II SA/Gd 176/25

II SA/Gd 176/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 października 2024 r. nr SKO Gd/2146/24 w przedmiocie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.
Uzasadnienie
Ł. S., reprezentowany przez T. S. ustanowią kuratorem dla częściowo ubezwłasnowolnionego, wystąpił o przyznanie zasiłku stałego i objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Do wniosku załączono zaświadczenie, że skarżący przebywa w Szpitalu [...] od dnia 23 stycznia 2024 r.
Wnioskodawca przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2021 r., zaliczające wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności (02-P) i stwierdzające, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 czerwca 202227 grudnia 2010 r.
Z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 6 lutego 2024 r. wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnych dochodów ani majątku.
W związku ze złożonym wnioskiem przeprowadzony został wywiad środowiskowy, z którego wynika, że wnioskodawca jest kawalerem, ma córkę, na którą ma zasądzone alimenty w kwocie 400 zł, nie pracuje, nie posiada żadnego źródła dochodu. Oprócz alimentów nie zadeklarował żadnych wydatków, w tym na czynsz, energię elektryczną, gaz, leki i leczenie, inne.
Organ ustalił, że wnioskodawca przebywa na przymusowym leczeniu w Szpitalu [...] w ramach środka zabezpieczającego orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Tczewie z dnia 6 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt VI Ko 737/23, którym orzeczono o umieszczeniu Ł. S. w zakładzie zamkniętym – szpitalu psychiatrycznym.
Decyzją z dnia 11 marca 2024 r. nr PS.5020.54.2024 Wójt Gminy w Subkowach (dalej: Wójt, organ I instancji), działając m. in. na podstawie art. 13 ust. 2 i art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej u.p.s., odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku stałego. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 u.p.s. osobom odbywającym karę pozbawienia wolności oraz osobom tymczasowo aresztowanym nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem tego organu, zasiłek stały nie przysługuje również osobie, wobec której orzeczono zamiast kary pozbawienia wolności środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczniczym.
W odwołaniu od decyzji wnioskodawca podał, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności a postępowanie karne zostało wobec niego umorzone i nie orzeczono wobec niego kary pozbawienia wolności. Obecnie przebywa w zakładzie opieki zdrowotnej i jest zaskoczony decyzją, gdyż przebywając poprzednio na takiej samej internacji sądowo-psychiatrycznej otrzymywał zasiłek stały. Na internacji jest traktowany jak każdy inny pacjent, szpital nie ma obowiązku zapewnić mu odzieży, butów czy środków higieny osobistej. Jego koledzy przebywający na internacji sądowo-psychiatrycznej otrzymują zasiłek stały. Matka pomaga mu w opłacaniu alimentów na córkę, nie jest w stanie bardziej pomagać mu finansowo.
Decyzją z dnia 7 października 2024 r. nr SKO Gd/2146/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium wskazało, że pobyt w zamkniętym zakładzie leczenia należy kwalifikować jako odbywanie kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 13 ust. 1 u.p.s. osoby przymusowo umieszczone przez Państwo w ośrodku zamkniętym (więzienie, areszt, zakład zamknięty – szpital psychiatryczny) mają zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Wobec tego przyznanie wnioskowanego świadczenia nie spełniłoby celu ustawowego określonego w art. 2 ust. 1 u.p.s., nie służyłoby przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Izolowany przymusowo wnioskodawca ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt Państwa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez T. S., wskazał, że szpital zabezpiecza tylko leki i wyżywienie. Skarżący nie ma środków nawet na zakup wody.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu na rozprawie podniósł, że brak jest podstaw do utożsamiania środka karnego i środka zabezpieczającego. Powołał się na komentarz do art. 13 ustawy o pomocy społecznej autorstwa Tomasza Krajewskiego i wyrok WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 1039/13.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Określając zasady i kryteria przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, wśród których najistotniejsze jest kryterium dochodowe oraz niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w art. 13 ust. 1 ustawodawca wyłączył z kręgu beneficjentów pomocy społecznej osoby obywające karę pozbawienia wolności. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy społecznej osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z wyjątkiem osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie odbywania tej kary.
W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wobec skarżącego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, jest to jego dwunasty pobyt w szpitalu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Tczewie z dnia 6 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt VI Ko737/23 orzeczono umieszczenie Ł. S. w zakładzie zamkniętym – szpitalu psychiatrycznym. Następnie Sąd ten postanowieniem z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt VI Ko 1058/23 (II K 946/16) na podstawie art. 199a § 1 i art. 201 § 2 k.k.w. wskazał Szpital [...], dysponujący podstawowym poziomem zabezpieczenia, jako właściwe miejsce realizacji środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym.
Zgodnie z art. 93a § 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2025r., poz. 383), dalej k.k., w związku z art. 93b § 1 tej ustawy środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Stosownie do art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Ustawodawca w art. 202 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2025r., poz. 911), dalej k.k.w., określając cele wykonywania środka zabezpieczającego, przyjął, że sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem.
Nie budzi wątpliwości, że co do zasady osoba umieszczona w takim ośrodku nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie ma też możliwości ani instrumentów umożliwiających poszukiwanie pracy, czy też rejestracji w urzędzie pracy. Poza tym zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 sierpnia 2022 r. skarżący otrzymał w ramach wskazania dotyczącego odpowiedniego zatrudnienia – pracę w warunkach chronionych. Trudno też przyjąć, aby taka osoba mogła zostać objęta definicją osoby bezrobotnej.
Jednakże należy zauważyć, że osoba przebywająca w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, będąc przymusowo umieszczona w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Również przymusowo izolowany skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt budżetu Państwa. Ze sporządzonego przez pracownika socjalnego Szpitala kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżącego nie dotyczą stałe miesięczne wydatki w postaci czynszu, energii elektrycznej, gazu, alimentów, opłat za DPS, opłat za szkołę i przedszkole, opłat za pobyt dziecka w placówce i w pieczy zastępczej, wydatków na leki i leczenie ani żadne inne wydatki (część B wywiadu pkt 3). Jedyne wydatki, jakie skarżący zadeklarował, to alimenty na córkę w kwocie 400 zł. Nie są to jednak wydatki związane z jego potrzebami bytowymi, zaspokojeniu których służyć ma zasiłek stały.
Należy też zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 917) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2022 poz. 2561). Stosownie do art. 5 pkt 38 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym.
Wobec powyższego przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest on w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zastosowana wobec skarżącego izolacja w szpitalu psychiatrycznym odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co skutkuje uznaniem, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku stałego. Powyższe świadczy o braku zasadności podniesionych w skardze zarzutów co do naruszenia prawa przez organy.
Zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Spodziewane odrębności, jakie w tym zakresie występują, a to przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Należy też wskazać, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nie osiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem nie ma przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.
Stanowisko Sądu zbieżne jest z poglądami wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 594/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 25/19 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 461/21, od którego skargę kasacyjną oddalił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1302/22).
Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich.
Podzielając stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 1806/23) należy wskazać, że zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Spodziewane odrębności, jakie w tym zakresie występują, przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Należy też wskazać, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nieosiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem nie ma przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.
Organy nie naruszyły w niniejszej sprawie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), ani zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z przyczyn, o których była mowa powyżej, nie doszło także do naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Powyższego stanowiska Sądu w żadnym razie nie może zmienić podnoszona przez stronę okoliczność przyznawania innym pacjentom szpitala zasiłku stałego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.