II SA/GD 259/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2025-10-15
NSAinneWysokawsa
świadczenia rodzinnezasiłek rodzinnykryterium dochodowerenta rodzinnastypendium socjalnedochód rodzinyrozliczenie dochoduprawo administracyjnepomoc społeczna

WSA w Gdańsku uchylił decyzje odmawiające zasiłku rodzinnego, uznając błędne rozliczenie renty rodzinnej przez organy administracji.

Skarżąca M. B. wniosła o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków, jednak organy administracji odmówiły, uznając przekroczenie kryterium dochodowego. Kluczowym zarzutem było błędne rozliczenie renty rodzinnej, która była wypłacana z opóźnieniem, ale do której prawo powstało wcześniej. WSA w Gdańsku uznał, że organy błędnie podzieliły dochód z renty przez liczbę miesięcy jej faktycznej wypłaty, zamiast przez cały okres, w którym prawo do niej przysługiwało.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego dla M. B. na okres zasiłkowy 2024/2025. Organy pierwszej i drugiej instancji odmówiły przyznania świadczeń, uznając, że dochód rodziny przekracza ustalone kryterium dochodowe. Kluczowym elementem sporu było sposób rozliczenia renty rodzinnej, która została wypłacona z opóźnieniem, ale do której prawo powstało od daty śmierci męża skarżącej. Organy administracji podzieliły dochód z renty przez cztery miesiące, w których faktycznie była ona wypłacana, co doprowadziło do przekroczenia kryterium dochodowego. Skarżąca zarzuciła błąd w tym rozliczeniu, argumentując, że renta powinna być podzielona przez dwanaście miesięcy, zgodnie z okresem, w którym prawo do niej przysługiwało. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przychylił się do stanowiska skarżącej, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały przepis art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie uwzględniając definicji 'uzyskania dochodu' i prawa do świadczenia od daty jego powstania, a nie od daty faktycznej wypłaty. Sąd wskazał, że przy prawidłowym rozliczeniu dochodu, nawet po uwzględnieniu zasady 'złotówka za złotówkę', mogłoby dojść do przyznania świadczeń.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Dochód z renty rodzinnej należy rozliczać od miesiąca, w którym powstało prawo do jej pobierania, a nie od miesiąca faktycznej wypłaty, jeśli wypłata nastąpiła z opóźnieniem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pojęcie 'uzyskiwania dochodu' w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się do prawa do pobierania świadczenia, a nie do faktycznej daty jego wypłaty. Opóźnienie w wypłacie renty rodzinnej nie może negatywnie wpływać na prawo do zasiłku rodzinnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis reguluje kryteria dochodowe do przyznania zasiłku rodzinnego, w tym zasady rozliczania dochodu uzyskanego i utraconego, a także zasadę 'złotówka za złotówkę'.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Zawiera definicje legalne pojęć używanych w ustawie, w tym 'dochodu rodziny' i 'uzyskania dochodu'.

u.e.r.f.u.s. art. 65 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Określa prawo do renty rodzinnej.

u.e.r.f.u.s. art. 129

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Reguluje zasady wypłaty świadczeń, w tym renty rodzinnej.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przedmiot kontroli sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa granice rozpoznawania sprawy przez sąd.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przesłanki uchylenia decyzji administracyjnej.

P.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres czynności sądu w przypadku uchylenia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędne rozliczenie dochodu z renty rodzinnej przez organy administracji, które powinno być podzielone przez 12 miesięcy, a nie przez 4 miesiące faktycznej wypłaty. Prawo do renty rodzinnej powstało od daty śmierci męża, a nie od daty jej faktycznej wypłaty.

Odrzucone argumenty

Organy administracji prawidłowo ustaliły dochód rodziny, dzieląc rentę rodzinną przez okres jej faktycznej wypłaty (wrzesień-grudzień 2023 r.). Przekroczenie kryterium dochodowego uniemożliwia przyznanie zasiłku rodzinnego.

Godne uwagi sformułowania

Fakt późniejszej wypłaty (...) renty rodzinnej nie może rodzić negatywnych konsekwencji po stronie uprawnionego do jej pobierania w aspekcie ustalania kryterium dochodowego przesądzającego o uprawnieniu do zasiłku rodzinnego. Sąd jako nieprawidłowe ocenia stanowisko organów, które uznały, że skoro dochód z renty rodzinnej był faktycznie otrzymywany przez rodzinę Skarżącej (...) to przy ustalaniu kryterium dochodowego należało go podzielić przez cztery miesiące. Zasada 'złotówka za złotówkę' (...) przewiduje możliwość przekroczenia granicy kryterium dochodowego, nieskutkującą odmową przyznania zasiłku i obliguje organ w każdym przypadku do zweryfikowania wysokości przekroczenia progu dochodowego w proporcji do przysługujących rodzinie świadczeń.

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący

Diana Trzcińska

członek

Wojciech Wycichowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących rozliczania dochodu z tytułu renty rodzinnej wypłacanej z opóźnieniem na potrzeby świadczeń rodzinnych oraz stosowanie zasady 'złotówka za złotówkę'."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej związanej z opóźnieniem w wypłacie renty rodzinnej i może wymagać analizy w kontekście innych świadczeń lub sytuacji dochodowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe rozliczenie dochodów w kontekście świadczeń socjalnych i jak opóźnienia w wypłatach mogą wpływać na sytuację obywateli. Pokazuje też, jak sądy administracyjne korygują błędy organów.

Zasiłek rodzinny: Czy opóźniona renta rodzinna pozbawi Cię świadczeń? Sąd wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 259/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Patrycja Czupyt po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 marca 2025 r. nr SKO Gd/610/25 w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Malbork z dnia 15 stycznia 2025 r. nr 1.ŚR.5220.2025.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 25 listopada 2024 r. M. B. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Malbork (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2024/2025 na dzieci: J. B., M.B. i L. B.
Decyzją z 15 stycznia 2025 r. Wójt, na podstawie przepisów ustawy z dnia
28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawczyni świadczenia w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów art. 5 u.ś.r. wskazując, że podstawową zasadą wyrażoną w tej ustawie jest wymóg zachowania kryterium dochodowego, bowiem kryterium to jest jedną z materialnoprawnych przesłanek warunkujących przysługiwanie świadczeń rodzinnych, natomiast użyte w art. 5 u.ś.r. sformułowanie "dochód rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Wójt wskazał następnie, że po weryfikacji dokumentów ustalił, iż na dochody rodziny Wnioskodawczyni złożyły się dochody z roku bazowego 2023, tj. renta rodzinna wszystkich członków rodziny Strony otrzymana w roku bazowym od września 2023 r. do grudnia
2023 r w łącznej wysokości 18.306,86 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i dodatkowych świadczeń rocznych) oraz stypendium socjalne otrzymane
w roku bazowym 2023 w wysokości 1.664,99 zł. Organ pierwszej instancji podał, że przy obliczaniu dochodu rodziny wzięto także pod uwagę dochód uzyskany w 2024 r. z tytułu podjęcia przez Wnioskodawczynię zatrudnienia w kwocie 1.615,90 zł netto. Tym samym, łącznie dochód rodziny Strony za 2023 r. wyniósł 19.971,85 zł (18.306,86 zł + 1.664,99 zł).
Wójt wyjaśnił, że przy obliczeniach miesięcznego dochodu za 2023 r. dochód z renty rodzinnej został podzielony na cztery miesiące, w których faktycznie był on otrzymywany
i jest nadal pobierany (art. 5 ust. 4a u.ś.r.), tj. 18.306,86 zł : 4 miesiące = 4.576,71 zł. Natomiast dochód ze stypendium szkolnego, do którego Strona była uprawniona w 2023 r., podzielono na dwanaście miesięcy, tj. 1.664,99 zł : 12 miesięcy = 138,75 zł. Miesięczny dochód rodziny na podstawie dochodu z 2023 r. wyniósł zatem 4.715,46 zł (138,75 zł
+ 4.576,71 zł). Natomiast w związku z tym, że w 2024 r. Strona podjęła zatrudnienie, do powyższych dochodów doliczono dochód uzyskany, tj. kwotę 1.615,90 zł (art. 5 ust. 4b u.ś.r.).
Podsumowując organ pierwszej instancji wskazał, że miesięczny dochód rodziny Wnioskodawczyni, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego, wyniósł 6.331,36 zł, co
w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 1.582,84 zł, która przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego, tj. 764,00 zł.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 5 marca 2025 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 5 u.ś.r. wskazując następnie, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy i weryfikację dokumentów organ pierwszej instancji ustalił, że na dochody rodziny Strony w roku bazowym, tj. w 2023 r., które należało wziąć pod uwagę, składa się renta rodzinna wszystkich członków rodziny w łącznej wysokości 18.306,86 zł otrzymana w roku bazowym od września 2023 r. do grudnia 2023 r. (po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i dodatkowych wynagrodzeń rocznych) oraz stypendium socjalne otrzymane w 2023 r. w wysokości 1.664,99 zł. Kolegium zaznaczyło, że przy obliczaniu dochodu rodziny należało także wziąć pod uwagę dochód uzyskany przez Stronę z tytułu zatrudnienia w kwocie 1.615,90 zł netto. Wobec tego łączny dochód za 2023 r. wyniósł 19.971,85 zł (18.306,86 zł + 1.664,99 zł). Organ odwoławczy wskazał,
że dochód rodziny za rok bazowy, tj. 2023 r., został podzielony przez cztery miesiące,
w których dochód był otrzymywany i jest nadal pobierany, czyli 18.306,86 zł : 4 miesiące = 4.576,71 zł (zgodnie z art. 5 ust. 4a u.ś.r.). Natomiast dochód ze stypendium szkolnego należało podzielić przez 12 miesięcy, co dało kwotę 138,75 zł miesięcznie.
Mając powyższe na uwadze Kolegium podniosło, że dochód rodziny za rok bazowy wyniósł 4.715,46 zł (138,75 zł kwota stypendium + 4.576,71 zł dochód z renty rodzinnej). Natomiast wobec podjęcia przez Wnioskodawczynię zatrudnienia w 2024 r. dochód z tytułu tego zatrudnienia należało doliczyć do dochodu rodziny jako dochód uzyskany w kwocie 1.615,90 zł (zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r.). Wobec tego do dochodu za 2023 r. w kwocie 4.715,46 zł należało doliczyć dochód uzyskany w kwocie 1.615,90 zł. W konsekwencji dochód miesięczny rodziny to kwota 6.331,36 zł, co w przeliczeniu na osobę daję kwotę 1.582,84 zł, która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego,
tj. kwotę 764,00 zł.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że weryfikując stanowisko organu pierwszej instancji stwierdził, iż w sytuacji gdy z akt sprawy bezspornie wynikało, że przesłanka kryterium dochodowego nie została zachowana organ pierwszej instancji, respektując przepisy obowiązującego prawa, zobligowany był do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych oraz dodatków do tych świadczeń.
Podsumowując Kolegium podniosło, że z uwagi na brak łącznego spełnienia przez Wnioskodawczynię przesłanek dotyczących kryterium dochodowego rozstrzygnięcie Wójta w zakresie odmowy przyznania wnioskowanych na okres zasiłkowy 2024/2025 świadczeń rodzinnych, jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Podkreślono,
że przepisy u.ś.r. warunkują nabycie praw do świadczeń rodzinnych od spełnienia przesłanki kryterium dochodowego rodziny w przeliczeniu na osobę. Powtórzono,
że ustalenia poczynione w zakresie sytuacji dochodowej rodziny zostały poczynione zgodnie z przepisami u.ś.r. w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Odnosząc się do argumentu dotyczącego trudnej sytuacji finansowej organ odwoławczy wskazał,
że Wnioskodawczyni powinna rozważyć skorzystanie z wsparcia i innej formy pomocy społecznej uregulowanej przepisami ustawy o pomocy społecznej.
W skardze na decyzję organu odwoławczego M. B. wniosła o jej zmianę i przyznanie jej zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku na okres 2024/2025. Zdaniem Skarżącej organ nie wyjaśnił, dlaczego dokonał niekorzystnego dla niej rozliczenia renty rodzinnej. Strona zarzuciła, że to odpowiadający za wypłatę renty Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwlekał prawie rok z wypłaceniem renty dla dzieci. Skarżąca wyjaśniła, że dopiero po jej interwencji u Rzecznika Praw Obywatelskich w sierpniu 2023 r. została wypłacona zaległa, najniższa renta. Zdaniem Strony, skoro renta była wypłacona od dnia śmierci jej męża (co miało miejsce 17 października 2022 r.) do września 2023 r. to powinna być ona podzielona na dwanaście miesięcy.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. pełnomocnik Skarżącej zarzuciła zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 4a u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu dochodu rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę. Zdaniem strony skarżącej ww. przepis wymaga podzielenie sumy renty rodzinnej uzyskiwanej przez Skarżącą w 2023 r. przez dwanaście miesięcy, zaś organy podzieliły ją przez cztery miesiące, bo przez cztery miesiące była ona wypłacana. Strona skarżąca podniosła, że przy właściwym wyliczeniu dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczy co prawda próg ustawowy, ale wówczas znajdzie zastosowanie art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r.
W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej wysokość zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres od 1 listopada 2024 r. do 31 października 2025 r. w ciągu 14 dni od prawomocnego zakończenia sprawy, uwzględniając podział sumy renty rodzinnej za
2023 r. oraz stypendium socjalnego przez dwanaście miesięcy, następnie przez powiększenie tak uzyskanej kwoty o jednomiesięczne wynagrodzenie Skarżącej oraz podzielenie wyniku przez liczbę członków jej rodziny.
Pełnomocnik Skarżącej wniosła również o przyznanie jej od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych oświadczając, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 5 marca 2025 r. utrzymująca
w mocy decyzję Wójta Gminy Malbork z 15 stycznia 2025 r. odmawiającą M. B. zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2024/2025.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), która w art. 5 stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł (ust. 1). W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł (ust. 2). W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa
w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie
w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a (ust. 3). W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa
w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3,
a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (ust. 3a). W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 4). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy,
w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (ust. 4a). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego
o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (ust. 4b).
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że prawo do zasiłku rodzinnego warunkowane jest spełnieniem kryterium dochodowego. Przepis art. 5 u.ś.r. posługuje się pojęciami zdefiniowanymi w poszczególnych punktach art. 3 tej ustawy zawierającego definicje legalne użytych w niej pojęć. Bez sięgnięcia do słowniczka ustawowego nie jest możliwe wiążące ustalenie znaczenia użytych w art. 5 u.ś.r. określeń i w konsekwencji zdekodowania znaczenia norm prawnych z niego wynikających. Szczególną doniosłość
z punktu widzenia komentowanego przepisu mają wskazane w art. 3 u.ś.r. pojęcia: dochodu, dochodu rodziny, dochodu członka rodziny, uzyskania i utraty dochodu.
W piśmiennictwie wskazuje się, że art. 5 u.ś.r. ma rozbudowaną, wielokryterialną strukturę, przewidując zróżnicowane sytuacje faktyczne. Z założenia uwzględnia on
z jednej strony możliwości państwa, a z drugiej wychodzi naprzeciw potrzebom i sytuacji dochodowej beneficjentów i ich rodzin. Celem, jaki ustawodawca chciał osiągnąć wprowadzając poszczególne rozwiązania, jest ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę (osobę) w okresie pobierania świadczeń (tak: J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023).
Zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r. ilekroć w tej ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem m.in. renty rodzinnej.
W myśl art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.) - dalej: "u.e.r.f.u.s.", renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która
w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
Z art. 129 u.e.r.f.u.s. wynika, że świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2 (ust. 1). W razie zgłoszenia wniosku o rentę rodzinną w miesiącu przypadającym bezpośrednio po miesiącu, w którym nastąpiła śmierć ubezpieczonego, emeryta lub rencisty, rentę rodzinną wypłaca się od dnia śmierci, nie wcześniej jednak niż od dnia spełnienia warunków do renty przez uprawnionych członków rodziny (ust. 2).
Przenosząc przytoczone dotychczas regulacje i poczynione na ich tle uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako nieprawidłowe ocenia stanowisko organów, które uznały, że skoro dochód z renty rodzinnej był faktycznie otrzymywany przez rodzinę Skarżącej (wypłacany rodzinie Skarżącej) od września do grudnia 2023 r. to przy ustalaniu kryterium dochodowego należało go podzielić przez cztery miesiące.
W powyższym kontekście należy zauważyć, że w żadnej z przywołanych wyżej regulacji ustawodawca nie posłużył się pojęciem "otrzymania", "wypłacenia", "postawienia do dyspozycji", czy innym treściowo zbliżonym, lecz pojęciem "uzyskiwania", które zdaniem Sądu należy wiązać z uprawnieniem do pobierania określonego świadczenia.
Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów w postaci decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że zarówno Skarżąca, jak i jej dzieci są uprawnione do renty rodzinnej od 17 października 2022 r., tj. od śmierci R. B. (męża Skarżącej i ojca ich dzieci). A zatem, to z tym właśnie dniem należy łączyć uprawnienie do renty rodzinnej i w konsekwencji jej "uzyskiwanie" w rozumieniu art. 5 ust. 4a u.ś.r. Fakt późniejszej wypłaty (w niniejszej sprawie po prawie roku) renty rodzinnej nie może rodzić negatywnych konsekwencji po stronie uprawnionego do jej pobierania w aspekcie ustalania kryterium dochodowego przesądzającego o uprawnieniu do zasiłku rodzinnego.
Zdaniem Sądu kwota z tytułu renty rodzinnej, jaką przekazano Skarżącej i jej dzieciom we wrześniu 2023 r. nie stanowiła rzeczywistego przeciętnego miesięcznego dochodu. Tym samym, dochód w tej znaczącej z punktu widzenia Skarżącej postaci nie był jej realnym miesięcznym dochodem. W ocenie Sądu jako taki dochód należało potraktować łączny dochód z tytułu uzyskanej renty, jednakże podzielony przy uwzględnieniu ustawowej definicji dochodu rodziny (art. 3 pkt 2a u.ś.r.) przez liczbę miesięcy 2023 r.,
w jakich Skarżącej na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługiwało prawo do renty. W ten sposób organy uzyskałyby faktyczny obraz dochodów rodziny Skarżącej, zdecydowanie bliższy ustawowym założeniom definicji dochodu z art. 3 pkt 2a u.ś.r., w postaci przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny.
W konsekwencji dochód rodziny Skarżącej z tytułu renty rodzinnej (18.306,86 zł), podobnie jak dochód z tytułu stypendium socjalnego (1.664,99 zł), należało podzielić przez dwanaście miesięcy, a nie przez cztery miesiące - jak uczyniły to orzekające w sprawie organy. Miesięczny dochód rodziny Skarżącej w roku bazowym 2023 r. wyniósłby w takim przypadku 1.664,32 zł (18.306,86 zł + 1.664,99 zł = 19.971,85 zł : 12 miesięcy), a nie 4.715,46 zł. Po doliczeniu do tej kwoty dochodu uzyskanego przez Skarżącą z tytułu zatrudnienia, które podjęła w 2024 r. (1.615,90 zł) łączny dochód rodziny Skarżącej wyniósłby 3.280,22 zł, a nie 6.331,36 zł, co w przeliczeniu na cztery osoby daje kwotę 820,06 zł. Kwota ta jest co prawda wyższa od kwoty kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (764,00 zł), lecz w takim przypadku zastosowanie powinny znaleźć przepisy art. 5 ust. 3 i 3a omawianej ustawy.
Należy wskazać, że w art. 5 ust. 3 u.ś.r. ustawodawca przyjął zasadę "złotówka za złotówkę", która zastąpiła wcześniejszą zasadę "równoważnika zasiłkowego". Przewiduje ona możliwość przekroczenia granicy kryterium dochodowego, nieskutkującą odmową przyznania zasiłku i obliguje organ w każdym przypadku do zweryfikowania wysokości przekroczenia progu dochodowego w proporcji do przysługujących rodzinie świadczeń. Uzasadnieniem dla wprowadzenia tej zasady było założenie, aby rodzina otrzymująca zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego nie traciła całkowicie prawa do tych świadczeń, lecz zachowywała te świadczenia odpowiednio pomniejszone. Ma to zasadnicze znaczenie zwłaszcza w sytuacji niewielkiego przekroczenia ustalonego pułapu. Przekroczenie to nie może być jednak wyższe niż suma otrzymywanych świadczeń, a wyrównanie może być wypłacone, gdy jego ustalona wysokość jest wyższa lub równa 20 zł.
W powyższej sytuacji świadczenia są wypłacane w wysokości różnicy między przysługującą kwotą świadczeń stanowiącą "łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz
z dodatkami" a wysokością dochodu rodziny lub osoby uczącej się otrzymywanego ponad kryterium dochodowe, czyli w wysokości pomniejszonej o kwotę, o jaką dochód rodziny przekroczył aktualnie obowiązującą kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego pomnożoną przez liczbę osób w danej rodzinie. W takiej sytuacji organ orzekający w sprawie powinien ustalić, o jaką kwotę łączny dochód członków rodziny przekroczył kwotę stanowiącą wielokrotność kryterium dochodowego, ustalaną
w zależności od liczby osób w rodzinie.
Zdaniem Sądu przyjęty zarówno w zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji sposób oceny zgromadzonych w sprawie dowodów doprowadził do zatarcia realnego obrazu sytuacji majątkowej rodziny Skarżącej i wypaczenia intencji ustawodawcy wyrażonej w przepisach u.ś.r. o ustalaniu dochodów rodzin ubiegających się o świadczenia rodzinne. Intepretując art. 5 ust. 4a u.ś.r. należało mieć na względzie ogólną definicję dochodu członka rodziny z art. 3 pkt 2a u.ś.r., który jako dochód członka rodziny traktuje przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt będzie zobowiązany do zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącej wykładni art. 5 ust. 4a w zw. z art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. dokonanej na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.[pic]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI