowana, ani przez ZUS, ani przez MOPS o braku możliwości jednoczesnego pobierania obu świadczeń. Zdaniem skarżącej nie zostały także spełnione przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o świadczeniu uzupełniającym oraz art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Skarżąca, powołując orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w Gdańsku podkreśliła, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż organ może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdy pobierającemu można przypisać złą wolę. W ocenie skarżącej powyższe poglądy pozostają aktualne w sprawie o zwrot nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.
Skarżąca wskazała, że nie miała świadomości, że zasiłek pielęgnacyjny za wskazane miesiące nie będzie jej przysługiwał. Wniosek o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wniosek o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego złożyła dopiero w 2025 r. Wypłacony zasiłek pielęgnacyjny był w tym czasie świadczeniem należnym a przy jego pobieraniu nie można doszukać się złej wiary czy złej woli. Kwotę otrzymała i wydatkowała w dobrej wierze. Pobierając świadczenie nie mogła przypuszczać, że jej stan zdrowia się pogorszy, otrzyma prawo do renty i dodatku, zwłaszcza, że otrzymała je z mocą wsteczną.
Pouczenie MOPS nie koresponduje przy tym z treścią obowiązujących przepisów, w szczególności ustawy dotyczącej osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, których dotyczy także dodatek pielęgnacyjny z ZUS. Skarżąca nie została przy tym pouczona o okolicznościach mających wpływ na zmianę wysokości świadczenia.
Podsumowując skarżąca wskazała także, że nie zachodzi podstawa żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia a argumenty organów obu instancji nie zasługują na uwzględnienie. Skarżąca wskazała, że pobrane świadczenie zostało przez nią wydane w całości na leczenie, w tym m.in. na środki medyczne, lekarstwa, zdrowe odżywianie i suplementację w trakcie leczenia i trwającej choroby, wizyty u lekarzy i dojazdy do nich. Skarżąca podkreśliła, że nie była i nie jest świadoma, że rzekoma należność powinna być zwrócona.
W ocenie skarżącej MOPS i ZUS musiałyby wykazać, że wiedziała o ryzyku zwrotu pieniędzy w dacie jego pobierania, co nie jest możliwe. Istotne jest przy tym dochowanie obowiązku informacyjnego świadczeniobiorcy a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony, co zdaniem skarżącej nie miało miejsca.
Skarżąca wskazała także, że w podobnej sprawie wypowiedział się ostatnio WSA w Łodzi w sprawie sygn. II SA/Łd 779/24. Podkreśliła, że przymusowo zabrane jej środki powinny być zwrócone przez MOPS.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
W piśmie z 28 maja 2025 r. skarżąca ponownie wskazała, że organy naruszyły zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), pozbawiając ją możliwości wypowiedzenia się w sprawie, z której chciała skorzystać.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Podstawę materialnoprawną w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm., dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Art. 16 ust. 6 u.ś.r. stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 7 u.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Art. 16 ust. 8 ustawy stanowi przy tym, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 lutego 2025 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Sopotu z 16 września 2024 r. uchylającej własną decyzję z 6 października 2023 r., przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny.
Należy zauważyć, że okoliczność jednoczesnego pobierania przez skarżącą dwóch wykluczających się świadczeń, tj. zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, co miało miejsce w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r., jest bezsporna. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Natomiast dodatek pielęgnacyjny ma zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat, z zastrzeżeniem ust. 4 (art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2022 r., poz. 504). W związku z tym, w przypadku kolizji obu świadczeń, to ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania, które świadczenie chce otrzymywać. W myśl bowiem cytowanego już wyżej art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Oznacza to zarazem, że wykluczone jest pobieranie obu świadczeń łącznie. Stosownie bowiem do art. 16 ust. 7 u.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 8 u.ś.r. przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
W związku z tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w doktrynie wyrażany jest pogląd, że zdarzenie o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.ś.r. nie mieści się w przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. definicji nienależnego świadczenia i tym samym kwota nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być w aktualnym stanie prawnym postrzegana jako świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z 14 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1095/20, postanowienie NSA z 24 września 2021 r. sygn. akt I OSK 282/21, wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1559/23, wyrok WSA w Poznaniu z 7 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 536/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 5 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 390/24, wyrok WSA w Białymstoku z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 594/24, dostępne w CBOSA, oraz B. Chludziński (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 16). W orzeczeniach tych wskazuje się, że art. 16 ust. 7 u.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.ś.r. Przepis ten dotyczy jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna, tj. potrącenie ze świadczeń emerytalno-rentowych kwot zasiłku pielęgnacyjnego, pobranych w sytuacji kolizji z dodatkiem pielęgnacyjnym - następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2075/22, dostępny w CBOSA). W orzeczeniu tym NSA podał także, że z uzasadnienia rządowego projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (która wprowadziła instytucję z art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r.) wynika, że mechanizm ten wzorowany był na analogicznym rozwiązaniu funkcjonującym w ramach art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, dalej: u.p.s.). Wskazany przepis przewiduje, że osobie której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, ZUS oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. W orzecznictwie NSA jednoznacznie przyjmuje się, że potrącenie dokonywane na podstawie art. 99 ust. 1 u.p.s. następuje z mocy prawa, bez potrzeby wydawania w tym celu decyzji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1942/10 oraz z 20 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 756/16, dostępne w CBOSA).
W związku z tym w sytuacji, w której jednocześnie pobierany był zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny, jak to miało miejsce w sytuacji skarżącej w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2024 r., organ pierwszej instancji może wydać jedynie decyzję uchylającą decyzję, na mocy której przyznano stronie zasiłek pielęgnacyjny. W takiej sytuacji decyzja ta będzie wywierała wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość, tj. od września 2024 r. na przyszłość. Prawidłowo zatem pierwszej instancji uchylił decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny a organ odwoławczy utrzymał w mocy tak wydaną decyzję.
Organ przy tym, odmiennie niż argumentuje to skarżąca, nie wydał, gdyż nie mógł tego uczynić - decyzji uznającej zasiłek pielęgnacyjny za nienależnie pobrany bowiem osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (art. 16 ust. 7 u.ś.r.), a przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa powyżej, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.ś.r.). Mechanizm potrącenia, wynikający z powołanych przepisów prawa, organ stosuje z urzędu i z "mocy samego prawa", tj. bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej. Co więcej, organ nie dysponuje możliwością odstąpienia od jego zastosowania, na co wskazują takie zwroty ustawowe, jak te, że organ "wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego". Dodatkowo istotną dla strony jest okoliczność, że pomniejszenie następuje o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego zasiłku, bez naliczania dodatkowych odsetek, co stanowi odstępstwo od reguły naliczania odsetek od innych nienależnie pobranych świadczeń. (W. Maciejko; Świadczenia rodzinne. Komentarz do art. 16 Legalis, Wyd. 5, Warszawa 2019).
W niniejszej sprawie, jak to już wyżej wskazano, fakt jednoczesnego pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. jest bezsporny. Skarga koncentruje się na zarzutach dotyczących braku świadomości odnośnie do pobierania nienależytego świadczenia z uwagi brak należytego pouczenia i brak świadomości skarżącej, że jedno ze świadczeń jej się nie należy. Zarzuty te nie mają jednak znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż - z wyżej podanych względów - organ wypłacający zasiłek pielęgnacyjny nie prowadzi postępowania w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Nie tego dotyczy również niniejsze postępowanie, gdyż jego przedmiotem jest decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, czego skarżąca zdaje się nie dostrzegać. Nie jest przedmiotem niniejszego postępowania decyzja o ustaleniu nienależnego świadczenia i obowiązku jego zwrotu.
W obecnym stanie prawnym (obowiązującym od 4 marca 2016 r. - data wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych - Dz.U. z 2015 r. poz. 1302) nie wszczyna się bowiem postępowań o ustalenie (i ewentualnie o zwrot) nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych, z uwagi na jednoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego i nie wydaje się decyzji w tym przedmiocie. W świetle art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi dochodzi bowiem z mocy samego prawa, o czym już mowa była powyżej. Okoliczność wadliwego pouczenia, czy braku świadomości strony pobierającej jednocześnie oba świadczenia o nienależnym charakterze jednego z nich nie jest tym samym istotna w sprawie. Ewentualne uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji nie będzie bowiem skutkować zwrotem potrąconych skarżącej świadczeń.
Sąd nie stwierdził przy tym naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w tym przepisów wskazanych w skardze. Zgodzić się należy co prawda ze skarżącą, że organy nie zapewniły jej czynnego udziału w postępowaniu, naruszając tym samym art. 10 § 1 k.p.a. Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. koniecznym jest jednak wskazanie na takie konkretne czynności procesowe, których nieprzeprowadzenie uniemożliwiło stronie realizację jej praw i co nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tegoż postępowaniach. Strona skarżąca nie wykazała takich czynności, wskazując jedynie, na zamiar skorzystania przed organem I instancji z prawa repliki, natomiast nie wykazując, jak pozbawienie tej możliwości wpłynęłoby na odmienny wynik niniejszego postepowania. Sąd z urzędu zaś nie dostrzega, by brak ten uniemożliwił przedstawienie argumentacji, która mogłaby skutkować odmienną oceną okoliczności faktycznych i prawnych w sprawie. Tym samym ww. naruszenie nie mogło mieć wpływu na jej wynik. Organy przeprowadziły przy tym postępowanie z uwzględnieniem istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Z tych też względów, zarzuty skargi nie mogły spowodować jej uwzględnienia, a decyzję wydaną przez organ odwoławczy uznać należy za zgodną z prawem. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi.