II SA/Gd 178/23

II SA/Gd 178/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 10 par. 1, art. 79a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/2153/22 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją nr 5236/REJON2/2022 z 23 lutego 2022 r. Prezydent Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 7, art. 8, art. 48, art. 106 ust. 1
i 4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
(Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) - dalej: "u.p.s.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) odmówił M. T. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") przyznania pomocy finansowej
w postaci zasiłku celowego na żywność z program rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że w kwestii odmowy przyznania Stronie zasiłku celowego 28 grudnia 2020 r. wydał decyzję odmowną. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 6 maja 2021 r. uchyliło ją
i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy
w dniu 27 września 2021 r. ponownie wydano decyzję odmowną, która również została uchylona przez Kolegium decyzją z 17 grudnia 2021 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Prezydent wskazał następnie, że z zebranej dokumentacji, w tym notatki służbowej pracownika socjalnego z 23 sierpnia 2021 r. wynika, że pracownicy ośrodka pomocy społecznej (dalej: "OPS") wielokrotnie udawali się do mieszkania Strony, ale nie zostali wypuszczeni (nikt nie otworzył drzwi).
Organ pierwszej instancji podał, że rodzinny wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony zgodnie z u.p.s., w dniu 13 września 2021 r. została przeprowadzona rozmowa telefoniczna, natomiast druk wywiadu posłużył jedynie do uzupełnienia i zebrania informacji o rodzinie. Prezydent wskazał, że wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") i Urzędu Miejskiego w Gdyni w celu ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej rodziny Wnioskodawczyni. Dochód faktyczny jednak nie został ustalony
z powodu nieprzeprowadzonego wywiadu.
Organ pierwszej instancji wskazał, że 25 stycznia 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną ze Stroną, która poinformowała, że nie chce rozmawiać na temat swojego stanu zdrowia, gdyż "wywiad i wniosek tego nie dotyczy". Wnioskodawczyni nie chciała odpowiadać na pytania dotyczące aktualnej sytuacji utrzymując, że to stara sprawa i "trzeba brać fakty z tamtego czasu".
Prezydent podał, że podjął również czynności w celu ustalenia sytuacji finansowej rodziny Strony ustalając, że A. T. (całkowicie ubezwłasnowolniona - brak uznania i kontaktu z opiekunem prawnym) jest osobą uprawnioną do pobierania renty
w wysokości 1.525 zł miesięcznie (kwota do wypłaty) oraz kwoty 215,84 zł tytułem zasiłku pielęgnacyjnego (świadczenia otrzymywał opiekun prawny). Z kolei I. T. pobiera świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł miesięcznie i zasiłek pielęgnacyjny
w kwocie 215,84 zł. Natomiast K. T. był uprawniony na tamten czas do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1.830 zł miesięcznie na A. T. (wypłata od 1 stycznia 2020 r. bezterminowo), wypłata została zawieszona od września 2020 r. z uwagi na uniemożliwienie pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Organ pierwszej instancji wskazał, że K. T. przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego od 12 lutego 2020 r., zawieszone - zgodnie z jego dyspozycją (pismo potwierdzające ZUS z 11 maja 2021 r.). Prezydent zaznaczył, że przedkłada kserokopię powyższych dokumentów, gdyż oryginały pozostały w innych aktach sprawy przekazanych Kolegium.
Organ pierwszej instancji podkreślił, że rodzina Wnioskodawczyni z jakichś względów unika kontaktu ze wszelkimi instytucjami, nie chce współpracować. Wskazano przy tym, że pracownicy socjalni tak często udają się w środowisko, tak często próbują nawiązać kontakt telefoniczny jak to tylko możliwe. Zaznaczono, że środowisko rodziny Strony nie jest jedynym, które pracownik musi odwiedzić, ale na pewno jedynym spośród setek innych, które nie chce współpracować i ewidentnie coś ukrywa, a formę kontaktu bądź przyznania świadczenia dyktuje na swoich warunkach.
Prezydent podał następnie, że 3 sierpnia 2021 r. pracownicy OPS udali się do miejsca zamieszkania Wnioskodawczyni, w celu interwencyjnego umieszczenia matki Strony w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia. Podczas rozmowy I. T. potwierdziła,
że posiada kwotę 11.000 zł, które otrzymała od swojego ojca, ale - jak podała - "nam nic do tego z tych pieniędzy". W ocenie organu pierwszej instancji pracownik socjalny słusznie podejrzewał, że rodzina Wnioskodawczyni nie współpracuje, gdyż ewidentnie zataja przez organem swoją sytuację dochodową i majątkową. Można zatem przypuszczać, że rodzina Strony posiadała w tamtym czasie środki finansowe, które można było wykorzystać w celu zaspokajania potrzeb życiowych. Powtórzono, że organ nie był ani nie jest w stanie obiektywnie stwierdzić, czy rodzina faktycznie wymaga pomocy i w jakiej kwestii.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Prezydent podniósł,
że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznawane są dopiero po wykorzystaniu własnych zasobów, uprawnień i możliwości wnioskodawcy - jako ostatnie ogniwo systemu zabezpieczenia społecznego. Natomiast odmowa wykorzystania własnego uprawnienia stanowi samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Wskazano również, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające
z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Takiej postawy nie wykazuje żaden z członków rodziny Strony.
Odnosząc się końcowo do kwestii wpływu na sytuację rodzinną działania K. T. Prezydent podał, że w sprawie znęcania się wymiar sprawiedliwości nie wydał jeszcze wyroku. Natomiast oczywiste jest, że nie ubieganie się o przyznanie emerytury czy innych świadczeń oraz brak nawiązania współpracy z opiekunem prawnym przez K. T. ma negatywny oddźwięk, ponieważ rodzina posiadałaby środki, które
w pierwszej kolejności powinna wykorzystywać przed ubieganiem się o pomoc społeczną.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 13 stycznia 2023 r. (sygn. akt SKO Gd/2153/22) utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskiem z 18 listopada 2020 r. Strona zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie: zasiłku stałego, zasiłku okresowego, zasiłków celowych na leki, koszty leczenia, żywność, środki higieny, rachunki za gaz i prąd, zasiłki z programu rządowego, zasiłki na zakup posiłków i żywności, dożywianie, czynsz, opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne
i emerytalno-rentowe. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w czteroosobowej rodzinie są osoby przewlekle chore, w tym dwie niepełnosprawne w stopniu znacznym, wymagają stałego leczenia i stałej opieki, dochód rodziny wynosi 530,75 zł, tj. 132,68 zł na osobę. Na dochód składa się zasiłek pielęgnacyjny I. T. w kwocie 215,84 zł, zaś opłaty mieszkaniowe to czynsz (726,71 zł), gaz (40,87 zł) i prąd (65,12 zł).
Kolegium podało, że uchylając decyzję z 28 grudnia 2020 r. wskazało, iż w aktach organu znajduje się adnotacja, że organ odstąpił od zasady zapewniania stronie czynnego udziału w postępowaniu z uwagi na zagrożenie epidemiczne lub stan epidemii COVID. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie neguje konieczności zapewnienia bezpieczeństwa także pracownikom OPS, jednak organ pierwszej instancji był zobowiązany pouczyć Stronę w pismach z 23 października 2020 r. i 4 grudnia 2020 r., jakie są konsekwencje odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 4a u.p.s.), gdyż pisma te nie zawierają takiego pouczenia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zobowiązano organ pierwszej instancji do dążenia do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że z akt powinno wynikać, kiedy dokładnie organ dokonał próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, choćby nieskutecznego (jeden ze znajdujących się w aktach formularzy wywiadu nie posiada daty, natomiast na drugim formularzu wskazano, że próbowano go przeprowadzić w grudniu 2020 r.).
Organ odwoławczy wskazał następnie, że z pisma ZUS z 3 listopada 2020 r. wynika, iż A. T. przysługiwała renta w łącznej wysokości 1.525 zł netto, natomiast
z innych postępowań toczących się z wniosku Strony wynika, że dla A. T. ustanowiono opiekuna prawnego, któremu wypłacane są pieniądze należne A. T. Z pisma ZUS wynika także, że I. T. przysługuje świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł miesięcznie, które jest przez nią pobierane.
Kolegium podało, że w aktach znajduje się notatka służbowa z 9 sierpnia 2021 r.,
z której wynika, że 30 lipca 2021 r. pracownicy socjalni byli w miejscu zamieszkania Wnioskodawczyni w celu umieszczenia I. T. w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia. Ustalono, że wywiad zostanie przeprowadzony 3 sierpnia 2021 r. w godz. 11-12 w miejscu zamieszkania Strony. W dalszej części notatki pracownik wskazał, że 3 sierpnia 2021 r.
w godzinach porannych Strona przybyła do ośrodka z prośbą, aby wywiad został przeprowadzony w siedzibie ośrodka, ponieważ w jej mieszkaniu nie ma na to miejsca. Pracownicy socjalni wskazali, że wywiad musi zostać przeprowadzony w miejscu zamieszkania klienta. Wnioskodawczyni została poinformowana, że wywiad zostanie przeprowadzony 3 sierpnia 2021 r. w godzinach 11-12. W tym samym dniu Stronie została wydana paczka żywnościowa. W dalszej części notatki pracownik wskazał, że pracownicy udali się do miejsca zamieszkania Wnioskodawczyni, ale nie zostali wpuszczeni do mieszkania, nikt nie otworzył drzwi. Zostawiono kartkę w skrzynce na listy z prośbą
o kontakt 6 sierpnia 2021 r. w siedzibie OPS. Organ odwoławczy podał, że 6 sierpnia
2021 r. pracownik socjalny ponownie udał się do miejsca zamieszkania Strony, ale nikt nie otworzył drzwi. Wnioskodawczyni nie nawiązała kontaktu z pracownikiem socjalnym.
W dniu 9 sierpnia 2021 r. wezwano Stronę do kontaktu z pracownikiem socjalnym pod rygorem uznania, że po jej stronie występuje brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.
Kolegium wskazało, że w aktach znajduje się także notatka służbowa z 23 sierpnia 2021 r., w której wskazano na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego
w miejscu zamieszkania Wnioskodawczyni. Pracownicy udali się do Strony 25 listopada 2020 r., jednak nie zostali wpuszczeni do mieszkania. Także próba kontaktu w dniu
4 grudnia 2020 r. okazała się bezskuteczna.
Organ odwoławczy podał, że rodzina Wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy od 2005 r. Pracownik socjalny na czas składania wniosku nie znał państwa T. W dniu 7 czerwca 2021 r. w mieszkaniu doszło do zatrzymania K. T., który obecnie przebywa w areszcie śledczym w związku ze znęcaniem się na osobami najbliższymi. K. T. naraził córkę A. na niebezpieczeństwo utraty życia, uniemożliwienie leczenia, przerywanie leczenia, podawanie leków niezgodnych
z zaleceniami lekarza. A. T. została umieszczona w domu pomocy społecznej. Pracownik socjalny wskazał, że mieszkanie jest zagracone, jest w nim pełno ubrań, kartonów, brak jest możliwości swobodnego poruszania się po mieszkaniu.
Kolegium podało, że obecnie pani T. jest w miejscu zamieszkania, była hospitalizowana od 7 czerwca do 29 lipca 2021 r. Ośrodek zwrócił się o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w szpitalu, jednak szpital go nie przeprowadził. Organ odwoławczy wskazał, że I. T. w czasie pobytu w szpitalu miała przy sobie dużą sumę pieniędzy w kwocie 11.000 zł. W dniu 26 sierpnia 2021 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo pani T., w którym wskazała, że z uwagi na COVID-19 jest możliwość i gotowość z jej strony na przeprowadzenia wywiadu telefonicznie (podała swój numer telefonu). W dniu 16 lipca 2021 r. organ przeprowadził z nią wywiad telefonicznie dzwoniąc do niej do szpitala.
Kolegium podało, że w piśmie z 26 sierpnia 2021 r. wskazało ponownie na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Strony oraz fakt, że przeprowadzone z nią wywiady telefoniczne 16 lipca 2021 r. dotyczyły decyzji z 26 lutego 2021 r. i 9 marca 2021 r. Wskazano, że w mailu z 30 sierpnia 2021 r. Strona złożyła wniosek o przesłanie jej całości kserokopii akt potwierdzonych za zgodność
z oryginałem uzasadniając swoje stanowisko tym, że osobisty przyjazd i kontakt z uwagi na epidemię stwarza możliwość zakażenia się wirusem.
Organ odwoławczy podał, że w aktach znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony z Wnioskodawczynią telefonicznie w dniu 13 września 2021 r.
W zaskarżonej decyzji organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak współpracy, zatajanie przed organem swojej sytuacji dochodowej i majątkowej
(m.in. posiadanie przez I. T. 11.000 zł, które - jak twierdzi - otrzymała od swojego ojca). Tym samym organ nie jest w stanie obiektywnie ocenić czy rodzina faktycznie wymaga pomocy i w jakiej sytuacji.
Kolegium wskazało, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji wezwał Stronę do kontaktu celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania wskazując, iż nie zostano jej w miejscu zamieszkania 10 stycznia 2022 r. Próbowano nawiązać z Wnioskodawczynią kontakt telefoniczny 11 i 12 stycznia 2022 r., jednak bezskutecznie. Wskazano także na brzmienie art. 11 ust. 2 u.p.s. (pismo otrzymane 22 stycznia 2022 r.).
Organ odwoławczy podał, że mailem z 4 lutego 2022 r. Strona złożyła do organu zapytanie, czy w przeprowadzonych wywiadach są jakieś braki. W piśmie z 9 lutego
2022 r. organ wskazał na konieczność przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania Strony. W piśmie z 1 lutego 2022 r. organ wezwał Stronę do zapoznania się z aktami.
W dniu 21 lutego 2021 r. Wnioskodawczyni złożyła (w formie elektronicznej) do organu: zawiadomienie o wysokości opłat za lokal od 1 października 2020 r. w wysokości 726,71 zł, zaświadczenie lekarskie K. T. z 30 kwietnia 2019 r., w którym wskazano,
że cierpi on na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych, inne zaburzenia wydzielania wewnętrznego trzustki, łuszczycę, nadciśnienie oraz recepty opiewające na kwoty 11,78 zł, 6,17 zł, 77,97 zł i 15,43 zł.
Ustalając sytuację majątkową rodziny Strony na dzień złożenia wniosku Kolegium odwołało się do informacji pozyskanych z ZUS, z których wynika, że: 1) A. T. podlega ubezpieczeniu jako emeryt/rencista, od 1 marca 2013 r. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, wysokość jej świadczenia we wrześniu 2020 r. wyniosła netto 1.025 zł plus świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł, co daje łącznie 1.525 zł, 2) I. T. nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, pobiera świadczenie uzupełniające we wrześniu
2020 r. wynoszące 500 złotych, 3) M. T. nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, nie pobiera renty/emerytury, 4) K. T. nie jest zgłoszony do ubezpieczeń, nie pobiera renty/emerytury (w piśmie z 30 listopada 2020 r. ZUS zweryfikował tę informację podając, że wypłata świadczenia została zawieszona na wniosek ubezpieczonego). Organ odwoławczy podał, że Strona ani jej rodzina nie figurują w zbiorach danych KRUS.
Kolegium wskazało również, że w piśmie z 6 listopada 2020 r. Prezydent poinformował, że I. T. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo w wysokości 215,84 zł, opiekun prawny A. T. uzyskał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego
w kwocie 215,84 zł bezterminowo, natomiast K. T. uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na A. T. od 1 stycznia 2020 r. bezterminowo. Wskazano także, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego z ww. decyzji została zawieszona z dniem 1 września 2020 r. K. T. uzyskał prawo do dodatku mieszkaniowego w kwocie 299,72 zł i dodatku energetycznego w kwocie 15,19 zł (oba świadczenia do 31 października 2020 r.). W dniu 30 października 2020 r. K. T. złożył wniosek o dodatek mieszkaniowy, a wniosek jest w trakcie weryfikacji.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w aktach znajduje się także pismo Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia z 15 listopada 2021 r., w którym wskazano, że I. T. przebywała w tym ośrodku od 30 lipca do 30 września 2021 r., wymagała niewielkiego wsparcia w zakresie higieny, tj. pomocy przy kąpieli, podawania przyborów, codzienne czynności higieniczne wykonywała samodzielnie. Początkowo asekuracyjnie używała pampersów w zakresie potrzeb fizjologicznych, w chwili wypisu do domu była samodzielna. Poruszała się przy pomocy balkonika, na schodach wymagała nadzoru
i wsparcia. Przygotowane i podawane posiłki spożywała samodzielnie. Zlecone leki przyjmowała. Początkowo była wycofana, z czasem bez problemu porozumiewała się
z innymi osobami. Po kilku dniach korzystała z dostępnych form terapii zajęciowej, wychodziła na spacery do ogrodu. Podejmowała działania rehabilitacyjne.
Kolegium zwróciło uwagę, że także w niniejszym postępowaniu Strona wskazała,
że jedyną możliwością jest przeprowadzenie wywiadu telefonicznie z uwagi na epidemię COVID-19, jednak organ pierwszej instancji podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania - okazały się one bezskuteczne.
Organ odwoławczy podkreślił, że w poprzednio wydanych decyzjach wskazywał Stronie, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie przez nią zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację będzie stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto Kolegium wskazywało, że Wnioskodawczyni sama powinna dążyć do wykorzystania wszystkich możliwości poprawy swojej sytuacji.
Organ odwoławczy podał, że z wniosku Strony toczy się wiele postępowań
o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej rozpatrywanych zarówno przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji. Strona składa wnioski o pomoc w bardzo szerokim zakresie, praktycznie co miesiąc.
Kolegium zaznaczyło, że w niniejszym postępowaniu rozpatruje wniosek Strony
z 18 listopada 2020 r., w którym wskazuje ona na konkretny stan faktyczny, tj. sytuację rodzinną, majątkową, zdrowotną, które powinny spowodować przyznanie jej świadczeń. Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny w zakresie możliwym do ustalenia na podstawie posiadanych kompetencji. Z uwagi na niemożność przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania organ prawidłowo ocenił jedynie oświadczenia Strony uzyskane podczas rozmowy telefonicznej. W celu ustalenia stanu faktycznego organ zwrócił się m.in. do ZUS, innych jednostek urzędu miasta w celu ustalenia dochodów uzyskiwanych przez rodzinę Wnioskodawczyni.
Kolegium stwierdziło, że na dzień złożenia wniosku dochodem rodziny był zasiłek pielęgnacyjny matki w kwocie 215,84 zł. Ponadto matka Strony otrzymywała także nie wskazane przez Stronę we wniosku z 23 listopada 2021 r. świadczenie uzupełniające
w wysokości 500 zł. A. T. była uprawniona do renty w wysokości 1.525 zł miesięcznie i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł. Podkreślono, że z akt toczących się przed Kolegium wynika, iż rodzina Strony uniemożliwiała kontakt ustanowionego w sprawie opiekuna prawnego z A. T. i tym samym przekazywanie funduszy dla podopiecznej. K. T. był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2020 r. bezterminowo na A. T. w wysokości 1.830 zł, wypłata została zawieszona od września 2020 r. z uwagi na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ponadto K. T. był uprawniony do świadczenia emerytalnego, które zawiesił na własny wniosek.
Organ odwoławczy zaakcentował, że organ pierwszej instancji nie miał możliwości obiektywnej weryfikacji informacji przekazanych podczas rozmowy telefonicznej przez Stronę dotyczących stanu zdrowotnego, osób zamieszkujących w lokalu, ich sytuacji osobistej, rzeczywistych potrzeb. Wnioskodawczyni konsekwentnie wskazuje, że jedyny dochód rodziny w chwili składania wniosku stanowił tylko zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, podczas gdy - jak ustalono - rodzina uzyskiwała dochody lub też była do nich uprawniona, jednakże z uwagi na brak współpracy lub własne działania ich nie otrzymywała (m.in. renta i świadczenia dla A.T., świadczenie pielęgnacyjne na A.T. oraz emerytura K. T.).
Kolegium zwróciło uwagę, że Strona przedłożyła rachunki za leki wykupione na ojca w łącznej wysokości 111,35 zł, nie wykazała natomiast, że kupiła jakieś inne niezbędne jej leki (brak dowodów zakupu leków dla siebie). W związku z tym Wnioskodawczyni nie wykazała, że pomoc w zakresie zakupu dla niej leków jest niezbędna.
Organ odwoławczy wskazał, że Strona jako przyczynę niepodejmowania pracy podaje konieczność opieki nad matką, jednak okoliczności tej nie można zweryfikować, ponieważ Wnioskodawczyni nie wpuszcza nikogo do mieszkania. Ponadto Strona obecnie nie ma przyznanego żadnego świadczenia z tytułu opieki nad matką. Zdaniem Kolegium twierdzenie Wnioskodawczyni, że stan matki jest poważny, wymagający całodobowej opieki pozostaje w sprzeczności z pismem Gdyńskiego Ośrodka Wsparcia, z którego wynika, że I. T.jest w miarę samodzielna.
W ocenie organu odwoławczego Strona swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, żadne okoliczności natomiast nie uzasadniają takiego zachowania. Stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę Wnioskodawczyni uniemożliwia organowi dokonanie koniecznych ustaleń do załatwienia sprawy, w tym wypadku oświadczeń Strony złożonych telefonicznie.
Kolegium powtórzyło, że pracownicy socjalni wielokrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Wnioskodawczyni, jednak próby te okazały się bezskuteczne. Zdaniem organu odwoławczego żadne okoliczności obiektywne nie przemawiają za tym, aby nie przeprowadzić wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Strony, tym bardziej że pracownicy socjalni wielokrotnie w toku innych postępowań deklarowali zachowanie wszelkich środków ochrony osobistej podczas przeprowadzania wywiadu.
Kolegium podkreśliło, że ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej, zaś brak takiej współpracy może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Ustawodawca przyjął bowiem,
że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, lecz jego aktywizacja, tak aby mógł samodzielnie zaspokajać potrzeby. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że z uwagi na brak współpracy Wnioskodawczyni z organem brak jest możliwości ustalenia w sposób definitywny, czy
w sprawie występuje przesłanka przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania (art. 11 ust. 2 u.p.s.).
W skardze na decyzję organu odwoławczego M. T., wnosząc o jej zmianę, podniosła, że swoją argumentację opiera na tej, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji w tych sprawach, gdzie udowodniła, że nie ma braku współpracy, gdyż wywiad należy przeprowadzać zgodnie z ustawą przeciwdziałającą COVID-19, na co wskazuje ta ustawa, której Kolegium nie wzięło pod uwagę, lecz wydało decyzje wbrew tej ustawie, niesłusznie zarzucając jej uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, podczas gdy wywiad odbył się telefonicznie zgodnie z ustawą przeciwdziałającą COVID-19 stanowiącą, że w czasie epidemii, by zapobiec zarażeniu się koronawirusem są wywiady zdalne, telefoniczne bądź na podstawie dokumentacji, oświadczenia lub informacji udostępnionych przez podmioty, o których mowa w art. 105 specustawy COVID, na co wskazuje art. 15o ust. 1 pkt 1, 2 i 3.
Strona zwróciła uwagę, że art. 11 ust. 2 u.p.s. mówi o nieuzasadnionej odmowie podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, co może stanowić o odmowie zasiłku. Sytuacja taka jednak w niniejszym przypadku nie występuje.
Skarżąca zaprzeczyła twierdzeniu organu odwoławczego, że nie chciała udzielić OPS informacji o swym stanie zdrowia. Zdaniem Strony gdyby tak było to OPS na jej pisemne zapytanie, czy w wywiadzie telefonicznym są jakieś braki odpisałby, że brakuje odpowiedzi Strony na temat stanu zdrowia, jednak OPS tego nie napisał. Skarżąca zauważyła, że OPS miał informację o jej stanie zdrowia również w piśmie szpitala dotyczącym jej leczenia.
Zdaniem Strony OPS powinien opłacać jej składkę na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, gdyż nie pracuje i musi sprawować opiekę nad matką niezdolną do samodzielnej egzystencji, a dochód w jej rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego u.p.s. i nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalno-rentowym
z innych tytułów. Skarżąca zaznaczyła, że jej ojciec K. T. nie zawieszał wniosku o emeryturę, a jeżeli Kolegium twierdzi inaczej to powinno przedłożyć ten rzekomy wniosek o zawieszenie emerytury.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 stycznia 2023 r. (sygn. akt SKO Gd/2153/22) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 23 lutego
2022 r. (nr 5236/REJON2/2022) odmawiającą M. T. przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na żywność z program rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez Skarżącą wniosku (18 listopada 2020 r.), która stanowi, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób
i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1). Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom
i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 2, 3 i 4).
Jak wynika z powyższych przepisów, do udzielenia pomocy muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki, tj. wystąpienie trudnej sytuacji życiowej oraz brak możliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Pomoc społeczna jest zatem instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.
Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Zgodnie przy tym z art. 106 ust. 3 tej ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.
W świetle art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
Z kolei art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny
z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, może stanowić podstawę m.in. do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia,
z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.ś.r.). Z kolei według art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.
W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 6 maja 2022 r. sygn. akt
III SA/Gd 922/21, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podstawowym obowiązkiem osoby ubiegającej się o pomoc społeczną jest zatem udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej - nie tylko dochodowej, ale też osobistej, rodzinnej, majątkowej, a utrudnianie organowi poczynienia takich ustaleń obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, skoro nie jest on w stanie dostosować udzielanej pomocy do zadań i celów pomocy społecznej, zgodnie z art. 3 u.p.s.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanej przez nią pomocy z dwóch powodów.
Po pierwsze stwierdził, że rodzina Strony nie wykorzystała możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła (art. 2 ust. 1 u.p.s.). W tym zakresie Prezydent wskazał na następujące ustalenia: I. T. podczas pobytu w szpitalu posiadała kwotę 11.000 zł, K. T. przyznano świadczenie emerytalne, którego wypłata została zawieszona zgodnie z jego dyspozycją, świadczenie pielęgnacyjne przysługujące K. T. z tytułu sprawowania opieki nad A. T. zostało zawieszone od września 2020 r. z powodu odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, A.T. przysługuje renta socjalna w kwocie 1.525 zł wraz ze świadczeniem uzupełniającym oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, które to świadczenia przekazywane są opiekunowi prawnemu A. T., którego rodzina nie uznaje i z którym nie współpracuje, co jest przyczyną, dla której opiekun prawny nie pozwala rodzinie korzystać z tych dochodów.
Po drugie, organ pierwszej instancji stwierdził, że Skarżąca nie współpracuje
z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jej rodziny (art. 11 ust. 2 u.p.s.). W tym zakresie wskazano na rozmowę telefoniczną przeprowadzoną w dniu 25 stycznia 2022 r. z uwagi na niewyrażenie przez Stronę zgody na wizytę pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania. W trakcie tej rozmowy Skarżąca nie chciała rozmawiać o sprawach bieżących i zmianach, jakie zaszły w rodzinie.
Kolegium natomiast w swojej argumentacji skoncentrowało się na drugiej ze wskazanych kwestii, tj. braku współdziałania Strony w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, podkreślając, że pracownicy socjalni wielokrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania Skarżącej, jednakże próby te okazały się bezskuteczne (s. 8 decyzji z 13 stycznia 2023 r.).
Weryfikacja prawidłowości zajętego przez organy w tej sprawie stanowiska
w zakresie ustaleń faktycznych, jak i w konsekwencji prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego jest niemożliwa z powodu braku pełnych akt sprawy.
Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Pod pojęciem "akt sprawy" należy rozumieć materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, tj. w postępowaniu zakończonym zaskarżonym aktem lub czynnością (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2005, s. 425). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta przedkładane sądowi powinny zawierać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych
i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta powinny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (zob. wyroki: WSA w Warszawie z 21 lutego 2008 r.
sygn. akt VII SA/Wa 2170/07, WSA we Wrocławiu z 29 listopada 2018 r. sygn. akt
III SA/Wr 306/18, WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 400/18).
Wskazać także należy, że akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 P.p.s.a., oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania
w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (zob. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 1548/06, wyrok WSA w Poznaniu z 3 kwietnia
2019 r. sygn. akt IV SA/Po 979/18).
W niniejszej sprawie przesłane do Sądu akta są aktami, na podstawie których orzekało Kolegium. Ich analiza wskazuje, że organ pierwszej instancji wraz z odwołaniem od wydanej w tej sprawie decyzji z 23 lutego 2022 r. przesłał organowi odwoławczemu niepełne akta sprawy. Akta sprawy organu pierwszej instancji rozpoczynają się od decyzji Kolegium z 17 grudnia 2021 r., którą uchylono poprzednio wydaną w tej sprawie przez Prezydenta decyzję z 27 września 2021 r. Następnie organ ten wystosował do Strony zawiadomienie z 30 grudnia 2021 r. o wszczęciu w dniu 28 grudnia 2021 r. postępowania w sprawie "ponownego rozpatrzenia zaskarżonych decyzji z dnia 28.12.2020 r. z wniosku dnia 19.11.2020 r.".
Zawiadomienie powyższe było oczywiście nieprawidłowe.
Zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (§ 1). Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (§ 3).
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z dniem złożenia przez Skarżącą wniosku - wniosku tego w aktach sprawy nie ma, nie można zatem w sposób pewny potwierdzić daty jego złożenia, natomiast organ pierwszej instancji powołuje się na wniosek z 19 listopada 2020 r.
Należy wskazać, że wszystkie decyzje, również te wydawane przez organ odwoławczy w trybie art. 138 § 2 k.p.a. (uchylające i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania), jak i decyzje wydawane przez organ pierwszej instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wydawane są w toku jednego postępowania wszczętego powyższym wnioskiem. Wydanie zatem przez Kolegium decyzji z 17 grudnia 2021 r. nie zakończyło postępowania w sprawie wniosku Skarżącej i nie powodowało konieczności wszczęcia kolejnego postępowania. Brak w niniejszej sprawie akt zawierających wniosek Skarżącej, który zainicjował postępowanie i wszystkich dowodów zgromadzonych do czasu wydania decyzji Kolegium z 17 grudnia 2021 r. oznacza, że akta sprawy, w oparciu o które organ odwoławczy orzekał, są niepełne. Nie zawierają one wniosku Skarżącej, który to wniosek wyznacza wszak przedmiot i granice sprawy. Nie zawierają też istotnych dowodów, na których oparły się organy. Nie ma dowodów dotyczących ustaleń odnoszących się do posiadania przez I. T. kwoty 11.000 zł, dowodów dotyczących dochodów A. T., czy braku współpracy rodziny z jej opiekunem prawnym, jak również wskazywanych przez Kolegium wielokrotnych prób udania się do mieszkania Skarżącej. Nie ma też zaświadczenia z ZUS, na które powołuje się organ pierwszej instancji, a z którego ma wynikać, że K. T. przyznana została emerytura, której wypłata została na jego wniosek zawieszona. Tymczasem Skarżąca zarówno
w odwołaniu, jak i w skardze kwestionowała istnienie takiego dokumentu. Nie ma też dokumentu potwierdzającego pobieranie przez rodzinę dodatku mieszkaniowego. A to na podstawie tych dowodów organ pierwszej instancji wysnuł wniosek, że rodzina posiadała "w tamtym czasie" zasoby finanse umożliwiające utrzymanie rodziny. Nie ma też żadnych dokumentów dotyczących podejmowanych do 28 grudnia 2021 r. prób nawiązania ze Skarżącą współpracy.
Przywołane zatem przez organy ustalenia, dotyczące istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Znajdujący się natomiast w aktach sprawy dowód dokumentujący przeprowadzenie w dniu 25 stycznia 2022 r. rozmowy telefonicznej ze Skarżącą jest niewystarczający. Został on sporządzony
w sposób niepozwalający na stwierdzenie, które z zawartych w nim informacji
(np. o dochodach rodziny, posiadaniu gotówki, zawieszeniu przez K.T. emerytury) pochodzą od Strony, a które zostały w nim zamieszczone przez pracownika socjalnego na podstawie jego ustaleń opartych na innych dowodach.
Sąd ma świadomość, że niniejsza sprawa jest jedną z licznych spraw z zakresu pomocy społecznej toczących się z wniosku Skarżącej i że dowody w tych sprawach się powtarzają, jednakże każda sprawa wymaga założenia i prowadzenia odrębnych akt dokumentujących podejmowane w jej toku czynności oraz zawierających dowody, na których organ opiera ustalenia faktyczne.
Kolegium powołuje się na brak współpracy skarżącej z pracownikami OPS, Skarżąca jednak kwestionowała, aby odmawiała współpracy, powołując się na swoje pisma i rozmowy telefoniczne z pracownikami socjalnymi. Jest to zatem okoliczność istotna i jednocześnie sporna, której rozstrzygnięcie jest niemożliwe bez analizy akt sprawy.
Sąd nie jest zatem w stanie skontrolować - w oparciu o nadesłane przez Kolegium akta sprawy - prawidłowości przyjętego przez organy stanowiska, że rodzina Skarżącej
w okresie, za który złożono wniosek, była w stanie wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przezwyciężyć trudną sytuację, w jakiej się znalazła (art. 2 pkt 1 u.p.s. - na ten argument powoływał się organ pierwszej instancji), jak również że uchylała się ona od współpracy z pracownikami OPS (art. 11 ust. 2 u.p.s. - argument organów obu instancji).
Powyższe ustalenia prowadzą również do wniosku, że organ odwoławczy
w rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy dopuścił się naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 k.p.a.
W orzecznictwie podkreśla się, że do uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie,
że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy
z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (zob. wyrok NSA z 7 lipca 2020 r. sygn. akt
II OSK 2785/20).
Kolegium dopuściło się również naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej
w art. 7 k.p.a., wedle której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta oznacza,
że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Powyższe uchybienie stanowiło jednocześnie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie można przyjąć, aby uzasadnienie faktyczne zawarte w uzasadnieniu decyzji odnosiło się do dowodów, na których oparte zostało rozstrzygnięcie.
Uzasadnienie decyzji Kolegium z 13 stycznia 2023 r. jest przy tym nieczytelne
i chaotyczne, nie wiadomo, kiedy organ odwoławczy relacjonuje dotychczasowy przebieg postępowania i okoliczności wynikające z uchylonych wcześniej decyzji organu pierwszej instancji, a kiedy przedstawia stan faktyczny sprawy ustalony ponownie przez Prezydenta
i przyjęty przez Kolegium jako podstawa orzekania. Również posługiwanie się sformułowaniem "Pani T." w sytuacji, gdy w rodzinie Skarżącej są trzy kobiety (M., I., A.), rodzi wątpliwości, o którą "Panią T." chodzi.
Organom obu instancji należy również zarzucić naruszenie podstawowych reguł związanych z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Zgodnie z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Jednocześnie organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3).
Ponadto, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
Wymogów wynikających z powyższych przepisów żaden z organów nie dopełnił. Kolegium nie zastosowało powyższych przepisów w ogóle, organ pierwszej instancji wystosował natomiast do Strony pismo z 1 lutego 2022 r. wzywając ją do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu w terminie 3 dni w celu zapoznania się z aktami sprawy, jednak nie można tego wezwania uznać za dostatecznie wypełniające wymogi wynikające z powyższych przepisów. Przede wszystkim negatywnie trzeba ocenić wyznaczony Stronie termin 3 dni, jako zdecydowanie zbyt krótki. Również sposób sformułowania poprzez wezwanie do osobistego stawiennictwa nie odpowiada formule ustawowej. Wreszcie,
w piśmie tym nie wskazano Stronie na możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.), jak również nie wskazano przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.).
Powyższe uchybienia powinny zostać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wyeliminowane. Wynikający z art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek organów zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, czyli zapewnienia stronie prawa do tzw. ostatniego słowa, należy do podstawowych obowiązków procesowych organów administracji publicznej działających w sposób rzetelny i profesjonalny, z dbałością o zachowanie pełnych procesowych praw uczestników postępowania, czego wymagają zasady państwa prawa.
Należy też końcowo wskazać, ze względu na zarzuty podnoszone w odwołaniu,
że rzeczywiście w odniesieniu do przesłanek z art. 2 ust. 1 u.p.s. - którymi są wystąpienie trudnej sytuacji życiowej oraz brak możliwości jej samodzielnego przezwyciężenia - badaniu podlega stan faktyczny za okres objęty wnioskiem o pomoc (art. 106 ust. 3 u.p.s.). Niemniej jednak wynikający z art. 4 u.p.s. obowiązek podjęcia przez osobę wnioskującą
o pomoc współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej wiąże się już z obowiązkiem ustalenia aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Udzielając bowiem świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Kryterium dochodowe nie jest zatem wyłączną przesłanką, jaką organ udzielający świadczeń
z pomocy społecznej zobowiązany jest ustalić. Ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorców z pracownikami pomocy społecznej, ponieważ pomoc społeczna nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. Dlatego też bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa
w przepisach art. 11 i art. 107 ust. 4a u.p.s. (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2017 r.
sygn. akt I OSK 3327/15). W sprawach z zakresu pomocy społecznej kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być zatem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (zob. wyrok NSA
z 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10).
Konsekwencją wyniku kontroli zaskarżonej decyzji, prowadzącej do wniosku
o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego i dokonania na nowo jego oceny przez organ odwoławczy w kontekście ustawowych przesłanek przyznania świadczeń z pomocy społecznej, weryfikacja prawidłowości zastosowania przez organy w tej sprawie przepisów prawa materialnego jest niemożliwa.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 24 akt sądowych), a Skarżąca
w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.[pic]