II SA/GD 2844/01

II SA/Gd 2844/01 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Barbara Skrzycka-Pilch
Jacek Hyla
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędzia NSA Jacek Hyla Protokolant Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 lipca 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz F. Ł. 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 25 sierpnia 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił F. Ł. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 3 maja 1984 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że F. Ł. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 199lr. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. Ł., powołał się fakt nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu walki w ramach Milicji Obywatelskiej razem z Wojskiem Polskim z Ukraińską Powstańczą Armią.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 26 lipca 2001 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że F. Ł. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 199lr. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Milicja Obywatelska stanowiła organ ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, nie była ona formacją zmilitaryzowaną a zatem jakiekolwiek zadania wykonywane w jej szeregach nie mogą być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Nadto organ administracji wskazał, że postępowanie weryfikacyjne przeprowadzono prawidłowo, z zachowaniem wymogów art. 10 i 73 § 1 k.p.a.
F. Ł. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący stwierdził, że zmiana sytuacji politycznej nie może wpływać na pozbawienie go uprawnień kombatanckich, które jest sprzeczne z zasadami etyki i współżycia społecznego. Skarżący wskazał, że w ramach służby w Milicji Obywatelskiej walczył o wyzwolenie i bezpieczeństwo kraju, biorąc czynny udział w zwalczaniu band Ukraińskiej Powstańczej Armii. Nadto skarżący zakwestionował stanowisko, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, bowiem funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej byli skoszarowani i podlegali tym samym rygorom i zasadom walki jak żołnierze. Nadto wskazał on, że walcząc z Ukraińską Powstańczą Armią podlegał rozkazom Wojska Polskiego.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł ojej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji i wskazując, że żadna działalność w organach Milicji Obywatelskiej nie może być uznana za działalność kombatancką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów- uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Z dokumentów znajdujących się w aktach kombatanckich skarżącego wynika, że podstawą uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich był "udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem" w okresie od 28 listopada 1947 r. do 31 grudnia 1948 r." w ramach służby w Milicji Obywatelskiej.
Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu.
Zgodnie z ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia kombatanckie przyznaje się w uznaniu szczególnych zasług dla Polski obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. Uprawnienia te nie przysługują z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej, pełnienie tej służby nie zostało zakwalifikowane jako działalność kombatancka w treści art. 1 - 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji pogląd, iż w toku postępowania weryfikacyjnego organ nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu jest błędny. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu, (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83) Organ administracji winien rozważyć zatem wszelkie wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.
Walka z Ukraińską Powstańczą Armią w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowi zgodnie z ustawą podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. W myśl art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W uchwale z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OSP 5/00, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r. Nr 4, poz. 16) wynika, że przez militaryzację (zmilitaryzowanie) rozumie się nadanie jednostce organizacyjnej statusu jednostki zmilitaryzowanej w drodze aktu normatywnego. Zgodnie z art. 179 ust. 1 tej ustawy-jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem objęcia jej militaryzacją. Pojęcia prawne "militaryzacja", "zmilitaryzować" "zmilitaryzowana" wynikają z nadania konkretnym jednostkom statusu jednostki zmilitaryzowanej w prawnie określonym trybie. Użyte w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" oznacza zatem służby państwowe, które na podstawie ówczesnych przepisów zostały objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Milicja Obywatelska nie została zmilitaryzowana w drodze aktu normatywnego. Za tym, że ustawowe określenie "w zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje Milicji Obywatelskiej, przemawia także art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast według dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 33) do zakresu działania Milicji należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym, (vide: ONSA 2001/1/3).
Walka w ramach służby w Milicji Obywatelskiej z Ukraińską Powstańczą Armią co do zasady nie stanowi zatem podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich.
Treść art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wyklucza natomiast uznania za działalność kombatancką uczestniczenia w walkach z oddziałami UP A przez milicjanta lub grupą milicjantów w jednostkach Wojska Polskiego, (vide: uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OSP 5/00, ONSA 2001/1/3). W przypadku powołania się przez stronę na walkę z Ukraińską Powstańczą Armią w ramach służby w Milicji Obywatelskiej -łącznie z Wojskiem Polskim i pod jego dowództwem, okoliczności te wymagają szczegółowego rozważenia przez organ administracji.
W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń odnośnie walki skarżącego w ramach służby w Milicji Obywatelskiej łącznie z Wojskiem Polskim z Ukraińską Powstańczą Armią i oceny twierdzeń skarżącego w tym przedmiocie. Zaistnienie takich okoliczności, zgodnie z art. art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowiłoby podstawę nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich.
Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Fakt, iż skarżący wskazał okoliczności dotyczące jego walki z Ukraińską Powstańczą Armią w ramach służby w Milicji Obywatelskiej razem z Wojskiem Polskim w sposób bardzo ogólnikowy, nie zwalniał organu z obowiązku szczegółowego wyjaśnienia tych kwestii. Uwzględnienie przez organ administracji słusznego interesu strony w niniejszym postępowaniu, wymagało poinformowania strony o wpływie przywołanych przez nią okolicznościach faktycznych na ustalenie jej uprawnień i zobowiązania skarżącego do- dokładnego opisania tych okoliczności lub wysłuchania strony celem ich wyjaśnienia, i zakreślenia terminu na złożenie wniosków dowodowych na poparcie twierdzeń w tym zakresie.
Organ administracji, pomijając rozpoznanie wskazywanych przez podstaw nabycia uprawnień kombatanckich, dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia go uprawnień kombatanckich.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien zobowiązać skarżącego do dokładnego opisania wszystkich pominiętych okoliczności, które mogą stanowić podstawę nabycia uprawnień kombatanckich lub wysłuchać stronę celem ich wyjaśnienia i zakreślić jej termin na złożenie wniosków dowodowych na poparcie twierdzeń w tym zakresie, a następnie dokonać oceny twierdzeń skarżącego w tym przedmiocie i oceny prawnej zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi, (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.