Orzeczenie · 2025-10-15

II SA/GD 274/25

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku

Miejsce

Gdańsk

Data

2025-10-15

NSAinneWysokawsa

świadczenie wychowawczemiejsce zamieszkaniacentrum życiowekoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoZUSuchylenie decyzjibezprzedmiotowość postępowaniaprawo procesowe administracyjne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę J. G. na decyzję Prezesa ZUS, która utrzymała w mocy decyzję ZUS uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Organy administracji oparły swoje rozstrzygnięcia na informacji, że skarżąca od maja 2014 r. nie zamieszkuje na terytorium Polski, a jej centrum życiowe znajduje się w Niemczech, co zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.) wyklucza prawo do świadczenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne zastosowanie art. 25 ust. 1 i art. 2 ust. 1 u.p.p.w.d. w zw. z art. 25 k.c. oraz naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących ustalenia stanu faktycznego i uzasadnienia decyzji. Sąd administracyjny, aprobowując wcześniejsze orzecznictwo w podobnych sprawach, uznał zaskarżoną decyzję za wydaną z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. z powodu braku prawidłowej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego oraz prawnego. Sąd wskazał, że właściwą podstawą prawną do uchylenia prawa do świadczenia jest art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., jednakże decyzja uchylająca ma skutek ex nunc i nie może dotyczyć okresu, za który świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane. W związku z tym, że sporny okres świadczeniowy już minął, postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS i umorzył postępowanie administracyjne. Dodatkowo sąd zwrócił uwagę na naruszenie przez organy art. 61 § 4 k.p.a. (brak poinformowania o wszczęciu postępowania z urzędu) oraz art. 10 k.p.a. (brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów). Sąd uznał również, że stwierdzenie o nienależnie pobranym świadczeniu miało jedynie charakter informacyjny i nie stanowiło władczego rozstrzygnięcia, gdyż nie wszczęto odrębnego postępowania w tym zakresie i nie wskazano konkretnej kwoty do zwrotu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie uchylenia decyzji administracyjnej dotyczącej świadczeń, skutki prawne decyzji uchylającej prawo do świadczenia, wymogi formalne decyzji administracyjnych, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia świadczenia wychowawczego za okres już miniony. Interpretacja przepisów k.p.a. może mieć szersze zastosowanie.

Zagadnienia prawne (4)

Czy można uchylić prawo do świadczenia wychowawczego za okres, który już minął i za który świadczenie zostało wypłacone?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (na przyszłość), nie może zatem dotyczyć okresu, za który świadczenie zostało już skonsumowane.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że świadczenie wychowawcze wypłacane jest w okresach miesięcznych, a decyzja uchylająca prawo do świadczenia działa na przyszłość. W związku z tym, nie można uchylić prawa do świadczenia za okres, który już minął i został zrealizowany.

Czy decyzja administracyjna uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może być wydana bez prawidłowej podstawy prawnej i uzasadnienia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja administracyjna musi zawierać prawidłową podstawę prawną oraz należyte uzasadnienie faktyczne i prawne, zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. przez brak wskazania właściwej podstawy prawnej (organ powołał art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., który nie stanowi podstawy uchylenia, zamiast art. 27 ust. 1) oraz brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Czy organ administracji publicznej ma obowiązek poinformować stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego dotyczącego odebrania przyznanych uprawnień?

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek poinformować stronę o wszczęciu z urzędu postępowania, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, naruszając tym samym art. 61 § 4 k.p.a.

Czy organ administracji ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów?

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, zgodnie z art. 10 k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organy zaniechały wykonania obowiązku umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, czym naruszyły art. 10 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS i umorzono postępowanie administracyjne.

Przepisy (21)

Główne

u.p.p.w.d. art. 1 § 3

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim i cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

u.p.p.w.d. art. 27 § 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Pomocnicze

u.p.p.w.d. art. 25

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Reguluje kwestię nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązek jego zwrotu.

u.p.p.w.d. art. 28 § 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Reguluje zakres stosowania w sprawie przepisów k.p.a. (nie stanowi podstawy prawnej uchylenia decyzji).

u.p.p.w.d. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Świadczenie wychowawcze wypłaca się w okresach miesięcznych.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Definicja miejsca zamieszkania osoby fizycznej.

k.p.a. art. 7