II SA/Gd 199/25

II SA/Gd 199/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 5 ust. 3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Specjalista Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi P. w S. na decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr MOPR.VI.531.000060.2024 w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Prokurator Rejonowy w Słupsku wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezydenta Miasta Słupska w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z 18 czerwca 2024 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, działając z upoważnienia Prezydenta, wezwał J. W. do stawiennictwa w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Słupsku celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, jednocześnie wzywając do dostarczenia zaświadczenia o zarobkach, a w przypadku niepełnosprawności, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pismo po jego dwukrotnym awizowaniu zostało zwrócone nadawcy.
Następnie Prezydent Miasta Słupska wystosował pismo z 23 lipca 2024 r. o wszczęciu postępowania w sprawie uznania J. W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz L. W.
Organ pozyskał zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Słupsku z 2 sierpnia 2024 r., że zgodnie z wnioskiem z 9 lutego 2024 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi, jednak nie wyegzekwował żadnych kwot pieniężnych i zaległość wynosi 3.000 zł, odsetki do 1 sierpnia 2024 r. wynoszą 174,75 zł.
Decyzją z 26 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta Słupska uznał J. W. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej L. W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. W. nie stawił się na wywiad alimentacyjny oraz nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w okresie ostatnich 6 miesięcy w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Decyzja nadana na adres [...], po jej dwukrotnym awizowaniu w dniach 28 sierpnia 2024 r. i 5 września 2024 r., została zwrócona nadawcy.
Pismem z 11 marca 2025 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Słupsku poinformował, że nie ustalił adresu innego niż [...].
W skardze na decyzję z 26 sierpnia 2024 r. Prokurator zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na niezastosowaniu tego przepisu i uznanie J. W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, pomimo niewystąpienia przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie.
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skarżący Prokurator wskazał, że w jego ocenie decyzja dotknięta jest wadą prawną, powodująca konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Skarżący wskazał, że aby uznać uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów konieczne jest ustalenie, że w sposób świadomy i zamierzony unikał on współpracy z organami podejmującymi działania w celu ustalenia możliwości realizowania przez niego obowiązków alimentacyjnych. Skarżący wskazał, że organ wezwał J. W. do stawienia się celem złożenia oświadczenia i odebrania wywiadu alimentacyjnego, a ten wezwania nie odebrał. Organ nie podjął jednak działań zmierzających do ustalenia, czy nieodebranie korespondencji było zamierzone, czy też dłużnik pod wskazanym adresem nie mieszka. Zdaniem skarżącego tylko w wypadku odebrania korespondencji i nie stawienia się albo celowego nieodebrania można byłoby uznać, że działanie dłużnika jest świadome i zamierzone i zmierza do uniemożliwienia wykonania czynności z jego udziałem. W rezultacie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 3a ustawy, jednak nie została spełniona przesłanka z art. 5 ust. 3 ustawy. W rezultacie wydana decyzja jest decyzją wadliwą, wydaną z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a. i wywołała skutki w sposób rażący godzące w prawa dłużnika alimentacyjnego. Konsekwencją jest bowiem obowiązek denuncjacji (art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy) uruchamiający postępowanie karne oraz możliwość pozbawienia dłużnika uprawnień do kierowania pojazdami (art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy).
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja z 26 sierpnia 2024 r., którą Prezydent Miasta Słupska uznał J. W. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej L. W.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że skargę na wskazaną wyżej decyzję Prezydenta złożył Prokurator, który z mocy art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), zwolniony jest z wymogu wyczerpania środków zaskarżenia. Ponadto w sprawie zachowany został termin do wniesienia skargi przez Prokuratora, o którym mowa w art. 53 § 3 p.p.s.a, gdyż od dnia doręczenia decyzji stronie nie upłynął okres 6 miesięcy.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazania wymaga, że decyzją z 26 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta uznał J. W. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz L. W. Prezydent uwzględnił przy tym, że J. W. nie stawił się na wywiad alimentacyjny, nadto przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W aktach postępowania znajduje się przy tym zaświadczenie Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji oraz skierowane do dłużnika wezwanie do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, zawierające także wezwanie do przedłożenia określonych dokumentów. Jednocześnie w wezwaniu pouczono stronę o treści art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm., dalej jako u.p.o.u.a.). Wezwanie to zostało nadane na adres [...], za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i po dwukrotnym awizowaniu w dniach 21 czerwca 2024 r. i 1 lipca 2024 r. - zostało zwrócone nadawcy. Tym samym na podstawie art. 44 k.p.a. należało organ uznał je za doręczone 5 lipca 2024 r.
Wskazania przy tym wymaga, że wezwanie doręczono na adres tożsamy z adresem, który ustalił Komornik Sądowy, co potwierdza treść pozyskanego w toku postępowania administracyjnego zaświadczenia Komornika Sądowego z 2 sierpnia 2024 r. Adres ten znajduje także potwierdzenie w piśmie Komornika z 12 marca 2025 r. i został także wskazany w skardze wniesionej przez Prokuratora.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przepis art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi natomiast, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Decyzja z 26 sierpnia 2024 r. w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została nadana przesyłką za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i po dwukrotnym awizowaniu w dniach 28 sierpnia 2024 r. i 5 września 2024 r. została zwrócona nadawcy. Tym samym na podstawie art. 44 k.p.a. również należało uznać ją za doręczoną 11 września 2024 r.
Z akt postępowania wynika przy tym bezspornie, że J. W. nie udał się do siedziby organu w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego.
W skardze do sądu podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., który wskazuje na przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem Sądu zarzut ten jest niezasadny.
Z akt postępowania wynika, że J. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. Wobec zaświadczenia komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów, osobom uprawnionym do alimentów zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji w trybie art. 4 u.p.o.u.a. uzasadniało to podjęcie przez właściwy organ działań wobec dłużnika. Ich celem jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych można bowiem uznać osobę, w przypadku której bezskuteczność egzekucji nie znajduje usprawiedliwienia. Z tego powodu organ bada sytuację dłużnika. Przesłanki określone w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. określają, w jakim przypadku możliwe jest wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań i należy do nich uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego (pkt 1 tego przepisu).
W okolicznościach sprawy, w trybie art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 5 u.p.o.u.a. pismem z 18 czerwca 2024 r. J. W. został wezwany do osobistego stawiennictwa celem złożenia oświadczenia majątkowego i przeprowadzenia wywiadu. Na tym etapie postępowanie administracyjne nie było jeszcze wszczęte. Wezwanie to nie zostało odebrane osobiście i podlegało dwukrotnemu awizowaniu, a następnie zwrotowi do organu. W konsekwencji organ pismem z 23 lipca 2024 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można uznać, że wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od alimentów nastąpiło bez zaistnienia ustawowej przesłanki.
Podkreślenia wymaga, że J. W. miał wiedzę o ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym, bowiem, jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego z 2 sierpnia 2024 r., wyrokiem z 23 kwietnia 2021 r. sygn. III RC 58/21, zaopatrzonym w klauzulę wykonalności z 28 kwietnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Słupsku zasądził od J. W. alimenty na rzecz córki L. W.
Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, że skoro dłużnik nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien zadbać o kontakt z organami pomocy społecznej, które za niego ten obowiązek wykonywały. Nieodbieranie zaś korespondencji do niego kierowanej nie może zostać uznane za okoliczność uniemożliwiającą wydanie decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2429/21).
Odnośnie do kwestii kierowania korespondencji do osoby zobowiązanej do alimentów przez organy administracji podkreślić należy, że zgodnie z art. 761 § 3 k.p.c. dłużnik, który został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji (a takim niewątpliwie jest J. W.), obowiązany jest do powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy zawiadomieniu go o wszczęciu egzekucji. W konsekwencji, wysyłając wezwania w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym na adres wskazany przez komornika - organ nie uchybił przepisom postępowania, a skoro dłużnik ich nie odbierał – zaktualizowała się możliwość uznania ich za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. W konsekwencji, organ przeprowadził czynności procesowe bez aktywnego udziału strony ze względu na postawę skarżącego. J. W. nie zadbał o kontakt z organami pomocy społecznej, nie odbierał korespondencji. Na marginesie podkreślić należy, że organy kierowały korespondencję na adres skarżącego tożsamy z adresem wskazanym także w skardze złożonej przez Prokuratora.
Sąd zwrócił uwagę na stanowisko sądów administracyjnych wskazujące, że dla stwierdzenia, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego nie jest wystarczającą podstawą niestawiennictwo na wezwanie organu, w sytuacji, w której wezwanie to zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1160/18). Powyższe stanowisko sformułowane zostało jednak w realiach sprawy, toczącej się w zwyczajnym postepowaniu administracyjnym, w której dłużnikowi doręczano pisma w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania i który wniósł odwołanie od decyzji pierwszej instancji. Tym samym dłużnik dbał o kontakt z organami pomocy społecznej. W ocenie Sądu przyjęcie ww. stanowiska na gruncie niniejszej sprawy prowadziłoby do sytuacji, w której nie istniałaby faktyczna możliwość uznania za uchylającego się od zobowiązań dłużnika mającego wiedzę o ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym, nie wywiązującego się z tego obowiązku i nie tylko nie dbającego o kontakt z organami pomocy społecznej, ale też unikającego tych kontaktów poprzez brak odbioru kierowanej do niego korespondencji – przy braku wskazania innego (nowego) adresu do doręczeń – mimo istniejącego w tym zakresie obowiązku prawnego, wynikającego z przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, wskazane wyżej stanowisko orzecznictwa pozostaje niewystarczające do stwierdzenia wadliwości decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w okolicznościach niniejszej sprawy, w tym w szczególności – w oparciu o zakwestionowanie prawidłowości doręczenia pism kierowanych do tego dłużnika przez organ administracji w świetle unormowania art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a.
Sąd podziela przy tym przyjmowany w orzecznictwie pogląd, że jeżeli chodzi o przesłankę "uniemożliwiania" (art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a.) w grę może wchodzić np. stała nieobecność dłużnika w miejscu zamieszkania (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2025 r. sygn. II SA/Gd 1293/24, wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2023 r. sygn. III SA/Kr 1888/22, wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2017 r. sygn. II SA/Po 95/17, wyrok WSA w Warszawie z 18 lutego 2015 r., I SA/Wa 3173/14). Nie niweczy to jednak obowiązków dłużnika alimentacyjnego, wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, w tym zwłaszcza wyżej opisanego obowiązku informowania o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. W tej sytuacji, argumenty dotyczące interpretacji pojęcia "uniemożliwia", które w ocenie Prokuratora w sposób oczywisty wskazują, że chodzi o świadome działanie lub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego, uznać należy za nie mające wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Brak informowania o każdej zmianie miejsca pobytu komornika sądowego oraz organów administracji, czy też notoryczny brak podejmowania korespondencji na adres wskazany tym organom jako właściwy do doręczeń w istocie stanowi świadome działanie dłużnika, skutkiem którego jest brak możliwości realizacji uprawnień wynikających z ustawy. Skoro doręczeń pism w zwykłym postępowaniu administracyjnym nie można uznać w świetle powyższej argumentacji za wadliwe, to przyjąć jednocześnie należy, że dłużnik, właściwie pouczony, miał wiedzę o grożących mu konsekwencjach związanych z jego biernością w postępowaniu dotyczącym uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, w okolicznościach niniejszej sprawy uznanie, że J. W. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odebranie od niego oświadczenia majątkowego, wbrew stanowisku Prokuratora, nie stanowi naruszenia art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało okoliczności usprawiedliwiających bezskuteczność egzekucji i brak wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Nie stwierdzono także negatywnej przesłanki do wydania decyzji, wskazanej w art. 5 ust. 3a ustawy.
Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935).