II SA/Gd 231/25

II SA/Gd 231/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art. 9 ust. 2b
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi A. B., J. B., M. B., K. B., K. B., A. D., M. E., M. E., B. H., J. H. - D., H. H., A. L., D. L., A. L., B. M., W. M., I. N., J. N., T. P., M. P., B. S., M. S., J. S., A. S., D. S., S. S., J. S., M. Ś., K. W., W. W., B. W. i Z. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt SKO Gd/2630/24 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku solidarnie na rzecz skarżących A. B., J. B., M. B., K. B., K. B., A. D., M. E., M. E., B. H., J. H. - D., H. H., A. L., D. L., A. L., B. M., W. M., I. N., J. N., T. P., M. P., B. S., M. S., J. S., A. S., D. S., S. S., J. S., M. Ś., K. W., W. W., B. W. i Z. W. kwotę 2.280 (dwa tysiące dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z 30 listopada 2018 r. Starosta Tczewski (dalej: "Starosta", "organ pierwszej instancji), na podstawie art. 9 ust. 2i w zw. z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r.
Nr 121, poz. 770 ze zm.) - dalej: "P.w. ustawę o KRS", stwierdził nieodpłatne nabycie
z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Tczewskiego, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym składającym się
z 18 lokali mieszkalnych oraz budynkiem garaży, położonej w T. (obręb [...]) przy ulicy P., oznaczonej geodezyjnie jako działki: nr [...] o powierzchni 0,1037 ha, nr [...]
o powierzchni 0,0399 ha, nr [...] o powierzchni 0,0012 ha, nr [...] o powierzchni
0,0015 ha, nr [...] o powierzchni 0,0045 ha i nr [...] o powierzchni 0,4475 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tczewie prowadzi księgę wieczystą nr [...].
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w myśl art. 9 ust. 2a P.w. ustawy o KRS podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: "KRS") zgodnie z przepisami ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym
i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W związku z tym, na podstawie art. 9
ust. 2b P.w. ustawę o KRS, z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 2a tej ustawy.
Starosta podał również, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2018 r., poz. 1285) spółdzielnia podlega obowiązkowi wpisu do KRS. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem z 23 kwietnia 2018 r. uzyskanym z Centralnej Informacji KRS Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...] (dalej: "Spółdzielnia") nie jest wpisana do rejestru przedsiębiorców. W związku z tym Spółdzielnię uznano za wykreśloną z dniem 1 stycznia 2016 r. z KRS.
Starosta podał, że na podstawie ewidencji gruntów, budynków i lokali ustalono,
iż Spółdzielnia jest właścicielem zabudowanej nieruchomości o powierzchni 0,5983 ha, położonej w T. przy ulicy P.[...] (księga wieczysta nr [...]). Wskazano również, że Prezydent Miasta Tczewa decyzją z 30 grudnia 2013 r. (ostateczną w dniu 11 lutego 2014 r.) przekształcił prawo użytkowania wieczystego gruntu przysługujące Spółdzielni w prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej numerami działek: [...]-[...], dla której prowadzona jest księga wieczystą nr [...].
Organ pierwszej instancji podniósł, że badając ww. księgę wieczystą ustalił,
iż w dziale II nadal widnieje jako właściciel Gmina Miejska w T., a Spółdzielnia jako użytkownik wieczysty. Natomiast w dziale III widnieje wzmianka z 16 czerwca 2014 r. "ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym, przeciwko prawu wieczystego użytkowania wpisanemu na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej zabezpieczające prawo własności". Ostrzeżenie to wynika z braku wniosku Spółdzielni
o wpis prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze Starosta stwierdził, że przedmiotowe prawo własności stanowi mienie, o którym mowa w art. 9 ust. 2b P.w. ustawę o KRS, wobec czego orzekł jak w sentencji decyzji.
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: A.A.-Z.Z. (dalej: "Skarżący") - członkowie Spółdzielni.
Postanowieniem z 3 kwietnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", stwierdziło niedopuszczalność odwołania.
Odwołując się do treści przepisów art. 9 ust. 2a, 2b, 2i i 2j P.w. ustawę o KRS Kolegium uznało, że byłym członkom Spółdzielni nie przysługuje status stron
w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie nieodpłatnego nabycia przez Skarb Państwa mienia tej Spółdzielni z dniem 1 stycznia 2016 r., nie mają oni bowiem interesu prawnego w tym postępowaniu. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowym postępowaniu przymiot strony przysługiwał wyłącznie Staroście, jako działającemu w imieniu Skarbu Państwa.
Na powyższe postanowienie Kolegium Skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku", "Sąd"), który wyrokiem
z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 354/19 oddalił ją.
WSA w Gdańsku podzielił stanowisko Kolegium, że Skarżącym nie przysługuje interes prawny w postępowaniu zakończonym decyzją Starosty z 30 listopada 2018 r. argumentując, że stosunek członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej, jako stosunek organizacyjny oparty na przepisach prawa materialnego cywilnego pomiędzy spółdzielnią mieszkaniową a członkiem, nie może być zaliczony do tego rodzaju praw, które zasadniczo uzasadniają interes prawny rozumiany jako interes prawny oparty na przepisach prawa materialnego w postępowaniach administracyjnych dotyczących interesów tej osoby prawnej lub jej majątku. Postępowania administracyjne dotyczące sfery majątkowej spółdzielni nie ingerują bowiem w stosunek prawny członkostwa w spółdzielni łączący jej członków z tym podmiotem. Tym samym, interes prawny oparty na prawie materialnym
w niniejszym postępowaniu może mieć jedynie podmiot, któremu przysługuje własność (lub użytkowanie wieczyste) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania oraz podmiot (następca prawny), którego własność została nabyta na tej podstawie (o ile zachował byt prawny) oraz Skarb Państwa. Zdaniem WSA w Gdańsku do tego kręgu nie należą osoby, które łączył z właścicielem będącym spółdzielnią mieszkaniową stosunek członkostwa.
Od powyższego wyroku Skarżący wywiedli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), który wyrokiem z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1277/20 uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie Kolegium z 3 kwietnia 2019 r.
W uzasadnieniu NSA wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie było prowadzone w oparciu o art. 9 ust. 2b i ust. 2i P.w. ustawę o KRS. Zdania pierwsze obydwu tych przepisów stanowią odpowiednio, że z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości.
NSA zwrócił uwagę, że na tle powyższych przepisów w orzecznictwie wypowiadane były tezy, iż byłym wspólnikom spółki przysługuje na mocy art. 9 ust. 2b P.w. ustawę
o KRS interes prawny. NSA zaznaczył, że regulacja ta była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt P 13/18 stwierdził m.in.,
że przysługującym środkiem sanacji konstytucyjności jest roszczenie o odszkodowanie
z art. 4171 § 1 k.c. Wspólnicy, którym zostały wygaszone uprawnienia do majątku pozostałego po likwidacji spółki z o.o., mogą żądać odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie aktu normatywnego. Podmioty te nie będą mogły skutecznie wznowić postępowania, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Wznowienie takie jest możliwe w wypadku, gdy w sprawie zostało wydane orzeczenie kształtujące ich sytuację prawną lub gdy odrębne ustawy przewidują inne środki służące sanacji konstytucyjności
w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Z uwagi na to, że wygaszenie praw majątkowych nie wymagało wydania orzeczenia, wznowienie postępowania w takim zakresie nie jest możliwe.
Mając powyższe na uwadze NSA podniósł, że prawa majątkowe byłych wspólników spółek mogą być zabezpieczone tylko poprzez ewentualne roszczenie odszkodowawcze do Skarbu Państwa i nie musi to rodzić interesu prawnego na gruncie art. 9 ust. 2b P.w. ustawę o KRS. Wszak w tym przepisie chodzi o majątek podmiotu wykreślanego, a nie wspólników. Także ewentualna weryfikacja tego, czy doszło do zaniechania zarządów podmiotów wykreślonych z mocy prawa z KRS (art. 9 ust. 2a P.w. ustawę o KRS) nie leży w kompetencjach byłych wspólników.
NSA zaznaczył, że inaczej wygląda sytuacja części członków spółdzielni mieszkaniowych, bowiem tym podmiotom prawa majątkowe do majątku pozostałego po wykreśleniu podmiotu z KRS nie wygasają w całości, jak w przypadku wspólników spółek prawa handlowego, ale ulegają przekształceniu w bezpośrednim związku z prawami nabywanymi przez Skarb Państwa, w trybie art. 9 ust. 2b P.w. ustawę o KRS. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2g tej ustawy, w przypadku gdy podmiotem, o którym mowa w ust. 2a, jest spółdzielnia mieszkaniowa, z chwilą nabycia przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b mienia spółdzielni mieszkaniowej spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przekształca się w prawo najmu podlegające przepisom ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150), a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego. W tym ostatnim przypadku powstaje w wyniku przekształcenia własność członków spółdzielni na części majątku nabywanego z mocy prawa przez Skarb Państwa, w tej samej chwili, gdy Skarb Państwa nabywa to mienie.
NSA podkreślił, że zakres praw majątkowych członków spółdzielni, które ulegają przekształceniu na własność, zależy bezpośrednio od potwierdzenia ich przejścia na Skarb Państwa. Zatem ci członkowie spółdzielni mieszkaniowych mają interes prawny w tym, aby weryfikować zakres majątku nabywanego przez Skarb Państwa z mocy prawa (art. 9
ust. 2b w zw. z art. 9 ust. 2g P.w. ustawę o KRS), bowiem od tego bezpośrednio zależy zakres praw majątkowych nabywanych przez nich samych.
W związku z powyższym NSA za zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 9 ust. 2b w zw. z art. 9 ust. 2g P.w. ustawę o KRS, a w konsekwencji także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a., w zw.
z art. 28 i art. 134 k.p.a., gdyż członkowie spółdzielni mieszkaniowej, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 9 ust. 2b i ust. 2i P.w. ustawę o KRS.
NSA zastrzegł, że inaczej wygląda jednak sytuacja członków, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze lokatorskie prawa do lokalu mieszkalnego. Te bowiem ulegają przekształceniu w najem, a więc w prawo o charakterze zobowiązaniowym, a nie rzeczowym. Taki charakter prawa nie rodzi natomiast interesu prawnego po stronie tych członków spółdzielni w postępowaniu dotyczącym nabycia własności przez Skarb Państwa.
Podsumowując NSA podniósł, że przed rozstrzygnięciem o dopuszczalności odwołania w niniejszej sprawie organ będzie musiał ustalić charakter praw do lokali, przysługujących odwołującym się przed wykreśleniem spółdzielni mieszkaniowej z KRS. Od tego zależy bowiem ich interes prawny w sprawie nabycia mienia przez Skarb Państwa z mocy prawa.
Po zwrocie akt sprawy Kolegium pismem z 30 października 2024 r. zobowiązało pełnomocnika Skarżących do wskazania, którym ze Skarżących, będących członkami Spółdzielni, przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, a którym prawa lokatorskie. Organ odwoławczy zobowiązał w tym zakresie do przedstawienia dowodów potwierdzających fakt posiadania przez ww. osoby spółdzielczego własnościowego lub lokatorskiego prawa do lokalu (w terminie 30 dni od doręczenia pisma pod rygorem skutków dowodowych).
W odpowiedzi (pismo z 11 grudnia 2024 r.) pełnomocnik Skarżących oświadczyła, że wszystkim z osób będących członkami Spółdzielni (uznanej za wykreśloną) przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu. W piśmie tym wniesiono
o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej (na podstawie art. 89 k.p.a.), albowiem jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych oraz o wezwanie na tę rozprawę wszystkich byłych członków Spółdzielni w celu ich przesłuchania. Pełnomocnik Skarżących wniosła również o wydłużenie (o 14 dni) terminu do złożenia dalszych wniosków dowodowych, z uwagi na upływ czasu i utrudniony kontakt z częścią mieszkańców Spółdzielni.
Postanowieniem z 30 stycznia 2025 r. Kolegium, na podstawie art. 134 w zw.
z art. 28 k.p.a., stwierdziło niedopuszczalność odwołania Skarżących od decyzji Starosty
z 30 listopada 2018 r.
W uzasadnieniu Kolegium opisało dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, że w postępowaniu wstępnym, przed rozpoznaniem odwołania organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie spełnia wymogi formalne, a w szczególności, czy zostało ono złożone od orzeczenia, co do którego przysługuje odwołanie, czy złożyła je osoba będąca stroną w sprawie i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu.
Odwołując się do treści art. 134 k.p.a. Kolegium wskazało, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych, zaś w niniejszej sprawie mamy do czynienia z niedopuszczalnością odwołania z przyczyn podmiotowych.
Organ odwoławczy podał, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 9 ust. 2i
w zw. z ust. 2b P.w. ustawę o KRS, dotyczącym wydania decyzji o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, stroną postępowania jest starosta reprezentujący Skarb Państwa (art. 9 ust. 2j). Stroną tego postępowania nie są natomiast podmioty, które do 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru sądowego i na skutek powyższego zostały uznane za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Przy czym w przypadku spółdzielni mieszkaniowych, jak stwierdził NSA w wyroku
z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1277/20, członkowie spółdzielni mieszkaniowej, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 9 ust. 2b i ust. 2i P.w. ustawę o KRS. Zatem przysługuje im przymiot strony takiego postępowania. Inaczej wygląda jednak sytuacja członków, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze lokatorskie prawa do lokalu mieszkalnego.
Kolegium podało, że mając na uwadze związanie ww. wyrokiem NSA na podstawie art. 153 P.p.s.a., wezwało pełnomocnika Skarżących do wskazania, którym z osób będących członkami Spółdzielni przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, a którym prawa lokatorskie oraz o przedstawienie dowodów potwierdzających fakt posiadania przez te osoby spółdzielczego własnościowego lub lokatorskiego prawa do lokalu. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżących wskazała, że wszystkim ww. osobom przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu w Spółdzielni, jednak nie przedstawiła na powyższe twierdzenie żadnych dowodów. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w piśmie z 11 grudnia 2024 r. pełnomocnik Skarżących wniosła o wydłużenie
o 14 dni terminu do złożenia dalszych środków dowodowych, jednak pomimo upływu tego terminu nie przedłożono dodatkowych środków dowodowych, w tym zwłaszcza dokumentów potwierdzających fakt przysługiwania Skarżącym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w Spółdzielni. Zdaniem Kolegium fakt przysługiwania takiego prawa powinien być wykazany dowodem z dokumentów i nie może go zastąpić dowód z przesłuchania stron, o co wnoszono.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że pełnomocnik Skarżących w żaden sposób nie wykazała, iż jej mocodawcom przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokali w Spółdzielni, a co za tym idzie - że mają ono interes prawny w przedmiotowym postępowaniu. W tej sytuacji złożone w sprawie odwołanie Kolegium uznało za niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych.
W skardze na postanowienie Kolegium Skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzucili mu naruszenie następujących przepisów postępowania:
1. art. 134 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności wniesienia odwołania od decyzji, podczas gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;
2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Skarżącym wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań;
3. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozważeniu materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez uznanie, że Skarżącym nie przysługuje przymiot strony, a w efekcie zaniechanie odniesienia się do zarzutów postawionych w odwołaniu, w szczególności co do nie zawarcia w decyzji oznaczenia stron, podmiotu, po którym stwierdzono nieodpłatne nabycie z mocy prawa mienia Spółdzielni, co może prowadzić do nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w efekcie uniemożliwić Skarżącym skorzystanie z uprawnień na drodze postępowania sądowego, w trybie art. 9 ust. 2g oraz art. 9 ust. 2h P.w. ustawę o KRS,
a także zaniechanie przeprowadzanie dowodów zawnioskowanych przez strony na fakty istotne dla rozstrzygnięcia, w tym rozprawy administracyjnej oraz przesłuchania stron;
4. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu - wbrew wytycznym NSA - jakiejkolwiek analizy i postępowania w zakresie charakteru praw przysługujących członkom Spółdzielni (Skarżącym), nie odniesieniu się do dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy (np. potwierdzenia spłat kredytów), niezwróceniu się do jakiegokolwiek podmiotu (np. KRS) o uzyskanie dokumentacji źródłowej przy jednoczesnym nieprzeprowadzeniu dowodów wnioskowanych przez stronę (rozprawa administracyjna, przesłuchanie stron);
5. art. 89 i art. 86 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie - wbrew wnioskom dowodowym złożonym przez stronę - rozprawy administracyjnej oraz przesłuchania stron, co było niezbędne dla wyjaśnienia sprawy i jednocześnie niewydanie w tym zakresie żadnego rozstrzygnięcia oraz niepoinformowanie o tym strony przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, co jednocześnie naruszyło zasadę wynikającą z art. 8 k.p.a.;
6. art. 28 k.p.a. polegające na przyjęciu, że Skarżący nie mają przymiotu strony
w postępowaniu wywołanym decyzją Starosty, podczas gdy ich interes prawny przejawia się w ochronie konstytucyjnego prawa własności, na które oddziałuje zakres wydanej decyzji, a także przejawia się w wadliwości wydanej decyzji mogącej skutkować jej nieważnością, a finalnie niemożnością dochodzenia roszczeń w trybie
art. 9 ust. 2g oraz art. 9 ust. 2h P.w. ustawę o KRS;
7. art. 15 k.p.a. polegające na pozbawieniu Skarżących możliwości wywiedzenia środka zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji i jego rozpoznania przez organ drugiej instancji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.) oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji (na podstawie art. 135 P.p.s.a.).
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z 30 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 231/25 Sąd odrzucił skargę K. S.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane
w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie,
a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane
w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 30 stycznia 2025 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania A.A.-Z.Z. od decyzji Starosty Tczewskiego z 30 listopada 2018 r. stwierdzającej nieodpłatne nabycie
z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Tczewskiego, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym składającym się
z 18 lokali mieszkalnych oraz budynkiem garaży, położonej w T. (obręb [...]) przy ulicy P., oznaczonej geodezyjnie jako działki: nr [...] o powierzchni 0,1037 ha, nr [...]
o powierzchni 0,0399 ha, nr [...] o powierzchni 0,0012 ha, nr [...] o powierzchni
0,0015 ha, nr [...] o powierzchni 0,0045 ha i nr [...] o powierzchni 0,4475 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tczewie prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Należy wskazać, że powyższe postanowienie Kolegium zostało wydane po uprzednim uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrokiem z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1277/20) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 354/19 oraz postanowienia Kolegium z 3 kwietnia 2019 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania Skarżących od decyzji Starosty
z 30 listopada 2018 r.
Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Uchylając wyrok tutejszego Sądu z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 354/19 oraz postanowienie Kolegium z 3 kwietnia 2019 r. NSA wskazał m.in., że członkom spółdzielni mieszkaniowych prawa majątkowe do majątku pozostałego po wykreśleniu podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego nie wygasają w całości, jak w przypadku wspólników spółek prawa handlowego, ale ulegają przekształceniu w bezpośrednim związku z prawami nabywanymi przez Skarb Państwa, w trybie art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2g tej ustawy,
w przypadku gdy podmiotem, o którym mowa w ust. 2a, jest spółdzielnia mieszkaniowa,
z chwilą nabycia przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b mienia spółdzielni mieszkaniowej spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przekształca się w prawo najmu podlegające przepisom ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150), a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego. W tym ostatnim przypadku powstaje
w wyniku przekształcenia własność członków spółdzielni na części majątku nabywanego
z mocy prawa przez Skarb Państwa, w tej samej chwili, gdy Skarb Państwa nabywa to mienie.
W wyroku z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 1277/20 NSA podkreślił, że zakres praw majątkowych członków spółdzielni, które ulegają przekształceniu na własność, zależy bezpośrednio od potwierdzenia ich przejścia na Skarb Państwa. Zatem ci członkowie spółdzielni mieszkaniowych mają interes prawny w tym, aby weryfikować zakres majątku nabywanego przez Skarb Państwa z mocy prawa (art. 9 ust. 2b w zw. z art. 9 ust. 2g P.w. ustawę o KRS), bowiem od tego bezpośrednio zależy zakres praw majątkowych nabywanych przez nich samych.
W związku z powyższym NSA stwierdził, że członkowie spółdzielni mieszkaniowej, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 9
ust. 2b i ust. 2i P.w. ustawę o KRS. Natomiast inaczej wygląda sytuacja członków, którym przed wykreśleniem spółdzielni z KRS przysługiwały spółdzielcze lokatorskie prawa do lokalu mieszkalnego. Te bowiem ulegają przekształceniu w najem, a więc w prawo
o charakterze zobowiązaniowym, a nie rzeczowym. Taki charakter prawa nie rodzi natomiast interesu prawnego po stronie tych członków spółdzielni, w postępowaniu dotyczącym nabycia własności przez Skarb Państwa.
Podsumowując NSA podniósł, że przed rozstrzygnięciem o dopuszczalności odwołania w niniejszej sprawie Kolegium będzie musiało ustalić charakter praw do lokali przysługujących odwołującym się przed wykreśleniem spółdzielni mieszkaniowej z KRS. Od tego zależy bowiem ich interes prawny w sprawie nabycia mienia przez Skarb Państwa z mocy prawa.
Zdaniem Sądu ponownie rozpoznającego niniejszą sprawę, wydając postanowienie z 30 stycznia 2025 r. Kolegium jedynie częściowo zastosowało się do oceny prawnej
i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku NSA z 2 lutego 2024 r.
sygn. akt I OSK 1277/20, co czyni zaskarżone postanowienie co najmniej przedwczesnym.
Jak wynika z przekazanych wraz ze skargą akt sprawy aktywność dowodowa Kolegium ograniczyła się do sporządzenia jednego pisma (z 30 października 2024 r.),
w którym zobowiązano pełnomocnika Skarżących do wskazania, którym ze Skarżących, będących członkami Spółdzielni, przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu, a którym prawa lokatorskie. W piśmie tym zobowiązano również do przedstawienia dowodów potwierdzających fakt posiadania przez ww. osoby spółdzielczego własnościowego lub lokatorskiego prawa do lokalu (w terminie 30 dni od doręczenia pisma pod rygorem skutków dowodowych).
Pismo pełnomocnika Skarżących, w którym oświadczono, że wszystkim z osób będących członkami Spółdzielni (uznanej za wykreśloną) przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu Kolegium uznało za niewystarczające, wskazując
w uzasadnieniu postanowienia z 30 stycznia 2025 r., że fakt przysługiwania takiego prawa powinien być wykazany dowodem z dokumentów i nie może go zastąpić dowód
z przesłuchania stron.
Zdaniem Sądu powyższe stwierdzenie Kolegium - oprócz tego, że w żaden sposób nie uzasadnione - pozostaje również w sprzeczności ze sformułowaną w art. 75 § 1 k.p.a. zasadą otwartego katalogu środków dowodowych, który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne
z prawem.
W powyższym zakresie należy również zwrócić uwagę na zamieszczoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie z powyższą zasadą organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania
i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Treść przytoczonych wyżej regulacji prowadzi do wniosku, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego, zaś okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 27 maja 2025 r. sygn. akt III OSK 2964/24, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W judykaturze wskazuje się, że organ administracji publicznej jest obowiązany
z urzędu: 1) ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2) ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (zob. wyrok WSA w Warszawie z 20 września 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 663/12, w którym stwierdzono m.in., że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", oraz wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 711/11, w którym zwrócono uwagę, że "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania
i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy");
3) przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń
w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4) dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok NSA z 23 lutego 2012 r.
sygn. akt II GSK 118/12).
Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia rzecz jasna strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane
w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej (art. 78 k.p.a.), prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.). Aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego powinna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów
z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania,
o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy.
Z zasadą ogólną prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie. W postępowaniu tym nie znajduje zastosowania zasada kontradyktoryjności ani zasady inicjatywy i dyspozycji dowodami przez strony. Organ administracji publicznej ma obowiązek z urzędu "zmierzać do pełnego wyświetlenia stanu faktycznego sprawy w zakresie potrzebnym do jej załatwienia i nie jest pod tym względem związany wnioskami stron" (tak: E. Ochendowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Wybór orzecznictwa, Toruń 1997, s. 45). Organ administracji publicznej nie może oczekiwać, że to strona powinna przedstawić wszystkie dowody na poparcie swoich oświadczeń.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził,
że powyższym zadaniom Kolegium nie sprostało, prowadząc postępowanie z naruszeniem wskazanych wyżej reguł procesowych.
Jak już wyżej wskazano - aktywność dowodowa organu odwoławczego ograniczyła się do sporządzenia i wysłania do pełnomocnika Skarżących jednego pisma, w którym zobowiązano do wskazania, którym Skarżącym przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a którym prawo lokatorskie.
Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do wniosków dowodowych strony skarżącej sformułowanych w piśmie procesowym z 11 grudnia 2024 r., w którym wniesiono m.in. o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej.
Zgodnie z art. 89 k.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa (§ 1). Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin (§ 2).
W piśmiennictwie wskazuje się, że rozprawa administracyjna jest instytucją procesową mającą w założeniu przyczynić się do faktycznej realizacji zasady szybkości
i prostoty postępowania. Zwraca się również uwagę, że przepis art. 89 k.p.a. posługuje się kategoriami pojęciowymi o charakterze przyszłym i niepewnym, a więc o nieostrym zakresie. Nie oznacza to jednak, że w przypadku tych przesłanek mamy do czynienia
z uznaniem administracyjnym, ponieważ wbrew pozorom organ nie dysponuje w tym przypadku żadnym luzem decyzyjnym co do ewentualnego obowiązku przeprowadzenia rozprawy. Jeśli bowiem ocena okoliczności związanych ze sprawą będzie prowadzić do wniosku, że nawet hipotetycznie rozprawa pozwoli osiągnąć wskazane komentowanym przepisem cele związane z usprawnieniem efektywności prowadzonego przez organ postępowania administracyjnego, wówczas rozprawę taką powinien zorganizować. To zatem właśnie na organie, jako gospodarzu postępowania, ciąży obowiązek dokonania oceny powyższej kwestii, przy czym sam musi on ustalić kryteria tej oceny, np. w postaci złożoności sprawy, w tym liczby niezbędnych do przeprowadzenia dowodów czy występujących w niej stron (tak: P. Dańczak [w:] W. Chróścielewski (red.), A. Krawczyk (red.) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2025).
W niniejszej sprawie, pomimo zgłoszenia wniosku o przeprowadzenie rozprawy
w piśmie z 11 grudnia 2024 r. wniosek ten nie został rozpoznany (Kolegium nie wydało
w tym zakresie żadnego postanowienia, jak również nie odniosło się do niego
w uzasadnieniu postanowienia z 30 stycznia 2025 r.). Niewątpliwie, wniosek
o przeprowadzenie rozprawy w postępowaniu administracyjnym nie wiąże organu. Nie jest ona też formą realizacji wskazanej w art. 11 k.p.a. zasady objaśniania stronom przesłanek załatwienia sprawy. Jak już wyżej wskazano, funkcją rozprawy w postępowaniu administracyjnym jest jak najpełniejsze ustalenie stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza gdy wymaga tego udział świadków, biegłych lub przeprowadzenie oględzin. Jej celem nie jest więc wyjaśnianie stronom postępowania przesłanek, którymi kieruje się organ, ani polemika z jego stanowiskiem. Jednakże - jak słusznie argumentowano w skardze -
w trakcie rozprawy w niniejszej sprawie mogło dojść do ustalenia, kto był założycielem Spółdzielni Mieszkaniowej, skąd pochodziły środki na jej utworzenie, jakie były organy tego podmiotu, na jakiej nieruchomości powstał blok mieszkalny, kto wydawał przydziały lokali, jaka była treść przydziałów lokali, gdzie były one zdeponowane, komu i kiedy je wręczano, czy dochodziło do wykupów lokali, a jeżeli tak, to kto dokonywał wykupów itp. Na tej podstawie Kolegium mogło ustalić lokalizację dokumentów, a nawet ustalić charakter lokali.
W związku z tym pominięcie przez organ odwoławczy wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej doprowadziło w konsekwencji do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i korespondującej z nią zasady sformułowanej w art. 77 § 1 k.p.a., co stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).
Końcowo należy wskazać, że Sąd co do zasady podziela stanowisko Kolegium,
iż podmiotową przesłanką skutecznego uruchomienia postępowania odwoławczego jest złożenie środka zaskarżenia przez uprawniony do tego podmiot, czyli stronę postępowania (art. 127 § 1 k.p.a.), jednakże stwierdzenie, czy danemu podmiotowi przysługuje przymiot strony postępowania, czy też nie, powinno być ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium ustali charakter praw do lokali przysługujących Skarżącym przed wykreśleniem Spółdzielni z KRS. W tym celu organ odwoławczy przeprowadzi rozprawę administracyjną, wystąpi do KRS o akta rejestrowe Spółdzielni, wystąpi do sądu wieczystoksięgowego, a także dokona analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy organu pierwszej instancji. Po przeprowadzeniu tych czynności (a także innych, które uzna za stosowne) Kolegium, na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oceni, czy Skarżącym przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, czy prawa lokatorskie, czemu da wyraz
w stosownym rozstrzygnięciu, którego uzasadnienie będzie spełniać wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu również strona skarżąca będzie zobowiązania do aktywności dowodowej.
Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które Sąd, zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), zasądził od Kolegium solidarnie na rzecz Skarżących. Na zasądzoną kwotę 2.280 zł składa się uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 1.800 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.[pic]