II SA/Gd 197/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2025-04-25
NSAbudowlaneŚredniawsa
warunki zabudowyprawo budowlanelegalność zabudowysamorządowe kolegium odwoławczewsapostępowanie administracyjneprzekształcenie wiatypomieszczenie gospodarcze

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, nie wyjaśniając samodzielnie kluczowych kwestii dotyczących legalności istniejącej zabudowy.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Burmistrza o warunkach zabudowy dla przekształcenia wiaty w pomieszczenie gospodarcze. Kolegium uznało, że nie ustalono legalności istniejącej wiaty. WSA w Gdańsku uchylił decyzję Kolegium, stwierdzając, że organ odwoławczy mógł i powinien był samodzielnie wyjaśnić kwestię legalności zabudowy, zamiast przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że ustalenie statusu prawnego wiaty jest kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy warunków zabudowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która uchyliła decyzję Burmistrza Gminy Żukowo o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na przekształceniu istniejącej wiaty w zamknięte pomieszczenie gospodarcze. Organ odwoławczy uznał, że nie ustalono legalności istniejącej wiaty, co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucili organowi odwoławczemu naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji. Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw, ocenił jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. WSA stwierdził, że Kolegium niezasadnie zastosowało ten przepis. Choć kwestia legalności istniejącej zabudowy jest kluczowa dla ustalenia warunków zabudowy, Sąd uznał, że organ odwoławczy mógł i powinien był samodzielnie wyjaśnić tę okoliczność, np. poprzez zapytania do organów nadzoru budowlanego lub analizę przedłożonych dokumentów. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji było w tej sytuacji przedwczesne i stanowiło naruszenie przepisów postępowania. Sąd podkreślił, że ustalenie statusu prawnego wiaty jest niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy warunków zabudowy, a organ odwoławczy uchylił się od tego obowiązku. W związku z tym, Sąd uwzględnił sprzeciw, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Ustalenie legalności istniejącej zabudowy było możliwe do przeprowadzenia na etapie postępowania odwoławczego, a przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji było przedwczesne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy miał możliwość i obowiązek samodzielnego wyjaśnienia kwestii legalności wiaty, zamiast uchylać decyzję organu pierwszej instancji. Przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było niezasadne, ponieważ organ odwoławczy uchylił się od ustalenia stanu faktycznego sprawy, co leżało w jego kompetencjach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

u.p.z.p. art. 61 § 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Warunki wydania decyzji o warunkach zabudowy muszą być spełnione łącznie; niespełnienie choćby jednego skutkuje odmową ustalenia warunków zabudowy.

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

P.p.s.a. art. 151a § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia sprzeciw i uchyla zaskarżoną decyzję w całości.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 64e

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oceniając jedynie istnienie przesłanek do wydania takiej decyzji.

Prawo budowlane art. 29 § 1 - 3

Prawo budowlane

Prawo budowlane art. 48b § 1

Prawo budowlane

Organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.

Prawo budowlane art. 48b § 2

Prawo budowlane

Do dokumentów legalizacyjnych w przypadku budowy wymagającej pozwolenia na budowę lub budowy z art. 29 ust. 1 pkt 1-3 należy m.in. decyzja o warunkach zabudowy.

Prawo budowlane art. 48b § 3

Prawo budowlane

Do dokumentów legalizacyjnych w przypadku budowy innej niż wymagająca pozwolenia na budowę lub budowy z art. 29 ust. 1 pkt 1-3 należy decyzja o warunkach zabudowy.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany do działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i jej organów.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.

P.p.s.a. art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wytyczne zawarte w orzeczeniu sądu wiążą sąd oraz organ, którego dotyczyło postępowanie.

P.u.s.a. art. 1 § 1 - 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

P.p.s.a. art. 3 § 2a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

P.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 209

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy niezasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ mógł samodzielnie wyjaśnić kwestię legalności wiaty. Ustalenie legalności zabudowy jest kluczowe dla sprawy warunków zabudowy i powinno zostać dokonane przez organ odwoławczy.

Godne uwagi sformułowania

organ odwoławczy uchylił się od ustalenia stanu faktycznego sprawy nieprawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego

Skład orzekający

Wojciech Wycichowski

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze w sprawach warunków zabudowy, gdy kluczowe jest ustalenie legalności istniejącej zabudowy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego w kontekście warunków zabudowy dla istniejącego obiektu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych przez organy administracji i jak sąd administracyjny kontroluje te działania. Pokazuje też, jak złożone mogą być sprawy dotyczące warunków zabudowy, gdy w grę wchodzi legalność istniejącej zabudowy.

Sąd administracyjny: Organ odwoławczy nie może uchylać się od wyjaśniania kluczowych kwestii!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 197/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Wojciech Wycichowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 29  ust. 1 - 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2025 r. sprawy ze sprzeciwu M. G. i G. G. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2025 r. sygn. akt SKO Gd/3609/24 w przedmiocie warunków zabudowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku solidarnie na rzecz wnoszących sprzeciw M. G. i G. G. kwotę 614 zł (sześćset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z 7 czerwca 2024 r. Burmistrz Gminy Żukowo (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji"), na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2023 r., poz. 977 ze zm.) - dalej: "u.p.z.p.", po rozpatrzeniu wniosku M. G. i G. G. (dalej: "Skarżący", "Inwestorzy"), ustalił warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na przekształceniu istniejącej wiaty w zamknięte pomieszczenie gospodarcze na terenie działki nr [...] położonej w obrębie B., gmina Ż.
Odwołanie od ww. decyzji złożył T. J., właściciel działki nr [...], wnosząc o uchylenie decyzji bądź zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej "PWINB") sprawy dotyczącej przedmiotowego obiektu w zakresie jego legalności
i zgodności z prawem.
Decyzją z 20 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że 5 kwietnia 2024 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny działki nr [...] ustalając, że wiata, o której przekształcenie wnioskują Inwestorzy z dwóch stron przylega do budynku mieszkalnego, od strony ogrodu jest osłonięta dostawioną ścianą z otworami okiennymi, a od strony działki nr [...] jest otwarta; widoczne są filary, na których podparty jest dach; wiata służy jako pomieszczenie gospodarcze. Kolegium zwróciło uwagę, że w toku postępowania A. J. i T. J. podnosili, iż sporna wiata została zrealizowana w 2016 r. bez pozwoleń budowlanych jako pomieszczenie gospodarczo-magazynowe z częścią warsztatową konserwacji i naprawy motocykli.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że określone w art. 61 ust. 1 u.p.z.p. warunki wydania decyzji o warunkach zabudowy muszą być spełnione łącznie i niespełnienie choćby jednego z nich skutkuje koniecznością odmowy ustalenia warunkach zabudowy. Zdaniem Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje jednoznacznej odpowiedzi, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 61 ust. 1 u.p.z.p. Przede wszystkim z akt nie wynika, że istniejąca wiata magazynowa została wybudowana w sposób legalny (zgromadzone w tym zakresie dowody nie dotyczą bowiem działki objętej wnioskiem, tj. działki nr [...]). Organ odwoławczy podkreślił, że przekształcenie istniejącej wiaty jest możliwe, o ile ta zabudowa została wzniesiona w sposób legalny. Tymczasem załączona analiza nie zawiera żadnych ustaleń w tym zakresie. Ponadto organ nie odniósł się do twierdzeń odwołującego. Nie wiadomo zatem, jaki jest obecnie stan przedmiotowej nieruchomości, czy faktycznie toczy się - jak wskazano w odwołaniu - w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Kartuzach (dalej: "PINB") postępowanie dotyczące przedmiotowej wiaty, bądź jakie zostały wydane rozstrzygnięcia. Natomiast to na organie ciąży obowiązek dowodowy i do jego zadań należy wykazanie zaistnienia faktów, z których wywodzi określone skutki prawne, szczególnie w sytuacji, gdy strony postępowania podnoszą przeciwne twierdzenia.
W ocenie Kolegium uchybienia, którymi dotknięta jest sporządzona w sprawie analiza poprzez brak ustalenia statusu przedmiotowej wiaty powodują, iż nie może ona stanowić podstawy prawidłowych ustaleń dla wydanej w sprawie decyzji. Dlatego organ odwoławczy postanowił uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi organu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zobowiązało Burmistrza w pierwszej kolejności do dokonania ustaleń co do legalności istniejącej wiaty, w tym m.in. poprzez zobowiązanie Inwestorów do przedłożenia stosownych dowodów, np. pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia do użytkowania wiaty znajdującej się na działce nr [...], o ile były wymagane.
Od decyzji Kolegium Inwestorzy, reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wnieśli sprzeciw zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, gdyż decyzja organu pierwszej instancji nie jest obarczona uchybieniami wytkniętymi przez organ odwoławczy.
W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości i zasądzenie od organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", wniesiono
o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów: decyzji PINB
z 11 stycznia 2024 r., decyzji PWINB z 21 października 2024 r. i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku") z 23 grudnia 2024 r.
w sprawie II SA/Gd 1188/24 wraz z uzasadnieniem - na okoliczność łącznego spełnienia przesłanek wydania decyzji o warunkach zabudowy określonych w art. 61 ust. 1 u.p.z.p. oraz wybudowania przez Skarżących istniejącej wiaty w sposób legalny.
W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że legalność wybudowania przez Skarżących na terenie działki nr [...] istniejącej wiaty jest potwierdzona prawomocną decyzją PINB z 11 stycznia 2024 r., w której stwierdził on brak podstaw do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy art. 50 i art. 51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.) - dalej: "Prawo budowlane", w przedmiocie zrealizowania na terenie działki nr [...] wiaty o funkcji gospodarczej z częścią warsztatową o konstrukcji murowanej o wymiarach 3,13 m x 8,02 m (powierzchnia zabudowy 25,10 m2), zlokalizowanej w tylnej części garażu budynku mieszkalnego, która została zrealizowana we wrześniu 2021 r. oraz wiaty o funkcji gospodarczej o konstrukcji drewnianej z częściowymi ściankami osłonowymi (powierzchnia zabudowy 28,40 m2), zlokalizowanej przy części garażowej budynku oraz od strony działki nr [...], która została zrealizowana w 2016 r. i powiększona po częściowym zabudowaniu ścianami osłonowymi jesienią 2022 r. Tym samym nie zachodzi konieczność badania przez organ pierwszej instancji kwestii legalności wybudowania istniejącej wiaty na działce nr [...].
Dalej wskazano, że decyzja PINB z 11 stycznia 2024 r. została uchylona decyzją PWINB z 21 października 2024 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jednakże wyrokiem z 23 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1188/24 WSA w Gdańsku uchylił decyzję PWINB, co oznacza, że decyzja PINB
z 11 stycznia 2024 r. jest prawomocna. Co więcej, w wyroku tym Sąd podkreślił, iż stroną w postępowaniu jest nie ten, kto składa pismo do organu administracji publicznej, ale ten, komu przysługuje interes prawny; sam fakt dysponowania prawem własności nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością, na której zrealizowano roboty budowlane nie daje przymiotu strony w postępowaniach prowadzonych na podstawie Prawa budowlanego; wszczęcie postępowania z odwołania podmiotu, który nie jest stroną oznacza, że postępowania takie powinno zostać umorzone ze względu na jego bezprzedmiotowość. W konsekwencji Sąd stwierdził, że A. J. i T. J. (a następnie, wobec śmierci A. J., samemu T. J.) jako właścicielom sąsiedniej nieruchomości nie przysługiwał status strony. W ocenie wnoszących sprzeciw analogiczny wniosek powinien zostać przyjęty w niniejszym postępowaniu toczącym się również z odwołania T. J.
W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli zainicjowanej sprzeciwem w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 lutego 2025 r., wydana na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), który stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Charakter i zakres zaskarżonej decyzji, tj. decyzji kasacyjnej, powoduje,
że przedmiotem rozważań w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie mogą być kwestie związane z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, ale wyłącznie zagadnienia dotyczące wydania w postępowaniu odwoławczym tego rodzaju decyzji, o czym stanowi art. 64e P.p.s.a. Wobec tego ocena Sądu orzekającego w niniejszej sprawie sprowadzała się wyłącznie do skontrolowania kwestii zasadności wydania przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola ta nie może, co do zasady, obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne. W wyniku rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym sprawa wraca do organu pierwszej instancji
w celu dokonania niezbędnych ustaleń, których dokonanie jest istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, a które wykraczały poza zakres dodatkowego postępowania wyjaśniającego, jakie mógł przeprowadzić organ odwoławczy na podstawie art. 136 k.p.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w świetle art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny w ogóle zignorowane. W przeciwnym bowiem wypadku instytucja sprzeciwu, która ma na celu przyspieszenie całego postępowania, traci swoje znaczenie. Oznacza to, że art. 64e P.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. np. wyrok NSA z 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II OSK 1484/21, przywołane
w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W judykaturze wskazuje się również, że orzekając w sprawie sprzeciwu wojewódzki sąd administracyjny co do zasady nie powinien dokonywać oceny zastosowania przepisów prawa materialnego, ponieważ ustawodawca ograniczył rozpoznanie sprawy jedynie do zasadności zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc prawidłowości wydania przez organ decyzji kasacyjnej. W praktyce jednak nie jest to takie oczywiste i nie można kategorycznie stwierdzić, że rozpoznając sprzeciw sąd w żadnym wypadku nie ma możliwości
(i obowiązku) dokonania oceny zastosowania przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego. Każda bowiem sprawa administracyjna mieści się w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa materialnego, a przesłanki wynikające z tych przepisów rzutują bezpośrednio na określone obowiązki organów w zakresie stosowania przepisów postępowania, przede wszystkim postępowania dowodowego i wyjaśniającego. Oznacza to, że zastosowanie lub wykładnia przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej może mieć zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a zatem czy doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wydanie decyzji kasacyjnej. W tym też znaczeniu rozpoznając sprzeciw sąd dokonuje wykładni lub oceny zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego. Nie jest to zatem ocena, czy konkretne przepisy prawa materialnego powinny w danej sprawie stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia o określonej treści, ale ocena, czy konieczność zastosowania danych przepisów prawa materialnego skutkuje koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w określonym zakresie (zob. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 64/22).
W ocenie Sądu zaskarżona sprzeciwem decyzja Kolegium z 20 lutego 2025 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem M. G. i G. G. o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na przekształceniu istniejącej wiaty w zamknięte pomieszczenie gospodarcze na działce nr [...] położonej w obrębie B., gmina Ż.
Organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do ustalenia warunków zabudowy dla ww. inwestycji. Oceny tej nie podzielił organ odwoławczy wskazując, że wniosek dotyczył obiektu już istniejącego, zaś z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby wiata została wybudowana w sposób legalny. Kolegium zwróciło przy tym uwagę, że choć strona postępowania wskazywała na toczące się przed PINB postępowanie w sprawie legalności wiaty, nie wiadomo, jakie zostały wydane rozstrzygnięcia. Zdaniem organu odwoławczego brak ustalenia statusu wiaty powoduje, że sporządzona analiza funkcji oraz cech zagospodarowania terenu nie może stanowić podstawy prawidłowych ustaleń dla wydanej decyzji.
Odnosząc się do zaprezentowanego wyżej stanowiska Kolegium należy stwierdzić, że niewątpliwie, jeżeli objęty wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy obiekt już istnieje okoliczność ta powoduje, że rolą organów jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy jest to obiekt zrealizowany legalnie. Co do zasady bowiem decyzja o warunkach zabudowy jest wydawana na etapie poprzedzającym wystąpienie inwestora o pozwolenie na budowę,
a tym samym może dotyczyć wyłącznie planowanego przedsięwzięcia budowlanego, nie zaś inwestycji rozpoczętej lub zrealizowanej częściowo lub w całości. W takim wypadku konieczne jest ustalenie, czy obiekt wymagał uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia, czy takie procedury przeprowadzono, czy też nie były konieczne, albo inwestor nie dopełnił swoich obowiązków związanych z budową. W tym zakresie konieczne jest postępowanie wyjaśniające obejmujące zarówno informacje od stron postępowania w sprawie warunków zabudowy, jak i zapytania do właściwych organów nadzoru budowlanego, które niewątpliwie posiadają wiedzę w tym zakresie.
Należy też zauważyć, że ustalenie warunków zabudowy dla istniejącego, nielegalnie wybudowanego obiektu mieć miejsce w trybie zwykłym wyłącznie po legalizacji przeprowadzonej w odpowiednim trybie przewidzianym w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.). Ustawodawca przewiduje bowiem, że w przypadku złożenia wniosku o legalizację organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych
w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia tego postanowienia (art. 48b ust. 1 Prawa budowlanego). W przypadku budowy wymagającej decyzji o pozwoleniu na budowę lub w przypadku budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-3, do dokumentów legalizacyjnych należy m.in. decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu,
w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego lub uchwał w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej lub towarzyszącej (art. 48b ust. 2 pkt 1 Prawa budowlanego). Także w przypadku budowy innej niż budowa wymagająca decyzji o pozwoleniu na budowę lub budowy innej niż budowa, o której mowa w art. 29
ust. 1 pkt 1-3, do dokumentów legalizacyjnych należy decyzja o warunkach zabudowy
i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego lub uchwał w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej lub towarzyszącej (art. 48b ust. 3 pkt 1 Prawa budowlanego).
Z powyższego wynika więc, że decyzja o warunkach zabudowy może być dokumentem legalizacyjnym, lecz musi być ona wydawana właśnie w tym celu, na potrzeby konkretnego postępowania legalizacyjnego. Nie jest bowiem dopuszczalne, aby inwestor sam inicjował postępowanie co do warunków zabudowy niezależnie od działań podejmowanych przez organ nadzoru budowlanego (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2024 r. sygn. akt II OSK 2417/21). Dlatego przy rozpoznawaniu wniosku o ustalenie warunków zabudowy dla obiektu już istniejącego konieczne jest dokładne określenie przedmiotu postępowania, w szczególności to, czy obiekt taki został wybudowany legalnie, czy nie, oraz czy w tej sprawie toczy się postępowanie przed organami nadzoru budowlanego,
a także jakie zostały wydane rozstrzygnięcia.
Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę organ odwoławczy stwierdzając, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania nie ustalając w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy i tym samym nie dokonując pełnej oceny sprawy
z uwzględnieniem przepisów właściwych do ustalenia warunków zabudowy.
Jednakże, w ocenie Sądu, Kolegium dochodząc do tych wniosków nieprawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a. uznając, że powyższe kwestie powinny zostać wyjaśnione przez Burmistrza.
Zdaniem Sądu ustalenie, czy przed organami nadzoru budowlanego toczy się postępowanie legalizacyjne i jaki jest status przedmiotowej zabudowy jest możliwe na etapie postępowania odwoławczego. Pozyskanie tych informacji nie wymaga bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznym zakresie. Natomiast efekt tych ustaleń może mieć istotny wpływ na wynik sprawy dotyczącej warunków zabudowy, gdyż ustalenie, że toczy się jeszcze postępowanie przed organami nadzoru budowlanego
i nie został przesądzony charakter zabudowy, może skutkować koniecznością zawieszenia niniejszego postępowania, do czasu rozstrzygnięcia ww. sprawy. Należy również zwrócić uwagę, że ustalenie, iż obiekt został wybudowany w sposób legalny lub nie, może mieć wpływ na parametry zabudowy. W rezultacie parametry przedstawione w sporządzonej już analizie urbanistycznej mogą wymagać korekty. W takim wypadku analiza urbanistyczna istotnie będzie musiała zostać sporządzona na nowo, choć również i to nie oznacza,
że dowód taki może być uzupełniony wyłącznie w toku procedury toczącej się przed organem pierwszej instancji (zob. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 12 czerwca 2024 r.
sygn. akt IV SA/Po 288/24, wyrok WSA w Lublinie z 15 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 1008/23). Natomiast jeżeli organy nadzoru budowlanego stwierdzą, że obiekt nie został wzniesiony legalnie, podejmą dalsze czynności i procedury, w ramach których konieczne może zostać pozyskanie decyzji o warunkach zabudowy, lecz decyzja ta musi uwzględniać fakt, że wniosek dotyczy legalizacji obiektu. Niewątpliwie te ustalenia będą mieć dalszy wpływ na niniejsze postępowanie, gdyż możliwe będzie pozyskanie warunków zabudowy, lecz wyłącznie na cele legalizacji i okoliczność ta będzie musiała wynikać z wniosku Inwestorów.
Zatem o ile można zgodzić się ze stanowiskiem, że kwestia legalności objętego wnioskiem obiektu może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie warunków zabudowy, to same ustalenia w tym zakresie - w oparciu o inne postępowanie lub przedłożone przez strony dowody - jest możliwe na etapie postępowania odwoławczego. Dopiero zaś wyjaśnienie, co jest przedmiotem niniejszej sprawy - obiekt legalny, czy też nie - będzie punktem wyjścia do dalszych rozważań prawnych mających na celu ustalenie możliwości wydania na wniosek Inwestorów warunków zabudowy w przedmiotowej sprawie. Jednakże, bez wstępnych ustaleń co do przedmiotu sprawy, nie można stwierdzić - tak jak to uczyniło Kolegium - że spełnione zostały przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy uchylił się więc od ustalenia stanu faktycznego sprawy, co niewątpliwie leżało w jego kompetencjach procesowych nadanych mu przez art. 7, art. 77 § 1 i art. 136 k.p.a.
Odnosząc się końcowo do zaprezentowanego w sprzeciwie stanowiska, że kwestia legalności wiaty została już prawomocnie rozstrzygnięta, bowiem na skutek wyroku WSA
w Gdańsku z 23 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1188/24 w mocy pozostaje decyzja PINB z 11 stycznia 2024 r. stwierdzająca brak podstaw do wydania rozstrzygnięcia
w oparciu o przepisy art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego odnośnie do m.in. wiaty o funkcji gospodarczej z częścią warsztatową o konstrukcji murowanej i wymiarach 3,13 m x 8,02 m usytuowanej w tylnej części garażu budynku mieszkalnego na działce nr [...], należy zauważyć, że wyrokiem tym WSA w Gdańsku uchylił decyzję PWINB z 21 października 2024 r. uchylającą decyzję organu pierwszej instancji. Nie oznacza to tym samym prawidłowości stanowiska PINB i potwierdzenia legalności spornej zabudowy. Na skutek ww. wyroku organ odwoławczy będzie zobowiązany do ponownego rozpoznania odwołania od decyzji PINB. Zatem postępowanie w sprawie legalności wiaty nie zostało jeszcze zakończone i wyjaśnienie tej kwestii na potrzeby niniejszej sprawy pozostaje nadal aktualne - jak słusznie zauważyło w zaskarżonej decyzji Kolegium.
Z uwagi na wskazane wyżej istotne naruszenie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. Sąd uwzględnił sprzeciw i uchylił zaskarżoną decyzję w całości na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium, zgodnie z art. 153 P.p.s.a., zastosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku,
w szczególności ustali, czy po wyroku WSA w Gdańsku z 23 grudnia 2024 r. sygn. akt
II SA/Gd 1188/24 dalej toczy się postępowanie przed organami nadzoru budowlanego odnośnie do legalności wiaty na działce nr [...] i jakie zapadły w nim rozstrzygnięcia. Dopiero te ustalenia pozwolą na określenie, czy przedmiotem wniosku o ustalenie warunków zabudowy jest zabudowa legalna, czy też nie i możliwe będzie podjęcie stosownych do tych ustaleń kroków procesowych co do wniosku Inwestorów.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), zasądzając od Kolegium na rzecz strony wnoszącej sprzeciw solidarnie kwotę 614 zł, na którą składa się uiszczony wpis sądowy od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictw (34 zł).
Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d § 1 P.p.s.a.[pic]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI