II SA/GD 186/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego za okres czerwiec-sierpień 2024 r., uznając, że organ nieprawidłowo ustalił faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Skarżący A.G. domagał się świadczenia wychowawczego na córkę za okres czerwiec-sierpień 2024 r., jednak ZUS odmówił, przyznając świadczenie od września 2024 r. na podstawie postanowienia sądu o miejscu zamieszkania dziecka przy ojcu. WSA uchylił tę część decyzji, stwierdzając, że ZUS błędnie zinterpretował przepisy, opierając się wyłącznie na orzeczeniu sądu i nie badając faktycznej opieki nad dzieckiem od grudnia 2023 r. Sąd nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem faktycznego zamieszkania i sprawowania opieki.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skarżącemu A.G. na okres od czerwca do sierpnia 2024 r. przez Prezesa ZUS. Organ II instancji, uchylając częściowo decyzję organu I instancji, przyznał świadczenie od września 2024 r., opierając się na postanowieniu Sądu Okręgowego w Łodzi ustalającym miejsce zamieszkania dziecka przy ojcu. Skarżący zarzucił organowi niewykonanie czynności zmierzających do potwierdzenia jego faktycznej opieki nad dzieckiem od grudnia 2023 r. WSA w Łodzi uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że ZUS błędnie zinterpretował przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznając, że faktyczna opieka nad dzieckiem wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie rzeczywistego zamieszkania i sprawowania opieki, a w przypadku zbiegu wniosków rodziców, organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym rodzinny wywiad środowiskowy, aby ustalić, który rodzic sprawuje faktyczną opiekę. Odmowa przyznania świadczenia za okres czerwiec-sierpień 2024 r. była przedwczesna, a naruszenie przepisów proceduralnych miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części i nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w szczególności ustalenia faktycznej opieki nad dzieckiem w spornym okresie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Orzeczenie sądu nie jest jedynym dowodem; organ powinien badać faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, zwłaszcza w przypadku zbiegu wniosków rodziców.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ZUS błędnie oparł się wyłącznie na postanowieniu sądu o miejscu zamieszkania dziecka, ignorując konieczność ustalenia faktycznej opieki nad dzieckiem od momentu złożenia wniosku, co narusza przepisy k.p.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 4 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 22
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 2a
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 15 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa o pomocy społecznej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ błędnie zinterpretował przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, opierając się wyłącznie na orzeczeniu sądu. Organ nie zbadał faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem od grudnia 2023 r., mimo że skarżący wskazywał na takie okoliczności. Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ZUS, że prawo do świadczenia wychowawczego za okres czerwiec-sierpień 2024 r. przysługiwało drugiemu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek, została uznana za błędną w kontekście faktycznej opieki.
Godne uwagi sformułowania
Przesłanka wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka przez skarżącego wynika wyłącznie z postanowienia sądu powszechnego. Organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie zweryfikował twierdzeń skarżącego. Obowiązkiem organów administracji publicznej jest podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku wątpliwości co do sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica otrzymującego świadczenie, organ powinien przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy.
Skład orzekający
Michał Zbrojewski
przewodniczący sprawozdawca
Piotr Mikołajczyk
członek
Tomasz Porczyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie faktycznej opieki nad dzieckiem w kontekście świadczeń rodzinnych, obowiązki organów w postępowaniu wyjaśniającym, znaczenie orzeczeń sądowych w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu wniosków rodziców o świadczenie wychowawcze i ustalenia faktycznej opieki.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje praktyczne problemy związane z ustalaniem faktycznej opieki nad dzieckiem w kontekście świadczeń rodzinnych i podkreśla znaczenie dokładnego postępowania wyjaśniającego przez organy administracji.
“Kiedy sądowe ustalenie miejsca zamieszkania dziecka to za mało? WSA o faktycznej opiece nad dzieckiem.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Łd 825/24 - Wyrok WSA w Łodzi Data orzeczenia 2025-02-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Sędziowie Michał Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Mikołajczyk Tomasz Porczyński Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję w części Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 421 art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a, art. 22 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.) Dz.U. 2024 poz 572 art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 25 września 2024 r. nr 474486892 znak: 010070/680/4650519/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. MR Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 25 września 2024 r. nr 474486892, znak: 010070/680/4650519/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania A.G. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a." oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 421), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d." uchylił w części decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lipca 2024 r. nr 474486892, znak: 010070/680/4650519/2024 o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L.G. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. i przyznał świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres od 1 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że 5 czerwca 2024 r. A.G. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dzieci L. i A., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. 13 lutego 2024 r. z tożsamym wnioskiem wystąpiła matka dzieci J.G.. Z uwagi na to, że w tamtym okresie ww. była jedyną osobą ubiegającą się o prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci L. i A. G., ZUS w wyniku automatycznego rozpatrzenia wniosku, informacją z 27 lutego 2024 r. przyznał jej prawo do świadczenia wychowawczego na cały okres świadczeniowy, w pełnej kwocie na każde z dzieci. W związku z wpływem wniosku skarżącego organ wszczął postępowanie wyjaśniające z obojgiem rodziców i wezwał do przedłożenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. 26 czerwca 2024 r. skarżący przesłał postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] maja 2024 r., sygn. akt [...], w którym Sąd na czas postępowania o rozwód ustalił alimenty od J.G. na rzecz dzieci, płatne do rąk ojca. 8 lipca 2024 r. J.G. nadesłała swoje wyjaśnienia, w których wskazała m.in., że w sprawie opieki nad dziećmi nie były wydane orzeczenia sądu, rodzice nie zawarli w tej kwestii ugody. Ponadto poinformowała, że w toku postępowania rozwodowego ubiega się o ustalenie miejsca zamieszkania dzieci przy niej. Ponosi też koszty utrzymania dzieci. Rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi. W piśmie z 9 lipca 2024 r. skarżący wskazał, że od 15 grudnia 2023 r. sprawuje wyłączną opiekę nad dziećmi które zamieszkują z nim ponosząc koszty związane z ich utrzymaniem. Przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na L.G. stwierdzając, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną. Od ww. decyzji odwołanie wniósł A.G. nie zgadzając się z jej treścią. 17 sierpnia 2024 r. skarżący przedłożył postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] sierpnia 2024 r., sygn. akt [...], w którym Sąd, w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania rozwodowego ustalił miejsce zamieszkania dzieci przy ojcu oraz w 21 sierpnia 2024 r. kolejne oświadczenie o sposobie sprawowania opieki nad dziećmi, w którym m.in. wskazał dni, w których dzieci przebywały pod opieką matki. W odpowiedzi na powyższe ZUS decyzjami z 27 września 2024 r. uchylił J. G. prawo do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci od 1 września 2024 r., tj. od kolejnego miesiąca po wydaniu postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z [...] sierpnia 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpoznaniu powyższego odwołania uchylił w części zaskarżoną decyzję i przyznał świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres od 1 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Jednocześnie stwierdził brak podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r., ponieważ prawo do pobierania świadczenia przysługuje drugiemu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek. Przywołując treść art. 4 ust. 2, art. 22 u.p.p.w.d. wyjaśnił, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że wniosek o świadczenie wychowawcze zgłosili oboje rodzice ww. dziecka. Wniosek skarżącego wpłynął do ZUS 5 czerwca 2024 r., natomiast wniosek matki dziecka J.G. wpłynął do ZUS 13 lutego 2024 r. W tej sytuacji organ zobowiązany był dokonać ustalenia, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjmuje się, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Do akt sprawy załączono postanowienie z [...] sierpnia 2024 r. Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Cywilny sygn. akt: [...], wydane w trybie zabezpieczenia roszczenia, ustalające miejsce pobytu dziecka w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca. Ze względu na brak regulacji prawnych dotyczących opieki nad dzieckiem w okresie przed wydaniem postanowienia z [...] sierpnia 2024 r., świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.G. zaskarżył w części decyzję organu II instancji w której odmówiono mu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. zarzucając niewykonanie wszystkich możliwych czynności związanych z potwierdzeniem stanu rzeczywistego zamieszkania dziecka przy skarżącym w okresie, za który wnioskował o przyznanie świadczenia. Skarżący wniósł o zmianę decyzji w tej części i przyznanie świadczenia rodzinnego zgodnie z miesiącem złożenia, czyli od 1 czerwca 2024 r. za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień. W uzasadnieniu wyjaśnił, że od 15 grudnia 2023 r. dziecko zamieszkuje przy nim o czym informował ZUS w oświadczeniu z 9 lipca 2024 r. oraz potwierdzał skanem odpowiedzi J.G. na jego pozew, w którym jasno stwierdzono, że matka dziecka od grudnia nie mieszka z nimi i podano rzeczywisty adres zamieszkania. Ponadto Sąd [...] maja 2024 r. wydał postanowienie o zabezpieczeniu alimentacyjnym zobowiązując J. G. do łożenia na utrzymanie małoletnich dzieci, związane z wyprowadzeniem się J.G. w grudniu 2023 r. W ocenie skarżącego ZUS powinien zwrócić się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który dowiódłby stanu rzeczywistego, tj. nieprzerwanego zamieszkiwania dziecka ze skarżącym od 15 grudnia 2023 r. i wykazałby bezprawne pobieranie zasiłku przez matkę dzieci. Zdaniem skarżącego organ nie zabezpieczył interesu dziecka, którego dotyczy świadczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu co uzasadnia jej uchylenie w części. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, którą uchylono w części decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L.G. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. i przyznano świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres od 1 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. W kontrolowanej sprawie organ I instancji stwierdził, że na córkę został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną, tj. matkę. Organ II instancji uchylając ww. decyzję w części stwierdził, że dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu i wskazał na postanowienie z [...] sierpnia 2024 r. Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Cywilny sygn. akt: [...], wydane w trybie zabezpieczenia roszczenia, ustalające miejsce pobytu dziecka w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca. Jednocześnie stwierdził brak podstaw do przyznania świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. wobec tego, że prawo do pobierania świadczenia przysługiwało drugiemu rodzicowi. Z kolei skarżący stoi na stanowisku, że wniosek o świadczenie wychowawcze na córkę złożył 5 czerwca 2024 r. i świadczenie to powinno przysługiwać mu właśnie od czerwca 2024 r. Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy Prezes ZUS zmieniając decyzję organu I instancji poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego od 1 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie, powinien był przyznać skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na córkę zgodnie z jego żądaniem, tj. od czerwca 2024 r. (również na okres czerwiec - sierpień) czy też zasadnie odmówił skarżącemu prawa do tego świadczenia na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 421), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d.". Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (ust. 2 pkt 1). W myśl art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z kolei zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, ZUS ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. O prawie do świadczenia wychowawczego, poza przypadkiem opieki naprzemiennej, decyduje przesłanka o charakterze faktycznym. Świadczy to o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności kontrolowanej sprawy należy wskazać, że organ II instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka przez skarżącego wynika wyłącznie z postanowienia sądu powszechnego. Organ odwoławczy, wskazując na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Cywilny z [...] sierpnia 2024 r., sygn. akt [...] o udzieleniu zabezpieczenia na czas trwania sprawy o rozwód (ustalono miejsce pobytu małoletniego syna A. i jego siostry L. - przy ojcu), przyjął, że dopiero od daty tego postanowienia można uznać, że dziecko którego dotyczy wniosek, zamieszkuje ze skarżącym, który sprawuje nad nim wyłączną opiekę. Jednocześnie stwierdzić należy, że organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie zweryfikował, w zestawieniu z wnioskiem matki dziecka, twierdzeń skarżącego, w tym zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji i skardze, że od 15 grudnia 2023 r. (lub 21 grudnia 2023 r., jak wynika z innych pism składanych do ZUS przez skarżącego), tylko on sprawuje faktyczną opiekę nad swoimi dziećmi, natomiast wcześniej rodzice sprawowali nad nimi wspólną opiekę. Powyższe miało wynikać ze złożonej przez ojca dziecka do organu dokumentacji w sprawie rozwodowej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Łodzi [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...], tj. z pisma procesowego pełnomocnika J.G. (bez daty), a także pośrednio z dokumentu dołączonego przez skarżącego do pisma stanowiącego uzupełnienie odwołania, tj. postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Cywilny z [...] maja 2024 r., sygn. akt [...] o udzieleniu zabezpieczenia na czas trwania postępowania, w którym ustanowiono obowiązek alimentacyjny matki względem małoletnich dzieci – A. G. i L. G. Alimenty miały był płatne do rąk ojca A.G. Należy podkreślić, że za błędną należy uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (por. wyroki WSA: w Gdańsku z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 186/24 oraz WSA w Łodzi z 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 867/24, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA"). Wskutek dokonania błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. oraz braku ustalenia miejsca zamieszkania córki skarżącego w spornym okresie, a w rezultacie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, organ przedwcześnie uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. naruszając tym samym przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest zgodnie z art. 7 k.p.a. podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W myśl art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sytuacja taka powinna mieć miejsce szczególnie w sytuacji, gdy o świadczenie, na ten sam okres, występują (jak w kontrolowanej sprawie) osoby, z których każda z osobna wskazuje siebie jako osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem. W takiej sytuacji podstawowym i pierwszym zadaniem organu jest ustalenie, czy faktyczna opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez oboje wnioskodawców. Jeżeli zaś istnieją w tym zakresie jakiekolwiek wątpliwości, organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym także może zwrócić się do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dotyczy to również sytuacji, gdy konkurujący wnioskodawca złoży wniosek już po przyznaniu świadczenia innemu wnioskodawcy i pojawi się wątpliwość co do sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica otrzymującego świadczenie (zob. J. Gałązka-Marek [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 22). W kontrolowanej sprawie organy zaniechały takich działań. Wskazane uchybienia w zakresie postępowania wyjaśniającego mają istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie wskazanych okoliczności faktycznych przesądza bowiem o tym, czy skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego również na okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2024 r. Jak już bowiem wcześnie wskazano opieka, czyli faktyczna piecza, powinna obejmować rzeczywiste przebywanie i zamieszkiwanie z dzieckiem. Wspólne zamieszkiwanie natomiast, co do zasady, wiąże się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Sytuacja w której oboje rodzice składają wniosek o przyznanie świadczenia, obliguje organ do przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Dopiero ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców, daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który jako pierwszy złożył wniosek. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w wyroku i weźmie pod uwagę okoliczności dotyczące konieczności poszerzenia materiału dowodowego i dokonania jego prawidłowej oceny z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska. Obowiązkiem organu w pierwszej kolejności będzie zatem ustalenie który z rodziców sprawował w okresie czerwiec – sierpień faktyczną opiekę nad dzieckiem, a następnie prawidłowe rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na ww. okres z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku. dc
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI