II SA/Gd 1735/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2005-08-11
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościpostępowanie administracyjneprawo rzeczowewłasnośćużytkowanie wieczystedecyzja administracyjnakontrola sądowa

WSA w Gdańsku uchylił decyzje odmawiające zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wskazując na naruszenia proceduralne i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem praw użytkowników wieczystych oraz ewentualnych wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1971 roku. Organy administracji dwukrotnie odmawiały zwrotu, powołując się na realizację inwestycji i późniejszą sprzedaż gruntu. WSA w Gdańsku uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie prawa procesowego, w tym brak udziału użytkowników wieczystych w postępowaniu. Sąd podkreślił, że postępowanie o zwrot nieruchomości powinno być przeprowadzone, aby wykazać zasadność wniosku, a umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego było nieprawidłowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę R. K. i J. K. na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2002 r. odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przeszłości organy administracji odmawiały zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1971 roku na cele budowy bazy przez G. Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego. Naczelny Sąd Administracyjny dwukrotnie uchylał decyzje organów, wskazując na braki w postępowaniu dowodowym i konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego oraz prawnego nieruchomości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta odmówił zwrotu, argumentując, że nieruchomość została sprzedana przed wejściem w życie przepisów o gospodarce nieruchomościami, co wyklucza roszczenie byłych właścicieli. Wojewoda następnie uchylił decyzję Prezydenta i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, uznając, że żądanie zwrotu nieruchomości, która została sprzedana lub na której ustanowiono użytkowanie wieczyste, nie wszczyna postępowania administracyjnego. WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta. Sąd uznał, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego było nieprawidłowe, a postępowanie powinno być przeprowadzone w celu rozstrzygnięcia co do istoty. Podkreślono również, że w postępowaniu nie wzięli udziału użytkownicy wieczyści nieruchomości, co stanowiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Sąd wskazał na konieczność precyzyjnego ustalenia stanu prawnego nieruchomości, uwzględnienia praw użytkowników wieczystych oraz rozważenia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wszczyna postępowanie administracyjne, które powinno być przeprowadzone w celu rozstrzygnięcia co do istoty, a jego umorzenie jako bezprzedmiotowe jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie

Sąd podzielił poglądy NSA, że postępowanie o zwrot nieruchomości musi być przeprowadzone, aby wykazać zasadność wniosku. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe jest możliwe tylko wtedy, gdy brak jest elementów materialnego stosunku prawnego, co nie miało miejsca w tej sprawie, gdyż istniało uprawnienie byłych właścicieli do złożenia wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

u.g.g. i w.n. art. 69

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 229

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 233

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 104 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 142

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 61 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 art. 97 § § 1

Ustawa - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 art. 1 § § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 136 § ust. 1 i 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 232 § § 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

PPSA art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa procesowego poprzez brak udziału użytkowników wieczystych w postępowaniu. Nieprawidłowe umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe, podczas gdy istniał przedmiot postępowania. Konieczność przeprowadzenia postępowania w celu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy zwrotu nieruchomości. Obowiązek zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sporów dotyczących nieważności decyzji wywłaszczeniowych lub użytkowania wieczystego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów o braku podstaw do zwrotu nieruchomości z uwagi na jej sprzedaż lub ustanowienie użytkowania wieczystego przed wejściem w życie przepisów. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe.

Godne uwagi sformułowania

Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania (lub bezczynności) organu wykonującego administrację publiczną, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze. Nie jest prawidłowe twierdzenie, iż żądanie zwrotu nieruchomości w przypadku określonym w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie powoduje wszczęcia postępowania administracyjnego, wszczęte zaś postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego [...] oznacza że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty.

Skład orzekający

Jan Jędrkowiak

przewodniczący

Mariola Jaroszewska

sprawozdawca

Katarzyna Krzysztofowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście sprzedaży gruntu lub ustanowienia użytkowania wieczystego, a także kwestii proceduralnych związanych z udziałem stron i bezprzedmiotowością postępowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w momencie jego wydania i może wymagać uwzględnienia późniejszych zmian legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje długotrwały spór o zwrot nieruchomości wywłaszczonej wiele lat temu, ilustrując zawiłości polskiego prawa administracyjnego i proceduralnego oraz trudności w dochodzeniu praw przez obywateli.

Długi bój o zwrot wywłaszczonej ziemi: Sąd uchyla decyzje i wskazuje na błędy urzędników.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 1735/02 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2005-08-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jan Jędrkowiak /przewodniczący/
Katarzyna Krzysztofowicz
Mariola Jaroszewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Marta Went po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. K. i J. K. na decyzję Wojewody z dnia 11 czerwca 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 listopada 1999 r., nr [...], 2. zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane.
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z dnia 10 listopada 1993 roku, [...], na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1991 roku, Nr 30, poz. 217, ze zm.) odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej byłe działki nr [...], [...] i [...], położone w G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z dnia 2 maja 1992 roku R. i J. K. wystąpili o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na rzecz G. Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego. W toku postępowania administracyjnego wyjaśniono, że poprzedni właściciele nieruchomości domagają się zwrotu działek dawniej oznaczonych numerami [...], [...] i [...], a wywłaszczonych decyzjami administracyjnymi Prezydium WRN z dnia 30 czerwca 1971 roku na cele budowy bazy. Inwestycja została zrealizowana i była wykorzystywana na cele wywłaszczeniowe.
Działka na [...] została wykorzystana natomiast na poszerzenie pobocza drogi.
W toku rozprawy administracyjnej pełnomocnik GPMB w likwidacji podniósł, że przedmiotowy grunt jest w zarządzie tego przedsiębiorstwa na podstawie decyzji administracyjnej. Uwzględniając fakt zrealizowania inwestycji oraz jej dalszego wykorzystania na cele wywłaszczeniowe organ administracji uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości.
W odwołaniu od tej decyzji R. i J. K. domagali się jej uchylenia, gdyż:
1. wywłaszczenie nieruchomości w 1971 roku natapiało z naruszeniem prawa,
a w szczególności ustawy o ochronie gruntów, gdyż zlokalizowano bazę na żyznej ziemi żuławskiej i to niezgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego i opiniami urbanistycznymi,
2. posiadacz gruntu GPBM jest w likwidacji, zdemontowano istniejące stare maszyny i nie prowadzono na tym terenie żadnej działalności, wynajmując nieruchomość na inne cele;
3. prowadzona w przeszłości produkcja spowodowała zatrucie środowiska, co uzasadnia żądanie odszkodowania za wyrządzone krzywdy;
4. dalszy rozwój wyżej wymienionego przedsiębiorstwa został wstrzymany ze względów dotyczących ochrony środowiska.
W konsekwencji skarżący domagali się zwrotu całego terenu im wywłaszczonego,
a zajmowanego przez GPMB.
Wojewoda w dniu 5 grudnia 1994 roku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Podzielając faktyczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji Wojewoda wskazał dodatkowo, że bezsporne jest w sprawie, iż zarządcą wywłaszczonych nieruchomości jest G. Przedsiębiorstwo Budownictwa Mieszkaniowego, które zrealizowało budowę bazy. Fakt, że Skarb Państwa ani Gmina nie władają ta nieruchomością uzasadnia odmowę jej zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela.
W ocenie organu bez znaczenia było w sprawie, również to, że materiały do aktualizacji obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego miasta G. przeznaczają ten teren pod uprawy rolne.
R. i J. K. wnieśli skargę do sądu administracyjnego, w której ponawiając zarzuty odwołania domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz wnikliwego i bezstronnego rozpatrzenia ich sprawy. Skarżący zarzucili dodatkowo, że GPMB w likwidacji od wielu lat nie prowadzi dzielności produkcyjnej. Przedstawione podczas rozprawy administracyjnej wyjaśnienia, co do zagospodarowania terenu i jego aktualnego wykorzystania są niezgodne z prawdą. Teren ten bowiem obecnie wykorzystywany jest do składowania materiałów hutniczych przez prywatne przedsiębiorstwo. Skarżący kwestionowali również dopuszczalność samego wywłaszczenia tego terenu.
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 1996 roku (sygn. akt SA/Gd2049/95) zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 10 listopada 1993 roku ([...]) zostały uchylone.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, iż w aktach sprawy brak elementarnych dowodów, takich jak: akt postępowania wywłaszczeniowego, w tym decyzji
o wywłaszczeniu, wyciągu z rejestru gruntów poprzedniego i aktualnego, wyciągu z KW nieruchomości, decyzji o oddaniu tej nieruchomości w zarząd, co ustala Wojewoda jako bezsporne. Ponadto Sąd zauważył, iż nie przeprowadzono oględzin nieruchomości, dowodu którego przeprowadzenie było podstawowym i niezbędnym dowodem
w ustaleniu czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i na jakiej części nieruchomości. Należało również ustalić geodezyjne granice nieruchomości i jej sytuację prawną. Podsumowując powyższe Sąd stwierdził, iż przedstawione braki postępowania dowodowego stanowią naruszenie podstawowych zasad i przepisów postępowania,
co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd zwrócił także uwagę, że organy administracji, w dalszym postępowaniu, po zebraniu dowodów, winny przeprowadzić oględziny nieruchomości, odtworzyć granice wywłaszczonych działek oraz precyzyjnie ustalić na jaki cel i na podstawie jakich decyzji administracyjnych zostały one zabudowane, a także określić aktualny sposób wykorzystania nieruchomości. Wyjaśnienia wymagała też sytuacja prawna gruntu oraz uprawnień do niego władającego gruntem. Ponadto wskazano organowi, że powinien mieć na uwadze przepis art. 47 ust. 4 ustawy o g.g. i w.n., który zabrania użycia wywłaszczonej nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, przed rozpatrzeniem wniosku poprzedniego właściciela o jej zwrot. Organy powinny także uzyskać informację, czy skarżący domagają się również stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.
R. i J. K. kolejną skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli na bezczynność Kierownika Urzędu Rejonowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 1999 roku w sprawie sygn. akt II SAB/Gd 59/97 zobowiązał Prezydenta Miasta, aby w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt wydał decyzję administracyjną w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej
przy ul. [...].
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu 10 listopada 1999 roku Prezydent Miasta wydał decyzję nr [...], na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 229 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku R. i J. K. odmawiającą zwrot nieruchomości położonej w G.
przy ul. [...], stanowiącej wydzielone geodezyjnie działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 8817 m² , wchodzących obecnie w skład działki nr [...] o powierzchni 1,3753 ha, na rzecz byłych właścicieli R. i J. K. Organ pierwszej instancji argumentując swoją decyzję, wyjaśnił że przed wydaniem pierwszego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 17 października 1996 roku G. Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego sprzedało nieruchomość, na której znajdowały się przedmiotowe działki nr [...] i [...].
W opinii organu sprzedaż gruntu była możliwa, ponieważ postępowanie o zwrot nieruchomości zostało zakończone ostateczną decyzją z dnia z dnia 5 grudnia 1994 roku. W takim przypadku, w świetle obecnej sytuacji prawnej nieruchomości – umowy sprzedaży z dnia 3 października 1996 roku oraz zasady, że istnieje rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, roszczenie byłym właścicielom nie przysługuje.
R. i J. K. złożyli odwołanie od powyższej decyzji nie zgadzając się z treścią orzeczeni oraz domagając się wykonania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w treści wyroków z 17 października 1996 roku oraz z 16 listopada 1999 roku.
Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia 11 czerwca 2002 roku, nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 9 a i art. 229 oraz 233 ustawy z dnia 21 siepania 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 roku Nr 46, poz. 543) po rozpatrzeniu odwołania R. i J. K., uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu organ podał, że w świetle obowiązujących przepisów, żądanie wywłaszczonej nieruchomości uregulowane jest
w art. 136 ust. 3 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami i powoduje wszczęcie postępowania administracyjnego, gdyż w myśl przepisów, a zwłaszcza
art. 142 ustawy orzekanie w tych sprawach następuje w trybie administracyjnym. Organ kontynuował, iż zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie
o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia
w życie (po 1 stycznia 1998 roku) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W opinii Wojewody użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego, co oznacza że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 k.p.a.), a jeśli organ – mimo tej przeszkody –wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Organ drugiej instancji stwierdził dalej, że nie można zwrócić nieruchomości, która jest wprawdzie własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, w której grunt, który przestał być własnością Skarbu Państwa lub gminy jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle postanowień przepisu art. 232 § 1 kpc nie jest dopuszczalne. Zgodnie z tym przepisem, jedynie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa położone w granicach administracyjnych miast oraz grunty Skarbu Państwa położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miast i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki, a także grunty stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym i osobom prawnym.
Skargę na powyższą decyzję wniósł R. i J. K. zarzucając jej i przeprowadzonemu postępowaniu naruszenie prawa.
W odpowiedzi na skargę, Pomorski Urząd Wojewódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy,
w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.
W myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Oznacza to, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania (lub bezczynności) organu wykonującego administrację publiczną, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze
i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosi skarżący.
Zgodnie z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Jak wynika z akt sprawy, w postępowaniu przed organem pierwszej instancji - Prezydentem Miasta, a to na podstawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 18 maja 1999 r. w sprawie sygn. akt II SAB Gd 59/97 (vide: odpis wyroku k. 245 akt administracyjnych I instancji), nie brali udziału użytkownicy wieczyści działki [...] - wspólnicy spółki jawnej A M. T. i s-ka w K. J. J., M. T., J. T., K. P. i J. P. (vide: odpis z księgi wieczystej KW [...] k. 252 akt administracyjnych I instancji). Decyzja wymienionego organu nie została doręczona ani wymienionym wyżej osobom ani spółce jawnej (vide: decyzja z 10 listopada 1999 r. k. 252 akt administracyjnych I instancji). Z kolei decyzja organu odwoławczego wymienia wśród adresatów "Firmę handlową A ul. [...], [...] G." (vide: decyzja z 5 września 2002 r. w aktach administracyjnych II instancji), a zatem podmiot, którego ani firma, nie obejmująca właściwej formy prawnej, ani adres siedziby nie są zgodne z materiałem znajdującym się w aktach sprawy, w szczególności
z odpisem z księgi wieczystej, upoważnieniem do występowania w imieniu spółki jawnej udzielonym przez wspólników pełnomocnikowi filii w G. Z. G., treścią umowy zbycia prawa użytkowania wieczystego gruntu aktem notarialnym z 3 października 1996 r.
Rep. A Nr [...] (vide: k. 252, 159, 131 akt administracyjnych I instancji).
Podstawy uchylenia decyzji wyliczone zostały w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Między innymi Sąd uchyli zaskarżoną decyzję, jeżeli w wyniku rozpoznania sprawy ustalił, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd będzie obowiązany wówczas uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi istnienie jednej z przesłanek wznowienia niezależnie od tego, czy naruszenie przepisów prawa procesowego miało wpływ na decyzję, o ile nie wystąpią przesłanki negatywne określone w art. 146 kpa (art. 145 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyczyny wznowienia postępowania określa art. 145 kpa, a zgodnie z § 1 pkt 4 tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Zaistniała przy wydaniu zaskarżonej decyzji przesłanka wznowieniowa skutkuje na mocy powołanych wyżej przepisów koniecznością uchylenia decyzji Wojewody oraz decyzji Prezydenta Miasta.
Ponadto Sąd zwraca uwagę, że w związku ze złożeniem przez skarżących wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte postępowanie, które mogło się tylko zakończyć rozstrzygnięciem, stanowiącym o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest prawidłowe twierdzenie, iż żądanie zwrotu nieruchomości w przypadku określonym w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie powoduje wszczęcia postępowania administracyjnego, wszczęte zaś postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż postępowanie takie powinno być przeprowadzone, aby wykazać, czy wniosek jest albo nie jest zasadny i dopiero na podstawie przeprowadzonych dowodów organ podejmuje decyzję albo o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli rzeczywiście zachodzą przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2002r. sygn. akt II SA/Kr 1905/00, niepubl., z 23 maja 2002 roku, sygn. akt
IISA/Kr 906/00, niepubl., i z 21 listopada 2002 roku, sygn. akt II SA/Kr 412/02, niepubl.).
Według poglądów nauki prawa bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do istoty (Komentarz, Kodeks postępowania administracyjnego, B. Adamiak, J. Borkowski, 2000). W przedmiotowej sprawie R. i J. K., właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, bezspornie przysługiwało prawo złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Domagali się uprawnienia, które nadał im ustawodawca, a zatem uprawnienia istniejącego, określonego jednoznacznie przepisami prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego jest orzeczenie co do praw lub obowiązków strony. Podobnie wypowiada się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 roku (sygn. akt II SA 2225/01, Biulet. Skarb. 2003/6/25) wskazując, że bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem zaś według Sądu jest konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
W konsekwencji należy wskazać, że w niniejszej sprawie istniał przedmiot postępowania, w postaci konkretnej sprawy, w której organ II instancji był władny rozstrzygnąć rozpatrując wniesione odwołanie, na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach R. i J. K. względem przedmiotowej nieruchomości. Tym samym organ odwoławczy w niniejszej sprawie naruszył przepisy postępowania, art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 105 kpa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto w dalszym postępowaniu administracyjnym organy administracji winny precyzyjnie określić, jakie działki składały się na nieruchomość wywłaszczoną będącą byłą własnością R. i J. K., jaki był i jaki jest ich obecny stan prawny, jakie numery działek zostały wymienione w przedmiotowym wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że skarżący domagają się zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, w innym zaś miejscu piszą o "nieruchomości wywłaszczonej na rzecz GPBM". Wobec braku w aktach sprawy decyzji wywłaszczeniowych, na co zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny
w powołanym wyżej wyroku z dnia 17 października 1996 r., nie sposób ocenić, jaka część nieruchomości, czy też jej całość, jest przedmiotem orzeczenia. Powyższe jest istotne o tyle, że działka nr [...] należąca do Skarbu Państwa, na której urządzona jest droga, również w części stanowiła nieruchomość wywłaszczoną (vide: wypis z rejestru gruntów k. 246 akt administracyjnych I instancji).
Po ustaleniu aktualnego stanu prawnego nieruchomości wywłaszczonej, w tym co do stanu użytkowania wieczystego, rozstrzygną organy wniosek z uwzględnieniem przepisów art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, ze zm., zapewniając przy tym udział w postępowaniu użytkownika wieczystego działki nr [...]. Nadto należy zwrócić uwagę na składane przez wnioskujących o zwrot nieruchomości wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowych (vide m.in. pisma z 8.07.1997 r. i 23.10.1999 r. k. 211 i 255 akt administracyjnych I instancji). Nie ma w aktach administracyjnych śladu wskazującego na wszczęcie czy prowadzenie postępowania w tym przedmiocie, żaden
z orzekających w sprawie organów nie dokonał w tym przedmiocie ustaleń. Natomiast zgodnie z istniejącym stanem prawnym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, rozpatrując wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może bowiem wydać decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z tym uzasadnieniem, że na tej nieruchomości jest ustanowione użytkowanie wieczyste, bowiem stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 kpa ma on obowiązek zawiesić postępowanie
w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu nabycia lub oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste lub sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem. Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem tej powinności oznacza naruszenie przepisów art. 7 kpa
i art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 134 § 1 oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Sąd orzekł w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność mogą być wykonane.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI