I OSK 519/24

I OSK 519/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1411/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 9 i art. 79 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1411/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. nr KOA/2347/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. A. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1411/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 16 maja 2023 r. nr KOA/2347/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy X. z 20 marca 2023 r. nr ŚR.5211.47.2023.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.":
I) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą z niepełnosprawnością;
II) naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", gdyż w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając najpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Jak podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia" lub innej pracy zawodowej, w celu sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Zatem, w ocenie organu musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Sprawowanie opieki musi więc wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby uprzednio aktywnej zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, aby opiekować się członkiem rodziny.
Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie, jak wynika z oświadczenia z 13 marca 2023 r., skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia 15 maja 2021 r. z powodu swojej sytuacji zdrowotnej. Świadectwo pracy wskazuje, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z upływem czasu, na który umowa została zawarta. Skarżąca oświadczyła, że ukończyła kurs w zakresie pierwszej pomocy (4 grudnia 2021 r. – 19 grudnia 2021 r.) i miała możliwość podjęcia zatrudnienia, jednak z powodu pogorszenia się stanu zdrowia babci, B. B., nie podjęła próby ponownego zatrudnienia. Skarżąca od lutego 2022 r. zaopiekowała się babcią, która zamieszkała z nią. Z kolei, mąż skarżącej od lutego 2023 r. również nie pracuje.
Zdaniem organu, z oświadczenia skarżącej wprost wynika, że rezygnacja z zatrudnienia była ściśle związana z jej stanem zdrowia, a nie koniecznością opieki nad niepełnosprawną babcią. Brak jest też podstaw do twierdzenia, że ten stan uległ zmianie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B. B. zostało wydane 14 grudnia 2022 r. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 21 października 2022 r. Wobec tego, w chwili rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą nie istniało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B. B. Dokument ten nie potwierdza więc, że w dacie rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, jej babcia wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną organu, po stronie skarżącej brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.
Wobec tego, w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, Kolegium wskazało, że podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Zatem, brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi, A. A. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.
Podkreśliła, że przez sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego organ kwestionuje w istocie prawidłowość oceny stanu faktycznego przez Sąd I instancji (przyjęcie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a podjęciem opieki nad osobą z niepełnosprawnością). Taka (nieprawidłowa) redakcja zarzutu wynika dodatkowo z braku wskazania przez organ, jak dany przepis powinien być odczytywany oraz z braku wyjaśnienia, dlaczego przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja przepisu jest nieprawidłowa.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, skarżąca wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Zwróciła uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest przy tym uprawniony do konkretyzowania zarzutów skargi kasacyjnej lub do ich poprawiania.
Na koniec skarżąca zaznaczyła, że ustanie zatrudnienia 15 maja 2021 r. z powodu innej okoliczności niż zamiar sprawowania opieki nad babcią nie przesądza, że potrzeba sprawowania tej opieki stała się z czasem przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Wójt Gminy X. decyzją z 20 marca 2023 r. nr ŚR.5211.47.2023 odmówił przyznania A. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią, B. B.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 16 maja 2023 r. nr KOA/2347/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W toku postępowania administracyjnego ustalono, że B. B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Orzeczenie z 14 grudnia 2022 r. nr PZO/14522/22 zostało wydane na stałe, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 21 października 2022 r. Z orzeczenia wynika, że B. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Ustalono także, że A. A. mieszka z babcią, wspomaga ją w codziennym funkcjonowaniu, jednak – w ocenie organów - czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Organy przyjęły, że nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które pracują zawodowo. Zdaniem Kolegium, wnioskodawczyni nie wykazała, aby czynności opiekuńcze zajmowały jej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Tym bardziej, że A. A. mieszka z mężem, który aktualnie nie pracuje. Wnioskodawczyni zaś jest osobą bierną zawodowo od połowy 2021 r. i nie wykazała, że konieczność rezygnacji z zatrudnienia wynikała z konieczności opieki nad babcią.
Organy administracyjne przyjęły więc, że nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem przez wnioskodawczynię opieki nad babcią a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
A. A. zaskarżyła decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W piśmie z 8 sierpnia 2023 r. skarżąca, załączając odpis skrócony aktu zgonu, poinformowała, że B. B. zmarła 8 lipca 2023 r.
Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu skarżąca sprawowała opiekę nad babcią do jej śmierci, a zakres tej opieki, wbrew stanowisku organu II instancji, wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia. Sąd I instancji podkreślił, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie jest niezasadna.
Skarżący kasacyjnie organ zarzucił wyrokowi Sądu I instancji zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak uzasadnienie zarzutów procesowych opiera się na tezie, że Sąd I instancji wadliwie zinterpretował art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w konsekwencji dopuścił się także naruszeń procedury. Przepisy postępowania stanowią zatem kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego i jego ocena determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do sposobu sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego i podzielając stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę kasacyjną, konieczne jest wskazanie, że sposób sformułowania tego zarzutu wskazuje, że w istocie organ kwestionuje prawidłowość oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy administracyjne i przyjętego przez Sąd I instancji w zakresie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a podjęciem opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Podnoszenie tak sformułowanego zarzutu w oparciu o podstawy wymienione w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego. Wykazywanie naruszenia prawa materialnego nie polega bowiem na kwestionowaniu przez stronę ustaleń w zakresie okoliczności sprawy. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być ona skuteczna tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA z: 13 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 414/08, 29 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 2887/12, 13 maja 2014 r. sygn. akt I GSK 482/12, 11 lipca 2017 r. sygn. akt II FSK 1633/15 i II FSK 1690/15, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala jednak na częściową rekonstrukcję zarzutu naruszenia prawa materialnego i przyjęcie, że błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ skarżący kasacyjnie upatruje w zaniechaniu przez Sąd I instancji poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą z niepełnosprawnością. W tym zakresie bowiem skarżący kasacyjnie organ odwołał się do poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 i wywiódł, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Przypomnieć więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W związku z powołaniem się na stanowisko zawarte w wyroku sygn. akt I OSK 275/21, przede wszystkim należy podkreślić, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby udzielającej wsparcia i osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.
W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22, czy z 28 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 69/24). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej – w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Dlatego nie mogły mieć znaczenia w sprawie podnoszone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze okoliczności, że A. A. nie podejmuje zatrudnienia od 15 maja 2021 r., a z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia babci pod koniec 2021 r., nie podjęła próby ponownego zatrudnienia.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zatem, Sąd I instancji, kwestionując stanowisko organów administracji o braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, nie naruszył art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Tym samym nietrafnie zarzucono Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stanowisko skarżącego kasacyjnie organu można by uznać za słuszne co do zasady, jednak dotyczy ono wyłącznie oczywistego stanu faktycznego, gdy rezygnacja z wykonywania pracy zawodowej wynika z bieżącej zmiany sytuacji zdrowotnej osoby, wobec której ciąży na osobie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne obowiązek alimentacyjny. Dowodowo taka sytuacja zazwyczaj nie nastręcza trudności. Inaczej kształtuje się sytuacja niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia
Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22, organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w u.ś.r. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale tylko ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Wprawdzie organy administracyjne wskazują prawidłowo, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, to jednak wywiodły z tego stwierdzenia nieprawidłowe wnioski.
Skoro na dzień wydania zaskarżonej decyzji A. A. była osobą zdolną do pracy, a ponadto opiekowała się babcią w sposób stały, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że niewątpliwie istniał po jej stronie obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że B. B. w chwili śmierci miała 92 lata. Cierpiała na szereg dolegliwości jak cukrzyca, postępująca demencja, niewydolność serca, migotanie przedsionków, niewydolność nerek, porażanie nerwu twarzowego, uszkodzenie wątroby, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zaburzenia łaknienia i pragnienia, problemy z poruszaniem się, nieotrzymanie moczu, w tym także postępującą chorobę otępienną, która w połączeniu z pozostałymi schorzeniami wykluczała możliwość jej samodzielnego codziennego funkcjonowania.
Tym samym za niezasadne należało uznać również zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 79a, niezależnie od trafnej uwagi zawartej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku sporządzono zgodnie z art. 193 zdanie 2 P.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 P.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 pkt 2 P.p.s.a. mając na względzie uchwałę składu 7 sędziów NSA z 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, zgodnie z którą art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. W tej sytuacji, wobec oddalenia skargi kasacyjnej od wyroku uwzględniającego skargę, Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz skarżącej koszty zastępstwa procesowego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) jako 75% stawki wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tegoż rozporządzenia.