II SA/Gd 2374/00

II SA/Gd 2374/00 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2000-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Andrzej Przybielski /przewodniczący sprawozdawca/
Jan Jędrkowiak
Janina Guść
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Sygn. powiązane
OSK 872/04 - Wyrok NSA z 2005-01-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Andrzej Przybielski (spr.) Sędziowie: NSA: Jan Jędrkowiak WSA: Janina Guść Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 sierpnia 2000r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów oddala skargę
Uzasadnienie
Zarząd Miasta decyzją z dnia 30 września 1997 r., po rozpatrzeniu wniosku Spółki Akcyjnej A w G., o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez B w G. użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków położonych w G. przy ul. K. [...], ul. U. [...], ul. M. P. [...], ul. S. [...] i ul. O. W. [...], na podstawie art. 2 ust. 1 - 3 w związku z art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez ww. przedsiębiorstwo użytkowania wieczystego zabudowanych gruntów położonych w G. i obejmujących:
1. Działki nr [...], nr [...] przy ul. [...],
2. Działkę nr [...] przy ul. [...],
3. Działki nr [...] i [...]przy ul. [...],
4. Działkę nr [...] przy ul. [...],
5. Działkę nr [...] przy ul. [...]
oraz prawa własności budynków znajdujących się na tych gruntach.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że A posiadało w Zarządzie grunty zabudowane budynkami użytkowymi wymienionymi w sentencji rozstrzygnięcia.
Przedsiębiorstwo to działało na podstawie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i posiadało osobowość prawną.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Samorządzie terytorialnym i ustawę o Pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przedsiębiorstwo to stało się z dniem 27 maja 1990 r. komunalną osobą prawną.
Zgodnie z art. 8 ust. 2 tej ustawy rady gminy zobowiązane były, w terminie do dnia 31 grudnia 1991 r. do podjęcia postanowień o wyborze organizacyjno - prawnej formy prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywanej dotychczas przez przedsiębiorstwa komunalne.
Rada Miasta uchwałą Nr [...] z dnia 17 grudnia 1991 r. zadecydowała o likwidacji B w G.
Uwzględniając powyższe okoliczności organ I instancji wskazał, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia, na podstawie art. 2 ust. l i 3 cyt. ustawy z 29 września 1990 r., nabycia przez wnioskodawcę prawa użytkowania wieczystego wskazanych wyżej gruntów w sytuacji, gdy w dniu wejścia w życie tej ustawy, wymienione przedsiębiorstwo nie było już państwową osobą prawną lecz przedsiębiorstwem komunalnym.
Dopiero po kolejnej zmianie ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustawą z dnia 7 października 1992 r. (Dz.U. Nr 91, poz. 445) nadano nowe brzmienie przepisom art. 2 ust. 1 i 3 w związku z art. 2a ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Ustawa z 7 października 1992 r. w sposób istotny zmieniła stan prawny przez dopuszczenie możliwości nabycia przez komunalne osoby prawne prawa użytkowania wieczystego gruntów będących w ich zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz prawa własności znajdujących się na tych gruntach budynków i innych urządzeń.
Powyższa ustawa weszła jednak w życie z dniem 23 grudnia 1992 r. i dopiero z tą datą stało się możliwe nabycie praw rzeczowych również przez komunalne osoby prawne.
W dniu wejścia w życie ustawy nie istniało już B, a zatem nie mogło ono nabyć z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz prawa własności znajdujących się na nich budynków.
Uprawnienie wynikające z art. 2a zmienionej ustawy z dnia 29 września 1990 r. dotyczyło tylko istniejących komunalnych osób prawnych.
W podsumowaniu organ administracji stwierdził, że nie istniejąca osoba prawna, która utraciła swoją podmiotowość, nie mogła nabyć praw, które dla komunalnych osób prawnych przewidywała ustawa dopiero od dnia 23 grudnia 1992 r.
Spółka Akcyjna A w G. wniosła odwołanie od tej decyzji, w którym domagając się uchylenia jej w całości oraz podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego zgodnego z wnioskiem wywodziła, że stanowisko Zarządu Miasta co do wpływu likwidacji przedsiębiorstwa na fakt uwłaszczenia jest chybione.
Przywołana w uzasadnieniu tej decyzji uchwała Rady Miasta z 17 grudnia 1991 r. postanawiała wprawdzie o likwidacji przedsiębiorstwa lecz jego formę organizacyjno - prawną określiła wcześniejsza uchwała Zarządu Miasta z dnia 22 października 1991 r. Nr 56/221/91, wydana w oparciu o art. 37 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Ta ostatnia uchwała stanowiła zarazem wybór formy organizacyjno - prawnej dalszego funkcjonowania tego przedsiębiorstwa, stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o Samorządzie terytorialnym i ustawę o Pracownikach samorządowych, co zostało jednoznacznie potwierdzone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1993 r. (III CZP 136/93 - OSNCP 1994 z. 4, poz., 81). Tym samym, co jest w sprawie istotne, jedyną przyczyną likwidacji B w G. było postawienie go w stan prywatyzacji w trybie art. 37 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Polemizując z poglądem, że to ostatnie przedsiębiorstwo nie mogło skorzystać ze znowelizowanego brzmienia art. 2a ustawy z tej przyczyny, że w dniu wejścia w życie tego przepisu nie istniało, odwołujący się wskazywał, iż dokonana przez organ I instancji wykładnia jest sprzeczna z celem ustawodawcy, którym było uniemożliwienie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz prawa własności budynków i innych urządzeń przedsiębiorstwom komunalnym, z dniem 5 grudnia 1990 r., co wprost zostało zapisane w art. 2a.
W ocenie odwołującego się jedynymi przesłankami umożliwiającymi nabycie, z mocy prawa, wskazanych wyżej praw jest fakt bytu prawnego przedsiębiorstwa komunalnego w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz posiadanie przez nie prawa zarządu nieruchomością. W niniejszej sprawie obie te przesłanki są spełnione.
Unormowania przewidziane w znowelizowanej ustawie z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie dają podstaw do przyjęcia, że uzyskanie z mocy prawa przekształcenia zarządu w prawo użytkowania wieczystego może dotyczyć tylko tych komunalnych osób prawnych, które istniały zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. jak i w dniu 23 grudnia 1992 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy z 7 października 1992 r.
Taka wykładnia przepisów prawa stoi w sprzeczności z zasadą równości podmiotów wobec prawa, zasadami współżycia społecznego i zasadą spójności prawa.
W tej sytuacji przedsiębiorstwa, które z opóźnieniem weszły na drogę prywatyzacji uzyskiwały uprzywilejowaną pozycję, zaś firmy, które zostały przekształcone wcześniej oraz ich następcy prawni, nie mogły uzyskać uprawnień należnych im z art. 2a ustawy.
Dla uzasadnienia tego poglądu przywołano uchwałę Składu 7 Sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 14 marca 1995 r. (III CZP 165/94, OSNIC Nr 6 z 1995 r.), w której rozstrzygnięto generalnie, że prawo użytkowania wieczystego przysługującego przedsiębiorstwu nie wygasa w razie jego likwidacji w celach określonych art. 37 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Skoro zatem B zostało postawione w stan likwidacji na tej samej podstawie prawnej, to spółka pracownicza winna po spłacie ostatniej raty leasingowej nabyć automatycznie przysługujące temu przedsiębiorstwu prawo użytkowania wieczystego wyszczególnionych we wniosku gruntów oraz prawo własności budynków i innych urządzeń posadowionych na nich.
W zakończeniu odwołania akcentowano tę okoliczność, że skoro w dodanym art. 2a ustawy ustawodawca przesądził, iż nabycie praw następuje generalnie dla wszystkich podmiotów w dniu 5 grudnia 1990 r., to oczywiste jest, że prawo użytkowania wieczystego potwierdza się badając stan prawny z dnia 5 grudnia 1990 r.
Po rozpatrzeniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 grudnia 1997 r. sygn. akt. [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie I instancji wyrażając pogląd, że odwołująca się Spółka nie jest stroną w przedmiotowym postępowaniu w rozumieniu art. 28 K.p.a. Z tej przyczyny, iż nie jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa komunalnego.
Rozpatrując skargę Spółki Akcyjnej A na tę decyzję Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 11 maja 2000 r. sygn. akt II SA/Gd 177/98 uchylił decyzję organu odwoławczego z 18 grudnia 1997 r. wyrażając pogląd, że skarżąca Spółka jest stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., gdyż mogła uzyskać konkretne korzyści z decyzji stwierdzającej nabycie przez B, z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów będących w zarządzie tej komunalnej osoby prawnej.
Rozpoznając ponownie odwołanie S.A. A w G., decyzją z dnia 18 sierpnia 2000 r., na podstawie art. 138 § l pkt 1 K.p.a. w związku z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o Gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania decyzji zagadnienia dotyczące stwierdzania nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez komunalne osoby prawne, które posiadały je w Zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. uregulowane są w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o Gospodarce nieruchomościami, a w szczególności w jej art. 200 ust. 1, który ustala zasady stwierdzania tego prawa w sprawach nie zakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
Podstawę prawną uwłaszczenia komunalnych osób prawnych stanowił przepis art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o g.g. i w.n. (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o g.g. i w.n. (Dz.U. Nr 91, poz. 455). Przepis ten wszedł w życie z dniem 23 grudnia 1992 r. i dopiero od tej daty powstała możliwość stwierdzenia w drodze decyzji właściwego organu nabycia przez komunalną osobę prawną użytkowania wieczystego gruntu, znajdującego się w dniu 5 grudnia 1990 r. w jej Zarządzie i prawa własności budynków oraz innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie.
Organ odwoławczy wskazał, że uchwałą Rady Miasta z dnia 17 grudnia 1991 f. zadecydowano o likwidacji C w G. poprzez oddanie jego mienia Spółkom pracowniczym do odpłatnego korzystania w trybie art. 37 ust. 1 pkt 3 i art. 38 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Umową z dnia 14 maja 1992 r. Gmina Miejska oddała Spółce Akcyjnej A do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków, składniki mienia likwidowanego przedsiębiorstwa. W § 18 tej umowy ustalono, że z dniem jej zawarcia S.A. A przejmuje wszelkie prawa i obowiązki likwidowanego przedsiębiorstwa związane z przedmiotem umowy.
Ponadto, uchwałą z dnia 25 maja 1992 r. (Nr [...]) Zarząd Miasta przyjął, że "C" zostało zlikwidowane z dniem 29 lutego 1992 r. Przedsiębiorstwo to wykreślono z rejestru Sądowego postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 16 września 1992 r. w sprawie sygn. akt PP - 160.
Uwzględniając przedstawione wyżej okoliczności organ odwoławczy uznał, że wsteczne działanie art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o g.g. i w.n. nie może dotyczyć komunalnych osób prawnych, które nie istniały w dniu 23 grudnia 1992 r.
Dla uzasadnienia tego poglądu powołano wyrok NSA z dnia 27 marca 1996 r. sygn. akt SA/Ka 1843/95.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że skoro B, będące następcą prawnym B przestało istnieć we wrześniu 1992 r., to nie mogło nabyć praw, które ustawodawca określił w ustawie z dnia 7 października 1992 r. obowiązującej dopiero od dnia 23 grudnia 1992 r.
Organ odwoławczy wskazał również, że podmiot wnoszący odwołanie nie jest generalnym następcą zlikwidowanego B w G., gdyż w oparciu o wskazaną wyżej umowę uzyskał wyłącznie prawo odpłatnego korzystania z mienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa.
W ocenie SKO wejście w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami me wprowadziło zmian w zakresie podstaw prawnych uwłaszczenia komunalnych osób prawnych poza określeniem zasad wynikających z art. 200 ust. l tej ustawy.
A S.A. w G. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając, że:
l. Chybione jest stanowisko organu odwoławczego dotyczące wpływu likwidacji przedsiębiorstwa na fakt jego uwłaszczenia. Likwidacja dawnego B następowała na podstawie art. 37 ustawy o prywatyzacj i przedsiębiorstw państwowych. W sprawie jest istotne, że jedyną przyczyną było postawienie tego przedsiębiorstwa w stan prywatyzacji, co w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 października
1993 r. (III CZP 136/93 - OSNCP 1994, z. 4, poz. 81) nie może być przesłanką wyłączenia możliwości uwłaszczenia komunalnej osoby prawnej.
2. W skardze ponowiono zarzut, że prawidłowa wykładnia art. 2a ustawy z 29 września 1990 r. ze zmianami prowadzi do wniosku, iż jedynymi przesłankami umożliwiającymi nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego jest fakt bytu prawnego przedsiębiorstwa w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz istnienia prawa zarządu do nieruchomości. Obydwie te przesłanki w niniejszej sprawie są spełnione.
Inna wykładnia tego przepisu jest sprzeczna z zasadą równości podmiotów wobec prawa, zasadami współżycia społecznego i zasadą spójności prawa.
Dla potwierdzenia tego poglądu powołano się na Uchwałę 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1995 r. (III CZP 165/94, OSNIC Nr 6 z 1995 r., poz. 87), która w ocenie skarżącego rozstrzygnęła generalnie, że prawo użytkowania wieczystego przysługujące przedsiębiorstwu nie wygasa w razie jego likwidacji, w celach określonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy o Prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
W skardze polemizowano również z poglądem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż wsteczne działanie art. 2a ustawy z 29 września 1990 r. nie może dotyczyć osób prawnych nie istniejących w dniu jej wejścia w życie.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z art. 1 § l i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie stan prawny nie uległ zmianie, gdyż obowiązujący do dnia 31 grudnia 2003 r. przepis art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) również przewidywał, że Sąd sprawował w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowiła inaczej.
Obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji i przywołany jako jej podstawa prawna przepis art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) stanowił, że w sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, nie zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się następujące zasady:
I. W sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 83, poz. 373, z 1992 r. Nr 91, poz. 455, z 1994 r. Nr 51, poz. 201, Nr 80, poz. 369, Nr 84, poz. 384 i Nr 123, poz. 601, z 1996 r. Nr 5, poz. 33 oraz z 1997 r. Nr 106, poz. 675), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, nie zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady:
1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych,
2) (70) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy,
3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad określonych wart. 62 ustawy i w art. 236 Kodeksu cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2,
4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.
II. Wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali przez osoby, o których mowa w ust. 1, podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu na użytkowaniu wieczystym gruntów lub wyodrębnionych częściach tych gruntów, które te osoby nabyły. Hipoteka powstaje z dniem wpisu do księgi wieczystej. Wpis hipoteki następuje po bezskutecznym upływie terminu na zaspokojenie wierzytelności, wyznaczonego w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2. Przy zabezpieczeniu hipotecznym stosuje się odpowiednio przepisy o księgach wieczystych i hipotece, z zastrzeżeniem następujących zasad:
1) podstawą wpisu hipoteki jest decyzja, o której mowa w ust. 1 pkt 2,
2) wierzytelności zabezpieczone hipotecznie podlegają w chwili zapłaty waloryzacji według zasad obowiązujących przy zwrocie wywłaszczonych nieruchomości i nie podlegają oprocentowaniu,
3) w razie sprzedaży, wynajęcia, wydzierżawienia albo innego odpłatnego udostępnienia nieruchomości lub ich części, na których dokonano zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności, wierzytelność staje się natychmiast wymagalna w części równej korzyściom uzyskanym z tego tytułu; za korzyści te uważa się przychody pomniejszone o koszty związane z zawarciem umowy,
4) w razie ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego, udział w użytkowaniu wieczystym gruntów oraz udział we współwłasności części wspólnych budynku związane z prawem własności tego lokalu są wolne od hipoteki,
5) jeżeli właściwy organ, o którym mowa w art. 16, nie wyrazi zgody na zrzeczenie się własności nieruchomości, może być ona zbyta za cenę niższą niż zabezpieczona na niej wierzytelność; kwotę uzyskaną ze zbycia nieruchomości uznaje się za zaspokojenie wierzytelności, a hipoteka podlega wykreśleniu;
zasady te stosuje się odpowiednio w razie zbycia wyodrębnionej lub ułamkowej części nieruchomości.
III. Wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali wygasają z chwilą:
1) przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z wyłącznym udziałem
Skarbu Państwa lub przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego w jednoosobową spółkę gminy,
2) wydania zarządzenia o prywatyzacji bezpośredniej na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561 i Nr 156, poz. 575, z 1997 r. Nr 32, poz. 184, Nr 98, poz. 603 i Nr 106, poz. 673, Nr 121, poz. 770, Nr 137, poz. 926, Nr 141, poz. 945, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 40, poz. 400, Nr 101, poz. 1178 oraz z 2000 r. Nr 15, poz. 180, Nr 26 poz. 306 i Nr 31, poz. 383).
IV. Nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich.
Z przytoczonej wyżej normy prawa wynika, że poza zasadami określonymi w cyt. art. 200 ust. 1 pkt 1 - 4 i ust. 2 - 4 ustawy o Gospodarce nieruchomościami, podstawami prawnymi określającymi spełnienie warunków do uwłaszczenia przez komunalne osoby prawne, posiadające w dniu 5 grudnia 1990 r. określone grunty w zarządzie pozostają przepisy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o g.g. i w.n. (Dz.U. Nr 79, poz. 464) z wszystkimi późniejszymi zmianami.
Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) w art. 2 ust. 1 przewidywała, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy (związku międzygminnnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu wejścia w życie w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.
W dalszych przepisach ustawy uregulowano tryb stwierdzania nabycia prawa użytkowania wieczystego, właściwość organów oraz budynków i innych urządzeń oraz lokali znajdujących się na tych gruntach.
Wskazane wyżej uwłaszczenie, którym objęto wyłącznie państwowe osoby prawne inne niż Skarb Państwa, było konsekwencją wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 3, poz. 11). Ustawą tą zniesiona została zasada, że jedynie Skarbowi Państwa może przysługiwać prawo własności mienia państwowego, w wyniku czego państwowe osoby prawne uzyskały zdolność prawną w zakresie nabywania składników majątkowych. Zmiana art. 128 K.c. dokonana tą ustawą nie spowodowała przekształcenia przysługujących państwowym osobom prawnym, z mocy przepisów K.c. i ustaw szczególnych, uprawnień do części mienia ogólnonarodowego pozostających w ich zarządzie w dniu wejścia w życie wymienionej ustawy.
Problematykę tą uregulowano dopiero w cyt. wyżej ustawie z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o g.g. i w.n., która weszła w życie 5 grudnia 1990 r., gdyż ogłoszona została w dzienniku ustaw z dnia 20 listopada, a zgodnie z art. 13 weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Ustawą z dnia 7 października 1992 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o g.g. i w.n. (Dz.U. Nr 91, poz. 455 z dnia 9 grudnia 1992 r.), która weszła w życie z dniem 23 grudnia 1992 r. (por. art. 4) dodano do tej ustawy art. 2a w następującym brzmieniu: "Przepisy art. 2 ust. 1 - 3 oraz ust. 6 i 9 niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do komunalnych osób prawnych. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, a także własności budynków i innych urządzeń oraz lokali następuje z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r." (por. art. 1 pkt 2 tej ustawy).
Wskazać ponadto należy, że przepis art. 1 pkt 1 tej ustawy zmieniającej nadał nowe brzmienie, między innymi art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o g.g. i w.n., które dotyczyło gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy oraz budynków i innych urządzeń oraz lokali, będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych.
Tylko te osoby prawne były podmiotami uprawnionymi do nabycia praw określonych w art. 2 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Uprawnienia takie nie przysługiwały zatem, w dniu 5 grudnia 1990 r., innym osobom prawnym, a w szczególności komunalnym osobom prawnym.
Całe zagadnienie występujące w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy warunkiem uwłaszczenia komunalnej osoby prawnej gruntami będącymi w jej zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r., na podstawie art. 2a ustawy z 29 września 1990 r. jest również to, aby ta komunalna osoba prawna istniała ponadto w dniu 23 grudnia 1992 r. tj. w dniu wejścia w życie cyt. ustawy z 7 października 1992 r. przewidującej również uwłaszczenie komunalnych osób prawnych.
To sporne w orzecznictwie zagadnienie było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w dniu 11 stycznia 1995 r. podjął następującą uchwałę:
Przepis art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) w brzmieniu ustalonym w ustawie z dnia 7 października 1992 r., zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 91, poz. 455) nie ma zastosowania do komunalnych osób prawnych, które istniały w dniu 5 grudnia 1990 f.. ale utraciły osobowość prawną przed dniem wejścia w życie ustawy (OSNIA, P i US Nr 9 z 1995 r., poz. 103).
W uzasadnieniu tej uchwały podjętej w związku z przedstawieniem zagadnienia prawnego przez skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Poznaniu Sąd Najwyższy wywiódł, że zmiana treści art. 2 ust. l i 3 ustawy z 29 września 1990 r. wprowadzona ustawą z 7 października 1992 r. miała na celu usunięcie przez ustawodawcę nie zamierzonej nieprawidłowości redakcyjnej tych przepisów z jednoczesną retroaktywną mocą obowiązującą nowelizacji tych przepisów.
Sąd Najwyższy wskazał, że taka wykładnia przepisów ustawy zmieniającej z dnia 7 października 1992 r. wynika również z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1993 r. III CZP 171/92 (OSNCP z 1993 r. z. 6, poz. 109).
W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 2a w brzmieniu ustawy z dnia 7 października 1992 r. - nakazujący stosować odpowiednio znowelizowane przepisy art. 2 ust. 1 i 3 ustawy w nowym ich brzmieniu stworzył nowe uprawnienia dla komunalnych osób prawnych, które przed wejściem w życie tej ustawy, tj. według art. 4 ustawy, przed dniem 23 grudnia 1992 r. takich uprawnień nie miały.
Uprawnienia te mogły zatem nabyć Wyłącznie komunalne osoby prawne które w dniu wejścia w życie ustawy istniały i miały zdolność nabycia prawa w chwili powstania tego prawa.
Sąd Najwyższy wskazał jednoznacznie, że skoro nabycie praw do uwłaszczenia przez komunalne osoby prawne następuje z dniem wejścia w życie ustawy (23 grudnia 1992 r.) z mocą wsteczną obowiązującą od 5 grudnia 1990 r., to podmiot, którego to dotyczy musi istnieć w dniu nabycia prawa i mieć zdolność do nabycia.
Sąd w niniejszym składzie podziela przedstawioną wyżej wykładnię Sądu Najwyższego, która koleruje ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w wyroku z dnia 5 października 1994 r. III ARN 48/94 (OSNA P i US 1995, Nr 2, poz. 15) formułującym tezę, że Gmina jako następca prawny nie istniejącej w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o g.g. i w.n. komunalnej osoby prawnej nie może uzyskać nie nabytego przez swego poprzednika prawa użytkowania wieczystego gruntu".
Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że wsteczne działanie przepisu art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o g.g. i w.n., w brzmieniu ustawy z 7 października 1992 r., nie może dotyczyć nie istniejących osób prawnych, które nie mogą nabywać praw. (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 1996 r. SA/Ka 1843/95 OSS z 1996 r./3/76).
W sprawie niniejszej jest bezsporne, że istniejąca w dniu 5 grudnia 1990 r. komunalna osoba prawna tj. B, które posiadało w zarządzie przedmiotowe nieruchomości, nie istniało już w dniu 23 grudnia 1992 r. skoro wykreślone zostało z rejestru przedsiębiorstw postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 16 września 1992 f. sygn. akt PP - 160.
Powołana w skardze Uchwała Składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1995 r. III CZP 165/94 nie ma w niniejszej sprawie bezpośredniego zastosowania, gdyż dotyczy innego stanu faktycznego i prawnego.
W uchwale tej Sąd Najwyższy rozważał kwestie dotyczące wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego w przypadku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę w trybie przepisów ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
Niniejsza sprawa dotyczy natomiast uprawnień uwłaszczeniowych komunalnej osoby prawnej nie istniejącej w dniu 23 grudnia 1992 r., która w dniu 5 grudnia 1990 r. posiadała w zarządzie określone we wniosku grunty.
Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.